شمت
ش - م - ت
جذر- الورود: ١
- الآيات: ١
- الصيغ: ١
- المعاجم: ١٢
معناه في القرآن: Güldürme
ملاحظاتي
المعاجم(١٢)
كتاب العين
الخليل بن أحمد · القرن ٨مترجمالحروف: ٣٤٧باب الشين والتَّاء والميم معهما
ش ت م، ش م ت مستعملات فقط
شتم:
شَتَمَ فلانٌ فلاناً شتماً. وأسدٌ شَتِيمٌ وحمارٌ شَتِيمٌ، أي: كريهُ الوجه.
شمت:
الشَّماتةُ: فرحُ العدُوّ ببلّيةٍ تنزلُ بمعاديهِ. وقد شمت به يشمتُ شماتةً. وأشمتهُ الله بكذا.
وشمَّتَّ العاطسَ تشميتاً: قلت له: يرحمك الله. والتَّشميتُ: الدُّعاءُ، وكلُّ داعٍ لأحدٍ ببخير فهو مُشمِّتٌ له.
الصحاح
الجوهري · القرن ١٠مترجمالحروف: ٣٥٤الشَماتَةُ: الفرح بِبَلِيَّةِ العدوّ. يقال: شَمِتَ به، يَشْمَتُ شَماتَةً. وباتَ فلانٌ بليلة الشَوامِت، أي بليلةٍ تُشْمِتُ الشَوامتَ. وتَشْميتُ العاطس: دعاءٌ. وكلُّ داعٍ لأحد بخير فهو مُشَمِّبٌ ومُسَمِّتٌ. ويقال: رجَع القوم شِماتاً من متوجَّهِهم، أي خائبين. والشَوامِتُ. قوائم الدابّة، وهو اسمٌ لها. قال أبو عمرو: يقال: لا ترك الله له شامِتَةً، أي قائمةً.
تهذيب اللغة
الأزهري · القرن ١٠مترجمالحروف: ٢٬٧٢٥ش ت م
شمت ، شتم ، متش : مستعملة .
شتم : قال الليث : شَتَمَ فلانٌ فلاناً شَتْماً . وأسَدٌ شَتِيمٌ ، وحمارٌ شتيم ، وهو الكريهُ الوجه القبيح .
ثعلب ، عن ابن الأعرابي : الشَّتْمُ : قبيحُ الكلام ، وليس فيه قَذف ، وقال : هو يشْتِمُهُ ويَشْتُمُه ، قال : والمشتَمةُ والشَّتِيمَةُ : الشَّتْم .
وأنشد أبو عُبيد :
ليْسَت يمَشْتِمَةٍ تُعَدُّ وعَفْوُها
عَرَقُ السِّقاءِ على القَعُودِ اللاَّغِبِ
يعني : كلمة
مقاييس اللغة
ابن فارس · القرن ١١مترجمالحروف: ٨٬١٩٤(باب الشين والميم وما يثلثهما)
(شمت) الشين والميم والتاء أصلٌ صحيح، ويشذُّ عنه بعضُ ما فيه إشكالٌ وغموض. فالأصل فرَحُ عدوٍّ ببليّةٍ تصيبُ مَنْ يعاديهِ. يقال: شَمِتَ به يَشْمَت شَماتةً، وأشمَتَه الله عزّ وجلّ بعدوِّه. وفي كتاب الله تعالى: ﴿فَلاَ تُشْمِتْ بِيَ الأَعْداءَ﴾ [الأعراف 149]،. ويقال بات فلانٌ بليلةِ الشَّوامت، أي بليلة سَوء تُشمت به الشَّوامت. قال:
فارتاعَ مِن صوتِ كَلاَّبٍ فبات لـه
المفردات في غريب القرآن
الراغب الأصفهاني · القرن ١١مترجمالحروف: ٥٣٥- الشماتة: الفرح ببلية من تعاديه ويعاديك، يقال: شمت به فهو شامت، وأشمت الله به العدو، قال عز وجل: ﴿فلا تشمت بي الأعداء﴾ [الأعراف/ 150]، والتشميت: الدعاء للعاطس، كأنه إزالة الشماتة عنه بالدعاء له، فهو كالتمريض في إزالة المرض، وقول الشاعر:
*فبات له طوع الشوامت*
(البيت:
*فارتاع من صوت كلاب فبات له ** طوع الشوامت من خوف ومن صرد*
وهو للنابغة الذبياني في ديوانه ص 32؛ وأساس البلاغة ص 241؛ والبصائر
أساس البلاغة
الزمخشري · القرن ١٢مترجمالحروف: ٤١٥ش م ت
شمت به وأشمت به العدو " فلا تشمت بي الأعداء ".
وبات بليلة الشوامت: بليلة شديدة تشمت به الشوامت وبات طوع الشوامت: كما أحب من يشمت به.
قال النابغة: فارتاع من صوت كلاب فبات له طوع الشوامت من خوف ومن صرد وشمت العاطس.
وملك مشمت: محياً.
قال كثير: كأن ابن ليلى حين يبدو فتنجلي سجوف الحباء عن مهيب مشمت ولا ترك الله تعالى له شامتة: قائمةً.
وفسر قول النابغة: بأنه بات
لسان العرب
ابن منظور · القرن ١٣مترجمالحروف: ٣٬٣٧٢الشَّماتة: فَرَحُ العدوّ؛ وقيل: الفَرَحُ بِبلِيَّة العَدُوِّ؛ وقيل: الفَرَحُ ببليَّة تنزل بمن تعاديه، والفعل منهما شَمِتَ به، بالكسر، يَشْمَتُ شَماتةً وشَماتاً، وأَشْمَتَه اللهُ به. وفي التنزيل العزيز: فلا تُشَمِتْ بي الأَعْداءَ؛ وقال الفراءُ: هو من الشَّمْتِ. ورُوي عن مجاهد أَنه قرأَ: فلا تُشَمِّتْ بي الأَعْداءَ؛ قال الفراءُ: لم نسمعها من العرب، فقال الكسائي: لا أَدري لعلهم أَرادوا فلا تُشْمِتْ
القاموس المحيط
الفيروزآبادي · القرن ١٥مترجمالحروف: ١٣٥* ش م ت * * الشَّماتَةُ * الفرح ببلية العدو وبابه سلِم و * تَشْمِيتُ * العاطس الدعاء له وكل داعٍ بخير فهو * مُشَمِّتٌ * ومسَمِّت بالسين
تاج العروس
الزبيدي · القرن ١٨مترجمالحروف: ٣٬٤٣٩شمت العدو، كفرح وزنا ومعنى، شماتا، وشماتة، بالفتح فيهما، أو شمت الرجل: إذا فرح ببلية العدو. وقيل: البلية تنزل بمن يعاديه. وفي حديث الدعاء: أعوذ بك من شماتة الأعداء ، قالوا: شماتة الأعداء: فرح العدو ببلية تنزل بمن يعاديه. وأشمته الله تعالى به، وفي التنزيل العزيز: فلا تشمت بي الأعداء ، قال الفراء: هو من: أشمت، وروي عن مجاهد أنه قرأ: فلا تشمت بي الأعداء. قال الفراء: لم نسمعها من العرب. وقال
معجم لين
إدوارد لين · القرن ١٩مترجمالحروف: ٦٬٢٨٥شَمِتَ
1 شَمِتَ ذ , aor. شَمَتَ , (S, A, Msb, K,) inf. n. شَمَاتَةٌ (S, K) and شَمَاتٌ, (K,) or the former is a simple subst., (Msb, [in which no inf. n. is mentioned,]) He (an enemy) rejoiced: (TA:) or he (a man, TA) rejoiced at the affliction of the enemy: (K, TA:) you say, شَمِتَ بِهِ He rejoiced at his [an enemy's] affliction. (S, A, Msb.)
2 شَمَّتَ see 4. ― -b2- تَشْمِيتٌ is syn. with
قاموس سالمون
هنري أنتوني سالمون · القرن ١٩مترجمالحروف: ٥٧٩شَمِتَ
شَمِتَ A ( n. ac. شَمَاْت 22 , شَمَاْتَة 22t )
a. [ Bi ], Rejoiced at, gloated over the misfortunes of.
شَمَّتَ
شَمَّتَ II ,
a. Uttered a prayer for, said "Praise be to God" to ( one sneezing ).
b. Disappointed, frustrated the hopes of.
أَشْمَتَ
أَشْمَتَ IV
a. [ acc. & Bi ], Avenged of ( his enemies ).
تَشَمَّتَ
تَشَمَّتَ V ,
a. Was disappointed, frustrated.
شَاْمِتَة
شَاْمِتَة
كتاب الله
مستخلص من الاستعمال القرآنيمترجمالحروف: ١١٬٣٦٥شمت
شَمِتَ - يَشْمَتُ - أَشْمَتَ - يُشْمِتُ
شَمِتَ - يَشْمَتُ + كائن + بـِ كائن: يَفْرَح ويُظهر الفرح بمصيبة تصيب آخر وخاصة عدوه، تعبيراً عن سخطه وغضبه الشديد منه
أَشْمَتَ - يُشْمِتُ + كائن + كائناً + بثالث: على وزن " أفعل " من " شَمِتَ - يَشْمَتُ ": جعله " يَشْمَتُ " به: جعل كائناً عدواً لكائن آخر يفرح ويظهر فرحه بمصيبة تصيبه
واللفظ ينتمي
الصيغ(١)
الجذور المجاورةالمجاورة: ٢٧ (الإجمالي: ٣٣)
- جرر
الآيات المشتركة: ١ · Cariye sandal demektir
- أسف
الآيات المشتركة: ١ · Esafe yumuşak, süngerimsi toprak, üzülmek demektir
- لوح
الآيات المشتركة: ١ · Üzerine çizgi çizilen ve yazı yazılan kürek kemiği, tabler…
- رأس
الآيات المشتركة: ١ · Baş demektir
- غضب
الآيات المشتركة: ١ · Kızgınlık
- كود
الآيات المشتركة: ١ · Neredeyse o
- عجل
الآيات المشتركة: ١ · Buzağı demektir
- ضعف
الآيات المشتركة: ١ · Katlanmış deri demektir
- بأس
الآيات المشتركة: ١ · Bes besese dağınık taşlar demektir
- أخو
الآيات المشتركة: ١ · Hayvanları bağladıkları ipin iki ucuna konmuş kazıklardan…
- عدو
الآيات المشتركة: ١ · Mu’ted, “adeve”den iftial babından gelmektedir
- رجع
الآيات المشتركة: ١ · Rac’, ırmakta akan suyun ters istikamette aktığı yerdir
الآيات التي ورد فيها(١)
… ابْنَ أُمَّ إِنَّ الْقَوْمَ اسْتَضْعَفُونِي وَكَادُوا يَقْتُلُونَنِي فَلَا تُشْمِتْ بِيَ الْأَعْدَاءَ وَلَا تَجْعَلْنِي مَعَ الْقَوْمِ الظَّالِمِينَ
Güldürme
تحليل الجذر
تعريف الجذر والخلاصة
| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | شمت |
| Yapı | Üçlü |
| Özel Durum | Belirgin fark tespit edilmedi |
| Bağlamsal Yakın Kökler | فرح, ضحك, سخر |
| Zıt Kök | عطف |
| Çekirdek Özet 1 | Birinin karşılaştığı felaket, düşüş veya mahrumiyetten ötürü düşmanın haz duyması, sevinç göstermesi |
| Çekirdek Özet 2 | Kardeşler veya muhataplar arasındaki zaaf ve çekişmenin hasımlara sevinç ve psikolojik üstünlük malzemesi yapılmaması uyarısı |
| Çekirdek Özet 3 | Düşmanlığı körükleyen ve ahlaki çözülmeye yol açan haksız sevinç ve alay mekanizmasının reddedilmesi; dayanışmanın korunması |
| Kritik Hata Riski | Kökün yalnızca yalın bir «alay etme» veya «sevinme» sayılarak, hasmın felaketine sevinme şeklindeki psikolojik ve siyasi yıkım boyutunun göz ardı edilmesi |
التحليل الثنائي
| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| شم | Yükselme, burnunu dikme, kabarma, yukarıdan bakma ve uzaklaşma hissi; nitekim شمخ kökünde dağın veya burnun dikleşip yükselmesi, شمز kökünde nefretle çekilip kabarma, شمس kökünde gökte yükselen yakıcı ışık ve شمل kökünde yukarıdan kuşatıp içine alma anlamı bulunur. | ت | İki harfli çekirdeğin taşıdığı yukarıdan bakma ve kabarma hareketine son sınır, kesinti ve hedef vurma işlevi eklenmiş; hasmın düşüşü ve maruz kaldığı musibet karşısında üstünlük duygusuyla sevinip haz duyma (şemâte) anlamına daralmıştır. |
التحليل التصويري للحروف
| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| ش | Diş | Isırma, parçalama, açığa vurma, keskinleşme ve dışa vuran saldırgan tepki. |
| م | Su | Akış, yayılma, kuşatma, içsel duygu birikiminin taşması ve kabarması. |
| ت | İşaret, sınır | Durma noktası, hedefe kilitlenme, akıbet ve neticelenen durum çizgisi. |
| شمت | Düşüşe kilitlenerek saldırgan sevinci açığa vurma | Karşı tarafın sınırına veya hezimetine (ت) şahit olunduğunda içte biriken kin ve hasedin kabarması (م) ve bunun diş gıcırdatır yahut ısırır tarzda saldırgan bir sevinç ve alayla dışa vurulması (ش). |
الاستعمال التاريخي والمبكر
| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Hasımların felaket ve musibet anında sevinç göstermesi; bedenî düzlemde ise devenin yahut av hayvanının soğuk ve korkudan bacakları üzerine çöküp dermanının tükenmesi (şevâmit: ayakta tutan bacaklar). |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Nâbiğa ez-Zubyânî divanında av köpeğinin sesinden ürken yaban sığırının korku ve soğuktan dolayı hasımların sevineceği düşkün bir hale gelmesini şu mısra ile tasvir eder: فَارْتَاعَ مِنْ صَوْتِ كَلاَّبٍ فَبَاتَ لَهُ / طَوْعَ الشَّوَامِتِ مِنْ خَوْفٍ وَمِنْ صَرَدِ |
| Erken Arapça kullanım | Muhadram şair Şenferâ, gazvelerin her zaman kazançla sonuçlanmayacağını ve bazen mahrumiyetle dönülebileceğini bildirirken kökü hüsran ve eli boş dönme anlamında kullanmıştır: وَبَاضِعَةٍ حُمْرِ القِسِيِّ بَعَثْتُهَا / وَمَنْ يَغْزُ يَغْنَمْ مَرَّةً وَيُشَمَّتِ |
المصدر Lisān al-ʿArab, Maqāyīs al-Lugha, Asās al-Balāgha, Nâbiğa ez-Zubyânî Divanı.
الطبقة الاشتقاقية السامية
Arapça شمت kökü, Batı ve Güney Sami dillerinde felakete sevinme, düşmanın yıkımından haz alma ve buna bağlı olarak düşmanın içine düştüğü hüsran semantik alanında karşılık bulur. Kökün İbranicedeki muhtemel yansıması, düşmanlık bağlamında zarar verme veya yıkıma uğratma kökleriyle fonetik ve semantik akrabalık taşır; Süryanicede ise hüsrana uğrama ve alay edilme manalarıyla kesişir. Klasik Arapça sözlükbiliminde «teşmîtü’l-âtıs» (aksırana hayır dua etme) ibaresi, aksıran kişinin şeytanın ve hasımların şemâtesinden (sevinmesinden) korunması amacıyla yapılan bir nefy-i şemâte (musibeti savuşturma) duası olarak yorumlanmış; böylece kelimenin ilksel hasmane sevinç çekirdeği ahlaki dilde koruma duasına evrilmiştir.
درجة الثقة Güçlü
المصدر Brown-Driver-Briggs, Payne Smith, Maqāyīs al-Lugha, Lane’s Arabic-English Lexicon.
التحليل الاشتقاقي
| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | Düşmanın başına gelen musibete sevinme (شمت) ve aksırana şemâteden korunma duası etme (تشميت) | Kökün temelinde başkasının hezimetinden duyulan haz yatar; teşmît türevi bu hazzı doğuran zaafı giderme duasıdır. | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | İbranice ve Süryanice felaket, hüsran ve düşmanca sevinçle ilgili biçimler | Güney ve Batı Sami havzasında hasmın çöküşü karşısındaki tavrı ifade eden ortak kavram alanı. | Güçlü |
| Daha geniş dilsel ilişki | Veri bulunamadı | Afro-Asyatik ailenin diğer kollarında bu üçlü kök dizilimi için düzenli ve doğrulanabilir bir karşılık tespit edilmemiştir. | Veri bulunamadı |
المصدر Maqāyīs al-Lugha, Lisān al-ʿArab, Brown-Driver-Briggs.
الجذور الشقيقة (التقاليب)
| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| شمت | Anlamlı | Hasmın felaketine sevinme | Düşmanın içine düştüğü acı, yenilgi veya musibetten haz duyma, alay etme. | Hedef köktür; Kur'an'da geçer (A'râf 7:150). |
| شتم | Anlamlı | Sövme, hakaret etme, çirkin söz | İnsanın yüzüne karşı öfkeyle çirkin söz söyleme; yüzü ekşitme. | Hedef kökle düşmanlık ve sözel saldırganlık ekseninde anlamdaştır; Kur'an'da geçmez. |
| مشت | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Klasik sözlüklerde mühmel kabul edilmiştir. |
| متش | Anlamlı | Çekip çıkarma, azıcık alma | Bir şeyi hafifçe sıyırıp alma, kuyudan az su çekme, gözü silme. | Çekip çıkarma eylemidir; hedef kökle doğrudan anlam bağı zayıftır; Kur'an'da geçmez. |
| تشم | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Klasik sözlüklerde mühmel kabul edilmiştir. |
| تمش | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Klasik sözlüklerde mühmel kabul edilmiştir. |
الجذور المجاورة والجذر المضاد
| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| شمت | Merkez | Hasmın düşüşüne sevinme | Sadece başkasına gelen acı, zarar ve felaket üzerine kurulan düşmanca sevinç. | Musibete uğrayanın çaresizliğini sevinç ve üstünlük gösterisine dönüştürme halidir. |
| فرح | Komşu | Genel sevinç ve neşe | Nötr veya genel bir ferahlık ve haz hali olup mutlaka hasmın zararına bağlı değildir. | İnsanın kendi başarısına veya nimete sevinmesini de içine alan geniş duygu durumu. |
| ضحك | Komşu | Gülme ve tebessüm | Sevinç veya şaşkınlığın yüzdeki ve sesteki fiziki tezahürüdür; kötü niyet şart değildir. | Şemâteten farklı olarak mizah, sürpriz yahut sevinç kaynaklı doğrudan bedensel eylem. |
| سخر | Komşu | Alaya alma, hakir görme | Karşıdakini zayıf, kusurlu veya eksik görerek bilerek küçümseme ve eğlence konusu yapma. | Şemâte felakete sevinmek iken, سخر muhatabın şahsını doğrudan aşağılama eylemidir. |
| عطف | Zıt | Şefkat, acıma, yönelme | Düşenin acısını paylaşma, musibete uğrayana merhametle eğilme ve yardım etme. | Şemâtenin bütünüyle zıddı olup felaket anında sevinmek yerine merhamet göstermektir. |
مقابلات المعنى في لغات أخرى
| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | شمت | Hasmın musibetine sevinme | Düşmanın veya rakibin maruz kaldığı felaketten içsel haz duyup bunu dışa vurma. | Kesin |
| Latince | Gaudium de malis alienis | Başkasının kötülüğünden sevinç duyma | Başkasının başına gelen şer ve hezimetten keyif alma halini tam karşılar. | Güçlü |
| İngilizce | Schadenfreude, gloating | Başkasının talihsizliğine sevinme, zafer sarhoşluğuyla alay etme | Gloating zaferin kibrini, Schadenfreude ise hasmın acısından alınan hazzı karşılar. | Kesin |
| Almanca | Schadenfreude | Başkasının zararına sevinme | Zarar (Schaden) ve sevinç (Freude) kelimelerinden oluşup kökün çekirdek anlamını birebir verir. | Kesin |
| Fransızca | Joie maligne | Kötücül sevinç | Bir başkasının hezimeti veya acısı karşısında duyulan habis ve fesat sevinç. | Güçlü |
المصدر Oxford English Dictionary, Lewis & Short Latin Dictionary, Duden Deutsches Universalwörterbuch.
الوجوه والنظائر
| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| فَلَا تُشْمِتْ بِيَ الْأَعْدَاءَ | Hasımlara sevinme fırsatı vermemek, düşmanları güldürmemek | Harun'un, Musa'nın sert tepkisi karşısında aralarındaki ihtilafın buzağıya tapan düşmanlarca bir zafer ve alay vesilesi yapılmamasını istediği bağlam (A'râf 7:150). |
سياق الكلام والفقه والتفسير والحديث
| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | Ahlak ve ilahi adalet / şer problemi | Müminin başına gelen musibetlerin fasıklarca sevinçle karşılanması ve sabrın gerekliliği. | Şemâte, kalpteki haset ve kibrin alameti sayılarak ahlaki zaaf olarak tahlil edilmiştir. |
| Fıkıh | Adab ve aksırma hükümleri (teşmît) | Aksıran kişinin «elhamdülillah» demesi üzerine «yerhamukellah» diyerek mukabele etmenin hükmü. | Teşmît, aksıranı şeytanın ve hasımların şemâtesinden kurtarma duası olarak fıkhedilmiştir. |
| Tefsir | A'râf 150 tefsiri ve nebevî diyalog | Harun ile Musa arasındaki kardeşlik hukukunun korunması ve tefrika görüntüsünün düşmana koz vermemesi. | Şemâte, topluluk içindeki kırılmaların dış düşmana sağladığı psikolojik üstünlük olarak yorumlanır. |
| Hadis | İstiaze duaları | Resulullah'ın düşmanların şemâtesinden Allah'a sığınması («şemâtetü'l-a'dâ»). | Düşmanın sevinmesine yol açacak zillete, ağır borca ve musibete düşmekten sakınma. |
تحليل النظام الديني والعلمي والسياسي والاقتصادي
| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Kardeşlik ahlakı | Haset ve kibirden arınma | İmtihan bilinci geliştirme | Bir din kardeşinin yahut masumun musibetine sevinmek imanın kemaline aykırıdır; şefkat asıldır. | Kesin |
| İlmi | Tartışma ve müzakere adabı | Entelektüel kibir | Hatanın istismarını önleme | İlmi münazarada muhatabın yanılmasından sevinç duymak yerine hakikatin ortaya çıkışına odaklanılmalıdır. | Güçlü |
| Siyasi | Yönetim ve kriz yönetimi | Dış hasımlara koz vermeme | İç bütünlüğü muhafaza etme | Harun ile Musa örneğinde olduğu gibi, lider kadronun iç çekişmeleri düşmanın psikolojik zaferine dönüşmemelidir. | Kesin |
| İktisadi | Piyasa rekabeti | Rakibin iflasından beslenme | Yıkıcı rekabeti engelleme | Bir işletmenin çöküşüne sevinmek yerine piyasa ahlakı ve adil rekabet mekanizması işletilmelidir. | Muhtemel |
التماثل في العلوم العددية والإنسانية
| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Sıfır toplamlı oyunlarda asimetrik kazanç fonksiyonu () | Bir aktörün kaybının diğer aktör tarafından doğrudan pozitif bir fayda ve sevinç çıktısı olarak algılanması yapısı. | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Schadenfreude ve grup içi/grup dışı çatışma dinamikleri | Sosyal psikolojide hasım grubun maruz kaldığı hezimetin, kendi grubunun özsaygısını ve statüsünü yapay olarak artırması süreci. | Kesin |
التضييق الخاطئ وخطر الخطأ
| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Kökü yalnızca sıradan bir «gülmek» veya «eğlenmek» seviyesine indirgeyerek, arkasındaki düşmanca haz ve kin dinamiklerini gözden kaçırmak. |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Bir davanın mensupları arasındaki usul ve içtihat tartışmalarının, ortak hedefe saldıran hasımlara sevinç ve manevi üstünlük alanı bırakmayacak bir olgunlukla yönetilmesi zorunluluğu. |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Harun'un uyarısının basit bir kişisel sitem sanılması; neticede siyasi ve toplumsal krizlerde düşmanı sevindirecek iç parçalanmaların vahametinin kavranamaması. |
خلاصة موجَّهة لفهم القرآن
| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Hak davayı omuzlayan öncülerin dahi kriz anlarında iç çekişmeye düşebileceğini, ancak düşmanı sevindirmeme (şemâteye meydan vermeme) ilkesinin iç barışı koruyan stratejik bir sınır olduğunu gösterir. |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | Peygamberlerin kriz anındaki diyaloglarında, ümmet içi vahdeti emreden ve tefrikayı yasaklayan siyasi ve ahlaki ayet gruplarında belirleyicidir (A'râf 7:150). |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Haklı bir öfkenin dışa vurumunun kontrolsüzleşip üçüncü taraflara ve hasımlara güç kazandıracak eylemlere dönüşmesini engelleyerek, adaletin basiretle icra edilmesi gerektiğini öğretir. |
التركيب النهائي والنموذج الرياضي
- Somut anlamHasmın düşüşü, yenilgisi veya maruz kaldığı ağır darlık karşısında düşmanca bir sevinç ve ferahlık sergileme; av hayvanının soğuktan ayakta duramayarak hasmın arzusuna boyun eğmesi.
- Soyut anlamBaşkasının zayiat ve kaybından psikolojik tatmin sağlama; iç zaafiyetlerin düşman nezdinde sevinç ve stratejik avantaja dönüşmesi.
- Sistematik karşılıkİç dayanışmayı zedeleyen çekişmelerin durdurulması, düşmanın manevi üstünlük elde etmesine set çeken toplumsal ve nebevî otokontrol mekanizması.
- LaTeX modeli
- LaTeX açıklamasıModelde , aktörünün aktörünün durumundan duyduğu kötücül sevinci (şemâte); , aktörünün refah, güç veya konumundaki kaybı ve hezimeti; , şartın gerçekleşmesini denetleyen gösterge fonksiyonunu; ise iki aktör arasındaki düşmanlık ve zıtlık ilişkisini temsil eder. Formül, bir tarafın kaybının ancak hasımlık ilişkisi var olduğunda diğer tarafta şemâte doğuracağını sembolize eder.