صمع
ص - م - ع
جذر- الورود: ١
- الآيات: ١
- الصيغ: ١
- المعاجم: ١٢
معناه في القرآن: Öğrenim yerleri
ملاحظاتي
المعاجم(١٢)
كتاب العين
الخليل بن أحمد · القرن ٨مترجمالحروف: ٣٬٣٨٧باب العين والصاد والميم معهما
ع ص م، ع م ص، ص م ع، م ص ع،مستعملات ص ع م مهملة عصم: العِصْمَةُ: أن يَعْصِمَكَ اللهُ من الشّر، أي: يدفعُ عنك.
واعتصمت بالله، أي: امتنعت به من الشّر.
واستعصمت، أي: أبيت. وأَعْصَمْتُ، أي: لجأت إلى شيء اعتصمت به. قال:
قل لذي المَعْصِمِ المُمَسِّك بـالأط ناب يا ابن الفجار يا ابن ضريبه
وأَعْصَْتُ فلانا: هَيّأتُ له ما يعتصم به.
والغريق يَعْتَصِمُ بما تنالهُ يده، أي:
الصحاح
الجوهري · القرن ١٠مترجمالحروف: ٤٤٢يقال: هو أَصْمَعُ القلب، إذا كان متيقِّظاً ذكيَّاً. والأَصْمَعانِ: القلبُ الذكيُّ والرأيُ العازمُ. والأصْمَعُ: الصغيرُ الأذنِ، والأنثى صَمْعاءُ. والصَمْعاءُ: البُهْمى إذا ارتفعت قبل أن تَتَفَقَّأَ. ويقال: خرج السهم مُتَصَمِّعاً، إذا ابْتَلَّتْ قُذُذَهُ من الدم وغيره فانضمَّتْ. ويقال: الكلابُ صُمْعُ الكعوب، أي صغار الكعوب. وأتانا بثريدة مُصَمَّعَةٍ، إذا دُقِّقَتْ وحُدِّدَ رأسُها. وصَوْمَعَةُ
تهذيب اللغة
الأزهري · القرن ١٠مترجمالحروف: ١٣٬٣٨٣باب العين والصاد مع الميم
عصم ، عمص ، معص ، مصع ، صمع : مستعملة .
عصم : قال الله جل وعز : ( لاَ عَاصِمَ الْيَوْمَ مِنْ أَمْرِ اللَّهِ إِلاَّ مَن رَّحِمَ ) ( هود : 43 ) قال الفرّاء : ( مَنْ ) في موضع نصب ، لأن المعصوم خلاف العاصم والمرحوم معصوم ، فكان نصبه بمنزلة قوله : ( مَا لَهُمْ بِهِ مِنْ عِلْمٍ إِلاَّ اتِّبَاعَ الظَّنِّ ) ( النساء : 157 ) . قال الفرَّاء : ولو جعلت عاصماً في تأويل معصوم أي لا
مقاييس اللغة
ابن فارس · القرن ١١مترجمالحروف: ٤٬٨١٦(باب الصاد والميم وما يثلثهما )
(صمي) الصاد والميم والحرف المعتل أصلٌ واحدٌ يدلُّ على السُّرعة في الشيء. يقال للرَّجُل المبادِر إلى القتال شَجاعةً: هو صَمَيانٌ. وهو من الصَّمَيان وهو الوثْب والتقلُّب. ويقال انصمى الطائر، إِذا انقضَّ. ويقال أصمى الفَرسُ، إِذا مضى على وجْهه عاضّاً على لجامه.
ومن الباب: رمى الرَّجُل الصّيدَ فأصمى، إذا قتله مكانه، وهو خلاف أنْمَى.
(صمت) الصاد والميم والتاء أصلٌ
(باب الصاد والميم وما يثلثهما ) (صمي) الصاد والميم والحرف المعتل أصلٌ واحدٌ يدلُّ على السُّرعة في الشيء. يقال للرَّجُل المبادِر إلى القتال شَجاعةً: هو صَمَيانٌ. وهو من الصَّمَيان وهو الوثْب والتقلُّب. ويقال انصمى الطائر، إِذا انقضَّ. ويقال أصمى الفَرسُ، إِذا مضى على وجْهه عاضّاً على لجامه. ومن الباب: رمى الرَّجُل الصّيدَ فأصمى، إذا قتله مكانه، وهو خلاف أنْمَى. (صمت) الصاد والميم والتاء أصلٌ واحدٌ يدلُّ على إبهام وإغلاق. من ذلك صَمَتَ الرّجُل، إذا سَكَتَ، وأَصْمَت أيضاً. ومنه قولهم: "لقيتُ فلاناً ببلدة إِصْمِتَ"، وهي القَفر التي لا أحد بها، كأنها صامتةٌ ليس بها ناطق. ويقال "ماله صامتٌ ولا ناطق". فالصَّامت: الذّهب والفِضّة. والنَّاطق: الإِبل والغنم والخيل. والصَّمُوت: الدِّرْع * الليّنة التي إِذا صَبَّها([1]) الرَّجُل على نفسه لم يُسمَع لها صوت. قال: وكلِّ صموتٍ نثرةٍ تُبّعيَّةٍ *** ونسج سليمٍ كل قَضَّاءَ ذائِلِ([2])وبابٌ مُصْمَت: قد أُبْهِمَ إغلاقه. والصامت من اللبن: الخاثر؛ وسمِّي بذلك لأنه إذا كان كذا فأفرغ في إناء لم يُسمع لـه صوت. ويقال: بِتُّ على صِمات ذاكَ، أي على قَصْدِهِ. فيمكن أن يكون شاذّاً، ويمكن أن يكون من الإِبدال، كأنّه مأخوذٌ من السَّمْت، وهي الطَّريقة. قال: وحاجةٍ بتُّ على صِمَاتِها([3]) *** أتيتُها وَحْدِيَ مِنْ مَأْتاتها ويقال : رمَاه بصِماتِهِ، أي بما أصمته. وأعطى الصَّبيَّ صُمْتَةً، أي ما يسكّنه. (صمج) الصاد والميم والجيم ليس بشيء، على أنَّهم يقولون: الصَّمَج: القناديل، الواحدة صَمَجة. وينشدون: * والنَّجم مثل الصَّمَج الرُّوميَّاتْ([4]) * (صمح) الصاد والميم والحاء أُصَيلٌ يدلُّ على قوّةٍ في الشيء، أو طُول. يقال الصَّمَحْمَح: الطَّويل. ويقولون: إنَّ الصُّمَاح الكيّ. والصُّمَاح: النَّتن. والصِّمحاءَةُ: المكان الخَشن. (صمخ) الصاد والميم والخاء أصلٌ واحد وكلمة واحدة، وهو الصِّماخ: خَرْق الأُذُن. يقال صَمَخْتُهُ، إِذا ضَربتَ صِماخَه. (صمد) الصاد والميم والدال أَصلان: أحدهما القَصْد، والآخَر الصَّلابة في الشَّيء. فالأوَّل: الصَّمْد: القصد. يقال صَمَدْتُه صَمْداً. وفلان مُصَمَّدٌ، إِذا كان سيِّداً يُقصَدُ إليه في الأمور. وصَمَدٌ أيضاً. والله جلَّ ثناؤه الصَّمَد؛ لأنه يَصْمِد إليه عبادُهُ بالدُّعاء والطَّلَب. قال في الصَّمَد([5]): علوتُهُ بحُسامٍ ثم قلتُ لـه *** خذْها حُذَيفَُ فأنت السيِّد الصَّمَدُ([6])وقال في المصَمَّد طَرَفَة: وإِنْ يَلْتَقِي الحيُّ الجميعُ تُلاقِني *** إلى ذِروةِ البيت الرَّفيعِ المُصمَّدِ([7])والأصل الآخر الصَّمْد، وهو كلُّ مكانٍ صُلْب. قال أبو النَّجم: * يغادِرُ الصَّمْدَ كظَهْر الأَجزَلِ([8]) * (صمر) الصاد والميم والراء، قال ابن دريد([9]): فعلٌ ممات، وهو أصل بناء الصَّمِير. يقال رجل صَمِير: يابس اللَّحم على العِظام. ويقال الصَّمْر: النَّتْن. ويقال المتصمِّر: المتشمِّس. ويقولون: لقيتُه بالصُّمَير، أي وقتَ غُروب الشّمس. وفي كلِّ ذلك نظَر. (صمع) الصاد والميم والعين أصلٌ واحدٌ، يدلُّ على لطافةٍ في الشّيء وتضامٍّ. قال الخليلُ وغيره: كلُّ منضمٍّ فهو متصمِّع. قال: ومن ذلك اشتقاق الصَّومعة. ومن ذلك الصَّمع في الأُذنَين. يقال هو أصمعُ، إِذا كان أَلصَق([10]) الأذنين. ويقال: قلبٌ أصمع، أي لطيف ذكيّ. ويقال للبُهْمَى إِذا ارتفعت ولم تتفَقأ: صَمْعاء. وذلك أنَّها [إِذا] كانت كذا كانت منْضَمَّةً لطيفة. وإِذا تلطَّخَ الشَّيء بالشيء فتجمَّعَ كريش السَّهم فهو متصمِّع. قال: فرمَى فأنفَذَ من نَحُوصٍ عائطٍ *** سهماً فخرّ وريشُه مُتصمِّعُ([11])أي متلطّخ بالدّم منْضمّ. والكلاب صُمْعُ الكعوب، أي صغارُها ولِطافُها قال النابغة: * صُمْعُ الكُعوبِ بريئاتٌ من الحَردِ([12]) * (صمغ) الصاد والميم والغين كلمةٌ واحدة، هي الصَّمغ([13]). (صمك) الصاد والميم والكاف أُصَيلٌ يدلُّ على قوةٍ وشِدة. من ذلك الصمكْمَك، وهو القويّ. وكذلك الصَّمْكُوك: الشَّيء الشديد. والصَّمكيك: كلُّ شيءٍ لزِج كاللُّبان ونحوِه. ويقال اصْمَاكَّ الرَّجلُ، إذا تغضّبَ([14]). وهو ذاك القياس. واصماكّ اللّبنُ، إِذا خثُر حتَّى يشتدّ فيصير كالجبْن. (صمل) الصاد والميم واللام أصلٌ واحدٌ يدلُّ على شِدّة وصلابة. يقال صَمَلَ الشيء صُمُولاً، إِذا صلُب واشتدَّ. ورجل صُمُلٌّ: شديد البَضْعة . وكان الخليل يقول: لا يقال ذلك إلاّ للمجتمع السنّ. واصمألَّ النّباتُ، إِذا قوِيَ والتفّ. والصَّامل مِنْ كلِّ شيء: اليابس. وصَمَل الشّجر، إِذا لم يجد رِيّاً فَخشُن. ويقال صَمَله بالعصا، إِذا ضَربَهُ. والله أعلم بالصواب. --------------ــــ ([1]) صبها، أي لبسها. وفي الأصل: "صلبها"، تحريف. وفي المجمل: "إذا صبت". ([2]) البيت للنابغة في ديوانه 64 واللسان (صمت). ورواية الديوان واللسان: "نثلة" وهما سيان. ([3]) البيت في اللسان (صمت 361). ([4]) البيت للشماخ، كما في اللسان (صمج). وفي ديوانه 103 أرجوزة البيت وليس فيها البيت. ([5]) بدله في المجمل: "أنشدني أبي رحمه الله". ([6]) أنشده في اللسان (صمد) بدون نسبة. ([7]) البيت من معلقته المشهورة. ([8]) أنشده في اللسان (صمد، جزل). وقد سبق في (جزل) حيث نبهت على أن صواب روايته: "تغادر" بالتاء. ويؤيد هذا الصواب أيضاً أنها رويت بالتاء في "أم الرجز" المنشورة في مجلة المجمع العلمي العربي بدمشق في العدد 8 سنة 1347. ([9]) في الجمهرة: (2: 359). ([10]) كذا وردت هذه التكملة، وفي المجمل: "الأصمع: اللاصق الأذنين". ([11]) لأبي ذؤيب الهذلي في ديوانه 8، والمفضليات (2: 225) واللسان (صمع). ([12]) صدره كما في الديوان 19 واللسان (صمع): * فبثهن عليه واستمر به *. ([13]) الصمغ، بسكون الميم، وقد تفتح. ([14]) في الأصل، "تغضت"، صوابه في المجمل.
ـ
المفردات في غريب القرآن
الراغب الأصفهاني · القرن ١١مترجمالحروف: ٣٢٧- الصومعة: كل بناء متصمع الرأس، أي: متلاصقة، وجمعها صوامع. قال تعالى: ﴿لهدمت صوامع وبيع﴾ [الحج/40]، والأصمع: اللاصق أذنه برأسه، وقلب أصمع: جريء، كأنه بخلاف من قال الله فيهم: ﴿وأفئدتهم هواء﴾ [إبراهيم/43]، والصمعاء: البهمى قبل أن تتفقأ (تفقأت البهمى تفقؤا: انشقت لفائفها عن نورها. اللسان (فقأ) )، وكلاب صمع الكعوب: ليسوا بأجوفها.
أساس البلاغة
الزمخشري · القرن ١٢مترجمالحروف: ٧٣١ص م ع
أذن صمعاء وقد صمعت صمعاً وهو صغرها ولزوقها بالرأس.
ورجل أصمع.
وقوائم ورماح صمع الكعوب: لطافها.
قال النابغة: فبثهن عليه واستمرّ به صمع الكعوب بريات من الحرد وقال: وكائن تركنا من عميم مخول شحا فاه مشحوذ الحديدة أصمع يريد الرمح.
وقلب أصمع: ذكي حديد.
قال عبد الرحمن بن الحكم: رفيقي بها عنس ورحل مطيتي وأصمع صرام وأبيض باتر وله أصمعان: قلب ذكي ورأي حازم.
قال
لسان العرب
ابن منظور · القرن ١٣مترجمالحروف: ٤٬٩٩٧صَمِعَتْ أُذنه صَمَعاً وهي صَمْعاءُ: صَغُرَت ولم تُطَرَّفْ وكان فيها اضْطِمارٌ ولُصوقٌ بالرأْس، وقيل: هو أَن تَلْصَقَ بالعِذارِ من أَصلها وهي قصيرة غير مُطَرَّفة، وقيل: هي التي ضاق صِماخُها وتَحدَّدَت؛ رجل أَصْمَع وامرأَة صَمْعاءُ. والصَّمِعُ: الصغير الأُذن المليحها. والصَّمْعاءُ من المَعز: التي أُذنها كأُذن الظبي بين السَّكّاء والأَذْناءِ. والأَصْمَعُ: الصغير الأُذن، والأُنثى صمعاءُ. وقال
القاموس المحيط
الفيروزآبادي · القرن ١٥مترجمالحروف: ٢٤٠* ص م ع * * الأصْمَعُ * الصغير الأذن والأنثى * صَمْعاءُ * وفي الحديث ﴿أن بن عباس رضي الله تعالى عنهما كان لا يرى بأسا بأن يُضحى بالصمعاء﴾ وثريدة * مُصَمَّعةٌ * إذا دُققت وحُدد رأسها و * صَوْمَعةُ * النصارى فَوْعلة من هذا لأنها دقيقة الرأس
تاج العروس
الزبيدي · القرن ١٨مترجمالحروف: ٥٬٧٤٧الأصمع: الصغير الأذن من الناس وغيرهم، ومنه حديث علي رضي الله عنه: كأني برجل من الحبشة أصعل أصمع أحمش الساقين يهدم الكعبة. قال الأصمعي: قوله: أصعل، هكذا يروى، فأما في كلام العرب فهو صعل، بغير ألف وهو الصغير الرأس، وكذلك الحبشة. وقال أبو عبيد: وقد روى بعض الناس أن الأصعل لغة في الصعل ولا أدري عمن هو. الأصمع: السيف القاطع عن المؤرج. قال: الأصمع أيضا: المترقي أشرف المواضع. قال: الأصمع أيضا: السادر،
معجم لين
إدوارد لين · القرن ١٩مترجمالحروف: ٧٬٧٧٩صَمِعَتِ الأُذُنُ
1 صَمِعَتِ الأُذُنُ ذ , aor. صَمَعَ , inf. n. صَمَعٌ, (Msb, TA,) The ear was [small: (see أَصْمَعُ:) or] cleaving [to the head], and small: (Msb:) or was small, and not pointed, or tapering, or slender at the extremity, and had a contraction in the middle, and a cleaving to the head: or clave to the side of the face, from its base, and was short, not pointed, or tapering, or
قاموس سالمون
هنري أنتوني سالمون · القرن ١٩مترجمالحروف: ٥٣٥صَمَعَ
صَمَعَ A ( n. ac. صَمْع 1 ),
a. Checked, restrained; dissuaded.
b. [ acc. & Bi ], Struck with.
صَمِعَ
صَمِعَ A ( n. ac. صَمَع 4 )
a. [ Fī ], Made a mistake, slip in ( speaking ).
صَمَّعَ
صَمَّعَ II
a. [ 'Ala ], Persisted in ( his intention ).
اِنْصَمَعَ
اِنْصَمَعَ VII
a. [ Fī ], see II .
أَصْمَعُ
أَصْمَعُ 14 , ( pl. صُمْع 3 ),
a. Small-eared.
b. Slender ( plant ).
c.
كتاب الله
مستخلص من الاستعمال القرآنيبلا ترجمةالحروف: ١٧٬٢٧٨صمع
صَمِعَ - يَصْمَعُ - صَوْمَعَة - صَوَامِع
صَمِعَ - يَصْمَعُ + الكائن: يكون دقيقاً ذا حافة حادة وقاعدة أعرض: يشبه سقف بناء البيوت القرميدية من موشور ذي قاعدة عريضة، وراس حاد، ومقطعه مثلث
صَوْمَعَة: على وزن " فـَوعلة" اسم فاعل مبالغة من " صَمِعَ - يَصْمَعُ ": اسم آلة منه: بناء مدبب حاد الرأس: بناء يتميز بالمنارة والقباب والأسقف الموشورية
الجذور المجاورةالمجاورة: ٢٠ (الإجمالي: ٢٦)
- هدم
الآيات المشتركة: ١ · Öyleyse yıkıldı
- دفع
الآيات المشتركة: ١ · Def : Dalgaların denizden getirdiği atıklar
- بيع
الآيات المشتركة: ١ · Bey’a elin bilekten sonraki kısmıdır
- قوي
الآيات المشتركة: ١ · Kuvvet
- دور
الآيات المشتركة: ١ · Dar : Etrafı çevrili yer demektir
- سمي
الآيات المشتركة: ١ · Ad verilen
- سجد
الآيات المشتركة: ١ · Sacid, meyvesinin bolluğundan dolayı dalları veya gövdesi…
- بعض
الآيات المشتركة: ١ · Bu’sus kalça kemiği, buud kalça, türkçedeki but buradan…
- صلو
الآيات المشتركة: ١ · Namaz
- عزز
الآيات المشتركة: ١ · Yağmur suyu ile doymuş topraktır
- نصر
الآيات المشتركة: ١ · Bereketli yağmurla sulanmış toprak demektir
- غير
الآيات المشتركة: ١ · Ğayr, Ğayr dışında demektir
الآيات التي ورد فيها(١)
… اللَّهُ وَلَوْلَا دَفْعُ اللَّهِ النَّاسَ بَعْضَهُمْ بِبَعْضٍ لَهُدِّمَتْ صَوَامِعُ وَبِيَعٌ وَصَلَوَاتٌ وَمَسَاجِدُ يُذْكَرُ فِيهَا اسْمُ اللَّهِ كَثِيرًا …
Öğrenim yerleri
تحليل الجذر
تعريف الجذر والخلاصة
| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | صمع |
| Yapı | Üçlü |
| Özel Durum | Belirgin fark tespit edilmedi |
| Bağlamsal Yakın Kökler | بيع, كنن, حصن |
| Zıt Kök | بسط |
| Çekirdek Özet 1 | Fazlalıklardan arınarak yukarı doğru sivrilme, derli toplu toplanma ve incelme |
| Çekirdek Özet 2 | Dış dünyadan soyutlanmış, aşkın bir gaye için yükselen korunaklı ibadet mekânı |
| Çekirdek Özet 3 | Dağınıklıktan tevhidi tecride geçiş; bilincin tek odakta toplanıp korunması |
| Kritik Hata Riski | Yapıyı yalnızca tarihsel bir Hristiyan hücresi sanıp, korunması emredilen evrensel tevhid tecridini ıskalamak |
التحليل الثنائي
| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| صم | Sıkıca kapanma, içeriye doğru toplanma, geçirimsizlik ve dış etkilere karşı yalıtılma; bu anlam ses geçirmeyen صمم, ağzı sıkıca kapalı tutan صمت ve hiçbir boşluk barındırmayan sağlam kütleyi bildiren صمد köklerinde belirgindir. | ع | İçe kapanma ve toplanma hareketine yukarıya doğru uzanma, bir zirvede odaklanma ve tepe noktasına doğru sivrilerek tecrit olma niteliği kazandırmıştır. |
التحليل التصويري للحروف
| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| ص | olta, bitki | Yakalama, peşine düşme, sıkışarak tek bir dikey doğrultuda yükselme. |
| م | su | Kuşatıcı akış, içsel toplanma, hacimsel derinlik ve bütünleşme. |
| ع | göz | Görme, bilme, idrak kaynağı ve yüksekten gözetleme kabiliyeti. |
| صمع | Harflerin birleşimi | Kuşatıcı bir yoğunlaşmanın dikey bir odakta sıkışıp sivrilmesi ve yüksek bir idrak ile gözetleme kulesine dönüşmesi hareketidir. |
الاستعمال التاريخي والمبكر
| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Kulakların küçük olup başa yapışık durması; mızrak veya ok temreninin ince, sivri ve derli toplu yapılması; bitkinin henüz yarılmamış, sıkıca kapalı ve sivri tomurcuk hâli. |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Nâbiğa ez-Zübyânî, av köpeklerinin çevik ve derli toplu bileklerini nitelemek üzere şöyle demiştir: صُمْعُ الكُعوبِ بريئاتٌ من الحَردِ |
| Erken Arapça kullanım | Emevî dönemi şairi Abdurrahman b. el-Hakem keskin kılıç ve uyanık zihni överken kökü şu beyitte kullanmıştır: وله أصمعان قلب ذكي ورأي حازم / Erken hadis rivayetinde Hz. Ali, Kâbe'yi tahrip edecek kişinin vasıflarını sayarken küçük kulaklı anlamında أصمع nitelemesini zikretmiştir. |
المصدر Kitābü’l-ʿAyn, Maqāyīs al-Lugha, Lisān al-ʿArab, Asās al-Balāgha.
الطبقة الاشتقاقية السامية
Arapça صمع kökü, Sami dil ailesinde içe toplanma, büzülme, yalıtılma ve sivri uçlu yükselti semantiği üzerinden şekillenmiştir. Kökün biliteral çekirdeği olan صم, Batı Sami ve Doğu Sami dillerinde sessizlik, kapalılık, sertlik ve dışarıyla teması kesme olgularını temsil eder. İbranicede ṣmm kökü daralma ve büzülme anlamlarına gelirken, Süryanicede ṣwʿ ve ṣmʿ dizilimleri dikilme, yükselme ve münzevi tecrit yapıları (manastır kuleleri) ile semantik kesişim gösterir. Arapçada kök, fizyolojik alanda küçük, yapışık ve sivri organları (kulak, bilek, temren) tanımlamaktan, mimari alanda tabandan tavana doğru daralan ve inzivaya çekilinen kulelere (savmaa) doğru uzanan düzenli bir soyutlama çizgisi takip etmiştir.
درجة الثقة Güçlü
المصدر Brown-Driver-Briggs, HALOT, Payne Smith, David Cohen (Dictionnaire des racines sémitiques).
التحليل الاشتقاقي
| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | صم çekirdeğinden türeyerek dış dünyadan yalıtılma, toplanma ve sivrilme boyutu kazanması | Fizyolojik plandaki yapışık ve sivri kulak anlamından, tabanı geniş tepesi dar manastır kulesine ve oradan keskin zekâya geçiş yapmıştır. | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | Süryanice ve İbranice kapanma, perhiz ve dikilme kökleriyle semantik ortaklık | Süryanice kule ve tecrit hücresi kavramlarıyla mimari ve işlevsel örtüşme barındırır. | Güçlü |
| Daha geniş dilsel ilişki | Veri bulunamadı | Belirgin bir Afro-Asyatik dış halka ilişkisi tespit edilememiştir. | Veri bulunamadı |
المصدر David Cohen, Brockelmann, Lisān al-ʿArab.
الجذور الشقيقة (التقاليب)
| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| صمع | Anlamlı | Sivrileşerek toplanma, ince ve derli toplu olma | Tabanı oturaklı, tepeye doğru incelen yapı ve organları niteler. | Hedef köktür; Kur'an'da geçer. |
| صعم | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Klasik sözlüklerde mühmel kabul edilmiştir. |
| مصع | Anlamlı | Hızla hareket etme, sıyrılıp gitme, vurup geçme | Kuyruk veya kılıç gibi ince uzuvların çevik ve ani hareketini bildirir. | Kur'an'da geçmez; incelik ve çeviklik yönüyle uzaktır. |
| معص | Anlamlı | Sinir veya kas çekilmesi, şiddetli kasılma | Bacak sinirlerinin gerilip toplanması durumudur. | Kur'an'da geçmez; toplanma ve gerilme çekirdeğini paylaşır. |
| عصم | Anlamlı | Sımsıkı sarılma, engelleme, koruma altına alma | Dış tehlikelere karşı muhafaza etme ve sığınma anlamındadır. | Kur'an'da geçer; korunma ve tecrit yönüyle anlam akrabasıdır. |
| عمص | Anlamlı | Göz pınarında akıntının toplanıp katılaşması | Sıvının yoğunlaşarak kenarda birikmesi ve açıklığı daraltmasıdır. | Kur'an'da geçmez; büzülüp toplanma nüansını taşır. |
الجذور المجاورة والجذر المضاد
| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| صمع | Merkez | Sivrileşerek tecrit olma ve aşkın ibadet mekânı | Zirveye doğru daralan, tekil ve korunaklı ibadet kulesini anlatır. | Hac 22:40 ayetinde Allah'ın adının anıldığı korunan münzevi yapıdır. |
| بيع | Komşu | Hristiyan mabetleri, kiliseler | صمع dikey tecrit kulesini bildirirken, بيع cemaat toplanma mekânını karşılar. | Hac 22:40 ayetinde صوامع lafzıyla birlikte zikredilir. |
| كنن | Komşu | Örtünme, gizlenme, korunaklı sığınak | صمع yapının fiziki olarak sivrilip yükselmesini, كنن ise nesnenin örtülüp saklanmasını belirtir. | Dış etkilerden korunma ortak paydasında ayrışırlar. |
| حصن | Komşu | Sağlam korunak, kale, sur | صمع manevi tecrit ve ibadet amaçlı sivri yapıyken, حصن askeri ve kitlesel savunma gayelidir. | Korunma ve tahkimat alanında farklılaşırlar. |
| بسط | Zıt | Yayma, açma, genişletme ve serbest bırakma | صمع içe kapanma, daralma ve dikey sivrilmeyi bildirirken, بسط sınırsızca yatay yayılmayı ifade eder. | Mekânsal toplanmanın ve dikey daralmanın tam karşıtıdır. |
مقابلات المعنى في لغات أخرى
| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | صمع | Derli toplu sivrilme, münzevi ibadet kulesi | Fiziksel toplanmadan mimari tecride uzanan özgün semantik gövdedir. | Kesin |
| Latince | Cenobium, eremus, turris | Münzevi hücresi, kule tipi manastır barınağı | Hristiyan çöl tecrit mekânını karşılar; ancak kökün incelme ve sivrilme morfolojisini tam vermez. | Güçlü |
| İngilizce | Hermitage, cloister tower, spire | Münzevi sığınağı, tecrit kulesi, sivri çatı | Yalnızlık ve ibadet boyutunu karşılar; Arapçadaki dikey büzülme imgesini kısmen yansıtır. | Güçlü |
| Almanca | Einsiedelei, Klause | Münzevi hücresi, inziva yeri | Toplumdan soyutlanma işlevini iyi verir; fakat sivri mimari yapıyı dışarıda bırakır. | Güçlü |
| Fransızca | Ermitage, cellule d'anachorète | İnziva hücresi, münzevi barınağı | Manevi tecrit boyutunu kapsar; mimari formun sivri uçluluk nüansını taşımaz. | Güçlü |
المصدر Oxford Latin Dictionary, Grimm Wörterbuch, Littré.
الوجوه والنظائر
| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| صَوَامِعُ (Çoğul isim) | Dış dünyadan yalıtılmış münzevi ibadet kuleleri, manastırlar | Yeryüzünde Allah'ın adının kesintisiz anıldığı ve korunması meşru müdafaa ile sağlanan kadim ibadethaneler bağlamında geçer; Hac 22:40. |
سياق الكلام والفقه والتفسير والحديث
| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | Ehl-i Kitap mabetlerinin kutsiyeti ve korunması | Allah'ın adının anıldığı mekânların yıkılmaktan korunmasının tevhidi gerekçesi. | İlahi zikrin kesintiye uğramaması gereken mekânsal dokunulmazlık. |
| Fıkıh | Savaş hukuku ve zimmî hukuku | Savaş esnasında manastırların, keşişlerin ve inziva kulelerinin hedef alınmasının yasaklanması. | Dokunulmaz sivil ve tecrit ibadet alanı. |
| Tefsir | Hac 22:40 tefsiri | صوامع kelimesinin Hristiyan keşişlerine mi yoksa Sâbiî veya genel münzevilere mi ait olduğu tahlili. | Zirveye doğru sivrilen, cemaatsiz, ferdi zikir kulesi. |
| Hadis | Ahir zaman alametleri ve kurban fıkhı | Hz. Ali'den gelen أصمع vasıflı kişi rivayeti ile kulağı küçük hayvanların kurban edilme hükmü. | Küçük, derli toplu ve başa yapışık kulak yapısı. |
تحليل النظام الديني والعلمي والسياسي والاقتصادي
| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Tevhidin ve zikrin sürekliliği | Bâtılın istilasından arındırılmış münzevi ibadetgah | Zikrin yeryüzünden silinmesini engelleme | Dış gürültünün kesildiği, yalnızca aşkın ilaha yönelinen tecrit kulesidir. | Kesin |
| İlmi | Zihni odaklanma ve tefekkür | Zihnin dağınıklıktan kurtulup tek meselede sivrilmesi | Dağınık veriyi ayıklayıp hakikate odaklama | Lisandaki kalp ve re'y için أصمع tabiri, fazlalıklardan arınmış keskin kavrayışı temsil eder. | Güçlü |
| Siyasi | Mabet masuniyeti ve hukuk düzeni | Hukuk güvencesi altındaki inanç tecrit alanı | Farklı inançların kutsal alanlarını saldırıdan koruma | Devletin, müdafaa gücünü (def') kullanarak ibadet hürriyetini güvenceye almasıdır. | Güçlü |
| İktisadi | Vakıf ve tüketim dışı alan | Üretim ve meta dolaşımından tecrit edilmiş alan | Dünyevi kâr hırsından arındırılmış alan üretme | Ticarileşemeyen, piyasa mantığına terk edilmeyen salt manevi sığınaktır. | Muhtemel |
التماثل في العلوم العددية والإنسانية
| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Koni / Asimptotik yakınsama ve tepe noktası | Geniş bir tabandan başlayarak yukarı doğru daralan ve tek bir uç noktaya doğru sınır değeri alan geometrik form. | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Kurumsal tecrit ve münzevi özerklik | Bireyin veya küçük bir grubun toplumsal baskı ve gürültüden sıyrılarak kendi manevi kimliğini koruduğu korunaklı alan. | Güçlü |
التضييق الخاطئ وخطر الخطأ
| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Kelimeyi yalnızca Hristiyan rahiplerinin yaşadığı köhne manastırlara indirgemek ve Kur'an'ın bu yapılara biçtiği evrensel zikir ve korunma değerini göz ardı etmek. |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Kur'an'da bu yapılar, diğer mabetlerle birlikte yeryüzünde Allah'ın adının çokça anıldığı, yıkılması durumunda manevi dengenin bozulacağı kutsal tecrit merkezleri olarak tanımlanır. |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Mabet masuniyetini yalnızca İslam mabediyle sınırlı saymak; yeryüzünde Allah'a yönelen her samimi tecrit ve zikir hücresinin savunulması ilkesini reddetmek. |
خلاصة موجَّهة لفهم القرآن
| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Kur'an'ın öteki inançların ibadet alanlarına tanıdığı dokunulmazlığın ve meşru savaşın amacının mabetleri korumak olduğu ilkesinin anlaşılmasını sağlar. |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | Cihat, meşru savunma, ibadet özgürlüğü ve Ehl-i Kitap mabetlerinin hukukunu bildiren ayet grubunda (Hac 22:39-40) kurucudur. |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Kur'an'ın yalnızca mescitleri korumayı emrettiği zannını yıkar; Allah'ın adının anıldığı münzevi kulelerin dahi yıkımdan korunması gerektiğini ortaya koyar. |
التركيب النهائي والنموذج الرياضي
- Somut anlamKulak, tohum veya mızrak demirinin fazlalıklardan arınarak incelmesi, derli toplu şekilde yukarı doğru sivrilmesi.
- Soyut anlamDağınıklık ve dünyevi gürültüden sıyrılarak bilincin ve yönelişin aşkın bir gayede tecrit olup yoğunlaşması.
- Sistematik karşılıkHukuk ve meşru savunma kalkanı ile korunan, tüketim ve çatışma dışı bırakılmış evrensel ibadet ve zikir odağı.
- LaTeX modeli
- LaTeX açıklamasıModelde , dikey irtifa arttıkça aşkın ilahi yöne doğru artan yöneliş ve zikir yoğunluğunu; , yapının veya bilincin tepeye çıktıkça azalan yatay genişliğini ve dünyevi temas yüzeyini gösterir. Limit ifadesi, en yüksek noktada () sistemin tek bir sivri odağa () evrildiğini ifade eder. İkinci eşitsizlik ise bu korunmuş alanın varlığını sürdürebilmesi için gereken meşru müdafaa kuvvetinin (), dışarıdan yönelecek tahrip gücüne () baskın gelmesi gerektiğini formüle eder.