بسط

اختصارات لوحة المفاتيح

البحث
/
ملاحظة جديدة
n
الآية السابقة / التالية
[ ]
وضع القراءة
f
وضع الشبكة
g
كون القرآن
e
إغلاق / رجوع
Esc
تخطَّ الشبكة

شبكة الجذر

شبكة الجذر: ب-س-طالصيغ: ١٧ · الجذور المجاورة: ٣٤ · الآيات: ٢٣ · السور: ١٥؛ المحتوى نفسه مسرود في بطاقات «الصيغ» و«الجذور المجاورة» و«الآيات».خبربَاسِطُوابَسَطْتَبِسَاطًانفقبَسَطَبسطبِبَاسِطٍفلحشيأبَاسِطٌبَسْطَةًرزقيَبْسُطُزيدعدويديغللكثر

الجذرالصيغ ١٧الآيات ٢٣السور ١٥المجاورة ٣٤

▶ افتح الشبكة (ثلاثية الأبعاد)

بسط

ب - س - ط

جذر
  • الورود: ٢٥
  • الآيات: ٢٣
  • الصيغ: ١٧
  • المعاجم: ١٣

Bisat kilim demektir. Yaygı, sergi demektir.المزيد ›

ملاحظاتي

المعاجم(١٣)

★ معجم آق إيفلر (بالتركية)التركية

Bisat kilim demektir. Yaygı, sergi demektir.

كتاب العين

الخليل بن أحمد · القرن ٨مترجمالحروف: ١٬٨٠٢
باب السين والطاء والباء معهما ب س ط، س ب ط، ط ب س مستعملات بسط: البَسطُ نقيض القَبْض. والبَسيطةُ من الأرض كالبساط من المَتاع، وجمعه بُسُط. والبَسْطةُ: الفضيلة على غيرك، قال اللهُ- جلّ وعزَّ-: "وزاده بَسْطةً في العِلْم والجِسم". والبَسيط: الرجلُ المُنَبسِطُ اللسان، والمَرأة بسيطةٌ، وقد بَسُطَ بَساطةً، والصاد لغةٌ. وبَسَطَ الينا فلانٌ يَدَه بما نُحِبُّ ونكرهُ. وانَّه ليَبْسُطني ما بَسَطَكَ
اقرأ المدخل كاملًا

الصحاح

الجوهري · القرن ١٠مترجمالحروف: ٦١٥
بَسَط الشيء: نشره، وبالصاد أيضاً. وبَسْطُ العذرِ: قبوله. والبَسْطَةُ: السعةُ. وانْبَسَطَ الشيءُ على الأرض. والانبِساطُ: تركُ الاحتشامِ. يقال: بَسَطْتُ من فلان فانْبَسَطَ. وتَبَسَّطَ في البلاد، أي سار فيها طولاً وعرضاً. والبِساطُ: ما يُبْسَطُ. والبِساطُ، بالفتح: الأرضُ الواسعةُ. يقال: مكانٌ بسيطٌ وبَساطٌ. قال الشاعر: ودونَ يَدِ الحَجَّاجِ من أنْ تَنالنيبَساطٌ لِأَيْدي الناعِجاتِ عَريضُ وفلانٌ
اقرأ المدخل كاملًا

تهذيب اللغة

الأزهري · القرن ١٠مترجمالحروف: ٧٬٧٠٢
س ط ب سبط ، سطب ، بسط ، بطس ، طبس ، طسب : ( مستعملة ) . أهمل الليث : سطب ، وطبس ، وبطس . سطب : ورَوَى أبو العبّاس عن ابن الأعرابيّ أنّه قال : المساطِب : سنادِينُ الحدّادين . قال : والمطَاسِب : المِياه السُّدْم ، الواحدة سَدُوم . وقال أبو زيد : هي المَسْطبة ، وهي المَجَرّة ، ويقال للدّكّان يَقعُد الناسُ عليه : مَسْطَبة ؛ سمعْتُ ذلك من العرب . بطس : قال الفرّاء : بِطْياسُ : اسمُ موضع على بِنَاءٍ
اقرأ المدخل كاملًا

مقاييس اللغة

ابن فارس · القرن ١١مترجمالحروف: ٣٬٧٨٤
(باب الباء والسين وما يثلثهما) (بسط) الباء والسين والطاء أصلٌ واحدٌ، وهو امتِدادُ الشَّيء، في عِرَض أو غير عِرَض. فالبِساط ما يُبْسط. والبَسَاط الأرض، وهي البسيطة. يقال مكان بَسِيطٌ وبَساط. قال: ودونَ يَدِ الحَجّاج مِن أنْ تنالَني *** بَسَاطٌ لأيْدي النّاعِجاتِ عريضُ([1])ويَدُ فلانٍ بِسْطٌ، إذا كان مِنْفَاقا، والبَسْطة في كلّ شيء السَّعَة وهو بسيط الجسْم والباعِ والعِلْم. قال الله تعالى:
اقرأ المدخل كاملًا

المفردات في غريب القرآن

الراغب الأصفهاني · القرن ١١مترجمالحروف: ١٬٠٠٥
- بسط الشيء: نشره وتوسيعه، فتارة يتصور منه الأمران، وتارة يتصور منه أحدهما، ويقال: بسط الثوب: نشره، ومنه: البساط، وذلك اسم لكل مبسوط، قال الله تعالى: ﴿والله جعل لكم الأرض بساطا﴾ [نوح/19] والبساط: الأرض المتسعة وبسيط الأرض: مبسوطة، واستعار قوم البسط لكل شيء لا يتصور فيه تركيب وتأليف ونظم، قال الله تعالى: ﴿والله يقبض ويبسط﴾ [البقرة/245]، وقال تعالى: ﴿ولو بسط الله الرزق لعباده﴾ [الشورى/27] أي: لو
اقرأ المدخل كاملًا

أساس البلاغة

الزمخشري · القرن ١٢مترجمالحروف: ٩٣٧
ب س ط بسط الثوب والفراش إذا نشره‏.‏ ومن المجاز‏:‏ بسط رجله وقبضها وإنه ليبسطني ما بسطك ويقبضني ما قبضك أي يسرني ويطيـب نفسـي مـا سـرك ويسوءنـي مـا ساءك‏.‏ وبسط عليهم العذاب‏.‏ وزاده الله بسطة في العلم والجسم‏:‏ أي فضلاً وبسطني الله عليه‏:‏ فضلني ونحن في بساط واسعة‏.‏ قال العديل ن الفرخ‏:‏ ودون يد الحجاج من أن تنالني بساط لأيدي الناعجات عريض ومكـان بسيـط‏:‏ واسـع‏.‏ وفلـان بسيـط البـاع
اقرأ المدخل كاملًا

لسان العرب

ابن منظور · القرن ١٣مترجمالحروف: ٦٬٧٠٩
في أَسماء اللّه تعالى: الباسطُ، هو الذي يَبْسُطُ الرزق لعباده ويوسّعه عليهم بجُوده ورحمته ويبسُط الأَرواح في الأَجساد عند الحياة. والبَسْطُ: نقيض القَبْضِ، بسَطَه يبسُطه بَسْطاً فانبسَط وبَسَّطَه فتبَسَّط؛ قال بعض الأَغفال: إِذا الصَّحيحُ غَلَّ كَفّاً غَلاّ، بَسَّطَ كَفَّيْهِ مَعاً وبَلاّ وبسَط الشيءَ: نشره، وبالصاد أَيضاً. وبَسْطُ العُذْرِ: قَبوله. وانبسَط الشيءُ على الأَرض، والبَسِيطُ من
اقرأ المدخل كاملًا

القاموس المحيط

الفيروزآبادي · القرن ١٥مترجمالحروف: ٣٢٥
* ب س ط * * بَسَطَ * الشيء بالسين والصاد نشره وبابه نصر و * بَسْطُ * العذر قبوله و * البَسْطَةُ * السعة و * انْبَسَطَ * الشيء على الأرض و * الانْبِساطُ * ترك الاحتشام يقال * بَسَطْتُ * من فلان * فانبسَطَ * و * البِسَاطُ * ما يبسط ومكان * بَسِيطٌ * أي واسع ويد * بِسْطٌ * بوزن قسط أي مطلقة وفي قراءة عبد الله ﴿بل يداه بسطان﴾
اقرأ المدخل كاملًا

تاج العروس

الزبيدي · القرن ١٨مترجمالحروف: ١١٬٤٨٩
بسطه يبسطه بسطا: نشره، وبالصاد أيضا، نقله الجوهري. وبسطه: ضد قبضه، كبسطه تبسيطا، قال بعض الأغفال: إذا الصحيح غل كفا غلا بسط كفيه معـا وبـلا فانبسط وتبسط. ومن المجاز: بسط إلي يده بما أحب وأكره: مدها، ومنه قوله تعالى: لئن بسطت إلي يدك لتقتلني وكذلك بسط رجله، وهو مجاز أيضا، وكذلك قبض يده ورجله. وبسط فلانا: سره، ومنه حديث فاطمة رضي الله عنها يبسطني ما يبسطها أي: يسرني ما
اقرأ المدخل كاملًا

معجم لين

إدوارد لين · القرن ١٩مترجمالحروف: ١٧٬٥٤٠
بَسَطَهُ 1 بَسَطَهُ بساط بسط بسطه بسطة , (M, Msb, K,) aor. بَسُطَ , (M, TA,) inf. n. بَسْطٌ, (S, M, Msb,) contr. of تَبْسيِطٌ; (M, TA;) as also ↓بسّطهُ, (M,* TA,) inf. n. تَبْسيِطٌ. (TA.) [As such,] He spread it; spread it out, or forth; expanded it; extended it; (S, Msb, K, B;) as also ↓بسّطهُ: (K:) and he made it wide, or ample: these are the primary significations; and sometimes both of them
اقرأ المدخل كاملًا

قاموس سالمون

هنري أنتوني سالمون · القرن ١٩مترجمالحروف: ٩٧٦
بَسَطَ بَسَطَ U ( n. ac. بَسْط 1 ), a. Spread, stretched out, expanded; dilated. b. Gladdened. c. U ( n. ac. بَسَاْطَة 22t ), Was witty, smart. بَسَّطَ بَسَّطَ II , a. Spread out, unfolded. بَاْسَطَ بَاْسَطَ III , a. Was free and easy. أَبْسَطَ أَبْسَطَ IV , a. Gladdened. تَبَسَّطَ تَبَسَّطَ V , a. Was spread out &c. b. Roamed, roved. اِنْبَسَطَ اِنْبَسَطَ VII , a. see V . ( a ).
اقرأ المدخل كاملًا

كتاب الله

مستخلص من الاستعمال القرآنيبلا ترجمةالحروف: ٣٤٬٥٠٩
بسط بَسَطَ - يَبْسُطُ - بَاسِط - بِساط - بِساطاً - بَسْطَة - بَسْطَة ً بَسَطَ - يَبْسُطُ + كائن + شيئاً: يفرده: الحركة المعاكسة لفعل القبض: يفتح ثنياته ويفردها وينشرها ويمدها بشكل سطح منبسط: يفتح ثنيات الشيء نحو الخارج ثم ينشرها ويباعدها ويوسع بينها ويجعلها تمتد على سطح مستو فيجعل الجسم أقرب ما يكون للسطح " المنبسط " أي السطح المستوي الذي لا
اقرأ المدخل كاملًا

الصيغ(١٧)

الجذور المجاورةالمجاورة: ٣٤ (الإجمالي: ١٧٠)

الترتيب: مدى قوة اجتماع الجذرين في الآية نفسها مقارنةً بالمصادفة (نسبة الأرجحية لدنينغ). يُذكر عدد الآيات المشتركة في كل سطر. الأدوات مخفية افتراضيًا.
  1. شيأ

    الآيات المشتركة: ١٥ · Şey

  2. رزق

    الآيات المشتركة: ١٠ · Üzüm demektir

  3. قدر

    الآيات المشتركة: ١٠ · Kıdr kazandır

  4. يدي

    الآيات المشتركة: ٦ · El ve kol demektir

  5. عبد

    الآيات المشتركة: ٦ · Ana kapının önündeki bekçidir

  6. أله

    الآيات المشتركة: ١٥ · Lah bir şeyi kapatmak için üstüne örtülen örtü demektir

  7. غلل

    الآيات المشتركة: ٢ · Ğille, İç gömlek demektir

  8. كفف

    الآيات المشتركة: ٢ · Avuç demektir

  9. زيد

    الآيات المشتركة: ٣ · Zade : Azık demektir

  10. فلح

    الآيات المشتركة: ٢ · Felah “Felh” toprağın yarılmışı, çatlak toprak demektir

  11. خبر

    الآيات المشتركة: ٢ · Haber : Doğurmadan evvel devenin memesinde görülen süttür

  12. كثر

    الآيات المشتركة: ٣ · Kesr(sin ile) kırık demektir

الآيات التي ورد فيها(٢٣)

  1. اللَّهُ يَبْسُطُ الرِّزْقَ لِمَنْ يَشَاءُ وَيَقْدِرُ وَفَرِحُوا بِالْحَيَاةِ الدُّنْيَا وَمَا الْحَيَاةُ الدُّنْيَا فِي الْآخِرَةِ إِلَّا مَتَاعٌ

    Bollaştırır

  2. إِنَّ رَبَّكَ يَبْسُطُ الرِّزْقَ لِمَنْ يَشَاءُ وَيَقْدِرُ إِنَّهُ كَانَ بِعِبَادِهِ خَبِيرًا بَصِيرًا

    Bollaştırır

  3. وَأَصْبَحَ الَّذِينَ تَمَنَّوْا مَكَانَهُ بِالْأَمْسِ يَقُولُونَ وَيْكَأَنَّ اللَّهَ يَبْسُطُ الرِّزْقَ لِمَنْ يَشَاءُ مِنْ عِبَادِهِ وَيَقْدِرُ لَوْلَا أَنْ …

    Bollaştırır

  4. اللَّهُ يَبْسُطُ الرِّزْقَ لِمَنْ يَشَاءُ مِنْ عِبَادِهِ وَيَقْدِرُ لَهُ إِنَّ اللَّهَ بِكُلِّ شَيْءٍ عَلِيمٌ

    Bollaştırır

  5. أَوَلَمْ يَرَوْا أَنَّ اللَّهَ يَبْسُطُ الرِّزْقَ لِمَنْ يَشَاءُ وَيَقْدِرُ إِنَّ فِي ذَلِكَ لَآيَاتٍ لِقَوْمٍ يُؤْمِنُونَ

    Bollaştırır

  6. قُلْ إِنَّ رَبِّي يَبْسُطُ الرِّزْقَ لِمَنْ يَشَاءُ وَيَقْدِرُ وَلَكِنَّ أَكْثَرَ النَّاسِ لَا يَعْلَمُونَ

    Bollaştırır

  7. قُلْ إِنَّ رَبِّي يَبْسُطُ الرِّزْقَ لِمَنْ يَشَاءُ مِنْ عِبَادِهِ وَيَقْدِرُ لَهُ وَمَا أَنْفَقْتُمْ مِنْ شَيْءٍ فَهُوَ يُخْلِفُهُ وَهُوَ خَيْرُ الرَّازِقِينَ

    Bollaştırır

  8. أَوَلَمْ يَعْلَمُوا أَنَّ اللَّهَ يَبْسُطُ الرِّزْقَ لِمَنْ يَشَاءُ وَيَقْدِرُ إِنَّ فِي ذَلِكَ لَآيَاتٍ لِقَوْمٍ يُؤْمِنُونَ

    Bollaştırır

  9. لَهُ مَقَالِيدُ السَّمَوَاتِ وَالْأَرْضِ يَبْسُطُ الرِّزْقَ لِمَنْ يَشَاءُ وَيَقْدِرُ إِنَّهُ بِكُلِّ شَيْءٍ عَلِيمٌ

    Bollaştırır

تحليل الجذر

تعريف الجذر والخلاصة

AlanDeğer
Kökبسط
YapıÜçlü
Özel DurumSad harfi ile varyantı bulunur بصط
Bağlamsal Yakın Köklerمدد, نشر, وسع, فرش
Zıt Kökقبض
Çekirdek Özet 1Bir nesneyi enine ve boyuna yaymak, sermek, katlanmış veya toplanmış halden açarak genişletmek
Çekirdek Özet 2Rızkın, kudretin, ilmin, lütfun veya ellerin bir muhataba doğru engelsizce yayılması, bollaştırılması ve uzatılması
Çekirdek Özet 3Varlık alanındaki daralma ve tutulmanın karşıtı olarak imkânların açılması, akışın serbest bırakılması ve potansiyelin serilerek görünür kılınması
Kritik Hata RiskiKökü yalnızca maddî rızkın zenginlik anlamında bollaşması olarak anlayıp ilâhî denge, fiziksel yayılma, adlî ve ahlâkî tutum ile kudretin uzanması boyutlarını göz ardı etmek

التحليل الثنائي

Biliteral ÇekirdekTemel AnlamEklenen UnsurOluşan Anlam Farkı
بسBir şeyi ileri doğru sürmek, dağıtmak, katılığı çözüp parçalamak veya yaymak; بسس kökünde un veya toprağın ufalanıp serpilmesi, بسر kökünde vaktinden önce ileri atılma, بسق kökünde boyca uzayıp yükselme, بسل kökünde sertleşip öne çıkma ve بسم kökünde dudakların iki yana açılarak yayılması durumlarında görülen açılma ve yayılma devinimidir.طKuşatıcı yayılma, zemine temas ederek yüzey oluşturma ve enine boyuna açılma imgesi eklenerek kök, yalnızca bir yöne uzama değil düz bir alana tam bir sergi gibi yayılma ve boşluk bırakmayacak şekilde genişleme anlamını kazanmıştır.

التحليل التصويري للحروف

BirimPiktografik İmge / HareketAnlam Açıklaması
بEv, çadırKapalı alan, hazne, bir mekanın içi ve toplanma noktası
سDiken, destekTutunma, yönelme, kesintisiz bir çizgi üzerinde ilerleme ve dayanma
طSepet, çark, sargıSarma, kuşatma, yüzeye temas eden yayvan biçim ve çevreleme
بسطEvin veya çadırın içindeki örtünün dışa ve zemine doğru gerilerek yayılmasıKapalı veya toplanmış durumdaki bir varlığın, zemin veya yüzey boyunca kesintisizce açılarak serilmesi, çevresini kaplayacak bir genişliğe ulaştırılması hareketini resmeder.

الاستعمال التاريخي والمبكر

AlanVeri
İlk fiziksel anlamBir kumaş, deri, örtü veya kilimin bükülmüş halden çıkarılıp zemin üzerine yayılması; devenin yavrusuyla serbest bırakılarak sağımdan alıkonmaması; devenin adımlarını geniş ve serbest atması; bir kimsenin elini veya kolunu ileriye doğru uzatması.
Cahiliye şiiri kullanımıŞair Zü’r-Rimme bir çöl tasvirinde geniş ve dümdüz vadi zeminini hızlı develerin ayakları altına serilmiş geniş bir yaygıya benzeterek şöyle der: ودَوٍّ ككَفِّ المُشْتَرِي، غيرَ أَنه / بَساطٌ لأَخْفافِ المَراسِيل واسِعُ
Erken Arapça kullanımEmevî dönemi şairlerinden Udeyl b. el-Ferahk, Haccâc’ın elinin kendisine ulaşamayacağı uzak ve yayvan çölü nitelerken kelimeyi genişlik anlamında kullanır: ودونَ يَدِ الحَجّاج مِن أنْ تنالَني / بَسَاطٌ لأيْدي النّاعِجاتِ عريضُ

المصدر Lisān al-ʿArab, Maqāyīs al-Lugha, Asās al-Balāgha, Kitābü’l-ʿAyn.

الطبقة الاشتقاقية السامية

Sami dil ailesinde بسط kökü, özellikle Güney-Batı Sami ve Kuzey-Batı Sami sahasında yüzeyin açılması, uzatma, genişletme ve basitleştirme semantik çekirdeği etrafında temsil edilir. İbranicede פשט (p-š-t) kökü bir şeyi soymak, düzleştirmek, elbiseyi çıkarmak ve istila amacıyla düzlükte ileri doğru yayılmak anlamlarını taşır; Rabbinik dönemde ise açık, düz ve mecazsız anlamı niteleyen yalınlık manasını kazanır. Süryanicede ܦܫܛ (p-š-ṭ) kökü uzatmak, düzleştirmek, doğrultmak ve basit hale getirmek anlamlarına gelir. Arapçada kökün içindeki س harfi, bazı lehçelerde kalınlaşarak ص sesine döner ve بصط biçiminde de kullanılır; bu fonetik kayma manada bir değişime yol açmaz. Kökün ana semantik yönelimi, toplanmış veya bükülmüş bir nesnenin pürüzsüz ve engelsiz biçimde uzatılması ve yayılmasıdır.

درجة الثقة Kesin

المصدر Brown-Driver-Briggs, Payne Smith Syriac Dictionary, Brockelmann Lexicon Syriacum, Maqāyīs al-Lugha.

التحليل الاشتقاقي

KatmanVeriAçıklamaGüven
İç Arapça etimolojik yönبسط ve بصط ses denkliğiKatlanmış veya dürülmüş bir şeyin açılarak enine boyuna serilmesi; elin, rızkın veya gövdenin uzaması ve genişlik kazanması.Kesin
Sami dilleriyle etimolojik ilişkiİbranice פשט ve Süryanice ܦܫܛSüryanice ve İbranicede doğrultmak, uzatmak, düzleştirmek ve yayılmak manasındaki ortak kök ile düzenli p/b ve š/s ses denkliği.Kesin
Daha geniş dilsel ilişkiAfro-Asyatik p-š / b-s çekirdeğiAçılma, çözülme ve yayılma bildiren ilksel morfemik çekirdek üzerinden diğer Afro-Asyatik kollardaki düzleme formları.Muhtemel

المصدر David Cohen Dictionnaire des racines sémitiques, HALOT, Lane's Lexicon.

الجذور الشقيقة (التقاليب)

KombinasyonDurumTemel AnlamAnlam DetayıNot
بسطAnlamlıYaymak, açmak, uzatmak, bollaştırmakBir yüzeyi veya imkânı bükülmüş halden serbest hale getirip genişletmekHedef köktür; Kur'an'da 25 defa geçer.
بطسAnlamı bulunmayanVeri bulunamadıKlasik sözlüklerde bu diziliş için kullanım kaydı düşülmemiştirKur'an'da geçmez.
سبطAnlamlıSarkmak, düz ve akıcı uzamak, soy ağacı oluşturmakSaçın veya dalın kıvrımsız düz uzaması; İsrailoğullarının kollara ayrılarak yayılan boylarıKur'an'da geçer; بسط ile düz ve uzun yayılma yönünden akrabadır.
سطبAnlamı bulunmayanVeri bulunamadıErken dönem kaynaklarında belirgin ve yaygın bir kök yapısı olarak tescil edilmemiştirKur'an'da geçmez.
طبسAnlamı bulunmayanVeri bulunamadıKitābü'l-Ayn kullanımda saymışsa da müstakil semantik alan oluşturmamıştırKur'an'da geçmez.
طسبAnlamı bulunmayanVeri bulunamadıArap dilinde kullanılmayan terkip olarak kabul edilirKur'an'da geçmez.

الجذور المجاورة والجذر المضاد

Kökİlişki TürüAnlam AlanıKarşılaştırmalı NüansAnlam Detayı
بسطMerkezYaymak, açmak, sermek, uzatmakBir nesneyi veya imkânı zemin üzerinde enine boyuna açarak bollaştırmakKökün merkez anlamı toplanmışlığı çözüp yüzeye yaymaktır.
مددKomşuÇekerek uzatmak, ekleme yapmakمدد doğrusal uzama ve süreklilik ekleme bildirirken بسط yüzeyce yayılma ve açılmadırZaman ve mesafe boyunca çekilip uzatılan şeyler için kullanılır.
نشرKomşuDağıtarak saçmak, yaymakنشر dağınık parçaları çevreye dağıtmak iken بسط bütünlüğü korunan bir şeyin serilmesidirKitapların veya rüzgârların etrafa yayılması gibi durumlardır.
وسعKomşuKapasite genişliği, içine alabilmeوسع bir kabın veya sınırın hacimce büyüklüğü iken بسط bizzat hareketle açıp sermektirVarlığın potansiyel genişliğini ve kapsayıcılığını niteler.
فرشKomşuAltına yaymak, döşemekفرش doğrudan üzerine oturulacak tabanı hazırlamak iken بسط her türlü uzanma ve yayılmadırYer üzerine yatak veya sergi döşeme eylemini karşılar.
قبضZıtTutmak, kısmak, daraltmak, toplamakقبض avucu sıkmak, akışı kesmek ve içeri çekmek iken بسط açmak ve yaymaktırVarlığın büzülmesi, imkânın daraltılması ve geri çekilmesidir.

مقابلات المعنى في لغات أخرى

DilKelime / KelimelerKısa AnlamDetayGüven
ArapçaبسطYaymak, uzatmak, bollaştırmakBir örtüyü açmak, eli uzatmak, rızkı genişletmek, ferahlık vermekKesin
Latinceexpandere, extendereAçmak, germek, uzatmakexpandere bir yüzeyi düzleştirerek açmayı, extendere ise ileri doğru germeyi tam karşılar; ancak ahlâkî ve malî genişlik boyutunu eksik bırakırGüçlü
İngilizcespread, expand, extendYaymak, genişletmek, uzatmakspread yaygı gibi sermeyi, extend eli uzatmayı, expand hacimce genişlemeyi karşılar; kökün cömertlik ve ferahlık çağrışımı ayrı kelimeler gerektirirKesin
Almancaausbreiten, entfalten, ausstreckenYaymak, katını açmak, uzatmakausbreiten örtüyü sermeyi, entfalten potansiyelin serilmesini, ausstrecken ise uzvu uzatmayı verirGüçlü
Fransızcaétendre, déployerYaymak, germek, açmakdéployer katlanmış bir şeyi bütünüyle açıp görünür kılmayı, étendre ise yüzey boyunca sermeyi karşılarGüçlü

المصدر Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch, Le Grand Robert.

الوجوه والنظائر

Form / KullanımAnlam YüzüAyet Tipi / Bağlam
يَبْسُطُ الرِّزْقَRızkı genişletmek, bollaştırmak, serbest bırakmakİktisadî dengenin ve varlık imkânlarının Allah tarafından takdir edildiği ayetler; Ra'd 13:26, Kasas 28:82, Şûrâ 42:12.
زَادَهُ بَسْطَةًÜstünlük, fiziki ve zihni kapasite genişliğiYöneticilik ve liderlik liyakatinin bilgi ve beden dirayetiyle temellendirildiği bağlam; Bakara 2:247, A'râf 7:69.
بَسَطْتَ إِلَيَّ يَدَكَ / بَاسِطُو أَيْدِيهِمْSaldırı, öldürme veya can alma kastıyla el uzatmakHabil-Kabil kıssasında fiilî tecavüz ve ölüm anında meleklerin can alıcı hamlesi; Mâide 5:28, En'âm 6:93.
بَلْ يَدَاهُ مَبْسُوطَتَانِCömertlik, mutlak ihsan, sınırsız lütufYahudilerin Allah'ın kudret ve keremini daraltıcı iddialarına ret bağlamı; Mâide 5:64.
وَلَا تَبْسُطْهَا كُلَّ الْبَسْطِİhtiyatsız harcama, israf, hesapsız saçmaMalî ahlak ve infakta denge ilkesinin vaz edildiği bağlam; İsrâ 17:29.
جَعَلَ لَكُمُ الْأَرْضَ بِسَاطًاDüzgün, yaşanabilir, engelsiz bir sergi ve zeminYeryüzünün insanın yerleşmesine ve yol almasına elverişli kılınması; Nûh 71:19.
فَيَبْسُطُهُ فِي السَّمَاءِBulutları gökyüzüne yaymak, tabaka halinde sermekTabiat ayetlerinde yağmurun oluşum evreleri ve atmosferik hareket; Rûm 30:48.
بَاسِطٌ ذِرَاعَيْهِHayvanın uzuvlarını yere uzatıp yatmasıMağara ehlinin köpeğinin eşikte kollarını yere sererek beklemesi; Kehf 18:18.
كَبَاسِطِ كَفَّيْهِ إِلَى الْمَاءِÇaresizce ve boşuna el açıp beklemeSahte ilahlara dua edenlerin boşuna çabasını resmeden temsil; Ra'd 13:14.

سياق الكلام والفقه والتفسير والحديث

DisiplinKullanım AlanıTartışma NoktasıAnlam Yoğunlaşması
Kelamİlâhî sıfatlar ve ef'âlullahAllah'ın rızkı dilediğine açıp dilediğine kısması (قبض ve بسط) ve yedeyn sıfatının cömertlik yahut kudretle teviliMutlak irade ve kudretin engellenemez biçimde varlığa uzanması, sınırsız ihsan.
FıkıhNafaka, infak ve mülkiyet ahkâmıİsraf ile cimrilik arasındaki orta yolun belirlenmesi, tasarrufta aşırı açılmanın hacir sebebi sayılıp sayılmayacağıMalî imkânların ölçüsüzce dağıtılması ve harcama sınırlarının aşılması.
TefsirYerbilimsel ve kozmolojik ayetlerYeryüzünün bir sergi (بساط) kılınmasının arzın küreviyeti veya insanın yaşamına uygun düzlükler barındırmasıyla telifiYaşamaya, yerleşmeye ve yollar edinmeye uygun geniş zemin.
HadisAhlak, ruh halleri ve kıyamet alametleriHz. Peygamber'in gönül ferahlığını nitelerken kullandığı sevinç hali ve ellerin hayır için açılmasıRuhun açılıp genişlemesi, neşe, engelsiz cömertlik ve bağış eli.

تحليل النظام الديني والعلمي والسياسي والاقتصادي

SistemBağlamKarşılıkİşlevAçıklamaGüven
Diniİlahi lütuf ve kulluk dengesiİhsan ve imtihan zeminiVarlık imkânlarını açarak şükrü, kısarak sabrı sınamakAllah'ın rızkı açması tek başına üstünlük göstergesi değil, ahlâkî sorumluluğu artıran bir sınav alanıdır.Kesin
İlmiKapasite ve kavrayış derinliğiZihni kuşatıcılıkBilgiyi sınırların ötesine taşımak ve sentez yapmakبسطة في العلم ifadesi, dar uzmanlığın ötesinde meseleleri kuşatıcı ve geniş ufuklu anlama gücünü gösterir.Kesin
SiyasiYönetim ve meşruiyet temeliDirayet ve otorite kabiliyetiToplumu yönetme ve savunma kapasitesini kurmakTalut kıssasında liderliğin soy veya zenginlikle değil, bilgi ve beden genişliğiyle meşruiyet kazanmasıdır.Kesin
İktisadiLikidite ve kaynak dağılımıRefah akışı ve piyasa esnekliğiKaynakların tek elde toplanmasını önleyip dolaşıma sokmakSermayenin ve tüketim harcamalarının ne bütünüyle kısılması ne de savurganlıkla tüketilmesi dengesidir.Kesin

التماثل في العلوم العددية والإنسانية

Alanİzomorfik KarşılıkAçıklamaGüven
Sayısal bilimlerYüzey integrali ve hacimsel genleşmeBir manifoldun veya yüzeyin alanının artması, gerilerek kapladığı uzamın genişletilmesi ve akışkanın engelsiz bir alana doğru yayılım difüzyonuGüçlü
Beşeri bilimlerFırsat eşitliği ve sosyo-ekonomik mobiliteToplumsal yapıda kaynakların, hakların ve imtiyazların belirli bir zümreden çıkarılıp tabana doğru yayılması ve erişilebilir kılınmasıGüçlü

التضييق الخاطئ وخطر الخطأ

AlanAçıklama
Modern daraltma riskiKökü yalnızca bireysel gelir artışı ve tüketim zenginliği düzeyine indirgeyerek, ayetlerdeki fiziksel zemin, yönetim dirayeti, fiilî taarruz ve ahlâkî itidal boyutlarını gözden kaçırmak.
Kur'an içi daha geniş anlamKök; göklerdeki bulutların serilmesinden yeryüzünün jeolojik elverişliliğine, ruhsal genişlikten siyasî liyakate, infakta altın orandan meleklerin ölüm anındaki uzanışına kadar uzanan ontolojik bir yayılma ve uzanma prensibidir.
Yanlış anlamanın doğuracağı hataRızkın açılmasını (بسط) ilahi bir ödül, daraltılmasını (قبض) ise ilahi bir ceza zannederek kader ve rızık ilişkisini ahlâkî sınav ekseninden çıkarıp seküler bir başarı teolojisine dönüştürmek; Talut örneğindeki liderlik şartını ise maddî servetle karıştırmak.

خلاصة موجَّهة لفهم القرآن

SoruCevap
Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir?Kur'an'ın varlık, rızık ve ahlak dengesini kuran temel zıtlık çiftlerinden birini (قبض ve بسط) teşkil eder; dengenin ne sıkı sıkıya tutmakta ne de hesapsızca saçmakta olduğunu, her iki kutbun da ilahi takdir ve imtihan alanı olduğunu kavramayı sağlar.
Hangi ayet gruplarında belirleyicidir?Rızkın dağılımını konu alan mekanizma ayetlerinde (Ra'd, Şûrâ, İsrâ), yeryüzünün ve gökyüzünün yaratılış ayetlerinde (Nûh, Rûm), infak ahlakı kurallarında (İsrâ 17:29) ve peygamberî kıssalardaki liderlik vasıflarında (Bakara 2:247).
Hangi yanlış anlamaları düzeltir?Malî gücün ve zenginliğin bizzat seçilmişlik ve üstünlük alameti olduğu zannını yıkar; rızkın sınırsızca saçılmasının yeryüzünde azgınlığa yol açabileceğini göstererek ilahî kısıtlamanın da bir adalet ve rahmet unsuru olduğunu hatırlatır.

التركيب النهائي والنموذج الرياضي

  • Somut anlamKatlanmış, bükülmüş veya toplanmış bir örtü, deri veya uzvun engelsiz bir düzlem üzerinde açılarak serilmesi, yayılması ve boylu boyunca uzatılmasıdır.
  • Soyut anlamBir varlığın, imkânın, lütfun, kudretin veya bilginin sınırlarını genişleterek muhatabını veya alanını bütünüyle kuşatacak biçimde serbest bırakılması ve görünür hale getirilmesidir.
  • Sistematik karşılıkİktisatta sermayenin serbest dolaşımı, teolojide ilahi cömertlik ve imtihan bolluğu, siyasette idari ehliyetin zihni ve fiziki dirayetle genişlemesi, ahlakta ise cimrilik ve israf uçlarından arınmış dengeli yayılmadır.
  • LaTeX modeliSt+1=St+∇⋅(κ∇ϕ)−λψ
  • LaTeX açıklamasıFormülde S, sistemin belirli bir andaki yayılma ve açıklık durumunu temsil eder. ∇ϕ, potansiyel imkân veya kaynak gradyanını; κ, bu imkânın yüzeye veya topluma yayılmasını sağlayan iletkenlik ve genişleme katsayısını simgeler. ∇⋅(κ∇ϕ) terimi, kökün çekirdeğini oluşturan dışa doğru serilme ve yayılma akısını modeller. λψ terimi ise yayılmanın aşırılığa ve israfa dönüşmesini engelleyen karşıt kısıtlayıcı dengeleyiciyi ([[قبض]] fonksiyonunu) temsil eder.
النسخة النصية (لأدوات الذكاء الاصطناعي)فهرس الجذور حسب الحروف: ب