ضدد
ض - د - د
جذر- الورود: ١
- الآيات: ١
- الصيغ: ١
- المعاجم: ٧
معناه في القرآن: Zıt
ملاحظاتي
المعاجم(٧)
كتاب العين
الخليل بن أحمد · القرن ٨مترجمالحروف: ٢٦١باب الضاد مع الدال
ض د يستعمل فقط
ضد:
الضِّدُّ كلّ شيءٍ ضادَّ شيئاً ليغلبَه، والسَّواد ضدُّ البياض والموتُ ضِدُّ الحياة، تقول: هذا ضِدُّه وضَديدُه، والليّل ضِمدُّ النهار، اذا جاءَ هذا ذَهَبَ ذاكَ، ويجمع على الأضداد. قال اللهُ عَزّ وجلَّ: "ويكونون عليهم ضِدّا.
الصحاح
الجوهري · القرن ١٠مترجمالحروف: ٢٩٧الضِدُّ: واحد الأضْدادِ، والضَديدُ مثله. وقد يكون الضِدُّ جماعةً. قال تعالى: "ويَكونونَ عَلَيْهِمْ ضِدًّا" وقد ضادَّه القوم، وهما مُتَضادَّانِ. ويقال: لا ضِدَّ له ولا ضَديدَ له، أي لا نظير له ولا كُفءَ له. والضَدُّ بالفتح: المَلْءُ. يقال: ضَدَّ القِربةَ يَضُدُّها، أي ملأها. وأضدَّ الرجلُ: غَضِبَ.
لسان العرب
ابن منظور · القرن ١٣مترجمالحروف: ١٬٩١٢الليث: الضِّدُّ كُلُّ شيءٍ ضادَّ شيئاً ليغلبه، والسّوادُ ضِدّ البياض، والموتُ ضِدُّ الحياة، والليل ضِدُّ النهار إِذا جاء هذا ذهب ذلك. ابن سيده: ضدُّ الشيءِ وضدَيدُه وضَديدَتُه خلافُه؛ الأَخيرة عن ثعلب؛ وضِدُّه أَيضاً مِثْلُه؛ عنه وحْدَه، والجمع أَضداد. ولقد ضادَّه وهما متضادّانِ، وقد يكون الضِّدُّ جماعةً، والقوم على ضِدٍّ واحِدٍ إِذا اجتمعوا عليه في الخصومة. وفي التنزيل: ويكونون عليهم ضدّاً؛ قال
القاموس المحيط
الفيروزآبادي · القرن ١٥مترجمالحروف: ٢٤١* ض د د * * الضِّدُّ * و * الضَّدِيدُ * واحد * الأضْدادِ * وقد يكون * الضِّدُّ * جماعة قال الله تعالى ﴿ويكونون عليهم ضداً﴾ وقد * ضَادَّهُ مُضَادَّةً * وهما * مُتَضَادَّانِ * ويقال لا * ضِدَّ * له ولا * ضَدِيدَ * له أي لا نظير له ولا كفء له
تاج العروس
الزبيدي · القرن ١٨مترجمالحروف: ١٬٦٢٣الضد، بالكسر: كل شيء ضاد شيئا ليغلبه. والسواد ضد البياض، والموت ضد الحياة، قاله الليث. والضد، عن ثعلب وحده، والضديد: المثل وجمعه: أضداد. ويقال: لا ضد له ولا ضديد له، أي لا نظير له ولا كفء له. ويقال: لقي القوم أضدادهم وأندادهم، أي أقرانهم. وقال الاخفش: الند: الضد والشبه وتجعلون له أندادا أي أضدادا وأشباها. والضد والضديد والضديدة، الأخيرة عن ثعلب: المخالف، ضد قال ابن السكيت: حكاه لنا أبو عمرو:
قاموس سالمون
هنري أنتوني سالمون · القرن ١٩مترجمالحروف: ٧١٥ضَدَّ
ضَدَّ U ( n. ac. ضَدّ 1 ),
a. Overcame, got the better of, vanquished.
b. [ acc. & 'An ], Turned, dissuaded from.
ضَاْدَدَ
ضَاْدَدَ III ,
a. Opposed; contradicted.
b. Was the contrary, opposite of, formed a contrast with.
تَضَاْدَدَ
تَضَاْدَدَ VI ,
a. Were opposed, contrary.
ضِدّ
ضِدّ 2 ,
a. Contrary, opposite.
b. The like, counterpart, fellow, equal of.
c. ( pl. أَضْدَاْد
ضَدَّ ضَدَّ U ( n. ac. ضَدّ 1 ), a. Overcame, got the better of, vanquished.
b. [ acc. & 'An ], Turned, dissuaded from.
ضَاْدَدَ ضَاْدَدَ III , a. Opposed; contradicted.
b. Was the contrary, opposite of, formed a contrast with.
تَضَاْدَدَ تَضَاْدَدَ VI , a. Were opposed, contrary.
ضِدّ ضِدّ 2 , a. Contrary, opposite.
b. The like, counterpart, fellow, equal of.
c. ( pl. أَضْدَاْد 38 ), Opponent, adversary, antagonist.
d. Word having two contradictory meanings.
ضَدِيْد ضَدِيْد 25 , a. Contrary, opposite; contradictory.
b. Similar, like.
مُضَادَّة مُضَادَّة , تَضَادّ a. Opposition.
b. Contradiction.
c. Contrast.
ضِدّ ضِدّ , بالضِدّ a. Against; contrary to.
b. On the contrary.
كتاب الله
مستخلص من الاستعمال القرآنيمترجمالحروف: ٧٬٤٧٣ضدد
ضَدَّ - يَضُدُّ - ضِدّ
ضَدَّ - يَضُدُّ + كائن + كائناً أو شيئاً: يعكسه: يصده ويصرفه ويحوله عنه باتجاه مخالف ومعاكس للاتجاه الذي كان يتقدم وفقه
ضِدّ: على وزن " فَعِلٌ ": اسم فعل بمعنى مفعول من " ضَدَّ - يَضُدُّ ": الكائن الآخر الذي يقف في وجه حركة متحرك ليمنعه من التقدم: الذي يقوم بفعل " يضادد " به فعل كائن آخر ليمنعه ويبطله من اتمامه
الصيغ(١)
الجذور المجاورةالمجاورة: ٣ (الإجمالي: ٥)
الآيات التي ورد فيها(١)
تحليل الجذر
تعريف الجذر والخلاصة
| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | ضدد |
| Yapı | Üçlü |
| Özel Durum | Mükerrer |
| Bağlamsal Yakın Kökler | خلف, ندد, عدو |
| Zıt Kök | وفق |
| Çekirdek Özet 1 | Karşı karşıya gelip birbirini hükümsüz kılma ve yerinden söküp atma |
| Çekirdek Özet 2 | Güç ve koruma umulan sahte dayanakların hakikatte aleyhe dönüp hasım kesilmesi |
| Çekirdek Özet 3 | Bir arada bulunması mantıksal ve ontolojik olarak imkânsız olan karşıtlık |
| Kritik Hata Riski | Kökü pasif bir ayrışma sanıp arkasındaki aktif husumet ve çürütme iradesini gözden kaçırmak |
التحليل الثنائي
| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| ضد | Karşı durma, baskılama, sınırda direnç gösterme ve doldurarak engelleme | د | Kökün katlanmasıyla karşıt güç, hasımlık ve birbirini yok etme yönündeki direnç sürekli ve pekişmiş bir eyleme dönüşmüştür. |
التحليل التصويري للحروف
| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| ض | Olta, bitki; yakalama, peşine düşme, sıkıştırma (türetme imge) | Bir gücü kıskaca alma, sıkıştırarak baskı altına alma ve karşı tarafı hareketsiz bırakma yönündeki sert müdahaleyi ifade eder. |
| د | Kapı; giriş, geçiş, hareket, sınır | Karşılaşılan sınır çizgisini, bir tarafın diğerine geçişini durduran eşiği ve varlık düzlemindeki engeli simgeler. |
| د | Kapı; giriş, geçiş, hareket, sınır | İkinci sınır unsuru olarak karşıdan gelen mukavemeti, kapanmayı ve geçişe izin vermeyen karşılıklı seddi pekiştirir. |
| ضدد | İki sınırın veya kapının birbirine çarparak kapanması gibi, iki varlığın birbirini içeri almayıp dışarıda bırakmak ve yok etmek üzere kenetlenerek direnç üretmesi hareketidir. |
الاستعمال التاريخي والمبكر
| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Bir şeyin tam karşısına dikilip ona galebe çalmak suretiyle onu yerinden kovması; biri gelince diğerinin bütünüyle yok olması hali (gece ile gündüz veya ölüm ile yaşam arasındaki ilişki gibi). |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Veri bulunamadı |
| Erken Arapça kullanım | İki düşman tarafın bir kimseye karşı tek bir cephede birleşmesi durumunda القوم على ضد واحد ifadesiyle ortak husumet bağı olarak kullanılmıştır; ayrıca bir kabın tamamen doldurulması manasında الضَّدُّ: المَلْء kaydı mevcuttur. |
المصدر Kitābü’l-ʿAyn, Lisānü’l-ʿArab, es-Sıhâh.
الطبقة الاشتقاقية السامية
Sami dilleri ailesinde ضدد kökü, özellikle Merkezi ve Güney Sami dillerinde karşıtlık, mukavemet, hasımlık ve birbirini hükümsüz kılan antitez bağlamında belirginleşen bir köktür. Kuzeybatı Sami dillerinde (İbranice ve Süryanice) doğrudan aynı fonetik dizilimle geniş bir kök ailesi oluşturmak yerine, karşıtlık ve düşmanlık anlamları çoğunlukla daralma, sıkıştırma ve düşmanlık bildiren köklerle karşılanmıştır. Klasik Arapçada ise kök, iki unsurun birbirini dışlaması, bir araya gelmelerinin mantıken ve fiilen imkânsız oluşu (münâfât) ve bir güç dengesinde birinin diğerini ezerek yok etmesi dinamiği üzerine odaklanmıştır. Bu bakımdan kök, salt bir zihinsel ayrım değil, varoluşsal bir çatışma ve iptal etme matrisine dayanır.
درجة الثقة Güçlü
المصدر Lisānü’l-ʿArab, Brown-Driver-Briggs, David Cohen.
التحليل الاشتقاقي
| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | ضدد kökünden türeyen kelimeler | Birbirine zıt olma, hasım kesilme, galebe çalma ve bir şeyin aleyhine dönen güç anlamlarında yoğunlaşmıştır. | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | Güney ve Merkezi Sami karşıtlık formları | Baskılama, cephe alma ve birbirini dışlama semantik matrisinde ortak semantik izler taşır. | Güçlü |
| Daha geniş dilsel ilişki | Afro-Asyatik karşıtlık çekirdekleri | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı |
المصدر Lisānü’l-ʿArab, Lane's Lexicon.
الجذور الشقيقة (التقاليب)
| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| ضدد | Anlamlı | Karşıtlık, husumet ve yok edici direnç | Birbirini dışlayan ve biri geldiğinde diğeri yok olan iki gücün karşılaşmasıdır. | Hedef köktür; Kur'an'da geçer. |
| دضد | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Kitābü'l-ʿAyn ve Tehzîb'de mühmel kabul edilmiştir; Kur'an'da geçmez. |
| ددض | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Kitābü'l-ʿAyn ve Tehzîb'de mühmel kabul edilmiştir; Kur'an'da geçmez. |
الجذور المجاورة والجذر المضاد
| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| ضدد | Merkez | Karşıtlık ve husumet | Biri var olduğunda diğerini bütünüyle ortadan kaldıran ve uzlaşması imkânsız olan karşıt güçtür. | Karşı tarafı yok etme ve aleyhine dönme gayesi taşır. |
| خلف | Komşu | Aykırılık ve muhalefet | Bir şeyin ardından gelme veya ters yönde hareket etme durumudur; doğrudan varlığı yok etmeyi gerektirmez. | İstikamet veya görüş ayrılığına odaklanır. |
| ندد | Komşu | Eşitlik iddialı karşıtlık | Bir güce denk olduğu iddia edilen, onun yerine konmaya çalışılan rakip ve emsaldir. | Birbirini dışlamaktan ziyade yerini alma ve ortaklık iddiası taşır. |
| عدو | Komşu | Haddi aşma ve düşmanlık | Sınırı çiğneyerek karşı tarafa zarar verme kastıyla yürütülen fiilî düşmanlıktır. | Saldırganlık ve sınır ihlali boyutu baskındır. |
| وفق | Zıt | Uyuşma ve denk gelme | İki veya daha fazla unsurun çatışmadan, birbirini destekleyecek ve tamamlayacak şekilde örtüşmesidir. | Varlıkların birbiriyle uyum içinde bir arada bulunmasını ifade eder. |
مقابلات المعنى في لغات أخرى
| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | ضدد | Karşıt, hasım, iptal eden | Birbirini hükümsüz kılan ve varlığı diğerinin yokluğunu gerektiren güçtür. | Kesin |
| Latince | contrarius, adversarius | Karşıt, hasım | contrarius mantıksal zıtlığı ve karşıt kutbu verirken, adversarius fiilî hasımlığı karşılar. | Güçlü |
| İngilizce | opposite, adversary, counter-agent | Zıt, hasım, karşıt güç | opposite mantıksal karşıtlığı; adversary ve counter-agent ise aleyhe dönüp çatışan gücü yansıtır. | Güçlü |
| Almanca | Gegenteil, Widersacher | Karşıt, muhalif güç | Gegenteil soyut zıtlığı karşılarken, Widersacher arkadaki şahsi husumet ve direnci içerir. | Güçlü |
| Fransızca | contraire, adversaire | Karşıt, aleyhte duran hasım | contraire kavramsal zıtlığı, adversaire ise aktif düşmanlık ve aleyhte konumlanmayı belirtir. | Güçlü |
المصدر Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch.
الوجوه والنظائر
| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| ضِدًّا | Aleyhte hasım, karşıt şahit ve inkârcı unsur | İnsanın Allah'tan başka edindiği ilahların ve dayanakların, kıyamet gününde umulanın tam tersine dönerek ona düşman ve aleyhinde şahit kesilmesi bağlamıdır (Meryem 19:82). |
سياق الكلام والفقه والتفسير والحديث
| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | Sıfatlar ve tevhid teorisi | İki zıddın aynı anda ve aynı mahalde bir arada bulunmasının imkânsızlığı (ictimâu'z-zıddeyn) ve Allah'ın zatında hiçbir zıddın (şerik veya muhalif denk) bulunamayacağı ilkesi. | Mantıksal ve ontolojik imkânsızlık olarak birbirini nakzeden zıtlık. |
| Fıkıh | Hüküm teorisi ve lafız yorumu | Bir şeyin emredilmesinin, onun zıddını nehyetmeyi kapsayıp kapsamadığı (el-emru bi'ş-şey' nehyun an zıddihî) tartışması. | Bir hükmün varlığının, karşıt hükmü hükümsüz kılması. |
| Tefsir | Tevhid ve şefaat eleştirisi | Müşriklerin güç, izzet ve şefaat umarak edindikleri sahte tanrıların kıyamette onlara destek olmak yerine bizzat aleyhlerine hasım kesilip ibadetlerini inkâr etmesi. | Güvencenin aleyhte azaba ve hasımlığa dönüşmesi. |
| Hadis | Birlik ve fırkalaşma bağlamı | Müminlerin tefrikaya düşüp birbirine karşı hasım cepheler kurmaması, hakka karşı zıtlaşma ve inatlaşmadan sakınılması. | Ortak zemini parçalayan karşılıklı düşmanlık ve inat. |
تحليل النظام الديني والعلمي والسياسي والاقتصادي
| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Tevhid ve şirk analizi | Sahte sığınakların iflası | Yanılsamayı çürütme | Allah'tan başka sığınılan otoritelerin, sahibine izzet değil mutlak zillet ve husumet üretmesi. | Kesin |
| İlmi | Mantık ve epistemoloji | Antitez ve çelişmezlik | Yanlışı ayıklama | İki zıt önermenin aynı anda doğru olamayacağı gerçeğiyle hakikatin zıddını tasfiye etmesi. | Güçlü |
| Siyasi | Meşruiyet ve güç dengesi | Karşıt cephe ve hasımlık | İktidarı sınırlama | Haksız güç devşirmek üzere kurulan gayrimeşru ittifakların zamanla bizzat kurucusunu tasfiye eden bir karşı güce dönüşmesi. | Güçlü |
| İktisadi | Değer ve piyasa dengesi | Değeri sıfırlayan karşıt risk | Aldanmayı engelleme | Güvence sanılarak yapılan spekülatif yatırımların kriz anında bizzat yatırımcının aleyhine borç ve batık üretmesi. | Muhtemel |
التماثل في العلوم العددية والإنسانية
| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Zıt yönlü vektörler ve nötrleme () | Aynı büyüklükte fakat zıt yönde etkiyen iki kuvvetin birbirini sıfırlaması veya pozitif ve negatif değerlerin birbirini hükümsüz kılması gibi, iki zıt unsurun birleştiğinde birbirini iptal etmesidir. | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Diyalektik antitez ve geri tepme etkisi (backfire effect) | Bir sistemin kendi bekasını korumak için ürettiği sahte savunma mekanizmalarının, sistemin çözülüşünü hızlandıran bir karşıt güce ve tehdide dönüşmesi dinamiğidir. | Güçlü |
التضييق الخاطئ وخطر الخطأ
| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Kavramı yalnızca sözlüklerdeki siyah-beyaz gibi soyut bir karşıtlık veya zararsız bir fikir ayrılığı derecesine indirgemek. |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Bir şeyin sadece karşıtı olmakla kalmayıp, umulan faydanın bütünüyle tersine dönerek kişiye hasım, düşman ve yıkım vesilesi haline gelmesi. |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Meryem 19:82 ayetindeki derin hicvi ve ontolojik kırılmayı göremeyip, putların yalnızca pasif bir şekilde inkâr edeceğini sanmak; sahte güven kaynaklarının bizzat felaketin kaynağına dönüşeceği gerçeğini ıskalamak. |
خلاصة موجَّهة لفهم القرآن
| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Kur'an'ın sahte ilahlık, şefaat ve güç iddialarını nasıl çökerttiğini gösterir; insanın Allah dışında güç umduğu her nesnenin en kritik anda sahibinin aleyhine bir hasma dönüşeceğini tek bir kelimeyle açıklar. |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | Şirk, sahte sığınaklar, kıyametteki yüzleşmeler, şefaat iddialarının boşa çıkışı ve inkârcıların dayanaklarının iflasını anlatan ayetlerde belirleyicidir. |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Şirkin sadece soyut bir inanç hatası olduğu zannını yıkar; insanın yanlış yere bağladığı sadakatin bizzat kendi aleyhine işleyen bir tuzağa ve düşmana dönüşeceğini gösterir. |
التركيب النهائي والنموذج الرياضي
- Somut anlamBir şeyin karşısına dikilip onu bastıran, yerinden eden ve onun varlığıyla asla bağdaşmayan karşıt direnç gücü.
- Soyut anlamBir varlığın veya iddianın hakikat düzleminde kendi antiteziyle karşılaşarak hükümsüz kalması ve sığınılan dayanağın hasım kesilmesi.
- Sistematik karşılıkİnsanın gayrimeşru güç arayışıyla inşa ettiği sahte sığınakların diyalektik bir tersine dönüşle bizzat sahibini yıkan bir karşı güce evrilmesi.
- LaTeX modeli
- LaTeX açıklamasıModelde simgesi insanın güç, izzet veya koruma umarak inşa ettiği dayanağı temsil eder. işlevi bu sahte dayanağın hakikat anındaki dönüşüm sürecini gösterir. Sürecin sonunda ortaya çıkan unsuru, başlangıçtaki beklentinin tam karşıtı olan hasmı simgeler. İki unsurun bir araya gelmesi (), karşılıklı iptal ve hükümsüzlük sonucunu () doğurur; bu da umulan izzetin mutlak zillete ve aleyhte şahitliğe dönüşmesini modeller.