ضمر
ض - م - ر
جذر- الورود: ١
- الآيات: ١
- الصيغ: ١
- المعاجم: ١٢
معناه في القرآن: Zayıf binek
ملاحظاتي
المعاجم(١٢)
كتاب العين
الخليل بن أحمد · القرن ٨مترجمالحروف: ٢٬٩٦٣باب الضاد والراء والميم معهما
ض ر م، ر ض م، ر م ض، م ر ض، ض م ر مستعملات
ضرم:
الضَّرَمُ من الحَطَب: ما التَهَبَ سريعاً، الواحدة ضَرَمة.
والضَّرَمُ: مصدر ضَرِمَتِ النّارُ تَضْرَمُ ضَرَماً.
وضَرِمَ الأسَدُ اذا اشتَدَّ حَرُّ جَوْفِه من الجُوعِ، وكذلك غيره من اللَّواحِمِ، قال:
لا تَراني والِغاً في مجـلِـسٍ في لُحُومِ القومِ كالسَّبْعِ الضَّرِمْ
والضَّرَمُ: شِدَّة العَدْوِ، وفَرَسٌ ضَرِمُ
الصحاح
الجوهري · القرن ١٠مترجمالحروف: ٨٠٥الضُمْرُ والضُمُرُ: الهُزال وخفَّة اللحم. وقد ضَمَرَ الفرس بالفتح يَضْمُر ضموراً. وضَمُرَ بالضم: لغة فيه. وأضْمَرْتُهُ أنا وضمَّرْتُهُ تضميرا، فاضطمر هو. واللؤلؤ المُضْطَمِرُ: الذي في وسطه بعض الانضمام. والضَمْرُ: الرجل الهَضيم البطن اللطيفُ الجسم. وناقة ضامرٌ وضامرة. وتضمير الفرس أيضاً: أن تَعلِفه حتَّى يسمن ثم تَرُدَّه إلى القون، وذلك في أربعين يوماً. وهذه المدَّة تسمَّى المضمار. والموضع الذي
تهذيب اللغة
الأزهري · القرن ١٠مترجمالحروف: ٩٬٧٦٨ض ر م
ضرم ، ضمر ، رمض ، رضم ، مضر ، مرض : مستعملات .
ضرم : قال الليث وغيره : الضرَمُ من الحَطَب : ما الْتَهَب سريعاً ، والواحدة ضَرْمة .
والضَّرَمُ : مصدرُ ضَرِمَت النارُ تَضرَم ضَرَماً . وضرِم الأَسدُ : إذا اشتدَّ حَرُّ جَوْفه من الجُوع ، وكذلك كلُّ شيء يشتدّ جوعُه من اللَّواحِم .
أبو عُبَيد عن أبي عمرو : الضَّرِم : الجائع ، قال : وقال الأصمعي : ما بالدار نافخُ ضَرَمة ، أي : ما بها أحد .
قلت :
مقاييس اللغة
ابن فارس · القرن ١١مترجمالحروف: ٣٬٧٥٨(باب الضاد والميم وما يثلثهما)
(ضمد) الضاد والميم والدَّال: أصلٌ صحيحٌ يدلُّ على جمعٍ وتجمُّع. من ذلك ضَمَدت الشيءَ أَضْمِده، إِذا جَمَعتَه. والضِّمَاد: العِصابة، يقال ضَمَدت الجُرْح. ويقولون الضَّمْد، بسكون الميم: أن تتَّخذ المرأة صديقين. قال الهذلي:
تريدين كَيْمَا تَضْمُِدِيني وخالداً *** وهل يُجمَع السّيفانِ وَيْحَكِ في غِمْدِ([1])ويقال شبعت الإبل من ضَمْد الأرض، إِذا شَبعت من الرَّطيب
المفردات في غريب القرآن
الراغب الأصفهاني · القرن ١١مترجمالحروف: ٣٣٤- الضامر من الفرس: الخفيف اللحم من الأعمال لا من الهزال. قال تعالى: ﴿وعلى كل ضامر﴾ [الحج/27]، يقال: ضمر ضمورا (قال السرقسطي: وضمر الشيء ضمورا: رق، وأضمرتك البلاد: غيبتك. الأفعال 2/210)، واضطمر فهو مضطمر، وضمرته أنا، والمضمار: الموضع الذي يضمر فيه. والضمير: ما ينطوي عليه القلب، ويدق على الوقوف عليه، وقد تسمى القوة الحافظة لذلك ضميرا.
أساس البلاغة
الزمخشري · القرن ١٢مترجمالحروف: ٥٧٣ض م ر
فرس ضامر وضمر ومضمر ومضطمر وقد ضمر وضمر ضمراً وضموراً ومهرة ضامر وناقة ضامر.
ورجل ضمر: مهضم البطن وامرأة ضمرة وتضمر وجهه من الهزال.
قال الأخطل: ورأين أني قد علتني كبرة فالوجه فيه تضمر وسهوم وجرى في المضمار والمضامير.
وفي ضميري كذا.
وأضمرت شيئاً في قلبي.
وعطاء ضمار.
وعدة ضمار لا ترجى.
ومن المجاز: لؤلؤ مضطمر: في وسطه انضمام.
وأضمرته البلاد إذا سافر سفراً
لسان العرب
ابن منظور · القرن ١٣مترجمالحروف: ٦٬٨٧٩الضُّمْرُ والضُّمُر، مثلُ العُّسْر والعُسُر: الهُزالُ ولَحاقُ البطنِ، وقال المرّار الحَنْظليّ:
قد بَلَوْناه على عِلاَّتِه،
وعلى التَّيْسُورِ منه والضُّمُرْ
ذُو مِراحٍ، فإِذا وقَّرْتَه،
فذَلُولٌ حَسنٌ الخُلْق يَسَرْ
التَّيْسورُ: السِّمَنُ وذو مِراح أَي ذو نَشاطٍ.
وذَلولٌ: ليس بصَعْب. ويَسَر: سَهْلٌ؛ وقد ضَمَرَ الفرسُ وضَمُرَ؛ قال ابن سيده: ضَمَرَ، بالفتح، يَضْمُر ضُموراً وضَمُر، بالضم، واضْطَمَر؛
القاموس المحيط
الفيروزآبادي · القرن ١٥مترجمالحروف: ٥٨٣* ض م ر * * الضُّمْرُ * بسكون الميم وضمها الهزال وخفة اللحم وقد * ضَمَر * الفرس من باب دخل و * ضَمُرَ * أيضا بالضم * ضُمْرا * بوزن قفل فهو * ضَامِرٌ * فيهما و * أضْمَرَهُ * صاحبه و * ضَمَّرَهُ تضْمِيراً فاضْطَمَر * هو وناقة * ضَامِرٌ * و * ضَامِرَةٌ * و * تضْمِيرُ * الفرس أيضا أن تعلفه حتى يسمن ثم ترده إلى القوت وذلك في أربعين يوما وهذه المدة تسمى * المِضْمَارَ * والموضع الذي تضمر فيه الخيل أيضا
تاج العروس
الزبيدي · القرن ١٨مترجمالحروف: ٦٬٥٧٥الضمر، بالضم، وبضمتين مثل العسر: والعسر: الهزال، ولحاق البطن، وقال المرار الحنظلي:
قد بلوناه عـلـى عـلاتـه وعلى التيسور منه والضمر
ذ مـراح فـإذا وفـرتـه فذلول حسن الخلق ييسـر. التيسور: السمن. وقد ضمر الفرس يضمر ضمورا، كنصر وكرم، واضطمر، قال أبو ذؤيب:
بعيد الـغـزاة فـمـا يزا ل مضطمرا طرتاه طليحا وجمل ضامر،
معجم لين
إدوارد لين · القرن ١٩مترجمالحروف: ١٢٬٦٨٦ضَمَرَ
1 ضَمَرَ ذ , (S, A, Mgh, Msb, K,) aor. ضَمُرَ ; (S, Msb, K;) and ضَمُرَ; (S, Msb, K;) inf. n. ضُمُورٌ, of the former, and ضُمْرٌ, (S, A, Mgh, Msb, K,) of the former also, (A, Mgh,) or of the latter, (Msb,) [also written ضُمُرٌ, (see an ex., voce نَهَارٌ,)] He (a horse, [&c.,] S, A, &c.) was, or became, lean, or light of flesh: (S:) or slender, and lean: (Msb:) or lean, and lank in the
ضَمَرَ 1 ضَمَرَ ذ , (S, A, Mgh, Msb, K,) aor. ضَمُرَ ; (S, Msb, K;) and ضَمُرَ; (S, Msb, K;) inf. n. ضُمُورٌ, of the former, and ضُمْرٌ, (S, A, Mgh, Msb, K,) of the former also, (A, Mgh,) or of the latter, (Msb,) [also written ضُمُرٌ, (see an ex., voce نَهَارٌ,)] He (a horse, [&c.,] S, A, &c.) was, or became, lean, or light of flesh: (S:) or slender, and lean: (Msb:) or lean, and lank in the belly: (A, K:) or lank in the belly by reason of leanness: (Mgh:) and ↓ اضطمر signifies the same. (S, K.) [See also 5 and 8.] ― -b2- Also, inf. n. ضُمُورٌ, He became lean and weak. (TA.) ― -b3- ضَمُرَ العِنَبُ (assumed tropical:) The grapes became withered, so as to be neither fresh grapes nor raisins. (Sgh.) ― -b4- ضَمَرَتِ الحِنْطَةُ (assumed tropical:) The wheat, being parched over the fire, became contracted and small. (Mgh.)
ضمّرهُ 2 ضمّرهُ ذ , inf. n. تَضْمِيرٌ, He made him (a horse) lean, or light of flesh; [&c.;] as also ↓ اضمرهُ. (S.) ― -b2- He prepared him (i. e. a horse) for racing, [or for a military expedition, (see مُضَمِّرٌ,)] by feeding him with food barely sufficient to sustain him, after he had become fat; as also ↓ اضمرهُ. (Msb:) he fed him with food barely sufficient to sustain him, after he had become fat; as also ↓ اضمرهُ: (K:) or he fed him with fodder so that he became fat, and then reduced him to food barely sufficient to sustain him; which is done during forty days: (S:) or he saddled him, and put on him a housing, in order that he might sweat under it, and so lose his flabbiness, and become firm in flesh; and then mounted upon him a light boy or young man, to make him run, but not to make him go so quick a pace as that which is termed عَنَق; by the doing of which, one becomes in no fear of his losing his breath in running, and a quick run does not cut him short: this (says AM) is what I have seen the Arabs practise; and they term it تَضْمِيرٌ, and also ↓ مِضْمَارٌ. (T, L.) ― -b3- Also He, or it, weakened, and subdued, and diminished, him: and the same signification is assigned to it [tropically] when the objective complement is a word denoting a sensation or passion. (TA.) ― -b4- التَّضْمِيرُ also signifies The plaiting well, and the anointing well, the lock of hair termed ضَمِيرَة. (TA.)
4 أَضْمَرَ see 2, in three places. -A2- اضمرهُ signifies also He determined, or resolved, upon it, فِى ضَمِيرِهِ in his heart, or mind. (Msb.) ― -b2- He conceived it in his heart, or mind. (MA, KL.) ― -b3- He concealed it, syn. أَسَرَّهُ, (A,) or أَخْفَاهُ, (K,) فِى قَلْبِهِ in his heart, (A,) or فى نَفْسِهِ in his mind. (S.) ― -b4- [And hence, He suppressed it, (namely a word or the like,) meaning it to be understood. ― -b5- And hence also اضمر meaning He made use of a pronoun.] ― -b6- And اضمر صَرْفَ الحَرْفِ [He suppressed the vowel of the final letter;] he made the movent [final] letter quiescent. (TA.) ― -b7- And أَضْمَرَتُهُ البِلَادُ (tropical:) The lands, or countries, hid him, by his having travelled far: (A:) and اضمرته الأَرْضُ (assumed tropical:) the earth hid him, either by reason of travel, or by death. (K, TA.) -A3- اضمر is also syn. with اِسْتَقْصَى [q. v.]. (O, K.) [Accord. to the TK, one says اضمر الشَّىْءَ meaning استقصاهُ.]
تضمّر وَجْهُهُ 5 تضمّر وَجْهُهُ ذ His face became shrivelled, or contracted, by emaciation. (Sgh, L, K.)
انضمر 7 انضمر ذ It (a branch, or twig,) became dried up. (TA.)
اضطمر 8 اضطمر ذ : see 1. ― -b2- Also He, (a horse,) after having been fed until he had become fat, was reduced to food barely sufficient to sustain him. (TA.) [See 2.]
ضَمْرٌ ضَمْرٌ ذ : see ضَامِرٌ, in two places. ― -b2- Hence, in the opinion of ISd, as he says in the M, it is also applied to a horse as meaning دَقِيقُ الحَجَاجَيْنِ [i. e. Thin in the bones surrounding, or projecting over, the cavities of the eyes: in the TA, الهجاجين, an obvious mistranscription; and in the TK, الحجاجتين, which is also wrong]: on the authority of Kr: in the copies of the K, الحَاجِبَيْنِ. (TA.) ― -b3- And Narrow; (O, K;) applied to a place. (O.) ― -b4- And i. q. ↓ ضَمِيرٌ [app. in the first of the senses assigned to the latter below]. (O, K: in the CK ضِمِّير.) See also. مُضْمَرٌ.
ضَمْرَانٌ ضَمْرَانٌ ذ (S, O, K) and ↓ ضُمْرَانٌ (TA) A certain plant, (S, O, K,) of the shrub-kind (مِنْ دِقِّ الشَّجَرِ): (K:) or of the kind called حَمْض: AM says, it is not of the shrub-kind, and has [what are termed] هَدَب [q. v.] like the هَدَب of the أَرْطَى: (TA:) AHn says, it resembles the رِمْث, except that it is yellow (أَصْفَرُ [app. a mistranscription for أَصْغَرُ i. e. smaller]), and it has little wood, [and] the small and dry parts of its branches are fed upon [by the camels] (يُحْتَطَبُ): he adds, on the authority of the ancient Arabs of the desert, that it is [of the kind called] حَمْض, green, lank, pleasing to the camels: and Aboo-Nasr says that it is of the kind called حَمْض. (O.) -A2- See also what next follows.
ضُمْرَانُ ضُمْرَانُ ذ (A 'Obeyd, S, O, K, TA) and ↓ ضَمْرَان, thus, with fet-h, as said by As on the authority of ISk; each of the names of dogs; (TA;) a name of a male dog; (O, K;) not of a bitch, as J asserts it to be. (K.) -A2- See also the next preceding paragraph.
ضِمَارٌ ضِمَارٌ ذ A place, or a valley, that is depressed, concealing him who is journeying in it. (O.) [Accord. to the K, الضِّمَارُ is “ A place; ” i. e. the name of a certain place.] ― -b2- مَالٌ ضِمَارٌ Property of which one hopes not for the return: (K:) or absent property of which one hopes not for the return: (A 'Obeyd, Msb, TA:) if not absent, it is not thus called. (A 'Obeyd, TA.) ― -b3- دَيْنٌ ضِمَارٌ A debt of which the payment is not hoped for: (S:) or for the payment of which no period is fixed. (K, * TA.) ― -b4- عَطَآءٌ ضِمَارٌ A gift that is not hoped for. (A.) ― -b5- وَعْدٌ ضِمَارٌ, (S,) and عِدَةٌ ضِمَارٌ, (A, K, [من العَذابِ in the CK being a mistranscription for مِنَ العِدَاتِ, as in other copies of the K and in the TA, in which latter is added that عِدَات is pl. of عِدَةٌ, which is syn. with وَعْدٌ,]) A promise of which the fulfilment is not hoped for: (S, A:) or of which the fulfilment is delayed. (K.) ― -b6- ضِمَارٌ also signifies Anything of which one is not confident, or sure. (S.) ― -b7- And A debt of which the payment is deferred by the creditor to a future period; or a sale upon credit, in which the payment is deferred to a definite period; or a postponement, or delay, as to the time of the payment of a debt or of the prince of a thing sold &c.; syn. نَسِيْئَةٌ. (Fr, TA.) ― -b8- Also Unseen; not apparent; contr. of عِيَانٌ. (K.) A poet says, censuring a certain man, وَعَيْنُهُ كَالكَالِئِ الضِّمَارِ [And his present gift is a thing not hoped for, like the unseen debt of which the payment is deferred by the creditor:] meaning, his present gift is like the absent that is not hoped for. (TA.) ― -b9- ذَهَبُوا بِمَالِى ضِمَارًا means They took away my property by gaming. (Fr, TA.) -A2- Also A certain idol, which was worshipped by El-Abbلs Ibn-Mirdلs. (O, K, TA. [It is implied in the K that it is with the art. ال; but it is not so accord. to the O and TA.])
ضَمِيرٌ ضَمِيرٌ ذ A thing that thou concealest, or conceivest, or determinest upon, (تُضْمِرُهُ,) in thy heart, or mind: (Lth, TA:) a secret; syn. سِرٌّ: (K:) a subst. from أَضْمَرَ فِى نَفْسِهِ شَيْئًا: (S:) pl. ضَمَائِرُ. (S, K.) ― -b2- [Hence used as meaning A pronoun; which is also termed ↓ مُضْمَرٌ, and اِسْمٌ مُضْمَرٌ, lit. a concealed noun, i. e. a noun of which the signification is not shown by itself alone; opposed to مُظْهَرٌ: pl. of the first as above; and of the second مُضْمَرَاتٌ.] ― -b3- See also ضَمْرٌ. ― -b4- And الضَّمِيرُ signifies The heart [itself]; the mind; the recesses of the mind; the secret thoughts; or the soul; syn. قَلْبُ الاـِنْسَانِ, and بَاطِنُهُ, (Msb,) or دَاخِلُ الخَاطِرِ: (A, K:) pl. as above, (Msb, K,) the sing. being likened to سَرِيرَةٌ, of which the pl. is سَرَائِرُ. (Msb.) [See also مُضْمَرٌ. And see an ex. in a verse cited in art. سيح, 7th conj.] -A2- Also Withered, or shrivelled, grapes, (O, K,) that are neither fresh grapes nor raisins. (O.)
لَقِيتُهُ بِالضُّمَيْرِ لَقِيتُهُ بِالضُّمَيْرِ ذ is a phrase mentioned by Sgh [in the O] as meaning I met him at sunset: but it is correctly [بِالصُّمَيْرِ,] with the unpointed ص. (TA.)
ضَمِيرَةٌ ضَمِيرَةٌ ذ A lock, or plaited lock, of hair, such as is termed ضَفِيرَةٌ and غَدِيرَةٌ: pl. ضَمَائِرُ. (As, TA.)
ضَامِرٌ ضَامِرٌ ذ Lean, and lank in the belly; [&c.; see 1;] (A, K;) applied to a he-camel, (K,) and to a horse, as also ↓ ضَمْرٌ, and ↓ مُضَمَّرٌ, and ↓ مُضْطَمِرٌ; (A;) and to a she-camel, (S, A, K,) as also ضَامِرَةٌ; (S;) [and to a man;] ضَامِرٌ applied to a she-camel being regarded as a possessive epithet [signifying ذَاتُ ضُمْرٍ]: (TA:) and ↓ ضَمْرٌ signifies also lank in the belly, and small and slender in person; applied to a man: (S, A, K:) fem. with ة: (A, K:) the pl. of ضَامِرٌ is ضُمَّرٌ. (Ham p. 473.) ― -b2- And A horse in a state of preparation for racing, by his having been fed with food barely sufficient to sustain him, after having become fat: and you say خَيْلٌ ضَامِرَةٌ and ضَوَامِرُ, meaning horses in that state. (Msb.) ― -b3- Applied to grain, it means Thin, or slender: (Mgh:) and to a branch or twig, sapless; dried up; as also ↓ مُنْضَمِرٌ. (K.)
ضَوْمَرَانٌ ضَوْمَرَانٌ ذ (S, O, Msb, K) and ضَوْمُرَانٌ (Msb) and ↓ ضَمْيُرَانٌ (O, Msb, K) and ضَيْمَرَانٌ (Msb) A species of the رَيَاحِين [or sweet-smelling plants]: (S, O:) or of the wild رَيْحَان: (K:) or the رَيْحَان فَارِسِىّ: (Msb, K:) Aboo-Nasr says that the ضيمران is the شَاهَسْفَرَم [or شَاهِسْفَرَم, i. e. basil-royal, or common sweet basil, ocimum basilicum]: AHn says, on the authority of an Arab of the desert, of El-Yemen, that the ضيمران is exactly like the حَوْك [which is one of the names now applied to sweet basil], of sweet odour, and is therefore asserted by some to be the شاهسفرم, but the ضيمران is wild; and he says that some call it ضَوْمَرَان. (O.)
ضَيْمُرَانٌ ضَيْمُرَانٌ ذ and ضَيْمَرَانٌ: see the next preceding paragraph.
مُضْمَرٌ مُضْمَرٌ ذ Concealed, (K,) [or conceived,] in the mind. (S.) You say, هَوًى مُضْمَرٌ, meaning Concealed love; as also ↓ ضَمْرٌ; as though the latter were believed to be an inf. n. [used in the sense of a pass. part. n.] from the unaugmented, for the augmented, verb. (TA.) See also ضَمِيرٌ. ― -b2- Also The place of concealment, (K,) [or of conception,] in the mind. (S.) A poet, (S,) ElAhwas Ibn-Mohammad El-Ansلree, (TA,) says, سَتَبْقَى لَهَا فِى مُضْمَرِ القَلْبِ وَالحَشَا سَرِيرَةُ وُدٍّ يَوْمَ تُبْلَى السَّرَائِرُ [There will remain to her, in the hiding-place of the heart and the bowels, a secret love, (lit. a secret of love,) on the day when secrets shall be revealed]. (S, TA.)
مُضَمَّرٌ مُضَمَّرٌ ذ : see ضَامِرٌ.
مُضَمِّرٌ مُضَمِّرٌ ذ One who prepares his horses, by reducing them to scanty food, (يُضَمِّرُهَا,) for a military expedition or for racing. (TA.)
مِضْمَارٌ مِضْمَارٌ ذ A training-place in which horses are prepared for racing [or for military service] by being fed with food barely sufficient to sustain them, after they have become fat: (S, * Msb, K: *) [a hippodrome; a place where horses are exercised:] pl. مَضَامِيرُ. (A.) You say, جَرَى فِى المِضْمَارِ [He ran in the hippodrome, or place of exercise]. (A.) And الغِنَآءُ مِضْمَارُ الشِّعْرِ (tropical:) [app. meaning Singing is that in which the excellences of poetry are displayed, like as the excellences of a horse are displayed in the hippodrome]. (A.) ― -b2- Also The time, of forty days, during which a horse is reduced to food barely sufficient to sustain him, after his having been fed with fodder so that he has become fat; (S, TA;) the time during which a horse is thus prepared for racing or for an expedition against the enemy: pl. as above. (TA.) It is said in a trad., اَلْيَوْمَ مِضْمَارٌ وَغَدًا الْسِّبَاقُ وَالسَّابِقُ مَنْ سَبَقَ الْجَنَّةَ [To-day is a time for training, and to-morrow is the race, and the winner is he who wins Paradise:] i. e., to-day one is to work, in the present world, for the desire of Paradise; like as a horse is trained for racing. (Sh.) [One of the explanations of المضمار in the K is غَايَةُ الفَرَسِ فِى السِّبَاقِ, or, as in the TA, لِلسِّبَاقِ; app. meaning The goal, or limit, of the horse in racing: but in the TA, these words are made to form part of an explanation which I have given before, i. e., the time during which a horse is prepared for racing, &c.] -A2- See also 2.
لُؤْلُؤٌ مُضْطَمِرٌ لُؤْلُؤٌ مُضْطَمِرٌ ذ Contracted pearls: (K:) or pearls having somewhat of contraction in the middle. (S.) ― -b2- See also ضَامِرٌ.
مُنْضَمِرٌ مُنْضَمِرٌ ذ : see ضَامِرٌ, last sentence.
قاموس سالمون
هنري أنتوني سالمون · القرن ١٩مترجمالحروف: ١٬٠٨٩ضَمَُرَ
ضَمَُرَ U ( n. ac. ضُمُوْر 27 ),
a. Was thin, lean, spare, lank.
ضَمَّرَ
ضَمَّرَ II ,
a. Made thin ( horse ).
أَضْمَرَ
أَضْمَرَ IV ,
a. see II .
b. Hid, covered over; suppressed.
c. [ acc. & [ Fī ], Imagined, conceived, thought within ( himself ).
تَضَمَّرَ
تَضَمَّرَ V ,
a. Was thin, sharp, shrunken ( face ).
اِضْتَمَرَ
اِضْتَمَرَ VIII ( D ),
a. see I .
ضَمْر
ضَمْر 1 ,
a.
كتاب الله
مستخلص من الاستعمال القرآنيبلا ترجمةالحروف: ١٩٬٩٥٩ضمر
ضَمَرَ - يَضْمُرُ - ضَامِر
ضَمَرَ - يَضْمُرُ + الكائن: يهزل وينحف بهلاك الشحم، وتَكَوِّن عضلٍ بدلاً منه، وخاصة بالتمرين والحركة
ضَامِر: اسم فاعل صفة مشبهة من " ضَمَرَ - يَضْمُرُ ": الحيوان أو الإنسان النحيف ولكن له بنية عضلية مشدودة
واللفظ ينتمي إلى مجموعة ألفاظ" النحافة وصغر الحجم والسمك"، وهي:
ضَمَرَ - يَضْمُرُ، عَجِفَ - يَعْجَفُ
الصيغ(١)
الجذور المجاورةالمجاورة: ٧ (الإجمالي: ١١)
- عمق
الآيات المشتركة: ١ · Ulaşılması zor
- فجج
الآيات المشتركة: ١ · Fecc İki dağ arasındaki geçit yol, bel demektir
- حجج
الآيات المشتركة: ١ · Hacebe kaş demektir
- رجل
الآيات المشتركة: ١ · Rical ayak demektir
- أذن
الآيات المشتركة: ١ · Kulak demektir
- أنس
الآيات المشتركة: ١ · Ok tan yayın iç tarafna üns, dış tarafına vahş denemektedir
- أتي
الآيات المشتركة: ١ · Etve çardağa doğru suyu getiren kanaldır
الآيات التي ورد فيها(١)
وَأَذِّنْ فِي النَّاسِ بِالْحَجِّ يَأْتُوكَ رِجَالًا وَعَلَى كُلِّ ضَامِرٍ يَأْتِينَ مِنْ كُلِّ فَجٍّ عَمِيقٍ
Zayıf binek
تحليل الجذر
تعريف الجذر والخلاصة
| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | ضمر |
| Yapı | Üçlü |
| Özel Durum | Belirgin fark tespit edilmedi |
| Bağlamsal Yakın Kökler | نضو, هزل, خفف |
| Zıt Kök | سمن |
| Çekirdek Özet 1 | Fazlalıklarından arınarak karnı çekilme, sıkılaşma ve incelme |
| Çekirdek Özet 2 | Uzun ve meşakkatli ibadet yolculuğuna tahammül için fiziki yükten arınmışlık |
| Çekirdek Özet 3 | Amaca ulaşmak için lüzumsuz ağırlıkları terk etme ve öz güce yoğunlaşma |
| Kritik Hata Riski | İfadenin hastalık kaynaklı bitkinlik ve çöküntü (cılızlık) sanılarak adanmışlık ve idman boyutunun ıskalanması |
التحليل الثنائي
| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| ضم | Birbirine katma, iki yanı bitiştirme, toplama ve hacmi daraltarak kenetleme; nitekim ضمم kökünde nesnelerin bir araya getirilip toplanması esastır | ر | Çekirdeğin toplama ve içeri çekme hareketine tekrar, incelme ve süreklilik katarak nesnenin fazlalıklarını atıp sıkılaşmasını, içinin toparlanarak boyutunun daralmasını ve gizlenmesini sağlamıştır |
التحليل التصويري للحروف
| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| ض | Bitki filizi veya sıkıştırıcı kapan; baskı uygulama, yanaştırma ve kenetleme | Hacmi dıştan içeriye doğru sıkıştıran ve fazlalıkları dışarıda bırakan ilk baskıyı başlatır |
| م | Dalgalanan su; akış, toplanma, sıvı kaybı ve içsel kıvam | Nesnenin içindeki nem ve et dokusunun çekilmesi, kuruma ve özün toplanması sürecini temsil eder |
| ر | İnsan başı; başlangıç, hareketin son sınırına ulaşması ve yöneliş | Sıkışma ve arınma hareketinin belirli bir gaye doğrultusunda tamamlanmasını ve doruk noktasına ermesini sağlar |
| ضمر | Baskıyla sıkışıp su/yağ kaybederek gaye doğrultusunda toparlanma | Canlının veya nesnenin lüzumsuz ağırlıklarından sıyrılarak içe doğru kenetlenmesi, hacmini küçültüp hareket yeteneğini en üst seviyeye çıkarması hareketidir |
الاستعمال التاريخي والمبكر
| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | At ve devenin koşuya veya sefere hazırlanması amacıyla yeminin ölçülü verilip terletilerek yağlarının eritilmesi, karnının içeri çekilmesi ve etinin sıkılaştırılmasıdır |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Ebû Züeyb el-Hüzelî uzun ve yıpratıcı gazaya katılan bineklerin incelip çevikleşmesini şu mısra ile tasvir etmiştir: بَعِيد الغَزَاة فما إِن يَزالُ مُضْطَمِراً طُرّتاه طَلِيحا |
| Erken Arapça kullanım | Râî en-Nümeyrî şiirinde gerçekleşmesi umulmayan veya ötelenen borç ve vaadi zayıf/belirsiz anlamında şöyle dile getirmiştir: حَمِدْنَ مَزارَه ولَقِينَ منه عَطاءً لم يكنْ عِدَةً ضِمارا |
المصدر Lisān al-ʿArab, Maqāyīs al-Lugha ve Kitābü’l-ʿAyn.
الطبقة الاشتقاقية السامية
Arapça ضمر kökü, merkezi Sami dillerinde özellikle hacmin daralması, büzüşme, gizlenme ve incelme kavram alanıyla bağlantılıdır. Kökün ana eksenini oluşturan sıkışma ve toplanma manası, Güney Sami ve Arapça sahasında bineklerin talimle inceltilmesi ve nefsin içe çekilerek gizlenmesi anlamında özelleşmiştir. İbranice ve Aramice gibi Kuzeybatı Sami dillerinde bu fonetik dizilimin tam birebir yansıması zayıf olmakla birlikte, büzüşme, kurumaya yüz tutma ve gizleme anlamı taşıyan z-m-r ve s-m-r varyantlarıyla fonetik-semantik bir akrabalık gösterir. Arapçada kök, hem harici zayıflık ve incelik (karnın içe çekilmesi) hem de kalpte gizlenen düşünce (zamir) boyutunu kazanarak somuttan soyuta çift kutuplu bir genişleme kaydetmiştir.
درجة الثقة Güçlü
المصدر Brown-Driver-Briggs, David Cohen ve Maqāyīs al-Lugha.
التحليل الاشتقاقي
| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | ضمر ve türevleri | Karnın sırta yapışacak kadar çekilmesi, yağların eritilip kasların pekişmesi ve gizlenen niyet/öz | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | Güney Sami ve Arapça ortaklığı | Bedensel incelme, büzülme ve gözden kaybolacak ölçüde daralma kavramları etrafında şekillenmiştir | Güçlü |
| Daha geniş dilsel ilişki | Afro-Asyatik büzülme/çekilme kökleri | Hacmin küçültülmesi ve nemin/ağırlığın dışarı atılmasına dayalı ilksel semantik matris | Muhtemel |
المصدر Maqāyīs al-Lugha ve Lisān al-ʿArab.
الجذور الشقيقة (التقاليب)
| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| ضمر | Anlamlı | İncelme ve sıkılaşma | Fazlalıklarını atarak karnın içeri çekilmesi, gizleme | Hedef kök; Kur'an'da geçer |
| ضرم | Anlamlı | Ateşin alevlenmesi | Ateşin hararetle tutuşup parlaması ve yayılması | Kur'an'da geçmez; hararet ve incelme ortak paydası |
| مضر | Anlamlı | Sütün ekşimesi veya beyazlık | Sütün tadının keskinleşip bozulması, Mudar kabilesi | Kur'an'da geçmez |
| مرض | Anlamlı | Denge kaybı ve zaaf | Bedensel veya ruhi itidalden sapma, zayıflık ve bozulma | Kur'an'da geçer; zayıflık semantiğinde kesişir |
| رضم | Anlamlı | Taşları üst üste yığma | Büyük taşların birbirine bitiştirilerek örülmesi veya yığılması | Kur'an'da geçmez; toplanma ve sıkışma ilişkisi |
| رمض | Anlamlı | Şiddetli sıcaklık ve yanma | Güneşin yeri yakıp kızdırması, taşların hararetten kızması | Kur'an'da geçer; açlık ve susuzlukla zayıflama bağı |
الجذور المجاورة والجذر المضاد
| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| ضمر | Merkez | İdman ve çaba ile incelme | Yük ve yağlardan arınarak kazanılan dayanıklı zayıflık | Amaçlı bir hareket veya yolculuk sonucu diri bir zayıflama |
| نضو | Komşu | Yolculuk yıpranması | Bineğin uzun mesafeler aşarak etinin erimesi ve soyulması | Yalnızca meşakkat ve yol yorgunluğunun bıraktığı aşınma |
| هزل | Komşu | Hastalık veya açlık zayıflığı | Kuvvet kaybı ile gelen çelimsizlik ve kuvvetsizlik | Çeviklik içermeyen, güçten düşüren ve verimsiz cılızlık |
| خفف | Komşu | Ağırlığın azlığı | Nesnenin kütlesinin hafif olması | Şekilsel büzüşme veya idman şartı aranmaksızın yükün azlığı |
| سمن | Zıt | Yağlanma ve semirme | Bedenin yağ bağlayarak hacimce büyümesi ve ağırlaşması | İncelmenin ve çevikliğin tam karşıtı olan atıl ağırlık |
مقابلات المعنى في لغات أخرى
| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | ضمر | Fazlalıklardan arınarak incelme | İdman, meşakkat ve az beslenme sonucu karnın içeri çekilip çevikleşmesi | Kesin |
| Latince | macilens, macer | Zayıf, ince, yağı alınmış | Fiziksel inceliği karşılar ancak planlı idman ve sefer boyutunu eksik bırakır | Güçlü |
| İngilizce | lean, slender, trained | Yağsız, diri, idmanlı zayıf | Hem yağsızlığı hem de amaca yönelik çevikliği dengeli biçimde yansıtır | Kesin |
| Almanca | abgezehrt, schlank, durchtrainiert | Zayıflamış, idmanla sıkılaşmış | Hem yolculukla incelmeyi hem de sportif/fiziki diri yapıyı kapsar | Güçlü |
| Fransızca | élancé, émacié | İnce yapılı, zayıflamış | İncelik ve uzun yol yorgunluğunu verir fakat gizleme yönünü dışarıda bırakır | Güçlü |
المصدر Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch ve Lane's Lexicon.
الوجوه والنظائر
| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| ضَامِرٍ | Uzak yolları aşarak fazlalıklarından arınmış, yorgun fakat çevik binek | Hac çağrısına icabet ederek derin vadilerden ve uzak diyarlardan gelen bineklerin vasfı; Hac 22:27 |
سياق الكلام والفقه والتفسير والحديث
| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | Vicdan ve iç dünya | Kalpte saklanan inanç, niyet veya nifakın konumu olarak zamir kavramı | İnsanın içsel derinliğinde gizlediği hakiki itikat |
| Fıkıh | Zekat hukuku | Borçlunun inkar ettiği veya tahsili umulmayan alacak niteliğindeki damar mal (المال الضمار) | Tasarruf imkanı kalmamış ve ele geçmesi şüpheli mülkiyet |
| Tefsir | İbadet menasiki | Hac ibadetine yönelen bineklerin zayıflığının zillet değil adanmışlık ve tahammül nişanesi oluşu | Amaca adanmış bedensel ve vasıtasal hazırlık |
| Hadis | Cihad ve ahlak | Atların yarış ve cihad için idman ettirilmesi (tazmîr) ile nefsi dizginleme yöntemleri | Bedenin fazlalıklarından arındırılarak göreve hazır kılınması |
تحليل النظام الديني والعلمي والسياسي والاقتصادي
| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | İbadet ve riyazet | Fazlalıklardan arınma | Manevi seyrüseferde nefsin ağırlıklarını atması | İbadet yolculuğunda binek ve bedenin dünyevi ağırlıklardan sıyrılması | Kesin |
| İlmi | Metodoloji ve mantık | Yalınlaştırma | Gereksiz unsurları eleyerek öz bilgiye ulaşma | Teori ve modellerin fazlalıklardan arındırılarak en yüksek işlevselliğe kavuşturulması | Güçlü |
| Siyasi | Devlet ve teşkilat | Çevik bürokrasi | Hantal yapıların eritilerek hızlı karar mekanizmasının kurulması | İdarenin lüzumsuz masraf ve kadrolardan arınarak krizlere hazır hale gelmesi | Güçlü |
| İktisadi | Maliye ve kaynak yönetimi | Yalın üretim ve likidite | İsrafın önlenmesi, atıl stokların tasfiyesi | Verimsiz sermaye unsurlarının elenip operasyonel verimliliğin en üst düzeye çıkarılması | Güçlü |
التماثل في العلوم العددية والإنسانية
| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Optimizasyon ve kütle-enerji verimliliği | Fizik ve mühendislikte sürtünmeyi ve atıl kütleyi azaltarak hareket verimini maksimize etme işlemi | Kesin |
| Beşeri bilimler | Asketizm ve işlevsel zihniyet | Sosyoloji ve psikolojide bireyin nihai bir ideale ulaşmak için konforu terk edip direncini artırması | Güçlü |
التضييق الخاطئ وخطر الخطأ
| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Kelimenin yalnızca açlıktan veya hastalıktan bir deri bir kemik kalmış, takatsiz hayvan anlamında cılızlık olarak algılanması |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Uzun ve meşakkatli bir ibadet yolculuğuna tahammül edebilecek dirilikte, atıl yağlarından ve ağırlıklarından kurtulmuş çevik yapı |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Haccın bir çaresizlik ve perişanlık tablosu gibi görülmesi; oysa ayetin bir adanmışlık, dayanıklılık ve yüksek hareket kabiliyeti tasvir ettiğinin gözden kaçırılması |
خلاصة موجَّهة لفهم القرآن
| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Kur'an'ın ibadet yolculuğundaki vasıtayı salt bir yük hayvanı olarak değil, hedefe odaklanmışlığın ve dünyevi fazlalıklardan arınmışlığın somut bir simgesi olarak sunduğunu gösterir. |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | Hac menasikini, ibadet için yola çıkmayı, meşakkate sabrı ve uzak ufuklardan ilahi merkeze yönelişi anlatan ayetlerde belirleyicidir. |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Hac yolculuğunun konfor kaybından ibaret sefalet dolu bir süreç olduğu zannını düzeltir; arınmanın, hafiflemenin ve yüksek amaca yönelmenin getirdiği diri dayanıklılığı ortaya koyar. |
التركيب النهائي والنموذج الرياضي
- Somut anlamCanlının idman, hareket veya uzun yol meşakkatiyle terleyip yağlarını eritmesi, karnının içeri çekilerek sıkı ve ince bir yapıya kavuşması.
- Soyut anlamBir amaca veya hakikate ulaşmak adına lüzumsuz dışsal yüklerin terk edilmesi, özün muhafaza edilip için toparlanması ve gizli tutulması.
- Sistematik karşılıkSistemin sürtünme ve yük üreten unsurlarını minimize ederek hedefe dönük direnç ve çevikliğin en yüksek seviyeye çıkarılması ilkesi.
- LaTeX modeli
- LaTeX açıklamasıModelde toplam kütle , atıl fazlalıkların elenmesiyle kritik ve verimli öz kütle seviyesi olan 'a yaklaşırken, kinetik enerjinin kütleye oranı olan hareket verimliliği en yüksek değere ulaşır. Bu durum, gereksiz ağırlıklardan arınmanın (incelmenin) performansı ve dayanıklılığı maksimize etme sürecini formüle eder.