ضمر

اختصارات لوحة المفاتيح

البحث
/
ملاحظة جديدة
n
الآية السابقة / التالية
[ ]
وضع القراءة
f
وضع الشبكة
g
كون القرآن
e
إغلاق / رجوع
Esc
تخطَّ الشبكة

شبكة الجذر

شبكة الجذر: ض-م-رالصيغ: ١ · الجذور المجاورة: ٧ · الآيات: ١ · السور: ١؛ المحتوى نفسه مسرود في بطاقات «الصيغ» و«الجذور المجاورة» و«الآيات».أنسأذنضمرعمقضَامِرٍفججرجلأتي

الجذرالصيغ ١الآيات ١السور ١المجاورة ٧

▶ افتح الشبكة (ثلاثية الأبعاد)

ضمر

ض - م - ر

جذر
  • الورود: ١
  • الآيات: ١
  • الصيغ: ١
  • المعاجم: ١٢

معناه في القرآن: Zayıf binek

ملاحظاتي

المعاجم(١٢)

كتاب العين

الخليل بن أحمد · القرن ٨مترجمالحروف: ٢٬٩٦٣
باب الضاد والراء والميم معهما ض ر م، ر ض م، ر م ض، م ر ض، ض م ر مستعملات ضرم: الضَّرَمُ من الحَطَب: ما التَهَبَ سريعاً، الواحدة ضَرَمة. والضَّرَمُ: مصدر ضَرِمَتِ النّارُ تَضْرَمُ ضَرَماً. وضَرِمَ الأسَدُ اذا اشتَدَّ حَرُّ جَوْفِه من الجُوعِ، وكذلك غيره من اللَّواحِمِ، قال: لا تَراني والِغاً في مجـلِـسٍ في لُحُومِ القومِ كالسَّبْعِ الضَّرِمْ والضَّرَمُ: شِدَّة العَدْوِ، وفَرَسٌ ضَرِمُ
اقرأ المدخل كاملًا

الصحاح

الجوهري · القرن ١٠مترجمالحروف: ٨٠٥
الضُمْرُ والضُمُرُ: الهُزال وخفَّة اللحم. وقد ضَمَرَ الفرس بالفتح يَضْمُر ضموراً. وضَمُرَ بالضم: لغة فيه. وأضْمَرْتُهُ أنا وضمَّرْتُهُ تضميرا، فاضطمر هو. واللؤلؤ المُضْطَمِرُ: الذي في وسطه بعض الانضمام. والضَمْرُ: الرجل الهَضيم البطن اللطيفُ الجسم. وناقة ضامرٌ وضامرة. وتضمير الفرس أيضاً: أن تَعلِفه حتَّى يسمن ثم تَرُدَّه إلى القون، وذلك في أربعين يوماً. وهذه المدَّة تسمَّى المضمار. والموضع الذي
اقرأ المدخل كاملًا

تهذيب اللغة

الأزهري · القرن ١٠مترجمالحروف: ٩٬٧٦٨
ض ر م ضرم ، ضمر ، رمض ، رضم ، مضر ، مرض : مستعملات . ضرم : قال الليث وغيره : الضرَمُ من الحَطَب : ما الْتَهَب سريعاً ، والواحدة ضَرْمة . والضَّرَمُ : مصدرُ ضَرِمَت النارُ تَضرَم ضَرَماً . وضرِم الأَسدُ : إذا اشتدَّ حَرُّ جَوْفه من الجُوع ، وكذلك كلُّ شيء يشتدّ جوعُه من اللَّواحِم . أبو عُبَيد عن أبي عمرو : الضَّرِم : الجائع ، قال : وقال الأصمعي : ما بالدار نافخُ ضَرَمة ، أي : ما بها أحد . قلت :
اقرأ المدخل كاملًا

مقاييس اللغة

ابن فارس · القرن ١١مترجمالحروف: ٣٬٧٥٨
(باب الضاد والميم وما يثلثهما) (ضمد) الضاد والميم والدَّال: أصلٌ صحيحٌ يدلُّ على جمعٍ وتجمُّع. من ذلك ضَمَدت الشيءَ أَضْمِده، إِذا جَمَعتَه. والضِّمَاد: العِصابة، يقال ضَمَدت الجُرْح. ويقولون الضَّمْد، بسكون الميم: أن تتَّخذ المرأة صديقين. قال الهذلي: تريدين كَيْمَا تَضْمُِدِيني وخالداً *** وهل يُجمَع السّيفانِ وَيْحَكِ في غِمْدِ([1])ويقال شبعت الإبل من ضَمْد الأرض، إِذا شَبعت من الرَّطيب
اقرأ المدخل كاملًا

المفردات في غريب القرآن

الراغب الأصفهاني · القرن ١١مترجمالحروف: ٣٣٤
- الضامر من الفرس: الخفيف اللحم من الأعمال لا من الهزال. قال تعالى: ﴿وعلى كل ضامر﴾ [الحج/27]، يقال: ضمر ضمورا (قال السرقسطي: وضمر الشيء ضمورا: رق، وأضمرتك البلاد: غيبتك. الأفعال 2/210)، واضطمر فهو مضطمر، وضمرته أنا، والمضمار: الموضع الذي يضمر فيه. والضمير: ما ينطوي عليه القلب، ويدق على الوقوف عليه، وقد تسمى القوة الحافظة لذلك ضميرا.
اقرأ المدخل كاملًا

أساس البلاغة

الزمخشري · القرن ١٢مترجمالحروف: ٥٧٣
ض م ر فرس ضامر وضمر ومضمر ومضطمر وقد ضمر وضمر ضمراً وضموراً ومهرة ضامر وناقة ضامر‏.‏ ورجل ضمر‏:‏ مهضم البطن وامرأة ضمرة وتضمر وجهه من الهزال‏.‏ قال الأخطل‏:‏ ورأين أني قد علتني كبرة فالوجه فيه تضمر وسهوم وجرى في المضمار والمضامير‏.‏ وفي ضميري كذا‏.‏ وأضمرت شيئاً في قلبي‏.‏ وعطاء ضمار‏.‏ وعدة ضمار لا ترجى‏.‏ ومن المجاز‏:‏ لؤلؤ مضطمر‏:‏ في وسطه انضمام‏.‏ وأضمرته البلاد إذا سافر سفراً
اقرأ المدخل كاملًا

لسان العرب

ابن منظور · القرن ١٣مترجمالحروف: ٦٬٨٧٩
الضُّمْرُ والضُّمُر، مثلُ العُّسْر والعُسُر: الهُزالُ ولَحاقُ البطنِ، وقال المرّار الحَنْظليّ: قد بَلَوْناه على عِلاَّتِه، وعلى التَّيْسُورِ منه والضُّمُرْ ذُو مِراحٍ، فإِذا وقَّرْتَه، فذَلُولٌ حَسنٌ الخُلْق يَسَرْ التَّيْسورُ: السِّمَنُ وذو مِراح أَي ذو نَشاطٍ. وذَلولٌ: ليس بصَعْب. ويَسَر: سَهْلٌ؛ وقد ضَمَرَ الفرسُ وضَمُرَ؛ قال ابن سيده: ضَمَرَ، بالفتح، يَضْمُر ضُموراً وضَمُر، بالضم، واضْطَمَر؛
اقرأ المدخل كاملًا

القاموس المحيط

الفيروزآبادي · القرن ١٥مترجمالحروف: ٥٨٣
* ض م ر * * الضُّمْرُ * بسكون الميم وضمها الهزال وخفة اللحم وقد * ضَمَر * الفرس من باب دخل و * ضَمُرَ * أيضا بالضم * ضُمْرا * بوزن قفل فهو * ضَامِرٌ * فيهما و * أضْمَرَهُ * صاحبه و * ضَمَّرَهُ تضْمِيراً فاضْطَمَر * هو وناقة * ضَامِرٌ * و * ضَامِرَةٌ * و * تضْمِيرُ * الفرس أيضا أن تعلفه حتى يسمن ثم ترده إلى القوت وذلك في أربعين يوما وهذه المدة تسمى * المِضْمَارَ * والموضع الذي تضمر فيه الخيل أيضا
اقرأ المدخل كاملًا

تاج العروس

الزبيدي · القرن ١٨مترجمالحروف: ٦٬٥٧٥
الضمر، بالضم، وبضمتين مثل العسر: والعسر: الهزال، ولحاق البطن، وقال المرار الحنظلي: قد بلوناه عـلـى عـلاتـه وعلى التيسور منه والضمر ذ مـراح فـإذا وفـرتـه فذلول حسن الخلق ييسـر. التيسور: السمن. وقد ضمر الفرس يضمر ضمورا، كنصر وكرم، واضطمر، قال أبو ذؤيب: بعيد الـغـزاة فـمـا يزا ل مضطمرا طرتاه طليحا وجمل ضامر،
رابط المدخل

الضمر، بالضم، وبضمتين مثل العسر: والعسر: الهزال، ولحاق البطن، وقال المرار الحنظلي: قد بلوناه عـلـى عـلاتـه وعلى التيسور منه والضمر ذ مـراح فـإذا وفـرتـه فذلول حسن الخلق ييسـر. التيسور: السمن. وقد ضمر الفرس يضمر ضمورا، كنصر وكرم، واضطمر، قال أبو ذؤيب: بعيد الـغـزاة فـمـا يزا ل مضطمرا طرتاه طليحا وجمل ضامر، كناقة، ضامر، بغير هاء أيضا، ذهبوا إلى النسب، وضامرة. الضمر، بالفتح: الرجل الهضيم، ونص التهذيب المهضم البطن، اللطيف الجسم، وهي بهاء، ومثله في الأساس. الضمر أيضا: الفرس الدقشيق الحاجبين، هكذا في النسخ، ونص المحكم الحاجبين، قاله كراع، قال ابن سيده، وهو عندي على التشبيه بما تقدم. والضمير، كأمير: العنب الذابل، ويقال: أطعمونا من ضميركم، وقال الصاغاني: هو ما ضمر من العنب، فليس عنبا ولا زبيبا. الضمير: السر وداخل الخاطشر، ج: ضمائر. وأضمره: أخفاه. وقال الليث: الضمير: الشيء الذي تضمره في قلبك. تقول: أضمرت صرف الحرف، إذا كان متحركا فأسكنته، وأضمرت في نفسي شيئا، والاسم الضمير. والموضع والمفعول كلاهما مضمر، قال الأحوص بن محمد الأنصاري:

سيبقى لها في مضمر القلب والحشا سريرة ود يوم تبلـى الـسـرائر وكل خليط لا مـحـالة أنـنـنـه إلى فرقة يوما من الدهر صـائر ومن يحـذر الأمـر هـو واقـع يصبه وإن لم يهـوه مـا يحـاذر أضءمرت الأرض الرجل، إذا غيبته إما بسفر أو بموت، وهو مجاز، قال الأعشى: أرانا إذا أضمرتك البـلا د نجفي وتقطع منا الرحم أراد: إذا غيبتك البلاد. وقضيب ضامر ومنضمر وقد انضمر، إذا ذهب ماؤه. قال الجوهري ضمري ضمر الخيل تضميرا: علفها حتى تسمن، ثم ردها إلى القوت بعد السمن فاضطمرت، وذلك في أربعين يوما، وهذه المدة تسمى المضمار، كأضمرها. وقال أبو منصور: تضير الخيل: أن تشد عليها سروجها، وتجلل بالأجلة، حتى تعرق تحتها فيذهب وهلها، ويشتد لحمها، ويحمل عليها غلمان خفاف يجرونها، ولا يعنفون بها، فإذا فعل ذلك بها أمن عليها البهر الشديد عند حضرها، ولم يقطعها الشد، قال: فذلك التضمير الذي شاهدت العرب تفعله، يسمون ذلك مضمارا، وتضميرا. والمضمار: الموضع تضمر فيه الخيل، ويكون المضمار غاية ووقتا للأيام التي يضمر فيها الفرس للسباق، أو للركض على العدو: جمعه مضامير. والمضمر: الذي يضمر خيله لغزو أو سباق، وفي حديث حذيفة أنه خطب فقال: اليوم المضمار، وغدا السباق، والسابق من سبق إلى الجنة قال شمر: أراد أن اليوم العمل في الدنيا للاستباق إلى الجنة، كالفرس يضمر قبل أن يسابق عليه. ويروى هذا الكلام لعلي رضي الله عنه. ومن المجاز: لؤلؤ مضطمر، أي منضم، وأنشد الأزهري بيت الراعي: تلألأت الثريا واستنارت تلألو لؤلؤ فيه اضطمار وقيل: لؤلؤ مضطمر: في وسطه بعض انضمام. وتضمر وجهه: انضمت جلدته هزالا، نقله الصاغاني، وان منظور. والإضمار: الاستقصاء، نقله الصاغاني. الإضمار في اصطلاح العروضيين: إسكان التاء من متفاعلن في الكامل حتى يصير متفاعلن، وهذا بناء غير معقول، فنقل إلى بناء مقول معقول، وهو مستفعلن، كقول عنترة: إني امرؤ من خير عبس منصبـا شطري وأحمى سائري بالمنصل فكل جزء من هذا البيت مستفعلن وأصله في الدائرة متفاعلن. وكذلك تسكين العين من فعلاتن فيه أيضا فيبقى فعلاتن فينقل في التقطيع إلى مفعولن، وبيته قول الأخطل: ولقد أبيت من الفتاة بمنـزل فأبيت لا حرج ولا محروم. وإنما قيل له: مضمر، لأن حركته كالمضمر، إن شئت جئت بها وإن شئت سكنته، كما أن أكثر الممر في العربية إن شئت جئت به، وإن شئت لم تأت به. والضمار، ككتاب، من المال الذي لا يرجى رجوعه، وقال أبو عبد: المال الضمار: هو الغائب الذي لا يرجى، فإذا رجي فليس بضمار، من أضمرت الشيء، إذا غيبته، فعال بمعنى فاعل، أو مفعل، قال: ومثله في الصفات ناقة كنار. الضمار من العدات جمع عدة وهي الوعد: ما كان ذا تسويف، وفي التهذيب: عن تسويف. يقال: عطاء ضمار، وعدة ضمار: لا يتجى. الضمار: ىخلاف العيان، قال الشاعر يذم رجلا: وعينه كالكالئ الضمار

يقول: الحاضر من عطيته كالغائب الذي لا يرجى. الضمار من الدين: ما كان بلا أجل معلوم. قال الفراء: ذهبوا بمالي ضمارا، مثل قمار، قال: وهو النسيئة أيضا. وقال الجوهري: الضمار: مالا يرجى من الدين والوعد، وكل ما لا تكةن منه على ثقة، قال الراعي: وأنضاء أنخن إلى سـعـيد طروقا ثم عجلن ابتكـارا. حمدن مزاره فأصبن منـه عطاء لم يكن عدة ضمارا. الضمار: مكان أو واد منخفض يضمر السائر فيه، قال الصمة بن عبد الله القشيري: أقول لصاحبي والعيس تهوي بنا بين المنيفة فالضـمـار. تمتع من شيم عـرار نـجـد فما بعد العشيةش من عرار. قال الصاغني: هكذا أنشده له المرزوقي، والصحيح أنه لجعدة بن معاوية بن حزن العقيلي. ضمار: صنم عبده العباس بن مرداس السلمي ورهطه، ذكره الصاغاني والحافظ. والضمر: الضيق، يقال: مكان ضمر، أي ضيق. نقله الصاغاني. الضمر أيضا: الضمير، أورده الصاغاني. ضمر: جبل، وقيل: طريق في جبل ببشلاد بني سعد، من تميم. ضمر، بالضم: جبل ببلاد بني قيس لعلياهم: وهما ضمران: ضمر وضائن. ضمير، كأمير: د، من عمان، يليه بلد دغوث. ضمير، كزبير: ع، قرب دمشق الشام. ضمير: جبل بالشام، وهو غير الأول. وبنو ضمرة بن بكر بن عبد مناة ابن كنانة: رهط عمرو بن أمية الضمري الصحابي رضي الله تعالى عنه. والضيمران، والضومران: ضرب من الشجر. وقال أبو حنيفة: الضومر والضومران، والضيمران: من ريحان البر، وقيل: هو مثل الحواك سواء. هو الشاهسفرم، أي الريحان الفارسي، كذا قاله بعض الرواة في قول الشاعر: أحب الكرائن والضومران وشرب العتيقة بالسنجلاط. ضمران، كسكران: واد بنجد، من بطن قو. الضمران، بالفتح والضم: نبت من دق الشجر، وقيل: هو من الحمض. قال أبو منصور: ليس الضمران من دق الشجر، وله هدب كهدب الأرطي. وقال أبو حنيفة: الضمران مثل الرمث إلا أنه أصغر، وله خشب قليل يحتطب، قال الشاعر: نحن منعنا منبت الحلي ومنبت الضمران والنصي ضمران وضمران بالضم والفتح، من أسماء الكلاب: الفتح رواية الأصمعي عن ابن سكيت والضم رواية الجوهري عن أبي عبيد، وهو اسم كلب في الروايتين معا لا كلبة، وغلط الجوهري وقد سبق إلى هذا التغليط الصاغاني، وقال: والبيت الذي أشار إليه هو قوله، أي النابغة الجعدي: فهاب ضمران منه حيث يوزعـه طعن المعارك عند المجحر النجد والمجحر، كمكرم، بتقديم الجيم، وفي بعض النسخ بتقديم الحاء، وهو غلط، ويروى: وكان ضمران..والنجد بضم الجيم وكسرها معا. ومما يستدرك عليه: ضمرة تضميرا: أضعفه وذلله وقلله، من الضمور، وهو الهزال والضعف، وبه فسر الحديث إذا أبصر أحدكم امرأة فليأت أهله، فإن ذلك يضمر ما في نفسه . وهوى مضمر، وضمر، كأنه اعتقد مصدرا على حذف الزيادة، أي مخفي، قال طريح: به دخيل هوى ضمـر إذا ذكـرت سلمى له جاش في الأحشاء والتهبا وقال الأصمعي : الضميرة والضفيرة: الغديرة من ذوائب الرأس، والجمع ضمائر. والتضمير: حسن ضفر الضميرة، وحسن دهنها. وضمر، بالفتح: رملة بعينها، أنشد ابن دريد: من حبل ضمر حين هابا ودجا.

ومن المجاز: الغناء مضمار الشعر. وضمرة وضمار، بالفتح فيهما: موضعان.ويونس بن عطية بن أوس بن عرفج بن ضمار بن مرثد بن رحب الحضرمي، أبو كبير، ولى القضاء بمصر، وحدث عن عثمان. وخالد بن ضمار الصدفي: مصري، ذكره يونس. واستدرك الصاغاني: لقيته بالضمير، أي عند غروب الشمس، قلت وهو تصحيف والصواب بالصاد المهملة، وقد تقدم.

معجم لين

إدوارد لين · القرن ١٩مترجمالحروف: ١٢٬٦٨٦
ضَمَرَ 1 ضَمَرَ ذ , (S, A, Mgh, Msb, K,) aor. ضَمُرَ ; (S, Msb, K;) and ضَمُرَ; (S, Msb, K;) inf. n. ضُمُورٌ, of the former, and ضُمْرٌ, (S, A, Mgh, Msb, K,) of the former also, (A, Mgh,) or of the latter, (Msb,) [also written ضُمُرٌ, (see an ex., voce نَهَارٌ,)] He (a horse, [&c.,] S, A, &c.) was, or became, lean, or light of flesh: (S:) or slender, and lean: (Msb:) or lean, and lank in the
اقرأ المدخل كاملًا

قاموس سالمون

هنري أنتوني سالمون · القرن ١٩مترجمالحروف: ١٬٠٨٩
ضَمَُرَ ضَمَُرَ U ( n. ac. ضُمُوْر 27 ), a. Was thin, lean, spare, lank. ضَمَّرَ ضَمَّرَ II , a. Made thin ( horse ). أَضْمَرَ أَضْمَرَ IV , a. see II . b. Hid, covered over; suppressed. c. [ acc. & [ Fī ], Imagined, conceived, thought within ( himself ). تَضَمَّرَ تَضَمَّرَ V , a. Was thin, sharp, shrunken ( face ). اِضْتَمَرَ اِضْتَمَرَ VIII ( D ), a. see I . ضَمْر ضَمْر 1 , a.
اقرأ المدخل كاملًا

كتاب الله

مستخلص من الاستعمال القرآنيبلا ترجمةالحروف: ١٩٬٩٥٩
ضمر ضَمَرَ - يَضْمُرُ - ضَامِر ضَمَرَ - يَضْمُرُ + الكائن: يهزل وينحف بهلاك الشحم، وتَكَوِّن عضلٍ بدلاً منه، وخاصة بالتمرين والحركة ضَامِر: اسم فاعل صفة مشبهة من " ضَمَرَ - يَضْمُرُ ": الحيوان أو الإنسان النحيف ولكن له بنية عضلية مشدودة واللفظ ينتمي إلى مجموعة ألفاظ" النحافة وصغر الحجم والسمك"، وهي: ضَمَرَ - يَضْمُرُ، عَجِفَ - يَعْجَفُ
اقرأ المدخل كاملًا

الصيغ(١)

الجذور المجاورةالمجاورة: ٧ (الإجمالي: ١١)

الترتيب: مدى قوة اجتماع الجذرين في الآية نفسها مقارنةً بالمصادفة (نسبة الأرجحية لدنينغ). يُذكر عدد الآيات المشتركة في كل سطر. الأدوات مخفية افتراضيًا.
  1. عمق

    الآيات المشتركة: ١ · Ulaşılması zor

  2. فجج

    الآيات المشتركة: ١ · Fecc İki dağ arasındaki geçit yol, bel demektir

  3. حجج

    الآيات المشتركة: ١ · Hacebe kaş demektir

  4. رجل

    الآيات المشتركة: ١ · Rical ayak demektir

  5. أذن

    الآيات المشتركة: ١ · Kulak demektir

  6. أنس

    الآيات المشتركة: ١ · Ok tan yayın iç tarafna üns, dış tarafına vahş denemektedir

  7. أتي

    الآيات المشتركة: ١ · Etve çardağa doğru suyu getiren kanaldır

الآيات التي ورد فيها(١)

  1. وَأَذِّنْ فِي النَّاسِ بِالْحَجِّ يَأْتُوكَ رِجَالًا وَعَلَى كُلِّ ضَامِرٍ يَأْتِينَ مِنْ كُلِّ فَجٍّ عَمِيقٍ

    Zayıf binek

تحليل الجذر

تعريف الجذر والخلاصة

AlanDeğer
Kökضمر
YapıÜçlü
Özel DurumBelirgin fark tespit edilmedi
Bağlamsal Yakın Köklerنضو, هزل, خفف
Zıt Kökسمن
Çekirdek Özet 1Fazlalıklarından arınarak karnı çekilme, sıkılaşma ve incelme
Çekirdek Özet 2Uzun ve meşakkatli ibadet yolculuğuna tahammül için fiziki yükten arınmışlık
Çekirdek Özet 3Amaca ulaşmak için lüzumsuz ağırlıkları terk etme ve öz güce yoğunlaşma
Kritik Hata Riskiİfadenin hastalık kaynaklı bitkinlik ve çöküntü (cılızlık) sanılarak adanmışlık ve idman boyutunun ıskalanması

التحليل الثنائي

Biliteral ÇekirdekTemel AnlamEklenen UnsurOluşan Anlam Farkı
ضمBirbirine katma, iki yanı bitiştirme, toplama ve hacmi daraltarak kenetleme; nitekim ضمم kökünde nesnelerin bir araya getirilip toplanması esastırرÇekirdeğin toplama ve içeri çekme hareketine tekrar, incelme ve süreklilik katarak nesnenin fazlalıklarını atıp sıkılaşmasını, içinin toparlanarak boyutunun daralmasını ve gizlenmesini sağlamıştır

التحليل التصويري للحروف

BirimPiktografik İmge / HareketAnlam Açıklaması
ضBitki filizi veya sıkıştırıcı kapan; baskı uygulama, yanaştırma ve kenetlemeHacmi dıştan içeriye doğru sıkıştıran ve fazlalıkları dışarıda bırakan ilk baskıyı başlatır
مDalgalanan su; akış, toplanma, sıvı kaybı ve içsel kıvamNesnenin içindeki nem ve et dokusunun çekilmesi, kuruma ve özün toplanması sürecini temsil eder
رİnsan başı; başlangıç, hareketin son sınırına ulaşması ve yönelişSıkışma ve arınma hareketinin belirli bir gaye doğrultusunda tamamlanmasını ve doruk noktasına ermesini sağlar
ضمرBaskıyla sıkışıp su/yağ kaybederek gaye doğrultusunda toparlanmaCanlının veya nesnenin lüzumsuz ağırlıklarından sıyrılarak içe doğru kenetlenmesi, hacmini küçültüp hareket yeteneğini en üst seviyeye çıkarması hareketidir

الاستعمال التاريخي والمبكر

AlanVeri
İlk fiziksel anlamAt ve devenin koşuya veya sefere hazırlanması amacıyla yeminin ölçülü verilip terletilerek yağlarının eritilmesi, karnının içeri çekilmesi ve etinin sıkılaştırılmasıdır
Cahiliye şiiri kullanımıEbû Züeyb el-Hüzelî uzun ve yıpratıcı gazaya katılan bineklerin incelip çevikleşmesini şu mısra ile tasvir etmiştir: بَعِيد الغَزَاة فما إِن يَزالُ مُضْطَمِراً طُرّتاه طَلِيحا
Erken Arapça kullanımRâî en-Nümeyrî şiirinde gerçekleşmesi umulmayan veya ötelenen borç ve vaadi zayıf/belirsiz anlamında şöyle dile getirmiştir: حَمِدْنَ مَزارَه ولَقِينَ منه عَطاءً لم يكنْ عِدَةً ضِمارا

المصدر Lisān al-ʿArab, Maqāyīs al-Lugha ve Kitābü’l-ʿAyn.

الطبقة الاشتقاقية السامية

Arapça ضمر kökü, merkezi Sami dillerinde özellikle hacmin daralması, büzüşme, gizlenme ve incelme kavram alanıyla bağlantılıdır. Kökün ana eksenini oluşturan sıkışma ve toplanma manası, Güney Sami ve Arapça sahasında bineklerin talimle inceltilmesi ve nefsin içe çekilerek gizlenmesi anlamında özelleşmiştir. İbranice ve Aramice gibi Kuzeybatı Sami dillerinde bu fonetik dizilimin tam birebir yansıması zayıf olmakla birlikte, büzüşme, kurumaya yüz tutma ve gizleme anlamı taşıyan z-m-r ve s-m-r varyantlarıyla fonetik-semantik bir akrabalık gösterir. Arapçada kök, hem harici zayıflık ve incelik (karnın içe çekilmesi) hem de kalpte gizlenen düşünce (zamir) boyutunu kazanarak somuttan soyuta çift kutuplu bir genişleme kaydetmiştir.

درجة الثقة Güçlü

المصدر Brown-Driver-Briggs, David Cohen ve Maqāyīs al-Lugha.

التحليل الاشتقاقي

KatmanVeriAçıklamaGüven
İç Arapça etimolojik yönضمر ve türevleriKarnın sırta yapışacak kadar çekilmesi, yağların eritilip kasların pekişmesi ve gizlenen niyet/özKesin
Sami dilleriyle etimolojik ilişkiGüney Sami ve Arapça ortaklığıBedensel incelme, büzülme ve gözden kaybolacak ölçüde daralma kavramları etrafında şekillenmiştirGüçlü
Daha geniş dilsel ilişkiAfro-Asyatik büzülme/çekilme kökleriHacmin küçültülmesi ve nemin/ağırlığın dışarı atılmasına dayalı ilksel semantik matrisMuhtemel

المصدر Maqāyīs al-Lugha ve Lisān al-ʿArab.

الجذور الشقيقة (التقاليب)

KombinasyonDurumTemel AnlamAnlam DetayıNot
ضمرAnlamlıİncelme ve sıkılaşmaFazlalıklarını atarak karnın içeri çekilmesi, gizlemeHedef kök; Kur'an'da geçer
ضرمAnlamlıAteşin alevlenmesiAteşin hararetle tutuşup parlaması ve yayılmasıKur'an'da geçmez; hararet ve incelme ortak paydası
مضرAnlamlıSütün ekşimesi veya beyazlıkSütün tadının keskinleşip bozulması, Mudar kabilesiKur'an'da geçmez
مرضAnlamlıDenge kaybı ve zaafBedensel veya ruhi itidalden sapma, zayıflık ve bozulmaKur'an'da geçer; zayıflık semantiğinde kesişir
رضمAnlamlıTaşları üst üste yığmaBüyük taşların birbirine bitiştirilerek örülmesi veya yığılmasıKur'an'da geçmez; toplanma ve sıkışma ilişkisi
رمضAnlamlıŞiddetli sıcaklık ve yanmaGüneşin yeri yakıp kızdırması, taşların hararetten kızmasıKur'an'da geçer; açlık ve susuzlukla zayıflama bağı

الجذور المجاورة والجذر المضاد

Kökİlişki TürüAnlam AlanıKarşılaştırmalı NüansAnlam Detayı
ضمرMerkezİdman ve çaba ile incelmeYük ve yağlardan arınarak kazanılan dayanıklı zayıflıkAmaçlı bir hareket veya yolculuk sonucu diri bir zayıflama
نضوKomşuYolculuk yıpranmasıBineğin uzun mesafeler aşarak etinin erimesi ve soyulmasıYalnızca meşakkat ve yol yorgunluğunun bıraktığı aşınma
هزلKomşuHastalık veya açlık zayıflığıKuvvet kaybı ile gelen çelimsizlik ve kuvvetsizlikÇeviklik içermeyen, güçten düşüren ve verimsiz cılızlık
خففKomşuAğırlığın azlığıNesnenin kütlesinin hafif olmasıŞekilsel büzüşme veya idman şartı aranmaksızın yükün azlığı
سمنZıtYağlanma ve semirmeBedenin yağ bağlayarak hacimce büyümesi ve ağırlaşmasıİncelmenin ve çevikliğin tam karşıtı olan atıl ağırlık

مقابلات المعنى في لغات أخرى

DilKelime / KelimelerKısa AnlamDetayGüven
ArapçaضمرFazlalıklardan arınarak incelmeİdman, meşakkat ve az beslenme sonucu karnın içeri çekilip çevikleşmesiKesin
Latincemacilens, macerZayıf, ince, yağı alınmışFiziksel inceliği karşılar ancak planlı idman ve sefer boyutunu eksik bırakırGüçlü
İngilizcelean, slender, trainedYağsız, diri, idmanlı zayıfHem yağsızlığı hem de amaca yönelik çevikliği dengeli biçimde yansıtırKesin
Almancaabgezehrt, schlank, durchtrainiertZayıflamış, idmanla sıkılaşmışHem yolculukla incelmeyi hem de sportif/fiziki diri yapıyı kapsarGüçlü
Fransızcaélancé, émaciéİnce yapılı, zayıflamışİncelik ve uzun yol yorgunluğunu verir fakat gizleme yönünü dışarıda bırakırGüçlü

المصدر Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch ve Lane's Lexicon.

الوجوه والنظائر

Form / KullanımAnlam YüzüAyet Tipi / Bağlam
ضَامِرٍUzak yolları aşarak fazlalıklarından arınmış, yorgun fakat çevik binekHac çağrısına icabet ederek derin vadilerden ve uzak diyarlardan gelen bineklerin vasfı; Hac 22:27

سياق الكلام والفقه والتفسير والحديث

DisiplinKullanım AlanıTartışma NoktasıAnlam Yoğunlaşması
KelamVicdan ve iç dünyaKalpte saklanan inanç, niyet veya nifakın konumu olarak zamir kavramıİnsanın içsel derinliğinde gizlediği hakiki itikat
FıkıhZekat hukukuBorçlunun inkar ettiği veya tahsili umulmayan alacak niteliğindeki damar mal (المال الضمار)Tasarruf imkanı kalmamış ve ele geçmesi şüpheli mülkiyet
Tefsirİbadet menasikiHac ibadetine yönelen bineklerin zayıflığının zillet değil adanmışlık ve tahammül nişanesi oluşuAmaca adanmış bedensel ve vasıtasal hazırlık
HadisCihad ve ahlakAtların yarış ve cihad için idman ettirilmesi (tazmîr) ile nefsi dizginleme yöntemleriBedenin fazlalıklarından arındırılarak göreve hazır kılınması

تحليل النظام الديني والعلمي والسياسي والاقتصادي

SistemBağlamKarşılıkİşlevAçıklamaGüven
Diniİbadet ve riyazetFazlalıklardan arınmaManevi seyrüseferde nefsin ağırlıklarını atmasıİbadet yolculuğunda binek ve bedenin dünyevi ağırlıklardan sıyrılmasıKesin
İlmiMetodoloji ve mantıkYalınlaştırmaGereksiz unsurları eleyerek öz bilgiye ulaşmaTeori ve modellerin fazlalıklardan arındırılarak en yüksek işlevselliğe kavuşturulmasıGüçlü
SiyasiDevlet ve teşkilatÇevik bürokrasiHantal yapıların eritilerek hızlı karar mekanizmasının kurulmasıİdarenin lüzumsuz masraf ve kadrolardan arınarak krizlere hazır hale gelmesiGüçlü
İktisadiMaliye ve kaynak yönetimiYalın üretim ve likiditeİsrafın önlenmesi, atıl stokların tasfiyesiVerimsiz sermaye unsurlarının elenip operasyonel verimliliğin en üst düzeye çıkarılmasıGüçlü

التماثل في العلوم العددية والإنسانية

Alanİzomorfik KarşılıkAçıklamaGüven
Sayısal bilimlerOptimizasyon ve kütle-enerji verimliliğiFizik ve mühendislikte sürtünmeyi ve atıl kütleyi azaltarak hareket verimini maksimize etme işlemiKesin
Beşeri bilimlerAsketizm ve işlevsel zihniyetSosyoloji ve psikolojide bireyin nihai bir ideale ulaşmak için konforu terk edip direncini artırmasıGüçlü

التضييق الخاطئ وخطر الخطأ

AlanAçıklama
Modern daraltma riskiKelimenin yalnızca açlıktan veya hastalıktan bir deri bir kemik kalmış, takatsiz hayvan anlamında cılızlık olarak algılanması
Kur'an içi daha geniş anlamUzun ve meşakkatli bir ibadet yolculuğuna tahammül edebilecek dirilikte, atıl yağlarından ve ağırlıklarından kurtulmuş çevik yapı
Yanlış anlamanın doğuracağı hataHaccın bir çaresizlik ve perişanlık tablosu gibi görülmesi; oysa ayetin bir adanmışlık, dayanıklılık ve yüksek hareket kabiliyeti tasvir ettiğinin gözden kaçırılması

خلاصة موجَّهة لفهم القرآن

SoruCevap
Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir?Kur'an'ın ibadet yolculuğundaki vasıtayı salt bir yük hayvanı olarak değil, hedefe odaklanmışlığın ve dünyevi fazlalıklardan arınmışlığın somut bir simgesi olarak sunduğunu gösterir.
Hangi ayet gruplarında belirleyicidir?Hac menasikini, ibadet için yola çıkmayı, meşakkate sabrı ve uzak ufuklardan ilahi merkeze yönelişi anlatan ayetlerde belirleyicidir.
Hangi yanlış anlamaları düzeltir?Hac yolculuğunun konfor kaybından ibaret sefalet dolu bir süreç olduğu zannını düzeltir; arınmanın, hafiflemenin ve yüksek amaca yönelmenin getirdiği diri dayanıklılığı ortaya koyar.

التركيب النهائي والنموذج الرياضي

  • Somut anlamCanlının idman, hareket veya uzun yol meşakkatiyle terleyip yağlarını eritmesi, karnının içeri çekilerek sıkı ve ince bir yapıya kavuşması.
  • Soyut anlamBir amaca veya hakikate ulaşmak adına lüzumsuz dışsal yüklerin terk edilmesi, özün muhafaza edilip için toparlanması ve gizli tutulması.
  • Sistematik karşılıkSistemin sürtünme ve yük üreten unsurlarını minimize ederek hedefe dönük direnç ve çevikliğin en yüksek seviyeye çıkarılması ilkesi.
  • LaTeX modeliη=lim⁡M→M0EkM=max⁡
  • LaTeX açıklamasıModelde toplam kütle M, atıl fazlalıkların elenmesiyle kritik ve verimli öz kütle seviyesi olan M0'a yaklaşırken, kinetik enerjinin Ek kütleye oranı olan hareket verimliliği η en yüksek değere ulaşır. Bu durum, gereksiz ağırlıklardan arınmanın (incelmenin) performansı ve dayanıklılığı maksimize etme sürecini formüle eder.
النسخة النصية (لأدوات الذكاء الاصطناعي)فهرس الجذور حسب الحروف: ض