غسل
غ - س - ل
جذر- الورود: ٤
- الآيات: ٤
- الصيغ: ٤
- المعاجم: ١٢
معناه في القرآن: Su bitkisi
ملاحظاتي
المعاجم(١٢)
كتاب العين
الخليل بن أحمد · القرن ٨مترجمالحروف: ٨٣٢باب الغين والسين واللام معهما
غ س ل، س غ ل، س ل غ، غ ل س، ل غ س مستعملات غسل: الغُسْلُ معروف، والغُسْل: الماء.
والغِسْلُ: الخطمي.
وغسْلِينٌ "فعلينٌ" من "غَسَلْتُ" ، يقال: إنه الحار الشديد.
والغَسُولُ من الحمض نحو الرَّمْثِ.
والمِغْسَلُ: الذي لا يكاد يلقح من كثرة ضرابه.
سغل: السِّغِلُ: الدقيق القوائم، الصَّغير الجُثَّةِ، وقيل: الدقيق الصلب.
سلغ: سَلَغَتِ الشاة والبقرة إذا خرج نابُها، فهي سالِغٌ.
الصحاح
الجوهري · القرن ١٠مترجمالحروف: ٨٣٧غَسَلْتُ الشيء غَسْلاً بالفتح، والاسم الغُسْلُ بالضم يقال غُسْلٌ وغُسُلٌ. والغِسل بالكسر: ما يُغْسَلُ به الرأس من خِطْميِّ وغيره. وأنشد ابن الأعرابي:
فيا ليلَ إنَّ الغِسْلَ ما دمتِ أيِّماًعَلَيَّ حرامٌ ما يَمَسُّني الغِسْلُ
أي لا أجامع غيرها فأحتاج إلى الغِسْلِ طمعاً في تزوجها. قال الأخفش: ومنه الغِسْلَيْنَ، وهو ما انْغَسَلَ من لحوم أهل النار ودمائهم، وزيد فيه الياء والنون كما زيد في
تهذيب اللغة
الأزهري · القرن ١٠مترجمالحروف: ٣٬٤٨٧غ س ل
غسل ، غلس ، سلغ ، سغل ، لغس : مستعملة .
غسل : قال الليث : الغُسْلُ : تمامُ غَسْلِ الجلد كله والمصدر : الغَسْلُ والغِسْل : الخِطميُّ ، والغَسُولُ : كلُّ شيءٍ غسَلْتَ به رأساً أو ثوباً أو غيره ، والغِسْلةُ آسٌ يُطَرَّى بأفاويه الطِّيبِ يمتشط به .
ورأى النبيُّ ( صلى الله عليه وسلم ) حنظلةَ بن أبي عامر الأنصاري يوم أُحد وقد اسْتُشهد والملائكةُ تُغَسِّلُهُ فسمِّيَ غسِيلَ الملائكة ، وأولاده
مقاييس اللغة
ابن فارس · القرن ١١مترجمالحروف: ١٬٧٥٨(باب الغين والسين وما يثلثهما)
(غسل) الغين والسين واللام أصلٌ صحيح يدلُّ على تطهيرِ الشّيء وتنقِيَته. يقال: غَسَلتُ الشَّيءَ غَسْلاً. والغُسْل الاسم. والغَسُول: ما يُغْسَل به الرَّأس من خِطْميٍّ أو غيره. قال:
عليَّ حرامٌ لا يَمَسُّنِيَ الغِسْلُ(1) *** فيا لَيْلَ إنَّ الغِسْلَ ما دُمْتِ أيِّماً
ويقال: فحلٌ غُسَلَة، إذا كثُر ضِرابُه ولم يُلْقِح. والغِسْلينُ المذكور في كتاب الله تعالى، يقال
المفردات في غريب القرآن
الراغب الأصفهاني · القرن ١١مترجمالحروف: ٤٠٧- غسلت الشيء غسلا: أسلت عليه الماء فأزلت درنه، والغسل الاسم، والغسل: ما يغسل به. قال تعالى: ﴿فاغسلوا وجوهكم وأيديكم...﴾ الآية [المائدة/6]، والاغتسال: غسل البدن، قال: ﴿حتى تغتسلوا﴾ [النساء/43]، والمغتسل: الموضع الذي يغتسل منه، والماء الذي يغتسل به، قال: ﴿وهذا مغتسل بارد وشراب﴾ [ص/42]. والغسلين: غسالة أبدان الكفار في النار (أخرجه ابن جرير عن ابن عباس 29/65). قال تعالى: ﴿ولا طعام إلا من غسلين﴾
أساس البلاغة
الزمخشري · القرن ١٢مترجمالحروف: ٨٢٨غ س ل
ما أطيب غسلها وغسلتها وهو ما تغسل به رأسها من آس مطرّى بأفاويه الطيب أو خطميّ أو غير ذلك وما وجدت غسولاً أي ماءً أغتسل به وبنوا هذه المدينة بغسالات أيديهم أي بمكاسبهم وخرج النساء إلى مغاسلهن: حيث يغسلن الثياب وتستر في مغتسلك ومتغسّلك.
ومن المجاز: تلطخ بعار لن يغسل عنه أبداً ولا يغسل عنك ما صنعت إلا أن تفعل كذا.
وما غسّلوا رءوسهم من يوم الجمل: ما فرغوا منه وما تخلّصوا.
وكلام
لسان العرب
ابن منظور · القرن ١٣مترجمالحروف: ٧٬٥٣٠غَسَلَ الشيء يَغْسِلُه غَسْلاً وغُسْلاً، وقيل: الغَسْلُ المصدر من غَسَلْت، والغُسْل، بالضم، الاسم من الاغتسال، يقال: غُسْل وغُسُل؛ قال الكميت يصف حمار وحش:
تحت الأَلاءة في نوعين من غُسُلٍ،
باتا عليه بِتَسْحالٍ وتَقْطارِ
يقول: يسيل عليه ما على الشجرة من الماء ومرة من المطر. والغُسْل: تمام غَسل الجسد كله، وشيء مَغْسول وغَسِيل، والجمع غَسْلى وغُسَلاء، كما قالوا قَتْلى وقُتَلاء، والأُنثى بغير هاء،
القاموس المحيط
الفيروزآبادي · القرن ١٥مترجمالحروف: ٦٨٨* غ س ل * * غَسَل * الشيء من باب ضرب والاسم * الغُسُل * بضم السين وسكونها و * الغِسْلُ * بالكسر ما يُغسل به الرأس من خِطمى وغيره قال الأخفش ومنه * الغِسْلِين * وهو ما * انْغَسَلَ * من لحوم أهل النار ودمائهم وزيد فيه الياء والنون و * اغْتَسَلَ * بالماء و * الغَسُولُ * الماء الذي يُغتسل به وكذا * المُغْتَسَلُ * ومنه قوله تعالى ﴿هذا مُغتسل بارد وشراب﴾ والمُغتسل أيضا الذي يُغتسل فيه و * المَغْسَلُ
تاج العروس
الزبيدي · القرن ١٨مترجمالحروف: ٧٬١٧٤غسله يغسله غسلا بالفتح ويضم، أو بالفتح مصدر من غسلت، وبالضم اسم من الاغتسال، قال شيخنا: فهو خلاف الوضوء، وقيل: العكس، بالضم مصدر وبالفتح اسم، وقيل غير ذلك مما نقله الحافظان: ابن حجر والعيني في شرحيهما على البخاري، فهو غسيل ومغسول، ج: غسلى وغسلاء، كقتلى وقتلاء، وهي غسيل بغير هاء، قال اللحياني: وميت غسيل وغسيلة أيضا، وقال الجوهري: ملحفة غسيل، وربما قالوا غسيلة، يذهب بها إلى مذهب النعوت نحو النطيحة،
معجم لين
إدوارد لين · القرن ١٩مترجمالحروف: ١٤٬٢٢١غَسَلَهُ
1 غَسَلَهُ ذ , (S, MA, O, Msb, K,) aor. غَسِلَ , (Msb, K,) inf. n. غَسْلٌ, (S, MA, Mgh, O, Msb, K,) and غُسْلٌ is the subst, (S, Msb,) or a subst. (Mgh, K, TA) from الاِغْتِسَالُ, (Mgh, TA,) or, as some say. the latter is the inf. n. and the former is the subst., (MF, TA,) He washed it; with water (بِالمَآءِ): (MA:) غَسْلُ الشّىْءِ signifies the removing of dirt, or filth, and the like
قاموس سالمون
هنري أنتوني سالمون · القرن ١٩مترجمالحروف: ١٬٥٠٠غَسَلَ
غَسَلَ I ( n. ac. غَسْل 1 , غُسْل 3 ),
a. Washed, cleansed, purified.
b. Whipped.
c. [ pass. ], Sweated ( horse ).
غَسَّلَ
غَسَّلَ II ,
a. see I (a) .
أَغْسَلَ
أَغْسَلَ IV ,
a. Covered ( stallion ).
تَغَسَّلَ
تَغَسَّلَ V
a. [ coll. ], see VIII (a) .
اِنْغَسَلَ
اِنْغَسَلَ VII ,
a. Pass. of I ( a ).
اِغْتَسَلَ
اِغْتَسَلَ VIII ,
a. Washed himself; bathed.
b. [ Bi ],
كتاب الله
مستخلص من الاستعمال القرآنيبلا ترجمةالحروف: ٢٢٬٧٥٩غسل
غَسَل - يَغْسِلُ - غِسْلِيْن - اغْتَسَلَ - يَغْتَسِل - مُغْتَسَل
غَسَلَ - يَغْسِلُ + كائن + شيئاً: يستعمل الماء لإزالة الشوائب والأوساخ عن جسمه أو عن شيء
غِسْلِيْن: على وزن " فـِعلين " اسم فعل بمعنى مفعول مبالغة من " غَسَل - يَغْسِلُ ": شيء مغسول بشدة: وهو اصطلاحاً نبات البحر أو ما يشبهه، وتأييد ذلك من أنَّ قوله تعالى:{ فليس له اليوم ها
غسل غَسَل - يَغْسِلُ - غِسْلِيْن - اغْتَسَلَ - يَغْتَسِل - مُغْتَسَل غَسَلَ - يَغْسِلُ + كائن + شيئاً: يستعمل الماء لإزالة الشوائب والأوساخ عن جسمه أو عن شيء غِسْلِيْن: على وزن " فـِعلين " اسم فعل بمعنى مفعول مبالغة من " غَسَل - يَغْسِلُ ": شيء مغسول بشدة: وهو اصطلاحاً نبات البحر أو ما يشبهه، وتأييد ذلك من أنَّ قوله تعالى:﴿فليس له اليوم ها هنا حميم ولا طعام إلا من غسلين﴾ يشبه قوله تعالى: ﴿ليس لهم طعام إلا من ضريع﴾ اغْتَسَلَ - يَغْتَسِل: على وزن " افتعل " من " غَسَل - يَغْسِلُ " : يقوم يفعل " غَسَل - يَغْسِلُ " بشكل ذاتي: يغسل نفسه بنفسه مُغْتَسَل: اسم مفعول من " اغْتَسَلَ - يَغْتَسِل": وهو كذلك اسم مكان منه: مكان القيام بفعل الاغتسال: مكان القيام بغسل المرء نفسه بنفسه كاملاً، أي الحمام بالعرف الحالي ملاحظة: الاغتسال: غسل النفس كاملاً، والمغتسل: مكان غسل المرء نفسه بنفسه كاملاً: وهو الحمام بعرفنا الحالي أما الَمغْسَل أو المَغْسَلة: فهي مكان غسل المرء أي شيء من غير تحديد: كالوضوء للصلاة، أو غسل الأيدي والخضار وما شابه واللفظ ينتمي إلى مجموعة ألفاظ " التنظيف والحلق والقص والنتف والتقشير والتجريد بإزالة كل ما ينبت على الكائن أو يلتصق به"، وهي: جَرَدَ - يَجْرُدُ، جَرَزَ - يَجْرُزُ، حَلَقَ - يَحْلِقُ، تَفَثَ - يَتْفُثُ، غَسَل - يَغْسِل، مَسَحَ - يَمْسَحُ غسل - يغسل ﴿ياأيها الذين آمنوا إذا قمتم إلى الصلاة فاغسلوا وجوهكم وأيديكم إلى المرافق وامسحوا برءوسكم وأرجلكم إلى الكعبين وإن كنتم جنبا فاطهروا وإن كنتم مرضى أو على سفر أو جاء أحد منكم من الغائط أو لامستم النساء فلم تجدوا ماء فتيمموا صعيدا طيبا فامسحوا بوجوهكم وأيديكم منه ما يريد الله ليجعل عليكم من حرج ولكن يريد ليطهركم وليتم نعمته عليكم لعلكم تشكرون(6)﴾ المائدة اغتسل - يَغْتَسِل - تغتسلوا ﴿ياأيها الذين آمنوا لا تقربوا الصلاة وأنتم سكارى حتى تعلموا ما تقولون ولا جنبا إلا عابري سبيل حتى تغتسلوا وإن كنتم مرضى أو على سفر أو جاء أحد منكم من الغائط أو لامستم النساء فلم تجدوا ماء فتيمموا صعيدا طيبا فامسحوا بوجوهكم وأيديكم إن الله كان عفوا غفورا(43)﴾ النساء مغتسل ﴿اركض برجلك هذا مغتسل بارد وشراب (42)﴾ ص غسلين ﴿إنه كان لا يؤمن بالله العظيم (33) ولا يحض على طعام المسكين (34) فليس له اليوم ها هنا حميم (35) ولا طعام إلا من غسلين (36) لا يأكله إلا الخاطئون (37)﴾ الحاقة ﴿هل أتاك حديث الغاشية (1) وجوه يومئذ خاشعة (2) عاملة ناصبة (3) تصلى نارا حامية (4) تسقى من عين آنية (5) ليس لهم طعام إلا من ضريع (6) لا يسمن ولا يغني من جوع(7)﴾ الغاشية مختار الصحاح ● [غسل] غ س ل: غَسَل الشيء من باب ضرب والاسم الغُسُل بضم السين وسكونها و الغِسْلُ بالكسر ما يُغسل به الرأس من خِطمى وغيره قال الأخفش ومنه الغِسْلِين وهو ما انْغَسَلَ من لحوم أهل النار ودمائهم وزيد فيه الياء والنون و اغْتَسَلَ بالماء و الغَسُولُ الماء الذي يُغتسل به وكذا المُغْتَسَلُ ومنه قوله تعالى ﴿هذا مُغتسل بارد وشراب﴾ والمُغتسل أيضا الذي يُغتسل فيه و المَغْسَلُ بفتح السين وكسرها مَغْسل الموتى والجمع المَغَاسِلُ و الغُسَالةُ ما غسلت به الشيء وشيء غَسِيلٌ و مَغْسُولٌ وملحفة غَسِيلٌ وربما قالوا غَسِيلَةٌ يُذهب بها مذهب النُعوت نحو النطيحة ويُقال لحنظلة بن الراهب غَسِيلُ الملائكة لأنه استُشهد يوم أُحُد فغسَّلته الملائكة الراغب غسل - غسلت الشيء غسلا: أسلت عليه الماء فأزلت درنه، والغسل الاسم، والغسل: ما يغسل به. قال تعالى: }فاغسلوا وجوهكم وأيديكم... ﴿الآية [المائدة/6]، والاغتسال: غسل البدن، قال:﴾حتى تغتسلوا﴿[النساء/43]، والمغتسل: الموضع الذي يغتسل منه، والماء الذي يغتسل به، قال:﴾وهذا مغتسل بارد وشراب﴿[ص/42]. والغسلين: غسالة أبدان الكفار في النار (أخرجه ابن جرير عن ابن عباس 29/65). قال تعالى:﴾ولا طعام إلا من غسلين{ [الحاقة/36]. ملخص اللسان: 1. غسل: غَسَلَ الشيء يَغْسِلُه غَسْلاً وغُسْلاً، 2. والغَسُول: الماء الذي يُغْتَسل به، 3. الغُسْلُ الماء القليل الذي يُغْتَسل به، 4. والغِسْلة: الطيب؛ 5. والغِسْلِينُ: ما يُغْسَلُ من الثوب ونحوه، ما يَسِيل من جلود أَهل النار كالقيح وغيره كأَنه يُغْسل عنهم؛ 6. الغِسْلِينُ ما انْغَسل من لحوم أَهل النار ودمائهم، 7. غَسَلَ الرجلُ امرأَته وغَسَّلَها إِذا جامعها؛ لسان العرب ● - غسل: غَسَلَ الشيء يَغْسِلُه غَسْلاً وغُسْلاً، وقيل: الغَسْلُ المصدر من غَسَلْت، والغُسْل، بالضم، الاسم من الاغتسال، يقال: غُسْل وغُسُل؛ قال الكميت يصف حمار وحش: تحت الأَلاءة في نوعين من غُسُلٍ، باتا عليه بِتَسْحالٍ وتَقْطارِ يقول: يسيل عليه ما على الشجرة من الماء ومرة من المطر. والغُسْل: تمام غَسل الجسد كله، وشيء مَغْسول وغَسِيل، والجمع غَسْلى وغُسَلاء، كما قالوا قَتْلى وقُتَلاء، والأُنثى بغير هاء، والجمع غَسالى. الجوهري: مِلْحَفة غَسِيل، وربما قالوا غَسِيلة، يذهب بها إِلى مذهب النعوت نحو النَّطِيحة؛ قال ابن بري: صوابه أَن يقول يذهب بها مذهب الأَسماء مثل النَّطِيحة والذَّبِيحة والعَصِيدة. وقال اللحياني: ميت غَسِيل في أَموات غَسْلى وغُسَلاء وميتة غَسيل وغَسِيلة. الجوهري: والمَغْسِل والمَغْسَل، بكسر السين وفتحها، مغسِل الموتى. المحكم: مَغْسِلُ الموتى ومَغْسَلُهم موضع غَسْلهم، والجمع المَغاسل، وقد اغْتَسَلَ بالماء. والغَسُول: الماء الذي يُغْتَسل به، وكذلك المُغتَسَل. وفي التنزيل العزيز: هذا مُغْتَسَل باردٌ وشراب؛ والمُغْتَسل: الموضع الذي يُغْتَسل فيه، وتصغيره مُغَيْسِل، والجمع المَغاسِلُ والمَغاسيل. وفي الحديث: وضعت له غُسْلَه من الجنابة. قال ابن الأَثير: الغُسْلُ، بالضم، الماء القليل الذي يُغْتَسل به كالأُكْل لما يؤكل، وهو الاسم أَيضاً من غَسَلْته. والغَسْل، بالفتح: المصدر، وبالكسر: ما يُغْسل به من خِطْميّ وغيره. والغِسل والغِسْلة: ما يُغْسَل به الرأْس من خطميّ وطين وأُشْنان ونحوه، ويقال غَسُّول؛ وأَنشد شمر: فالرَّحْبَتانِ، فأَكنافُ الجَنابِ إِلى أَرضٍ يكون بها الغَسُّول والرَّتَمُ وقال: تَرْعى الرَّوائِمُ أَحْرارَ البقول، ولا تَرْعى، كَرَعْيكمُ، طَلْحاً وغَسُّولا أَراد بالغَسُّول الأُشنان وما أَشبهه من الحمض، ورواه غيره: لا مثل رعيكمُ مِلْحاً وغَسُّولا وأَنشد ابن الأَعرابي لعبد الرحمن بن دارة في الغِسْل: فيا لَيْلَ، إِن الغِسْلَ ما دُمْتِ أَيِّماً عليّ حَرامٌ، لا يَمَسُّنيَ الغِسْلُ أَي لا أُجامع غيرها فأَحتاج إِلى الغِسل طمعاً في تزوّجها. والغِسْلة أَيضاً: ما تجعله المرأَة في شعرها عند الامتشاط. والغِسْلة: الطيب؛ يقال: غِسْلةٌ مُطَرّاة، ولا تقل غَسْلة، وقيل: هو آسٌ يُطَرَّى بأَفاوِيهَ من الطيب يُمْتَشط به. واغْتَسَل بالطِّيب: كقولك تضَمَّخ؛ عن اللحياني. والغَسُول: كل شيء غَسَلْت به رأْساً أَو ثوباً أَو نحوه. والمَغْسِل: ما غُسِل فيه الشيء. و
الجذور المجاورةالمجاورة: ٤٥ (الإجمالي: ٦٠)
- غوط
الآيات المشتركة: ٢ · Çukur
- لمس
الآيات المشتركة: ٢ · Birbirinize dokundunuz
- صعد
الآيات المشتركة: ٢ · Bayır, yokuş yer demektir
- يمم
الآيات المشتركة: ٢ · Büyük akarsu
- سفر
الآيات المشتركة: ٢ · “Sufur” süpürgedir
- مسح
الآيات المشتركة: ٢ · Mesih
- مرض
الآيات المشتركة: ٢ · “Bürde” gocuk demektir
- جنب
الآيات المشتركة: ٢ · Yan demektir
- طيب
الآيات المشتركة: ٢ · İyi
- نسو
الآيات المشتركة: ٢ · Kadınlar
- موه
الآيات المشتركة: ٢ · Su
- رجل
الآيات المشتركة: ٢ · Rical ayak demektir
الآيات التي ورد فيها(٤)
… مَا تَقُولُونَ وَلَا جُنُبًا إِلَّا عَابِرِي سَبِيلٍ حَتَّى تَغْتَسِلُوا وَإِنْ كُنْتُمْ مَرْضَى أَوْ عَلَى سَفَرٍ أَوْ جَاءَ …
Yıkanırsınız
تحليل الجذر
تعريف الجذر والخلاصة
| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | غسل |
| Yapı | Üçlü (sülâsî) |
| Özel Durum | Belirgin fark tespit edilmedi |
| Bağlamsal Yakın Kökler | طهر, نظف, مسح, محو |
| Zıt Kök | نجس |
| Çekirdek Özet 1 | Bir şeyin üzerinden kir, yabancı madde veya eseri su akıtarak tamamen giderme ve temizleme |
| Çekirdek Özet 2 | Hükmî ve maddî kirlilikten arınma, şifa bulma ve ceza bağlamında bedenden süzülen atık (ğıslîn) |
| Çekirdek Özet 3 | Bir yapıyı arızi kirlilikten kurtarmak için akışkan ve giderici bir unsurla bütünüyle tasfiye etme mekanizması |
| Kritik Hata Riski | Kökü yalnızca sıradan bir beden temizliğine indirgeyip hükmî arınma ve ontolojik tasfiye boyutunu göz ardı etmek |
التحليل الثنائي
| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| غس | Yoğunlaşma, çökme, örtülme ve akma yoluyla beliren ayrışma; غسق kökünde karanlığın yoğunlaşıp çökmesi veya yaranın irin akıtması anlamında görülür | ل | Temas, kuşatma ve iliştirme işlevi gören lâm harfiyle birlikte, yoğunlaşan veya kirlenen tabakanın üzerinden akıcı bir vasıtayla bütünüyle sıyrılıp temizlenmesi ve ayrılması anlamı kazanmıştır |
التحليل التصويري للحروف
| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| غ | Göz imgesi (ikiz harf ع üzerinden türetme); yoğunlaşma, bulanıklık, örtülme ve derinlik hareketini temsil eder | Yıkanacak nesnenin üzerini örten, onu bulandıran veya kirlilik oluşturan tabakayı imler |
| س | Diken, destek imgesi; tutunma, yüzeye yapışma veya sürtünme direncini temsil eder | Yüzeye yapışmış veya tutunmuş olan yabancı maddenin varlığını ve giderilme gereğini gösterir |
| ل | Çoban değneği, bağlama imgesi; yöneltme, sevk etme, kuşatma ve intikal hareketini temsil eder | Suyu veya temizleyici unsuru yönlendirerek kirin yüzeyden çözülüp uzaklaştırılmasını sağlar |
| غسل | Örtücü ve tutunucu kir tabakasına yönlendirici ve çözücü bir akışla müdahale etme hareketi | Yüzeyi kaplayan kir veya arızayı su akıtarak bütünüyle temizleme ve asıl haline döndürme hareketini oluşturur |
الاستعمال التاريخي والمبكر
| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Bir nesnenin veya bedenin üzerine su döküp akıtarak üzerindeki kir, toz veya yağı bütünüyle gidermek; saç yıkamakta kullanılan hatmî gibi temizleyici maddeler |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Şairin yemin veya matem sebebiyle saçına koku ve temizleyici sürmeyeceğini bildirdiği kullanımda geçer; bu bağlamda pakette yer alan beyitte temizleyici madde ve yıkama الغِسْل olarak zikredilmiştir |
| Erken Arapça kullanım | Erken dönem şiirinde yaban eşeğinin üzerine ağaç dallarından dökülen ve yağmurdan süzülen suların akması غُسُل lafzıyla tasvir edilmiştir; ayrıca savaş sonrası kılıçların veya bedenlerin kandan arındırılması mecazen bu kökle anlatılmıştır |
المصدر Lisān al-ʿArab, Maqāyīs al-Lugha ve Kitābü’l-ʿAyn.
الطبقة الاشتقاقية السامية
Arapça غسل kökü, Sami dil ailesinde su ile yıkama, arındırma ve kirleri akıtma semantik alanında müstakil bir gelişime sahiptir. Kökün İbranice ve Süryanicede birebir /g-s-l/ dizilimiyle doğrudan fonetik soydaşı yaygın olmayıp, bu dillerde yıkama eylemi daha çok /r-ḥ-ṣ/ (İbranice rāḥaṣ, Süryanice rḥaṣ) köküyle karşılanır; ancak Güney Sami (özellikle Güney Arapça ve Ge'ez/Etiyopya) katmanında akıtma, temizleme veya süzme anlam alanlarıyla fonetik yakınlıklar mevcuttur. Arapçada kök, suyun cisim üzerinde akıtılması (cereyânü'l-mâ') şartıyla diğer temizleme ve silme eylemlerinden kesin biçimde ayrışmış ve hem somut kirleri hem de hükmî kirliliği (hades) izale eden temel terim haline gelmiştir. Kökten türeyen ğıslîn kelimesi ise cehennemliklerin bedenlerinden yıkanıp süzülen cerahat ve akıntı anlamında özgün bir semantik genişleme göstermiştir.
درجة الثقة Güçlü
المصدر Brown-Driver-Briggs, Payne Smith ve Lisān al-ʿArab.
التحليل الاشتقاقي
| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | غسل fiili ve türevleri | Suyun bir yüzey üzerinden akıtılarak kiri ve pası söküp atması; hem eylemi hem de yıkanılan suyu (el-gusûl) ve yıkanma yerini (el-muğtesel) ifade eden zengin morfolojik yapı | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | Güney Sami kökleri ve genel Sami arınma kavram alanı | Kuzeybatı Sami dillerindeki doğrudan karşılıklar yerine Güney Sami havzasında akışkan temizlik ve tasfiye anlamlarıyla paralel semantik seyir | Muhtemel |
| Daha geniş dilsel ilişki | Veri bulunamadı | Afro-Asyatik havzada doğrulanmış doğrudan ödünçleme veya açık soydaşlık tespit edilmedi | Veri bulunamadı |
المصدر Maqāyīs al-Lugha ve David Cohen, Dictionnaire des racines sémitiques.
الجذور الشقيقة (التقاليب)
| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| غسل | Anlamlı | Su akıtarak temizlemek | Bir şeyin üzerindeki kiri su akıtarak gidermek ve arındırmak | Hedef kök; Kur'an'da geçer |
| غلس | Anlamlı | Gecenin sonundaki karanlık | Gecenin sabaha bağlandığı son vakitteki karanlık ve bu vakitte yola çıkmak | Kur'an'da geçmez; örtülme ve yoğunlaşma çekirdeğiyle ilişkili |
| سغل | Anlamlı | Bedenin zayıf ve cılız olması | Bacakları ince, gövdesi küçük ve çelimsiz çocuk veya hayvan | Kur'an'da geçmez; eksilme ve zayıflama anlamı |
| سلغ | Anlamlı | Dişin çıkması, olgunlaşma | Koyun ve sığırın azı dişinin çıkıp yaşını doldurması; etin çiğ olması | Kur'an'da geçmez; kabuğundan veya sınırından sıyrılma |
| لغس | Anlamlı | Hilekârlık ve oburluk | Kurt için kullanılan sıfat; kurnaz, doymak bilmeyen ve habis tabiat | Kur'an'da geçmez |
| لسغ | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Klasik sözlüklerde mühmel kabul edilmiştir | Kur'an'da geçmez |
الجذور المجاورة والجذر المضاد
| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| غسل | Merkez | Su akıtarak temizleme | Suyun yüzey üzerinde akması şartıyla kiri ve eseri tamamen gidermek | Hem maddî hem hükmî kiri izale eden kapsamlı yıkama |
| طهر | Komşu | Genel arılık ve pâklık | Kirlilik halinin zıddı olan safiyet ve temizlik durumu | Kirliliğin yokluğunu ve arınmışlık niteliğini bildirir |
| نظف | Komşu | Görünür temizlik ve nezafet | Nesnelerin üzerindeki kirlilik ve lekenin görünür biçimde giderilmesi | Duyu organlarıyla algılanan estetik ve fiziksel temizlik |
| مسح | Komşu | Sıvazlama ve elle temas | Islak el veya aletle yüzeyi hafifçe silip geçmek | Su akıtma şartı bulunmaz, sadece ıslak temas yeterlidir |
| محو | Komşu | İzi büsbütün silip yok etme | Bir eserin veya yazının kazınarak veya silinerek ortadan kaldırılması | İz ve işaretin varlığına son verme odaklıdır |
| نجس | Zıt | Pislik, kirlilik ve mundarlık | Maddeten veya hükmen tiksinti veren ve uzak durulması gereken kirlilik | Arınmanın zıddı olan ve temizlenmeyi zorunlu kılan durum |
مقابلات المعنى في لغات أخرى
| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | غسل | Su akıtarak temizlemek | Yüzeydeki kiri suyun akışıyla çözüp uzaklaştırmak ve arındırmak | Kesin |
| Latince | lavare, abluere | Yıkamak, suyla temizlemek | 'Abluere' kelimesi üzerindeki kiri su akıtarak yıkamayı tam karşılar | Kesin |
| İngilizce | to wash, to cleanse, ablution | Yıkamak, suyla arındırmak | 'Wash' genel yıkamayı, 'ablution' ise ibadet amaçlı boy abdesti veya guslü karşılar | Kesin |
| Almanca | waschen, abwaschen, Waschung | Yıkamak, yıkayıp temizlemek | 'Abwaschen' yüzeydeki kiri akıtarak giderme nüansını içerir | Kesin |
| Fransızca | laver, purifier, ablution | Yıkamak, arındırmak | 'Laver' eylemi, 'ablution' dini boyuttaki yıkama ve guslü ifade eder | Kesin |
المصدر Lewis & Short Latin Dictionary ve Oxford English Dictionary.
الوجوه والنظائر
| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| فَاغْسِلُوا | Abdest uzuvlarını su akıtarak temizleme | Fıkhi ve mükellefiyet bağlamı; namaza hazırlıkta yüz ve kolların yıkanması (Mâide 5:6) |
| تَغْتَسِلُوا | Cünüplükten temizlenmek için bütün bedeni yıkama (gusül) | Hükmî kirlilikten kurtulma ve ibadete yaklaşma şartı (Nisâ 4:43) |
| مُغْتَسَلٌ | Yıkanılacak su ve yıkanma yeri | Şifa ve arınma bağlamı; Eyyûb peygambere bahşedilen serinletici ve iyileştirici kaynak (Sâd 38:42) |
| غِسْلِينٍ | Cehennem ehlinin bedenlerinden yıkanıp süzülen cerahat | Uhrevî ceza ve tasfiye atığı; inkârcıların tüketeceği iğrenç akıntı (Hâkka 69:36) |
سياق الكلام والفقه والتفسير والحديث
| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | Uhrevi azap ve bedensel tasfiye | Cehennem ehlinin azap çeşitleri ve 'ğıslîn' kavramının ontolojik niteliği | Günahın ve küfrün kirinden süzülen nihai rezillik ve bedensel atık |
| Fıkıh | Taharet, abdest, gusül ve cenaze | Gusül ile mesh arasındaki fark; suyun uzuv üzerinde akmasının (cereyân) farz oluşu | Sadece ıslatmanın yetmeyip suyun akıtılması ve bedenin tamamen arındırılması şartı |
| Tefsir | Ahkâm ve kıssa ayetlerinin izahı | Mâide 5:6'daki yıkama emirleri ve Sâd 38:42'deki şifa vasıtası muğtesel | Maddî kirin ötesinde manevi ve hükmî engellerin su ile bertaraf edilmesi |
| Hadis | Taharet, cuma guslü ve nezafet | Cuma ve bayram gusüllerinin hükmü; ölünün yıkanması (teğsîl) ve nezafet | İbadetlerin ifası için bedensel ve ruhsal hazır bulunuşluğun sağlanması |
تحليل النظام الديني والعلمي والسياسي والاقتصادي
| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | İbadete ehil hale gelme | Asli fıtrata ve temizliğe dönüş | İbadet engelini (hades) ortadan kaldırma | Bedenin yıkanması, kul ile Rabbi arasındaki münacata mani olan arızayı tasfiye eder | Kesin |
| İlmi | Yöntemsel arınma ve tenkit | Bilgiyi vehim ve tahrifattan ayıklama | Veriyi saflaştırma ve doğrulama | Zihne bulaşan önyargı ve yanılgıların eleştirel yöntemle yıkanıp temizlenmesi | Güçlü |
| Siyasi | Kamusal yönetim ve meşruiyet | Yozlaşma ve fesadın temizlenmesi | Kurumsal arınma ve şeffaflık | Yönetim mekanizmasında biriken haksızlık ve rüşvet kirinin tasfiye edilmesi | Güçlü |
| İktisadi | Mülkiyet ve servet dolaşımı | Gayrimeşru kazancın ayıklanması | Servetin kirden arındırılması | Zekât ve meşru tasarruflar yoluyla haram veya şüpheli unsurların maldan uzaklaştırılması | Güçlü |
التماثل في العلوم العددية والإنسانية
| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Kimyasal ve fiziksel yıkama / ekstraksiyon | Bir katı veya yüzey üzerindeki istenmeyen bileşenlerin çözücü bir sıvı akışıyla sökülerek ortamdan uzaklaştırılması süreci | Kesin |
| Beşeri bilimler | Hukuki ve ahlaki aklanma (rehabilitasyon) | Bireyin veya kurumun üzerine yapışan itham, leke ve kusurların usule uygun süreçlerle temizlenip itibarın iade edilmesi | Güçlü |
التضييق الخاطئ وخطر الخطأ
| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Kökü yalnızca banyoda yapılan fiziksel hijyen veya sabunla temizlenme işlemine indirgemek |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Suyun akışı yoluyla bedensel şifaya erme, hükmî engelleri (cünüplük) kaldırarak ilahi huzura kabul edilme ve cehennemde bedensel atık olarak tecelli eden kozmik tasfiye |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | İbadetteki gusül ve abdestin sadece sıradan bir temizlik olduğu zannına kapılarak niyet, cereyan ve hükmî arınma boyutunu yok saymak |
خلاصة موجَّهة لفهم القرآن
| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Kur'an'ın ibadet hayatındaki arınma mimarisini kuran temel eylemdir; su ile temasın sadece yüzeysel değil akıtıcı ve sökücü olması gerektiğini gösterir |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | İbadete hazırlık ve fıkhi taharet ayetlerinde (Nisâ 4:43, Mâide 5:6), peygamber kıssalarında şifa bağlamında (Sâd 38:42) ve cehennem tasvirlerinde (Hâkka 69:36) |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Abdest ve gusülde mesh ile yıkamanın karıştırılmasını önler; suyun akıtılması şartının lafzi ve semantik zeminini ortaya koyar |
التركيب النهائي والنموذج الرياضي
- Somut anlamBir yüzey veya beden üzerine su döküp akıtarak üzerindeki kir, toz ve yabancı unsurları tamamen temizlemek.
- Soyut anlamVarlığa veya zihne arız olan maddî, manevi ve hükmî engellerin arındırıcı bir vasıta yardımıyla sökülüp asıl safiyete kavuşturulması.
- Sistematik karşılıkBir sistemde biriken tortu ve kirliliklerin, dışarıdan uygulanan akışkan bir temizleyici aracılığıyla ayrıştırılması ve sistemin yeniden işler hale getirilmesi.
- LaTeX modeli
- LaTeX açıklamasıModelde arızi kirlilikten önceki saf nesneyi, yüzeye yapışmış kiri, kirlenmiş karmaşık durumu temsil eder. suyun akışkan gücünü ve yıkama fonksiyonunu simgeler; bu fonksiyon kümesini ortamdan söküp atarak nesneyi yeniden saf haline döndürür.