غسل
غ - س - ل
جذر- الورود: ٤
- الآيات: ٤
- الصيغ: ٤
- المعاجم: ١٢
معناه في القرآن: Su bitkisi
ملاحظاتي
المعاجم(١٢)
كتاب العين
الخليل بن أحمد · القرن ٨مترجمالحروف: ٨٣٢باب الغين والسين واللام معهما
غ س ل، س غ ل، س ل غ، غ ل س، ل غ س مستعملات غسل: الغُسْلُ معروف، والغُسْل: الماء.
والغِسْلُ: الخطمي.
وغسْلِينٌ "فعلينٌ" من "غَسَلْتُ" ، يقال: إنه الحار الشديد.
والغَسُولُ من الحمض نحو الرَّمْثِ.
والمِغْسَلُ: الذي لا يكاد يلقح من كثرة ضرابه.
سغل: السِّغِلُ: الدقيق القوائم، الصَّغير الجُثَّةِ، وقيل: الدقيق الصلب.
سلغ: سَلَغَتِ الشاة والبقرة إذا خرج نابُها، فهي سالِغٌ.
الصحاح
الجوهري · القرن ١٠مترجمالحروف: ٨٣٧غَسَلْتُ الشيء غَسْلاً بالفتح، والاسم الغُسْلُ بالضم يقال غُسْلٌ وغُسُلٌ. والغِسل بالكسر: ما يُغْسَلُ به الرأس من خِطْميِّ وغيره. وأنشد ابن الأعرابي:
فيا ليلَ إنَّ الغِسْلَ ما دمتِ أيِّماًعَلَيَّ حرامٌ ما يَمَسُّني الغِسْلُ
أي لا أجامع غيرها فأحتاج إلى الغِسْلِ طمعاً في تزوجها. قال الأخفش: ومنه الغِسْلَيْنَ، وهو ما انْغَسَلَ من لحوم أهل النار ودمائهم، وزيد فيه الياء والنون كما زيد في
تهذيب اللغة
الأزهري · القرن ١٠مترجمالحروف: ٣٬٤٨٧غ س ل
غسل ، غلس ، سلغ ، سغل ، لغس : مستعملة .
غسل : قال الليث : الغُسْلُ : تمامُ غَسْلِ الجلد كله والمصدر : الغَسْلُ والغِسْل : الخِطميُّ ، والغَسُولُ : كلُّ شيءٍ غسَلْتَ به رأساً أو ثوباً أو غيره ، والغِسْلةُ آسٌ يُطَرَّى بأفاويه الطِّيبِ يمتشط به .
ورأى النبيُّ ( صلى الله عليه وسلم ) حنظلةَ بن أبي عامر الأنصاري يوم أُحد وقد اسْتُشهد والملائكةُ تُغَسِّلُهُ فسمِّيَ غسِيلَ الملائكة ، وأولاده
مقاييس اللغة
ابن فارس · القرن ١١مترجمالحروف: ١٬٧٥٨(باب الغين والسين وما يثلثهما)
(غسل) الغين والسين واللام أصلٌ صحيح يدلُّ على تطهيرِ الشّيء وتنقِيَته. يقال: غَسَلتُ الشَّيءَ غَسْلاً. والغُسْل الاسم. والغَسُول: ما يُغْسَل به الرَّأس من خِطْميٍّ أو غيره. قال:
عليَّ حرامٌ لا يَمَسُّنِيَ الغِسْلُ(1) *** فيا لَيْلَ إنَّ الغِسْلَ ما دُمْتِ أيِّماً
ويقال: فحلٌ غُسَلَة، إذا كثُر ضِرابُه ولم يُلْقِح. والغِسْلينُ المذكور في كتاب الله تعالى، يقال
المفردات في غريب القرآن
الراغب الأصفهاني · القرن ١١مترجمالحروف: ٤٠٧- غسلت الشيء غسلا: أسلت عليه الماء فأزلت درنه، والغسل الاسم، والغسل: ما يغسل به. قال تعالى: ﴿فاغسلوا وجوهكم وأيديكم...﴾ الآية [المائدة/6]، والاغتسال: غسل البدن، قال: ﴿حتى تغتسلوا﴾ [النساء/43]، والمغتسل: الموضع الذي يغتسل منه، والماء الذي يغتسل به، قال: ﴿وهذا مغتسل بارد وشراب﴾ [ص/42]. والغسلين: غسالة أبدان الكفار في النار (أخرجه ابن جرير عن ابن عباس 29/65). قال تعالى: ﴿ولا طعام إلا من غسلين﴾
أساس البلاغة
الزمخشري · القرن ١٢مترجمالحروف: ٨٢٨غ س ل
ما أطيب غسلها وغسلتها وهو ما تغسل به رأسها من آس مطرّى بأفاويه الطيب أو خطميّ أو غير ذلك وما وجدت غسولاً أي ماءً أغتسل به وبنوا هذه المدينة بغسالات أيديهم أي بمكاسبهم وخرج النساء إلى مغاسلهن: حيث يغسلن الثياب وتستر في مغتسلك ومتغسّلك.
ومن المجاز: تلطخ بعار لن يغسل عنه أبداً ولا يغسل عنك ما صنعت إلا أن تفعل كذا.
وما غسّلوا رءوسهم من يوم الجمل: ما فرغوا منه وما تخلّصوا.
وكلام
لسان العرب
ابن منظور · القرن ١٣مترجمالحروف: ٧٬٥٣٠غَسَلَ الشيء يَغْسِلُه غَسْلاً وغُسْلاً، وقيل: الغَسْلُ المصدر من غَسَلْت، والغُسْل، بالضم، الاسم من الاغتسال، يقال: غُسْل وغُسُل؛ قال الكميت يصف حمار وحش:
تحت الأَلاءة في نوعين من غُسُلٍ،
باتا عليه بِتَسْحالٍ وتَقْطارِ
يقول: يسيل عليه ما على الشجرة من الماء ومرة من المطر. والغُسْل: تمام غَسل الجسد كله، وشيء مَغْسول وغَسِيل، والجمع غَسْلى وغُسَلاء، كما قالوا قَتْلى وقُتَلاء، والأُنثى بغير هاء،
غَسَلَ الشيء يَغْسِلُه غَسْلاً وغُسْلاً، وقيل: الغَسْلُ المصدر من غَسَلْت، والغُسْل، بالضم، الاسم من الاغتسال، يقال: غُسْل وغُسُل؛ قال الكميت يصف حمار وحش: تحت الأَلاءة في نوعين من غُسُلٍ، باتا عليه بِتَسْحالٍ وتَقْطارِ يقول: يسيل عليه ما على الشجرة من الماء ومرة من المطر. والغُسْل: تمام غَسل الجسد كله، وشيء مَغْسول وغَسِيل، والجمع غَسْلى وغُسَلاء، كما قالوا قَتْلى وقُتَلاء، والأُنثى بغير هاء، والجمع غَسالى. الجوهري: مِلْحَفة غَسِيل، وربما قالوا غَسِيلة، يذهب بها إِلى مذهب النعوت نحو النَّطِيحة؛ قال ابن بري: صوابه أَن يقول يذهب بها مذهب الأَسماء مثل النَّطِيحة والذَّبِيحة والعَصِيدة. وقال اللحياني: ميت غَسِيل في أَموات غَسْلى وغُسَلاء وميتة غَسيل وغَسِيلة. الجوهري: والمَغْسِل والمَغْسَل، بكسر السين وفتحها، مغسِل الموتى. المحكم: مَغْسِلُ الموتى ومَغْسَلُهم موضع غَسْلهم، والجمع المَغاسل، وقد اغْتَسَلَ بالماء. والغَسُول: الماء الذي يُغْتَسل به، وكذلك المُغتَسَل. وفي التنزيل العزيز: هذا مُغْتَسَل باردٌ وشراب؛ والمُغْتَسل: الموضع الذي يُغْتَسل فيه، وتصغيره مُغَيْسِل، والجمع المَغاسِلُ والمَغاسيل. وفي الحديث: وضعت له غُسْلَه من الجنابة. قال ابن الأَثير: الغُسْلُ، بالضم، الماء القليل الذي يُغْتَسل به كالأُكْل لما يؤكل، وهو الاسم أَيضاً من غَسَلْته. والغَسْل، بالفتح: المصدر، وبالكسر: ما يُغْسل به من خِطْميّ وغيره. والغِسل والغِسْلة: ما يُغْسَل به الرأْس من خطميّ وطين وأُشْنان ونحوه، ويقال غَسُّول؛ وأَنشد شمر: فالرَّحْبَتانِ، فأَكنافُ الجَنابِ إِلى أَرضٍ يكون بها الغَسُّول والرَّتَمُ وقال: تَرْعى الرَّوائِمُ أَحْرارَ البقول، ولا تَرْعى، كَرَعْيكمُ، طَلْحاً وغَسُّولا أَراد بالغَسُّول الأُشنان وما أَشبهه من الحمض، ورواه غيره: لا مثل رعيكمُ مِلْحاً وغَسُّولا وأَنشد ابن الأَعرابي لعبد الرحمن بن دارة في الغِسْل: فيا لَيْلَ، إِن الغِسْلَ ما دُمْتِ أَيِّماً عليّ حَرامٌ، لا يَمَسُّنيَ الغِسْلُ أَي لا أُجامع غيرها فأَحتاج إِلى الغِسل طمعاً في تزوّجها. والغِسْلة أَيضاً: ما تجعله المرأَة في شعرها عند الامتشاط. والغِسْلة: الطيب؛ يقال: غِسْلةٌ مُطَرّاة، ولا تقل غَسْلة، وقيل: هو آسٌ يُطَرَّى بأَفاوِيهَ من الطيب يُمْتَشط به. واغْتَسَل بالطِّيب: كقولك تضَمَّخ؛ عن اللحياني. والغَسُول: كل شيء غَسَلْت به رأْساً أَو ثوباً أَو نحوه. والمَغْسِل: ما غُسِل فيه الشيء. وغُسالة الثوب: ما خرج منه بالغَسْل. وغُسالةُ كل شيء: ماؤُه الذي يُغْسَل به. والغُسالة: ما غَسَلْت به الشيء. والغِسْلِينُ: ما يُغْسَلُ من الثوب ونحوه كالغُسالة. والغِسْلِينُ في القرآن العزيز: ما يَسِيل من جلود أَهل النار كالقيح وغيره كأَنه يُغْسل عنهم؛ التمثيل لسيبويه والتفسير للسيرافي، وقيل: الغِسْلِينُ ما انْغَسل من لحوم أَهل النار ودمائهم، زيد فيه الياء والنون كما زيد في عِفِرِّين؛ قال ابن بري: عند ابن قتيبة أَن عِفِرِّين مثل قِنَّسْرِين، والأَصمعي يرى أَن عِفِرِّين معرب بالحركات فيقول عفرينٌ بمنزلة سِنينٍ. وفي التنزيل العزيز: إِلاَّ مِنْ غِسْلينٍ لا يأْكله إِلاَّ الخاطئون؛ قال الليث: غِسْلِينٌ شديد الحر، قال مجاهد: طعام من طعام أَهل النار، وقال الكلبي: هو ما أَنْضَجَت النار من لحومهم وسَقَط أَكَلوه، وقال الضحاك: الغِسْلِينُ والضَّرِيعُ شجر في النار، وكل جُرْح غَسَلْتَه فخرج منه شيء فهو غِسْلِينٌ، فِعْلِينٌ من الغَسْل من الجرح والدبَر؛ وقال الفراء: إِنه ما يَسِيل من صديد أَهل النار؛ وقال الزجاج: اشتقاقه مما يَنْغَسِل من أَبدانهم. وفي حديث علي وفاطمة، عليهما السلام: شَرابُه الحميمُ والغِسْلِينُ، قال: هو ما يُغْسَل من لحوم أَهل النار وصَدِيدهم. وغَسِيلُ الملائكة: حنظلة بن أَبي عامر الأَنصاري، ويقال له: حنظلة بن الراهب، استشهد يوم أُحُد وغسَّلَتْه الملائكة؛ قال رسول الله، صلى الله عليه وسلم: رأَيت الملائكة يُغَسِّلونه وآخرين يَسْتُرونه، فسُمِّي غَسِيل الملائكة، وأَولاده يُنْسَبون إِليه: الغَسيلِيِّين، وذلك أَنه كان أَلمَّ بأَهله فأَعجلَه النَّدْبُ عن الاغتِسال، فلما استُشْهِد رأَى النبيُّ، صلى الله عليه وسلم، الملائكةَ يُغَسِّلونه، فأَخبر به أَهله فذَكَرَتْ أَنه كان أَلمَّ بها. وغَسَلَ اللهُ حَوْبَتَك أَي إِثْمَك يعني طهَّرك منه، وهو على المثل. وفي حديث الدعاء: واغْسِلْني بماء الثلج والبرد أَي طَهِّرْني من الذنوب، وذِكْرُ هذه الأَشياء مبالغة في التطهير. وغَسَلَ الرجلُ المرأَة يَغْسِلُها غَسْلاً: أَكثر نكاحها، وقيل: هو نكاحُه إِيّاها أَكْثَرَ أَو أَقَلَّ، والعين المهملة فيه لغة. ورجل غُسَلٌ: كثير الضِّراب لامرأَته؛ قال الهذلي: وَقْع الوَبِيل نَحاه الأَهْوَجُ الغُسَلُ وروي عن النبي، صلى الله عليه وسلم، أَنه قال: من غَسَّلَ يوم الجمعة واغْتَسَل وبَكَّرَ وابتكر فيها ونِعْمَت؛ قال القتيبي: أَكثر الناس يذهبون إِلى أَن معنى غَسَّل أَي جامع أَهله قبل خروجه للصلاة لأَن ذلك يجمع غضَّ الطَّرْف في الطريق، لأَنه لا يُؤْمَن عليه أَن يرى في طريقه ما يَشْغل قلْبَه؛ قال: ويذهب آخرون إِلى أَن معنى قوله غَسَّلَ توضأَ للصلاة فغَسَلَ جوارح الوضوء، وثُقِّل لأَنه أَراد غَسْلاً بعد غَسْل، لأَنه إِذا أَسبغ الوضوء غسَلَ كل عضو ثلاث مرات، ثم اغتسل بعد ذلك غُسْلَ الجمعة؛ قال الأَزهري: ورواه بعضهم مخففاً مِنْ غَسَل، بالتخفيف، وكأَنه الصواب من قولك غَسَلَ الرجلُ امرأَته وغَسَّلَها إِذا جامعها؛ ومثله: فحل غُسَلةٌ إِذا أَكثر طَرْقَها وهي لا تَحْمِل؛ قال ابن الأَثير: يقال غَسل الرجلُ امرأَته، بالتشديد والتخفيف، إِذا جامعها، وقيل: أَراد غَسَّل غيرَه واغْتَسَل هو لأَنه إِذا جامع زوجته أَحْوَجَها إِلى الغُسْل. وفي الحديث: مَنْ غَسل الميِّتَ فلْيَغْتَسِلْ؛ قال ابن الأَثير: قال الخطابي لا أَعلم أَحداً من الفقهاء يوجب الاغتسال من غُسْل الميت ولا الوضوء من حَمْلِه، ويشبه أَن يكون الأَمر فيه على الاستحباب. قال ابن الأَثير: الغُسْل من غسْل الميت مسنون، وبه يقول الفقهاء؛ قال الشافعي، رضي الله عنه: وأُحِبُّ الغُسْل من غسْلِ الميِّت، ولو صح الحديث قلت به. وفي الحديث أَنه قال فيما يحكي عن ربه: وأُنْزِلُ عليك كتاباً لا يَغْسِلُه الماء تقرؤُه نائماً ويَقْظانَ؛ أَراد أَنه لا يُمْحَى أَبداً بل هو محفوظ في صدور الذين أُوتوا العلم، لا يأْتيه الباطل من بين يديه ولا من خلفه، وكانت الكتب المنزلة لا تُجْمَع حِفْظاً وإِنما يعتمد في حفظها على الصحف، بخلاف القرآن العزيز فإِن حُفَّاظَه أَضعاف مضاعفة لصُحُفِه، وقوله تقرؤُه نائماً ويقظان أَي تجمعه حفظاً في حالتي النوم واليقظة، وقيل: أَراد تقرؤُه في يسر وسهولة. وغَسَل الفحلُ الناقةَ يَغْسِلُها غَسْلاً: أَكثر ضِرابها. وفحل غِسْلٌ وغُسَلٌ وغَسِيل وغُسَلة، مثال هُمَزة، ومِغْسَلٌ: يكثر الضراب ولا يلقح، وكذلك الرجل. ويقال للفرس إِذا عَرِق: قد غُسِلَ وقد اغْتَسَلَ؛ وأَنشد: ولم يُنْضَحْ بماءٍ فيُغْسَل وقال آخر: وكلُّ طَمُوحٍ في العِنانِ كأَنها، إِذا اغْتَسَلَتْ بالماء، فَتْخاءُ كاسِرُ وقال الفرزدق: لا تَذْكُروا حُلَلَ المُلوك فإِنكم، بَعْدَ الزُّبَيْر، كحائضٍ لم تُغْسَل أَي تغتَسِل. وفي حديث العين: العَيْنُ حَقٌّ فإِذا اسْتُغْسِلْتُم فاغْسِلوا أَي إِذا طلب مَن أَصابته (* قوله «أي إذا طلب من أصابته» هكذا في الأصل بدون ذكر جواب إذا. وعبارة النهاية: أي إذا طلب من أصابته العين أن يغتسل من أصابه بعينه فليجبه. كان من عادتهم أن الانسان إذا أصابته عين من أحد جاء إلى العائن بقدح إلى آخر ما هنا) العينُ من أَحد جاء إِلى العائن بقدَح فيه ماء، فيُدْخل كفه فيه فيتمضمض، ثم يمجُّه في القدح ثم يغسل وجهه فيه، ثم يدخل يده اليسرى فيصب على يده اليمنى، ثم يدخل يده اليمنى فيصب على يده اليسرى، ثم يدخلْ يدَه اليسرى فيصبّ على مرفقه الأَيمن، ثم يدخل يده اليمنى فيصب على مرفقه الأَيسر، ثم يدخل يده اليسرى فيصب على قدمه اليمنى، ثم يدخل يده اليمنى فيصب على قدمه اليسرى، ثم يدخل يده اليسرى فيصب على ركبته اليمنى، ثم يدخل يده اليمنى فيصب على ركبته اليسرى، ثم يغسل داخلة الإِزارِ، ولا يوضَع القدحُ على الأَرض، ثم يُصَبُّ ذلك الماء المستعمَل على رأْس المصاب بالعين من خلفِه صبَّة واحدة فيبرأُ بإِذن الله تعالى. وغسَلَه بالسَّوط غَسْلاً: ضرَبه فأَوجعه. والمَغاسلُ: مواضع معروفة، وقيل: هي أَوْدِية قِبَل اليمامة؛ قال لبيد: فقد نَرْتَعِي سَبْتاً وأَهلُك حِيرةً، مَحَلَّ الملوكِ نُقْدة فالمَغاسِلا وذاتُ غِسْل: موضع دون أَرض بني نُمَير؛ قال الراعي: أَنَخْنَ جِمالَهنَّ بذات غِسْلٍ سَراةُ اليوم يَمْهَدْن الكُدونا ابن بري: والغاسول جبل بالشام؛ قال الفرزدق: تَظَلُّ إِلى الغاسول تَرعى، حَزينَةً، ثَنايا بِراقٍ ناقتِي بالحَمالِق وغاسلٌ وغَسْوِيل: ضرب من الشجر؛ قال الربيع ابن زياد: تَرْعَى الرَّوائمُ أَحْرارَ البُقول بها، لا مِثْلَ رَعْيِكُمُ مِلْحاً وغَسْوِيلا والغَسْوِيل وغَسْوِيل: نبت ينبت في السباخ، وعلى وزنه سَمْوِيل، وهو طائر.
القاموس المحيط
الفيروزآبادي · القرن ١٥مترجمالحروف: ٦٨٨* غ س ل * * غَسَل * الشيء من باب ضرب والاسم * الغُسُل * بضم السين وسكونها و * الغِسْلُ * بالكسر ما يُغسل به الرأس من خِطمى وغيره قال الأخفش ومنه * الغِسْلِين * وهو ما * انْغَسَلَ * من لحوم أهل النار ودمائهم وزيد فيه الياء والنون و * اغْتَسَلَ * بالماء و * الغَسُولُ * الماء الذي يُغتسل به وكذا * المُغْتَسَلُ * ومنه قوله تعالى ﴿هذا مُغتسل بارد وشراب﴾ والمُغتسل أيضا الذي يُغتسل فيه و * المَغْسَلُ
تاج العروس
الزبيدي · القرن ١٨مترجمالحروف: ٧٬١٧٤غسله يغسله غسلا بالفتح ويضم، أو بالفتح مصدر من غسلت، وبالضم اسم من الاغتسال، قال شيخنا: فهو خلاف الوضوء، وقيل: العكس، بالضم مصدر وبالفتح اسم، وقيل غير ذلك مما نقله الحافظان: ابن حجر والعيني في شرحيهما على البخاري، فهو غسيل ومغسول، ج: غسلى وغسلاء، كقتلى وقتلاء، وهي غسيل بغير هاء، قال اللحياني: وميت غسيل وغسيلة أيضا، وقال الجوهري: ملحفة غسيل، وربما قالوا غسيلة، يذهب بها إلى مذهب النعوت نحو النطيحة،
معجم لين
إدوارد لين · القرن ١٩مترجمالحروف: ١٤٬٢٢١غَسَلَهُ
1 غَسَلَهُ ذ , (S, MA, O, Msb, K,) aor. غَسِلَ , (Msb, K,) inf. n. غَسْلٌ, (S, MA, Mgh, O, Msb, K,) and غُسْلٌ is the subst, (S, Msb,) or a subst. (Mgh, K, TA) from الاِغْتِسَالُ, (Mgh, TA,) or, as some say. the latter is the inf. n. and the former is the subst., (MF, TA,) He washed it; with water (بِالمَآءِ): (MA:) غَسْلُ الشّىْءِ signifies the removing of dirt, or filth, and the like
قاموس سالمون
هنري أنتوني سالمون · القرن ١٩مترجمالحروف: ١٬٥٠٠غَسَلَ
غَسَلَ I ( n. ac. غَسْل 1 , غُسْل 3 ),
a. Washed, cleansed, purified.
b. Whipped.
c. [ pass. ], Sweated ( horse ).
غَسَّلَ
غَسَّلَ II ,
a. see I (a) .
أَغْسَلَ
أَغْسَلَ IV ,
a. Covered ( stallion ).
تَغَسَّلَ
تَغَسَّلَ V
a. [ coll. ], see VIII (a) .
اِنْغَسَلَ
اِنْغَسَلَ VII ,
a. Pass. of I ( a ).
اِغْتَسَلَ
اِغْتَسَلَ VIII ,
a. Washed himself; bathed.
b. [ Bi ],
كتاب الله
مستخلص من الاستعمال القرآنيبلا ترجمةالحروف: ٢٢٬٧٥٩غسل
غَسَل - يَغْسِلُ - غِسْلِيْن - اغْتَسَلَ - يَغْتَسِل - مُغْتَسَل
غَسَلَ - يَغْسِلُ + كائن + شيئاً: يستعمل الماء لإزالة الشوائب والأوساخ عن جسمه أو عن شيء
غِسْلِيْن: على وزن " فـِعلين " اسم فعل بمعنى مفعول مبالغة من " غَسَل - يَغْسِلُ ": شيء مغسول بشدة: وهو اصطلاحاً نبات البحر أو ما يشبهه، وتأييد ذلك من أنَّ قوله تعالى:{ فليس له اليوم ها
الجذور المجاورةالمجاورة: ٤٥ (الإجمالي: ٦٠)
- غوط
الآيات المشتركة: ٢ · Çukur
- لمس
الآيات المشتركة: ٢ · Birbirinize dokundunuz
- صعد
الآيات المشتركة: ٢ · Bayır, yokuş yer demektir
- يمم
الآيات المشتركة: ٢ · Büyük akarsu
- سفر
الآيات المشتركة: ٢ · “Sufur” süpürgedir
- مسح
الآيات المشتركة: ٢ · Mesih
- مرض
الآيات المشتركة: ٢ · “Bürde” gocuk demektir
- جنب
الآيات المشتركة: ٢ · Yan demektir
- طيب
الآيات المشتركة: ٢ · İyi
- نسو
الآيات المشتركة: ٢ · Kadınlar
- موه
الآيات المشتركة: ٢ · Su
- رجل
الآيات المشتركة: ٢ · Rical ayak demektir
الآيات التي ورد فيها(٤)
… مَا تَقُولُونَ وَلَا جُنُبًا إِلَّا عَابِرِي سَبِيلٍ حَتَّى تَغْتَسِلُوا وَإِنْ كُنْتُمْ مَرْضَى أَوْ عَلَى سَفَرٍ أَوْ جَاءَ …
Yıkanırsınız
تحليل الجذر
تعريف الجذر والخلاصة
| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | غسل |
| Yapı | Üçlü (sülâsî) |
| Özel Durum | Belirgin fark tespit edilmedi |
| Bağlamsal Yakın Kökler | طهر, نظف, مسح, محو |
| Zıt Kök | نجس |
| Çekirdek Özet 1 | Bir şeyin üzerinden kir, yabancı madde veya eseri su akıtarak tamamen giderme ve temizleme |
| Çekirdek Özet 2 | Hükmî ve maddî kirlilikten arınma, şifa bulma ve ceza bağlamında bedenden süzülen atık (ğıslîn) |
| Çekirdek Özet 3 | Bir yapıyı arızi kirlilikten kurtarmak için akışkan ve giderici bir unsurla bütünüyle tasfiye etme mekanizması |
| Kritik Hata Riski | Kökü yalnızca sıradan bir beden temizliğine indirgeyip hükmî arınma ve ontolojik tasfiye boyutunu göz ardı etmek |
التحليل الثنائي
| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| غس | Yoğunlaşma, çökme, örtülme ve akma yoluyla beliren ayrışma; غسق kökünde karanlığın yoğunlaşıp çökmesi veya yaranın irin akıtması anlamında görülür | ل | Temas, kuşatma ve iliştirme işlevi gören lâm harfiyle birlikte, yoğunlaşan veya kirlenen tabakanın üzerinden akıcı bir vasıtayla bütünüyle sıyrılıp temizlenmesi ve ayrılması anlamı kazanmıştır |
التحليل التصويري للحروف
| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| غ | Göz imgesi (ikiz harf ع üzerinden türetme); yoğunlaşma, bulanıklık, örtülme ve derinlik hareketini temsil eder | Yıkanacak nesnenin üzerini örten, onu bulandıran veya kirlilik oluşturan tabakayı imler |
| س | Diken, destek imgesi; tutunma, yüzeye yapışma veya sürtünme direncini temsil eder | Yüzeye yapışmış veya tutunmuş olan yabancı maddenin varlığını ve giderilme gereğini gösterir |
| ل | Çoban değneği, bağlama imgesi; yöneltme, sevk etme, kuşatma ve intikal hareketini temsil eder | Suyu veya temizleyici unsuru yönlendirerek kirin yüzeyden çözülüp uzaklaştırılmasını sağlar |
| غسل | Örtücü ve tutunucu kir tabakasına yönlendirici ve çözücü bir akışla müdahale etme hareketi | Yüzeyi kaplayan kir veya arızayı su akıtarak bütünüyle temizleme ve asıl haline döndürme hareketini oluşturur |
الاستعمال التاريخي والمبكر
| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Bir nesnenin veya bedenin üzerine su döküp akıtarak üzerindeki kir, toz veya yağı bütünüyle gidermek; saç yıkamakta kullanılan hatmî gibi temizleyici maddeler |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Şairin yemin veya matem sebebiyle saçına koku ve temizleyici sürmeyeceğini bildirdiği kullanımda geçer; bu bağlamda pakette yer alan beyitte temizleyici madde ve yıkama الغِسْل olarak zikredilmiştir |
| Erken Arapça kullanım | Erken dönem şiirinde yaban eşeğinin üzerine ağaç dallarından dökülen ve yağmurdan süzülen suların akması غُسُل lafzıyla tasvir edilmiştir; ayrıca savaş sonrası kılıçların veya bedenlerin kandan arındırılması mecazen bu kökle anlatılmıştır |
المصدر Lisān al-ʿArab, Maqāyīs al-Lugha ve Kitābü’l-ʿAyn.
الطبقة الاشتقاقية السامية
Arapça غسل kökü, Sami dil ailesinde su ile yıkama, arındırma ve kirleri akıtma semantik alanında müstakil bir gelişime sahiptir. Kökün İbranice ve Süryanicede birebir /g-s-l/ dizilimiyle doğrudan fonetik soydaşı yaygın olmayıp, bu dillerde yıkama eylemi daha çok /r-ḥ-ṣ/ (İbranice rāḥaṣ, Süryanice rḥaṣ) köküyle karşılanır; ancak Güney Sami (özellikle Güney Arapça ve Ge'ez/Etiyopya) katmanında akıtma, temizleme veya süzme anlam alanlarıyla fonetik yakınlıklar mevcuttur. Arapçada kök, suyun cisim üzerinde akıtılması (cereyânü'l-mâ') şartıyla diğer temizleme ve silme eylemlerinden kesin biçimde ayrışmış ve hem somut kirleri hem de hükmî kirliliği (hades) izale eden temel terim haline gelmiştir. Kökten türeyen ğıslîn kelimesi ise cehennemliklerin bedenlerinden yıkanıp süzülen cerahat ve akıntı anlamında özgün bir semantik genişleme göstermiştir.
درجة الثقة Güçlü
المصدر Brown-Driver-Briggs, Payne Smith ve Lisān al-ʿArab.
التحليل الاشتقاقي
| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | غسل fiili ve türevleri | Suyun bir yüzey üzerinden akıtılarak kiri ve pası söküp atması; hem eylemi hem de yıkanılan suyu (el-gusûl) ve yıkanma yerini (el-muğtesel) ifade eden zengin morfolojik yapı | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | Güney Sami kökleri ve genel Sami arınma kavram alanı | Kuzeybatı Sami dillerindeki doğrudan karşılıklar yerine Güney Sami havzasında akışkan temizlik ve tasfiye anlamlarıyla paralel semantik seyir | Muhtemel |
| Daha geniş dilsel ilişki | Veri bulunamadı | Afro-Asyatik havzada doğrulanmış doğrudan ödünçleme veya açık soydaşlık tespit edilmedi | Veri bulunamadı |
المصدر Maqāyīs al-Lugha ve David Cohen, Dictionnaire des racines sémitiques.
الجذور الشقيقة (التقاليب)
| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| غسل | Anlamlı | Su akıtarak temizlemek | Bir şeyin üzerindeki kiri su akıtarak gidermek ve arındırmak | Hedef kök; Kur'an'da geçer |
| غلس | Anlamlı | Gecenin sonundaki karanlık | Gecenin sabaha bağlandığı son vakitteki karanlık ve bu vakitte yola çıkmak | Kur'an'da geçmez; örtülme ve yoğunlaşma çekirdeğiyle ilişkili |
| سغل | Anlamlı | Bedenin zayıf ve cılız olması | Bacakları ince, gövdesi küçük ve çelimsiz çocuk veya hayvan | Kur'an'da geçmez; eksilme ve zayıflama anlamı |
| سلغ | Anlamlı | Dişin çıkması, olgunlaşma | Koyun ve sığırın azı dişinin çıkıp yaşını doldurması; etin çiğ olması | Kur'an'da geçmez; kabuğundan veya sınırından sıyrılma |
| لغس | Anlamlı | Hilekârlık ve oburluk | Kurt için kullanılan sıfat; kurnaz, doymak bilmeyen ve habis tabiat | Kur'an'da geçmez |
| لسغ | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Klasik sözlüklerde mühmel kabul edilmiştir | Kur'an'da geçmez |
الجذور المجاورة والجذر المضاد
| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| غسل | Merkez | Su akıtarak temizleme | Suyun yüzey üzerinde akması şartıyla kiri ve eseri tamamen gidermek | Hem maddî hem hükmî kiri izale eden kapsamlı yıkama |
| طهر | Komşu | Genel arılık ve pâklık | Kirlilik halinin zıddı olan safiyet ve temizlik durumu | Kirliliğin yokluğunu ve arınmışlık niteliğini bildirir |
| نظف | Komşu | Görünür temizlik ve nezafet | Nesnelerin üzerindeki kirlilik ve lekenin görünür biçimde giderilmesi | Duyu organlarıyla algılanan estetik ve fiziksel temizlik |
| مسح | Komşu | Sıvazlama ve elle temas | Islak el veya aletle yüzeyi hafifçe silip geçmek | Su akıtma şartı bulunmaz, sadece ıslak temas yeterlidir |
| محو | Komşu | İzi büsbütün silip yok etme | Bir eserin veya yazının kazınarak veya silinerek ortadan kaldırılması | İz ve işaretin varlığına son verme odaklıdır |
| نجس | Zıt | Pislik, kirlilik ve mundarlık | Maddeten veya hükmen tiksinti veren ve uzak durulması gereken kirlilik | Arınmanın zıddı olan ve temizlenmeyi zorunlu kılan durum |
مقابلات المعنى في لغات أخرى
| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | غسل | Su akıtarak temizlemek | Yüzeydeki kiri suyun akışıyla çözüp uzaklaştırmak ve arındırmak | Kesin |
| Latince | lavare, abluere | Yıkamak, suyla temizlemek | 'Abluere' kelimesi üzerindeki kiri su akıtarak yıkamayı tam karşılar | Kesin |
| İngilizce | to wash, to cleanse, ablution | Yıkamak, suyla arındırmak | 'Wash' genel yıkamayı, 'ablution' ise ibadet amaçlı boy abdesti veya guslü karşılar | Kesin |
| Almanca | waschen, abwaschen, Waschung | Yıkamak, yıkayıp temizlemek | 'Abwaschen' yüzeydeki kiri akıtarak giderme nüansını içerir | Kesin |
| Fransızca | laver, purifier, ablution | Yıkamak, arındırmak | 'Laver' eylemi, 'ablution' dini boyuttaki yıkama ve guslü ifade eder | Kesin |
المصدر Lewis & Short Latin Dictionary ve Oxford English Dictionary.
الوجوه والنظائر
| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| فَاغْسِلُوا | Abdest uzuvlarını su akıtarak temizleme | Fıkhi ve mükellefiyet bağlamı; namaza hazırlıkta yüz ve kolların yıkanması (Mâide 5:6) |
| تَغْتَسِلُوا | Cünüplükten temizlenmek için bütün bedeni yıkama (gusül) | Hükmî kirlilikten kurtulma ve ibadete yaklaşma şartı (Nisâ 4:43) |
| مُغْتَسَلٌ | Yıkanılacak su ve yıkanma yeri | Şifa ve arınma bağlamı; Eyyûb peygambere bahşedilen serinletici ve iyileştirici kaynak (Sâd 38:42) |
| غِسْلِينٍ | Cehennem ehlinin bedenlerinden yıkanıp süzülen cerahat | Uhrevî ceza ve tasfiye atığı; inkârcıların tüketeceği iğrenç akıntı (Hâkka 69:36) |
سياق الكلام والفقه والتفسير والحديث
| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | Uhrevi azap ve bedensel tasfiye | Cehennem ehlinin azap çeşitleri ve 'ğıslîn' kavramının ontolojik niteliği | Günahın ve küfrün kirinden süzülen nihai rezillik ve bedensel atık |
| Fıkıh | Taharet, abdest, gusül ve cenaze | Gusül ile mesh arasındaki fark; suyun uzuv üzerinde akmasının (cereyân) farz oluşu | Sadece ıslatmanın yetmeyip suyun akıtılması ve bedenin tamamen arındırılması şartı |
| Tefsir | Ahkâm ve kıssa ayetlerinin izahı | Mâide 5:6'daki yıkama emirleri ve Sâd 38:42'deki şifa vasıtası muğtesel | Maddî kirin ötesinde manevi ve hükmî engellerin su ile bertaraf edilmesi |
| Hadis | Taharet, cuma guslü ve nezafet | Cuma ve bayram gusüllerinin hükmü; ölünün yıkanması (teğsîl) ve nezafet | İbadetlerin ifası için bedensel ve ruhsal hazır bulunuşluğun sağlanması |
تحليل النظام الديني والعلمي والسياسي والاقتصادي
| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | İbadete ehil hale gelme | Asli fıtrata ve temizliğe dönüş | İbadet engelini (hades) ortadan kaldırma | Bedenin yıkanması, kul ile Rabbi arasındaki münacata mani olan arızayı tasfiye eder | Kesin |
| İlmi | Yöntemsel arınma ve tenkit | Bilgiyi vehim ve tahrifattan ayıklama | Veriyi saflaştırma ve doğrulama | Zihne bulaşan önyargı ve yanılgıların eleştirel yöntemle yıkanıp temizlenmesi | Güçlü |
| Siyasi | Kamusal yönetim ve meşruiyet | Yozlaşma ve fesadın temizlenmesi | Kurumsal arınma ve şeffaflık | Yönetim mekanizmasında biriken haksızlık ve rüşvet kirinin tasfiye edilmesi | Güçlü |
| İktisadi | Mülkiyet ve servet dolaşımı | Gayrimeşru kazancın ayıklanması | Servetin kirden arındırılması | Zekât ve meşru tasarruflar yoluyla haram veya şüpheli unsurların maldan uzaklaştırılması | Güçlü |
التماثل في العلوم العددية والإنسانية
| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Kimyasal ve fiziksel yıkama / ekstraksiyon | Bir katı veya yüzey üzerindeki istenmeyen bileşenlerin çözücü bir sıvı akışıyla sökülerek ortamdan uzaklaştırılması süreci | Kesin |
| Beşeri bilimler | Hukuki ve ahlaki aklanma (rehabilitasyon) | Bireyin veya kurumun üzerine yapışan itham, leke ve kusurların usule uygun süreçlerle temizlenip itibarın iade edilmesi | Güçlü |
التضييق الخاطئ وخطر الخطأ
| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Kökü yalnızca banyoda yapılan fiziksel hijyen veya sabunla temizlenme işlemine indirgemek |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Suyun akışı yoluyla bedensel şifaya erme, hükmî engelleri (cünüplük) kaldırarak ilahi huzura kabul edilme ve cehennemde bedensel atık olarak tecelli eden kozmik tasfiye |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | İbadetteki gusül ve abdestin sadece sıradan bir temizlik olduğu zannına kapılarak niyet, cereyan ve hükmî arınma boyutunu yok saymak |
خلاصة موجَّهة لفهم القرآن
| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Kur'an'ın ibadet hayatındaki arınma mimarisini kuran temel eylemdir; su ile temasın sadece yüzeysel değil akıtıcı ve sökücü olması gerektiğini gösterir |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | İbadete hazırlık ve fıkhi taharet ayetlerinde (Nisâ 4:43, Mâide 5:6), peygamber kıssalarında şifa bağlamında (Sâd 38:42) ve cehennem tasvirlerinde (Hâkka 69:36) |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Abdest ve gusülde mesh ile yıkamanın karıştırılmasını önler; suyun akıtılması şartının lafzi ve semantik zeminini ortaya koyar |
التركيب النهائي والنموذج الرياضي
- Somut anlamBir yüzey veya beden üzerine su döküp akıtarak üzerindeki kir, toz ve yabancı unsurları tamamen temizlemek.
- Soyut anlamVarlığa veya zihne arız olan maddî, manevi ve hükmî engellerin arındırıcı bir vasıta yardımıyla sökülüp asıl safiyete kavuşturulması.
- Sistematik karşılıkBir sistemde biriken tortu ve kirliliklerin, dışarıdan uygulanan akışkan bir temizleyici aracılığıyla ayrıştırılması ve sistemin yeniden işler hale getirilmesi.
- LaTeX modeli
- LaTeX açıklamasıModelde arızi kirlilikten önceki saf nesneyi, yüzeye yapışmış kiri, kirlenmiş karmaşık durumu temsil eder. suyun akışkan gücünü ve yıkama fonksiyonunu simgeler; bu fonksiyon kümesini ortamdan söküp atarak nesneyi yeniden saf haline döndürür.