فجو
ف - ج - و
جذر- الورود: ١
- الآيات: ١
- الصيغ: ١
- المعاجم: ٧
معناه في القرآن: Geniş boşluk
ملاحظاتي
المعاجم(٧)
كتاب العين
الخليل بن أحمد · القرن ٨مترجمالحروف: ١٬٨٣٩باب الجيم والفاء و و ا ي ء معهما
ج ف أ، ج أ ف، ف ج أ، ج ي ف، ف ي ج، ج و ف، ج ف و، ف ج و، و ج ف، ف و ج مستعملات
جفأ:
جَفَأَ الزَّبد يجفأ جفأً، والاسم: الجُفاءُ. وأجفأتِ القِدر زبدها، وجفأت به، أي: رمت به وطرحته. وجفأتُ الرَّجل، أي: احتملته وضربت به الأرض.
والجُفاءُ: الزَّبدُ فوق الماء، قال الله عز وجل: "لا أما الزَّبدُ فيذهب جُفاء".
جأف:
الجأفُ: ضربٌ من الفزعِ والخَوفِ. قال العجّاج:
كأنّ تحتي
أساس البلاغة
الزمخشري · القرن ١٢مترجمالحروف: ٢٠٢ف ج و
" وهم في فجوة منه " وهي المتسع وفي الحديث " لا تصلّينّ وبينك وبين القبلة فجوة " ويقال ما أدار أحد في فجوة فيه لساناً أفصح من لسانه.
وفجوة الدار: ساحتها.
وتقول: سلكوا الفج العميق
القاموس المحيط
الفيروزآبادي · القرن ١٥مترجمالحروف: ٩١* ف ج و * * الفَجْوَةُ * الفرجة والمتسع بين الشيئين قلت ومنه قوله تعالى ﴿وهم في فجوة منه﴾
تاج العروس
الزبيدي · القرن ١٨مترجمالحروف: ١٬٤٦٢: ( *!الفَجْوَةُ : الفُرْجَةُ ) والمُتَّسَعُ بينَ الشَّيْئَيْن ، كما في الصِّحاح .
وفي المُحْكم : الفَجْوَةُ في المَكانِ : فَتْحٌ فيه .
( و ) أَيْضاً : ( ما اتَّسَعَ من الأرضِ ، *!كالفَجْواءِ ) ، بالمدِّ ؛ وقيلَ : ما اتَّسَعَ منها وانْخَفَضَ ؛ وبه فَسَّرَ ثَعْلب قولَه تعالى : ﴿وهم في *!فَجْوةٍ منه﴾ .
وقالَ الراغبُ : أَي في ساحَةٍ واسِعَةٍ .
( و ) الفَجْوَةُ : ( ساحَةُ الَّدارِ .
( و )
معجم لين
إدوارد لين · القرن ١٩مترجمالحروف: ٣٬٥٤٤فَجَا بَابَهُ
1 فَجَا بَابَهُ ذ , (K,) [aor. يَفْجُو,] inf. n. فَجْوٌ, (TA,) He opened his door. (K.) ― -b2- And فَجَا القَوْسَ, (S, K,) inf. n. as above, (S,) He raised the string of the bow [or made it distant] from the part called its كَبِد: (S, K:) and so فَجَّهَا. (S and K in art. فج.) ― -b3- And فَجَا رِجْلَيْهِ, or مَا بَيْنَ رِجْلَيْهِ, He parted his legs wide, or straddled; or did so to
قاموس سالمون
هنري أنتوني سالمون · القرن ١٩مترجمالحروف: ٨٧فَجَا
فَجَا U ( n. ac. فَجْو 1 ),
a. Opened ( door ); widened ( bow ).
b. Straddled.
كتاب الله
مستخلص من الاستعمال القرآنيمترجمالحروف: ٥٬١٥٤فجو
فََجَا - يَفْجُوْ - فَجْوَة
فََجَا - يَفْجُو + كائن + شيئاً: يفتح فيه شقاً ثم يباعد ما بين شقيه
فََجَا - يَفْجُو + كائن + بين شيئين: يدفع فيباعد بينهما ويجعل بينهما فجوة أو متسع
فَجْوَة: على وزن " فـَعلة " اسم فعل بمعنى مفعول للمرة من " فََجَا - يَفْجُو ": الفرجة والمتسع بين شقي الشيء أو بين شيئين
واللفظ ينتمي إلى مجموعة ألفاظ "حفر شق
الصيغ(١)
الجذور المجاورةالمجاورة: ١٧ (الإجمالي: ٢٧)
- زور
الآيات المشتركة: ١ · “Zeyr” ziyaret, “zira” ağacın güneş almasına mani olduğu…
- كهف
الآيات المشتركة: ١ · Kovuk
- قرض
الآيات المشتركة: ١ · Kırpıntı demektir
- شمل
الآيات المشتركة: ١ · Sol
- غرب
الآيات المشتركة: ١ · Ğarb, Güneşin batığı yerdir
- طلع
الآيات المشتركة: ١ · Dal demektir
- رشد
الآيات المشتركة: ١ · “Rasad” gözetleyici demektir
- شمس
الآيات المشتركة: ١ · Güneş demektir
- يمن
الآيات المشتركة: ١ · Sağ yandır
- وجد
الآيات المشتركة: ١ · Su birikintisidir
- ذو
الآيات المشتركة: ١ · Sahip
- ضلل
الآيات المشتركة: ١ · Fi Tadlil Dalle kaybolan deve demektir
الآيات التي ورد فيها(١)
… الْيَمِينِ وَإِذَا غَرَبَتْ تَقْرِضُهُمْ ذَاتَ الشِّمَالِ وَهُمْ فِي فَجْوَةٍ مِنْهُ ذَلِكَ مِنْ آيَاتِ اللَّهِ مَنْ يَهْدِ اللَّهُ …
Geniş boşluk
تحليل الجذر
تعريف الجذر والخلاصة
| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | فجو |
| Yapı | Üçlü |
| Özel Durum | Nâkıs (son harfi illetli) |
| Bağlamsal Yakın Kökler | فجج, جوف, وسع |
| Zıt Kök | ضيق |
| Çekirdek Özet 1 | İki taraf veya sınır arasında oluşan geniş, ferah ve serbest aralık, açıklık |
| Çekirdek Özet 2 | Tehlikeden veya baskıdan yalıtılmış, hayatın ve dengenin korunduğu elverişli iç mekân açıklığı |
| Çekirdek Özet 3 | Varlık ve sistem içinde baskıyı kıran, sıkışmayı önleyen ve nefes aldıran işlevsel tampon bölge |
| Kritik Hata Riski | Kelimenin sadece fiziksel bir boşluk veya kör çukur zannedilerek koruyucu ve havadar vasfının göz ardı edilmesi |
التحليل الثنائي
| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| فج | Bir bütünü ikiye ayırarak aralık, yarık veya geçit açmak; فجج ve فجر köklerinde olduğu gibi sert bir açılma ve yarılma hareketi | و | Açılma hareketine esneklik, genişlik ve süreklilik katarak yarığı sert bir geçit olmaktan çıkarıp içinde barınılabilir, havadar ve kuşatıcı bir iç açıklığa dönüştürmüştür |
التحليل التصويري للحروف
| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| ف | Ağız; söz, açıklık, kenar | Dışa açılan menfez, yarık veya başlangıç aralığını temsil eder |
| ج | Değnek, deve; taşıma, yol alma, toplama | İki sınır boyunca uzanan gövdeyi, mesafe katetmeyi ve hacimsel genişlemeyi simgeler |
| و | Çengel, çadır kazığı; bağlama, ekleme, tutturma | Açıklığın iki yakasını bir nizam içinde tutarak mekânsal devamlılığı ve emniyetli kuşatıcılığı sağlar |
| فجو | Ağız gibi açılan bir menfezden uzayarak korunaklı bir iç hacme bağlanan geniş açıklık | Sınırları belirli bir kütlenin veya arazinin içinde yer alan, dışarıya açılan ancak içi korunaklı ve ferah olan güvenli alanı ifade eder |
الاستعمال التاريخي والمبكر
| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Ok atımı sırasında kirişin yay kabzasından iyice uzaklaşıp aranın açılması ve yayın gövdesi ile ipi arasında oluşan açıklık (قوس فجواء); ayrıca iki bacak veya uyluk arasının geniş ve açık olması |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Erken dönem bedevi deyişlerinde ve şiir rivayetlerinde devenin uyluklarının birbirinden ayrık ve açık durmasını tarif etmek üzere حنكة فيها قبال وفجا mısraıyla şahit getirilmiştir |
| Erken Arapça kullanım | Evin geniş, ferah ve serbest iç avlusu için فجوة الدار denilmiş; hadis rivayetinde saflar arasındaki veya kıble istikametindeki açıklığı belirtmek üzere لا تصلين وبينك وبين القبلة فجوة ibaresiyle yer almıştır |
المصدر Kitābü’l-ʿAyn, Lisānü’l-ʿArab, Tehzîbü’l-Luğa, Esâsü’l-Belâga.
الطبقة الاشتقاقية السامية
Arapça فجو kökü, merkezi Sami dillerinde iki sınır arasında genişlik, boşluk ve yarık oluşturma semantik alanına aittir. Kökün asli çekirdeği olan فج, İbranice ve Aramice/Süryanice katmanlarında dağlar arasında açılan yarık, boğaz veya geçit bildiren biçimlerle fonetik ve anlamsal örtüşme sergiler. İbranicede ve diğer batı Sami kollarında yarıp açma eylemi genellikle sert fiziki ayrılmaları imlerken, Arapçada üçüncü radikal olarak zayıf harfin و belirmesi, oluşan yarığın sert bir çatlak veya aşılmaz bir uçurum olarak kalmayıp, içinde oturulabilir, sığınılabilir geniş ve yumuşak bir sahaya (mütettese‘) dönüşmesini sağlamıştır. Bu morfo-semantik gelişim, göçebe ve vaha hayatında rüzgârın, ışığın ve havanın dengeli girdiği korunaklı arazi çukurlarını ve mağara içi genişlikleri adlandırmada köke özgün bir nitelik kazandırmıştır.
درجة الثقة Güçlü
المصدر Brown-Driver-Briggs, HALOT, Lane’s Lexicon, David Cohen Dictionnaire des racines sémitiques.
التحليل الاشتقاقي
| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | فجج ve فجر ile ortak فج tabanı | İki parçanın birbirinden uzaklaşmasıyla aradaki mesafenin açılması ve ferah bir alanın belirmesi | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | İbranice p-g-y veya benzeri aralık ve yarık kökleri | Doğu ve Batı Sami havzasında sert yarılmadan ziyade iki tarafın birbirinden ayrılmasıyla doğan aralık algısı | Güçlü |
| Daha geniş dilsel ilişki | Afro-Asyatik dil ailesi genelinde açıklık ve yarma kökleri | Beden uzuvlarının birbirinden ayrıklığı ile coğrafi yarıntılar arasındaki ilksel kavramsal bağ | Muhtemel |
المصدر Lisānü’l-ʿArab, Gesenius Hebrew and Chaldee Lexicon, Cohen.
الجذور الشقيقة (التقاليب)
| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| فجو | Anlamlı | İki tarafın açılmasıyla doğan ferah boşluk | Mağara, avlu veya arazideki geniş, korunaklı ve havadar alan | Hedef köktür; Kur'an'da Kehf 18:17'de geçer |
| فوج | Anlamlı | Dalga dalga gelen insan kümesi | Bir aralıktan veya kapıdan hızla akıp geçen insan topluluğu | Kur'an'da çokça geçer; hareket halindeki açıklığı doldurma nüansı taşır |
| جفو | Anlamlı | Uzaklaşmak, sertleşmek, ayrılmak | Yatağın bedenden, insanın dostundan uzaklaşması ve araya mesafe girmesi | Kur'an'da geçer; açılan aralığın soğukluk ve kopuş doğurması yönüdür |
| جوف | Anlamlı | Nesnenin iç boşluğu, karın | Bir şeyin merkezinde yer alan, dış kabukla örtülü iç hazne | Kur'an'da geçer; korunaklı iç hacim fikrinde فجو ile akrabadır |
| وفج | Anlamlı | Hızlı koşmak, sığınak aramak | Zor ve sıkışık durumdan kaçarak açıklığa doğru hızla hareket etme | Arapçada kullanılır; Kur'an'da geçmez |
| وجف | Anlamlı | Hızlı çarpmak, sarsılmak | Kalbin şiddetle atması veya binek hayvanının hızla sürülmesi | Kur'an'da nâzıât ve haşr surelerinde geçer |
الجذور المجاورة والجذر المضاد
| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| فجو | Merkez | Kuşatılmış geniş açıklık | Bir yapının veya doğal oluşumun içinde iki yakadan korunan ferah hacim | Hava ve ışık dengesini koruyan sığınak nitelikli boşluk |
| فجج | Komşu | İki dağ arası derin yarık ve geçit | Ulaşım ve geçiş odaklı, yönü belirli ve sert sınırlı yarık | İçinde ikamet edilmekten ziyade içinden geçilen açık yol |
| جوف | Komşu | Kapalı iç hacim, derinlik | Dıştan tamamen kuşatılmış, içi boşaltılmış merkez | Serbest hava akımına kapalı olabilen içsel boşluk |
| وسع | Komşu | Her yöne doğru kapsama genişliği | Maddi veya manevi sınır tanımayan imkân ve hacim bolluğu | Belirli bir kovuğun veya aralığın açılması şartına bağlı değildir |
| ضيق | Zıt | Sıkışma, darlık, bunalma | İki sınırın birbirine yaklaşarak hareketi ve nefesi kısıtlaması | فجو kökünün sağladığı ferahlık ve emniyetin tam karşıtı |
مقابلات المعنى في لغات أخرى
| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | فجو | İki sınır arasındaki ferah açıklık | Sığınak içi hava ve ışık dengesini sağlayan geniş alan | Kesin |
| Latince | Cavum, Intervallum, Sinus | İçi boş oyuk, aralık, korunaklı koy | Mekânsal aralığı ve oyukluğu karşılar; emniyet ve esinti boyutunu tam içermez | Güçlü |
| İngilizce | Recess, Cavity, Open expanse within | İç oyuk, ferah girinti, korunaklı genişlik | Yapı veya mağara içindeki geniş girintiyi ifade eder | Güçlü |
| Almanca | Höhlung, Weite Nische | Geniş kovuk, ferah iç boşluk | Bir kütle içindeki ferah sığınak alanını iyi karşılar | Güçlü |
| Fransızca | Renfoncement spacieux, Alcôve naturelle | Geniş girinti, doğal iç hücre | Mekânın hem içe çekilmişliğini hem ferahlığını belirtir | Güçlü |
المصدر Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch, Littré.
الوجوه والنظائر
| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| فَجْوَةٍ | Mağara içindeki korunaklı, havadar ve geniş açıklık | Ashâb-ı Kehf kıssasında güneş ışınlarının doğrudan yakıcı etkisinden uzak, ancak çürüme ve havasızlığı önleyecek esintiye açık emniyetli iç mekân bağlamında yer alır; Kehf 18:17 |
سياق الكلام والفقه والتفسير والحديث
| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | Âyet ve inâyet delili | Ashâb-ı Kehf'in biyolojik varlığının asırlarca bozulmadan kalmasında fiziksel mekanizma ile ilahi lütfun birlikteliği | Doğa kanunlarının iptali değil, mekânın geometrisi ve atmosferi üzerinden tecelli eden koruma |
| Fıkıh | Namaz saflarının nizamı | Cemaatle namazda saflar arasında bırakılan gereksiz açıklıkların mekruhluğu | Namaz kılan ile kıble arasında ya da safların ortasında kopukluk oluşturan boşluk |
| Tefsir | Kehf suresi tasviri | Mağaranın yönü, güneşin doğuş ve batış açıları ile gençlerin bulunduğu yerin konumu | Ne güneşin kavurduğu girişte ne de havasız kör dipte; tam ikisinin ortasındaki dengeli iç genişlik |
| Hadis | Edebi ve ahlaki teşbihler | Ağız boşluğunun genişliği ve dildeki fesahat veya saflar arasındaki açıklıklar | Engeli bulunmayan, serbest hareket imkânı sunan açık saha |
تحليل النظام الديني والعلمي والسياسي والاقتصادي
| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Tevhid ve sığınma bilinci | İlahi koruma sahası | İmanı fitne ve zulüm baskısından muhafaza etme | Dış dünyanın bozulduğu kriz dönemlerinde müminin sığındığı korunaklı ve temiz manevi alan | Güçlü |
| İlmi | Fiziksel ve biyolojik ekoloji | Yaşamı destekleyen mikro-klima | Aşırı sıcaklık, çürüme ve nem baskısını bertaraf etme | Canlı organizmanın korunması için doğrudan ışıktan yalıtılmış fakat hava sirkülasyonuna açık optimal alan | Kesin |
| Siyasi | Kriz ve baskı dönemleri | Stratejik çekilme alanı | İktidar baskısından uzaklaşıp gücü ve mevcudiyeti koruma | Tiranlığa karşı doğrudan çatışma imkânı kalmadığında mevcudiyeti koruyan korunaklı sığınak | Güçlü |
| İktisadi | Rezerv ve kriz yönetimi | Emniyet marjı ve tampon rezerv | Beklenmedik dalgalanmalarda sistemin çökmesini önleme | Kaynakların aşırı sıkışmasını engelleyen ve sisteme esneklik kazandıran güvenli boşluk payı | Muhtemel |
التماثل في العلوم العددية والإنسانية
| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Termodinamik yalıtım ve optimal mikro-çevre | Sistemin çevreyle olan doğrudan enerji transferini sınırlandırırken içeride durağan ve dengeli bir denge hali oluşturan izole hazne | Kesin |
| Beşeri bilimler | Psikolojik ve sosyolojik tampon alan | Bireyin veya topluluğun dış baskı, travma ve asimilasyon tehdidine karşı kimliğini koruyabildiği güvenli özerk bölge | Güçlü |
التضييق الخاطئ وخطر الخطأ
| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Kelimenin sadece rastgele bir coğrafi delik, karanlık bir çukur veya boş bir dehliz olarak tercüme edilmesi |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Kökün; havadar, ferah, dışarıdan gelen aşırı ışık ve sıcağı kıran, içinde uzun süre bozulmadan yaşamaya imkân tanıyan bilinçli ve hikmetli bir koruma geometrisini ifade etmesi |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Mağaranın bir hapis veya mezar gibi algılanması; ilahi korumanın mekânsal, fiziksel ve ekolojik dengeler üzerinden kurulan inceliğinin anlaşılamaması |
خلاصة موجَّهة لفهم القرآن
| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Kur'an'ın mucizevi olayları salt fizik ötesi soyut müdahaleler olarak değil, kusursuz bir mekân geometrisi, hava akımı ve ışık açısı koordinasyonuyla inşa ettiğini gösteren anahtar bir kavramdır |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | Kehf suresinde Ashâb-ı Kehf'in mağaradaki durumunu, güneşin hareketini ve gençlerin biyolojik muhafazasını anlatan ayet grubunda (Kehf 18:17-18) belirleyicidir |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Tevekkül ve sığınmanın kör bir kuyuya veya karanlık bir deliğe saklanmak olduğu zannını yıkar; aksine ferah, dengeli, akılcı ve ekolojik şartları gözeten bir geri çekilme alanı olduğunu ortaya koyar |
التركيب النهائي والنموذج الرياضي
- Somut anlamYayın kabzası ile kirişi arasında veya iki bacak arasında açılan ferah aralık; arazide ve mağarada yer alan geniş, serbest ve havadar iç açıklık.
- Soyut anlamAşırı dış baskı, temas ve yıpratıcı etkenlerden yalıtılmış, fakat yaşamı sürdürecek asgari hava ve ışık dengesine sahip korunaklı özerklik alanı.
- Sistematik karşılıkSistemin yıkıcı dış dalgalanmalardan etkilenmesini önleyen, içinde dengeyi ve varoluşu muhafaza eden tampon bölge ve koruma kalkanı mekanizması.
- LaTeX modeli
- LaTeX açıklamasıFormülde koruyucu ana yapıyı veya mağara kütlesini, bu yapının dış sınırını veya giriş ağzını temsil eder. kümesi, dış çeperden en az kadar güvenli mesafede yer alan iç açıklığı (فجو) modellemektedir. dışarıdan gelen yakıcı ve yıpratıcı etkenleri (örneğin güneşin dik ve doğrudan ısısını), ise bu etkenin zararsız eşik değerini simgeler. içeride yaşamın ve dengenin korunması için zorunlu olan iç havalandırma ve ferahlık parametresini, ise bu ferahlığın kritik alt sınırını gösterir. Böylece model, kökün ifade ettiği hem aşırı dış etkilerden yalıtılmış hem de canlılığı koruyacak asgari genişliğe sahip optimum iç sığınağı sembolize eder.