فجج
ف - ج - ج
جذر- الورود: ٣
- الآيات: ٣
- الصيغ: ٢
- المعاجم: ١٠
Fecc İki dağ arasındaki geçit yol, bel demektir.المزيد ›
ملاحظاتي
المعاجم(١٠)
★ معجم آق إيفلر (بالتركية)التركية
Fecc İki dağ arasındaki geçit yol, bel demektir.
كتاب العين
الخليل بن أحمد · القرن ٨مترجمالحروف: ١٬٠٢٨باب الجيم مع الفاء
ج ف، ف ج مستعملان
جف:
جَفَّ يَجَفُّ جُفُوفاً.
والجُفُّ: ضَربٌ من الدِّلاءِ، قال:
كلُّ عَجُوزٍ رأسها كالقُـفِّة تَسعَى بجُفِّ مَعَها هِرشَفَّه
ويقال: هو الذي يكون بين السَّقائين يملؤون به المزايد قال زائدة: الجُفُّ الشيءُ الخَلَقُ والشّيخُ الكبي، وقشر كل شيءٍ جُفُّه.
والجُفُّ: قِيقاءةُ الطَّلعِ، وهو الغِشاءُ الذي يكونُ على الوَليعِ، وجمعُه جُفوف، قال:
وتبسمُ عن نَيِّر
الصحاح
الجوهري · القرن ١٠مترجمالحروف: ٥٥٤الفَجُّ: الطريق الواسع بين الجبلين، والجمع فِجاج. وفَجَجْتُ ما بين رِجليَّ أفُجُّهما فَجًّا، إذا فتحت. يقال: هو يمشي مُفاجًّا، وقد تَفاجَّ. وقوس فجَّاءُ. وفَجْواءُ، بيِّنة الفَجَج، إذا بان وترُها عن كبِدها. ورجلٌ أفَجُّ بيِّن الفَجَجِ؛ وهو أقبح من الفَحَج. وفَجَجْتُ القوس أفُجُّها، إذا رفعتَ وترها عن كبدها، مثل فَجَوْتُها. وأفَجَّت النعامة: رمت بصومها.
ابن الأعرابي: أفَجّ الرجل، أي أسرع. ويقال
المفردات في غريب القرآن
الراغب الأصفهاني · القرن ١١مترجمالحروف: ٢٠٧- الفج: شقة يكتنفها جبلان، ويستعمل في الطريق الواسع، وجمعه فجاج. قال: ﴿من كل فج عميق﴾ [الحج/27]، ﴿فيها فجاجا سبلا﴾ [الأنبياء/31]. والفجج: تباعد الركبتين، وهو أفج بين الفجج، ومنه: حافر مفجج، وجرح فج: لم ينضج.
أساس البلاغة
الزمخشري · القرن ١٢مترجمالحروف: ٣٤٣ف ج ج
مشى فلان مفاجاً: مفرّجاً بين رجليه.
وفي أحاجيهم: ما شيء يفاجّ ولا يبول هو المنضدة شيء كالسرير له أربع قوائم يضعون عليه نضدهم.
وتفاجّت الناقة للحلب.
وانفجت القوس: بان وترها عن كبدها فهي منفجّة وفجّاء.
ويقال: فجواء من الفجوة أو كشجرة قنواء.
وبطيخة فجّة وبها فجاجة.
وتقول: قطعوا سبلاً فجاجاً حتى أتوك حجّاجاً.
لسان العرب
ابن منظور · القرن ١٣مترجمالحروف: ٤٬٣٩٤الفَجُّ الطريق الواسع بين جَبَلين؛ وقيل: في جبَل أَو في قُبُلِ جَبَل، وهو أَوسع من الشِّعْبِ. الفَجُّ: المَضْرِب البعيد، وقيل: هو الشِّعْب الواسع بين الجبَلين، وقال ثعلب: هو ما انخفض من الطرُق، وجمعه فِجاج وأَفِجَّةٌ، الأَخيرة نادرة؛ قال جندل ابن المثنى الحارِثِي: يَجِئْنَ من أَفِجَّةٍ مَناهِجِ
وقوله تعالى: من كل فَجٍّ عَمِيق؛ قال أَبو الهيثم: الفَجُّ الطريق الواسع في الجبَل. وكل طريق بَعُد، فهو
القاموس المحيط
الفيروزآبادي · القرن ١٥مترجمالحروف: ١٨٨* ف ج ج * * الفَجُّ * بالفتح الطريق الواسع بين الجبلين والجمع * فِجَاجٌ * بالكسر و * الفِجُّ * بالكسر البطيخ الشامي الذي يسميه الفرس الهندي وكل شيء من البطيخ والفواكه لم ينضج فهو فج بالكسر
تاج العروس
الزبيدي · القرن ١٨مترجمالحروف: ٣٬٦٧٦الفج: الطريق الواسع بين جبلين وقيل: في جبل -قاله أبو الهيثم- أو في قبل جبل، وهو أوسع من الشعب. وقال ثعلب: هو ما انخفض من الطرق. وجمعه فجاج وأفجة، الأخيرة نادرة. قال جندل بن المثنى الحارثي:
يجئن من أفجة مناهج وقال أبو الهيثم: الفج: المضرب البعيد. وكل طريق بعد فهو فج. وعن ابن شميل: الفج: كأنه طريق. قال: وربما كان طريقا بين جبلين أو حائطين، وينقاد ذلك يومين أو ثلاثة إذا كان طريقا أو غير
قاموس سالمون
هنري أنتوني سالمون · القرن ١٩مترجمالحروف: ٨٨٢فَجَّ
فَجَّ U ( n. ac. فَجّ 1 ),
a. Parted the legs, straddled.
b. Bent ( bow ).
c. A ( n. ac. فَجَج 4 ), Was bowlegged.
فَاْجَجَ
فَاْجَجَ III ,
a. see I (a) .
أَفْجَجَ
أَفْجَجَ IV ,
a. see I (a) .
b. Hastened.
c. Travelled through a mountainpass.
d. [ acc. & Bi ], Turned over with ( the plough: earth ).
تَفَاْجَجَ
تَفَاْجَجَ VI ,
a. see I (a) .
اِنْفَجَجَ
اِنْفَجَجَ VII ,
a.
كتاب الله
مستخلص من الاستعمال القرآنيمترجمالحروف: ١٢٬٧١١فجج
فَجَّ - يَفُجُّ - فَجّ - فِجَاج - فِجَاجاً
فَجَّ - يَفُجُّ + كائن + شيئاً: يجعل فيه "فجاً " أو شرخاً عميقاً: يحفر ثلماً أو غوراً في الشيء، ثم يباعد قليلاً حافتي الشيء عن الثلم أو الغور، ليظهر بشكل فتحة أو ثلم غائر قليلاً، وعلى جانبيه حافتان مائلتان
فَجّ - الفج: اسم فعل " فَجَّ - يَفُجُّ ": وهو كذلك ما يكون بفعل " فَجَّ - يَفُجُّ ": الشرخ
الجذور المجاورةالمجاورة: ١٤ (الإجمالي: ٢١)
- ضمر
الآيات المشتركة: ١ · Zayıf binek
- عمق
الآيات المشتركة: ١ · Ulaşılması zor
- سبل
الآيات المشتركة: ٢ · Biribirini kesen yoldur
- ميد
الآيات المشتركة: ١ · Sallar
- سلك
الآيات المشتركة: ١ · Sülük demektir
- رسو
الآيات المشتركة: ١ · Sıra dağlar
- حجج
الآيات المشتركة: ١ · Hacebe kaş demektir
- رجل
الآيات المشتركة: ١ · Rical ayak demektir
- أذن
الآيات المشتركة: ١ · Kulak demektir
- هدي
الآيات المشتركة: ١ · “Hediye”, insanların görüşmeden evvel görüşmek isteklerini…
- جعل
الآيات المشتركة: ١ · Ceal sıcak tencerinin tutulması için kullanılan bez…
- أنس
الآيات المشتركة: ١ · Ok tan yayın iç tarafna üns, dış tarafına vahş denemektedir
الآيات التي ورد فيها(٣)
وَجَعَلْنَا فِي الْأَرْضِ رَوَاسِيَ أَنْ تَمِيدَ بِهِمْ وَجَعَلْنَا فِيهَا فِجَاجًا سُبُلًا لَعَلَّهُمْ يَهْتَدُونَ
Dağ yolları
لِتَسْلُكُوا مِنْهَا سُبُلًا فِجَاجًا
Dağ yolları
تحليل الجذر
تعريف الجذر والخلاصة
| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | فجج |
| Yapı | Üçlü |
| Özel Durum | Mükerrer |
| Bağlamsal Yakın Kökler | شعب, سبل, طرق |
| Zıt Kök | سدد |
| Çekirdek Özet 1 | İki engel, yükselti veya uzuv arasının yarılarak genişçe açılması, iki dağ arası geçit |
| Çekirdek Özet 2 | Yeryüzünün aşılmaz sanılan engebelerinde insanın yürüyüşüne imkân tanıyan ilahi yollar |
| Çekirdek Özet 3 | Tıkanıklık ve engellerin yarılarak akış, irtibat ve hedefe varış koridorlarının kurulması |
| Kritik Hata Riski | Kökü sıradan bir sokak veya patika zannedip aşılmaz engebeleri yaran vadi ve geçit niteliğini ıskalamak |
التحليل الثنائي
| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| فج | İki sınır veya engel arasını yarma, aralama ve boşluk meydana getirme anlamını taşır; bu çekirdek suyun veya aydınlığın engeli yarıp fışkırmasını anlatan فجر kökünde ve iki sınır arasındaki geniş iç ferahlığı ifade eden فجو kökünde görülür. | ج | Açılma ve yarılma hareketini çift taraflı bir koridora dönüştürerek engeller arasında süreklilik arz eden derin ve belirgin bir geçit hattı kurar. |
التحليل التصويري للحروف
| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| ف | Ağız; açıklık, kenar, dışa açılma | İki yükseltinin birbirinden ayrılarak bir yarık veya açıklık vermesini simgeler. |
| ج | Değnek, deve; taşıma, yol alma, aşma | Açılan bu yarığın içinde hareket etme, mesafe katetme ve yolu aşma dinamiğini kurar. |
| ج | Değnek, deve; taşıma, yol alma, aşma | Yol alma eyleminin yinelenerek geçidin derinleşmesini ve geçişin kalıcı bir hatta dönüşmesini sağlar. |
| فجج | Açıklık ve iki taraflı taşıyıcı hareketin birleşimi | Aşılması güç iki sarp duvar arasında ilerleyişe elveren, yinelenen adımlarla derinleşen doğal ana geçit hattını resmeder. |
الاستعمال التاريخي والمبكر
| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | İki dağ veya yalçın kaya kütlesi arasında doğal biçimde açılmış geniş, derin yarık ve geçit yol; bacakların birbirinden belirgin biçimde aralanarak yürünmesi durumu. |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Cendel b. el-Müsennâ el-Hârisî şiirinde develerin sarp dağ yollarından ve açık geçitlerden gelişini anlatırken bu kökün çoğulunu kullanır: يَجِئْنَ من أَفِجَّةٍ مَناهِجِ |
| Erken Arapça kullanım | Mekke vadileri ve hac yolları için erken rivayetlerde yer alan كل فجاج مكة منحر ifadesi ile Hz. Ömer hakkında nakledilen ما سلكت فجاً إلا سلك الشيطان فجاً غيره hadisinde iki tarafı kapalı geniş yol ve geçit anlamında kullanılır. |
المصدر Lisān al-ʿArab, Asās al-Balāgha ve Kitābü’l-ʿAyn.
الطبقة الاشتقاقية السامية
Sami dil ailesinde فجج kökü, ilksel düzeyde iki cismin veya sınırın birbirinden uzaklaşması, yarık açılması ve henüz ham kalma, pişmeme (aralık kalma) semantik alanına dayanır. Güney Sami kolunda ve Arapçada kök, iki tarafı yükseltiyle çevrili dağ boğazları ve vadiler anlamında mekânsal bir derinlik kazanmıştır. Kuzeybatı Sami dillerinde (Aramice ve İbranice) fonetik olarak akraba sayılan köklerde de yarılma, aralanma ve henüz tam kıvamına ermeme (Arapçadaki ham meyve anlamındaki بطيخة فجة kullanımına paralel biçimde) anlam tabakaları mevcuttur. Arapçada kök, topoğrafik bir terime dönüşerek iki engel arasındaki açılımı ve derin geçit koridorunu temsil eden özgül bir morfolojik nitelik kazanmıştır.
درجة الثقة Güçlü
المصدر Lisān al-ʿArab, Brown-Driver-Briggs, David Cohen Dictionnaire des racines sémitiques.
التحليل الاشتقاقي
| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | Yarılma ve bacakların aralanması somut eyleminden dağ geçidine geçiş | İki uzvun veya dağın arasının açılması bedensel hareketinden coğrafi vadi boğazı anlamına evrilmiştir. | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | Batı ve Güney Sami havzasında yarılma, ayrılma ve ham kalma kökleriyle ortaklık | İki tarafın birbirine kavuşmaması, açık ve aralık kalması temel fikri ortak Sami kök katmanıyla uyumludur. | Güçlü |
| Daha geniş dilsel ilişki | Afro-Asyatik ayrılma ve aralık oluşturma tabakaları | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı |
المصدر Maqāyīs al-Lugha, Lisān al-ʿArab.
الجذور الشقيقة (التقاليب)
| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| فجج | Anlamlı | İki engel arası geniş yarık, derin geçit | Dağların aralanmasıyla oluşan tabii yol ve geçit koridoru | Hedef köktür; Kur'an'da geçer. |
| جفج | Anlamı bulunmayan | Veri bulunamadı | Klasik sözlüklerde bu diziliş müstakil bir kök anlamı taşımamaktadır. | Kur'an'da geçmez; mühmel kabul edilir. |
| ججف | Anlamı bulunmayan | Veri bulunamadı | Klasik lügat dizgelerinde bu harf dizilimiyle oluşan bir kullanım kaydedilmemiştir. | Kur'an'da geçmez; mühmel kabul edilir. |
الجذور المجاورة والجذر المضاد
| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| فجج | Merkez | Yarma, geniş geçit, dağ arası yol | İki sarp engel veya dağ kütlesi arasında doğal olarak açılan derin ve geniş koridor. | Doğal ve zorlu engellerin arasını yaran ana arterdir. |
| شعب | Komşu | Dağ yolu, kol, ayrışma | Ana yoldan veya dağdan ayrılan tali patika, dar vadi kolu. | فجج geniş ve ana geçit iken شعب ondan ayrılan dar koldur. |
| سبل | Komşu | Yol, akış, kolay güzergâh | Üzerinde kesintisiz ve akıcı biçimde yürünen, işlek ve açık güzergâh. | فجج engelleri yarma vurgusuna, سبل akıcılık ve sürekliliğe odaklanır. |
| طرق | Komşu | Yol, ayak basılan iz | Ayak darbeleriyle çiğnenerek belirginleşmiş, dövülmüş yol. | طرق zeminin ayakla çiğnenmesine, فجج arazinin ikiye ayrılmasına bakar. |
| سدد | Zıt | Tıkama, kapatma, set çekme | Açıklığı kapatma, geçit vermeme, engeli aşılmaz kılma. | فجج yarıp yol açarken سدد arayı kapatıp geçişi bütünüyle engeller. |
مقابلات المعنى في لغات أخرى
| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | فجج | İki dağ arası geniş geçit, yarık yol | İki engel arasının yarılarak açılması ve derin bir vadi güzergâhı sunmasıdır. | Kesin |
| Latince | fauces, clusura | Boğaz, dağ geçidi, dar vadi ağzı | İki yüksek arazi arasındaki dar boğazı karşılar; derinliği içerir fakat genişlik nüansını eksik bırakabilir. | Güçlü |
| İngilizce | mountain pass, gorge, defile | Dağ geçidi, vadi boğazı, yarık | Coğrafi geçit boyutunu tam verir; kökün uzaklık ve derinlik içeren manevi çağrışımını taşımaz. | Kesin |
| Almanca | Gebirgspass, Schlucht | Dağ geçidi, kanyon, yarık vadi | İki dağ kütlesi arasındaki tabii geçişi ifade eder; topoğrafik açıdan tam örtüşür. | Kesin |
| Fransızca | col, défilé, gorge | Dağ boğazı, tabii geçit, yarık | Sarp arazide açılan tabii yolu karşılar; kökteki açıklık ve yarma hareketini yansıtır. | Kesin |
المصدر Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch.
الوجوه والنظائر
| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| فِجَاجًا | Yeryüzünün sarp engebeleri arasında açılan geniş ana yollar | Yeryüzünün yaratılış düzeni ve dağların sarsılmazlığı anlatılırken insanların yollarını bulması için açılan tabii koridorlar bağlamı; Enbiyâ 21:31, Nûh 71:20. |
| فَجٍّ | Uzak ve çetin coğrafi engelleri aşarak merkeze ulaştıran derin vadi yolu | İbrahim’in insanları hacca çağırması ve ibadet merkezine dünyanın en ücra, derin ve sarp vadilerinden akın akın gelineceğinin beyanı; Hacc 22:27. |
سياق الكلام والفقه والتفسير والحديث
| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | İlahi inayet ve nizam delili | Yeryüzündeki aşılmaz dağ kütlelerinin arasına geçitlerin yerleştirilmesinin insanın yeryüzünde varlığını sürdürmesindeki hikmeti. | İnayet, nizam ve yaratılıştaki imkân koridorları. |
| Fıkıh | Menasik ve hac hükümleri | Mekke'nin ve harem bölgesinin sınırları, hacıların geliş güzergâhları ve kurban kesim alanlarının tespiti. | Coğrafi intikal serbestisi ve ihramlı yürüyüşün menzilleri. |
| Tefsir | Âfâkî ayetlerin ve hac çağrısının izahı | Enbiyâ 21:31 ve Hacc 22:27 ayetlerindeki derinlik ve genişlik niteliklerinin belagat boyutu. | Engellerin aşılması ve yeryüzünün yürünebilir kılınması. |
| Hadis | Mekke ve sefer güzergâhları | Mekke'nin bütün geçitlerinin kurban ve ibadet mahalli sayılması, Hz. Peygamber'in seferlerde takip ettiği vadi yolları. | Sünnette meşakkatli intikallerin açıldığı tabii arterler. |
تحليل النظام الديني والعلمي والسياسي والاقتصادي
| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Tevhid merkezine yöneliş ve hac | Zorlu engelleri aşan vuslat koridoru | Farklı ve uzak uçlardaki insanların ortak bir merkeze akışını sağlama | En derin ve ücra noktalardan merkeze yönelen bilincin sarp engelleri yarmasını simgeler. | Kesin |
| İlmi | Yöntem ve kavramsal metodoloji | Tıkanmış meselelerde açılan kuramsal geçit | Çıkmaza giren düşüncede alternatif bir akış ve çıkış hattı üretme | Aşılamaz sanılan zihni dağların arasından berrak bir metodolojik hat geçirmeyi ifade eder. | Güçlü |
| Siyasi | Jeopolitik hâkimiyet ve strateji | Stratejik boğaz ve geçit kontrolü | Toplumlar ve bölgeler arası iletişimi, güvenliği ve sevk idareyi sağlama | Tabii geçit hatlarına hâkim olan güçler coğrafi ve siyasi irtibatı kontrol eder. | Güçlü |
| İktisadi | Ticaret yolları ve lojistik | Doğal lojistik arter ve transit koridor | Üretim havzaları ile pazarlar arasındaki fiziki engelleri aşarak akışı temin etme | Dağları yaran tabii yollar ticaret kervanlarının ve iktisadi mübadelenin temel zeminidir. | Kesin |
التماثل في العلوم العددية والإنسانية
| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Potansiyel bariyerler arasındaki tünelleme ve perkolasyon eşiği | Fizikte aşılmaz gibi görünen yüksek potansiyel engellerinin arasından parçacığın geçiş yolu bulması veya geçirgenlik eşiğinde ağın iki yakasının birbirine bağlanması. | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Kurumsal tıkanıklıklarda ara bulucu kanalların teşekkülü | Sosyolojide kutuplaşmış ve katılaşmış yapılar arasında iletişimi ve geçişi mümkün kılan yapısal aracı boşlukların ve kanalların devreye girmesi. | Güçlü |
التضييق الخاطئ وخطر الخطأ
| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Kelimeyi yalnızca sıradan bir karayolu, basit bir cadde veya mahalle sokağı gibi düşünerek topoğrafik engelleri yarma hususiyetini göz ardı etmek. |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Yeryüzünün yalçın dağlarla kilitlenmesini engelleyen, engelleri yarıp insan yürüyüşünü ve medeniyet irtibatını mümkün kılan ilahi bir açılım mimarisi. |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Enbiyâ 21:31 ve Hacc 22:27 ayetlerindeki yaratılış ve hac mucizesini sıradan bir yolculuk tasvirine indirgeyerek ayetlerdeki çetin coğrafi aşma boyutunu ıskalamak. |
خلاصة موجَّهة لفهم القرآن
| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Yeryüzü coğrafyasının tesadüfi bir yığın değil, insanın yürümesine, buluşmasına ve ibadet merkezine akmasına imkân verecek geçitlerle donatılmış kasıtlı bir tasarım olduğunu kavratır. |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | Yeryüzünün nizamını ve dağların yerleştirilmesini konu edinen kozmolojik ayetlerde (Enbiyâ 21:31, Nûh 71:20) ve hacca küresel çağrıyı bildiren ibadet ayetlerinde (Hacc 22:27). |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Coğrafi engellerin insanı mutlak bir tecride mahkûm ettiği zannını yıkarak en sarp dağların dahi ilahi kudretle açılmış geçit koridorlarına sahip olduğunu gösterir. |
التركيب النهائي والنموذج الرياضي
- Somut anlamİki yalçın dağ veya engel arasının kırılarak açılması, derin ve geniş tabii geçit yolu.
- Soyut anlamAşılmaz kabul edilen zihni, coğrafi veya ictimai engellerin ortasından merkeze veya amaca ulaştıran kalıcı çıkış koridoru.
- Sistematik karşılıkBir sistemdeki potansiyel bariyerlerin aşılarak kutuplar arasında akış, irtibat ve lojistiği kuran geçiş hattı.
- LaTeX modeli
- LaTeX açıklamasıModelde sembolü topoğrafik ve yapısal engeller kümesini (aşılmaz dağlar, bariyerler), bu engellerin arasını yaran doğal geçit hattını (فجج), engellerden arındırılmış açık uzayı temsil eder. Bu arakesitin boş küme olmaması durumu, en uç ve çeperdeki bir noktasından nihai merkez olan hedefine engeller arasından kesintisiz bir intikalin mümkün kılındığını gösterir.