فني
ف - ن - ي
جذر- الورود: ١
- الآيات: ١
- الصيغ: ١
- المعاجم: ١٠
Fena Yaprakları dökülmüş ağaç, fenyü ağaran saç demektir.المزيد ›
تشمل هذه الصفحة أيضًا الكتابات: فنى
ملاحظاتي
المعاجم(١٠)
★ معجم آق إيفلر (بالتركية)التركية
Fena Yaprakları dökülmüş ağaç, fenyü ağaran saç demektir.
كتاب العين
الخليل بن أحمد · القرن ٨مترجمالحروف: ٢٬٦٧١باب النون والفاء و و ا ي ء معهما
ن ف ي، ن ي ف، ف ن ي، ي ف ن، ن أ ف، أ ن ف، أ ف ن مستعملات
نفي:
نفيت الرّجلّ وغَيرَه نَفْياً إذا طردتَه، فهو منفيّ، قال الله تعالى: "أو يُنْفَوْا من الأرض".
ويقال: معناه: السّجْنُ.
والانتفاء من الولد: أن يتبرّأ منه.
والنُّفاية من الدّراهم وغيرها: المنفيّ القليل مثل البُراية والنُّحاتة.
ونَفِيُّ الرّيح: ما نَفَى من التّراب في أُصُول الحِيطان ونحوِه، وكذلك نَفِيُّ
الصحاح
الجوهري · القرن ١٠مترجمالحروف: ٦١٠المدخل: فنىفَنِيَ الشيء فَناءً، وأفْناهُ غيره. وتفانَوْا، أي أفْنى بعضهم بعضاً في الحرب. وفِناءُ الدار: ما امتدَّ من جوانبها، والجمع أفْنِيَةٌ. ويقال: هو من أفناءِ الناس، إذا لم يعلم ممن هو. والفَنا مقصور: عِنَب الثعلب، الواحدة فَناةٌ. قال زهير:
كأنَّ فُتاتَ العِهْنِ في كلِّ منزلٍنزلْنَ به حَبُّ الفَنا لم يُحطَّـمِ
ويقال: هو شجرٌ له حَبٌّ أحمر تتَّخذ منه القلائد. والفَناةُ أيضاً: البقرة، والجمع
مقاييس اللغة
ابن فارس · القرن ١١مترجمالحروف: ٢٬٦٦١(باب الفاء والنون وما يثلثهما)
(فني) الفاء والنون والحرف المعتلّ. هذا بابٌ لا تنقاس كلِمُهُ، ولم يُبْنَ على قياسٍ معلوم، وقد ذكرنا ما جاء فيه. قالوا: فَنِيَ يَفْنَى فَناءً، والله تعالى أفناهُ، وذلك إذا انقطع. والله تعالى قَطَعه، أي ذهب به. والفَنَا مَقصورٌ: عِنَب الثّعلب. والفِناء: ما امتدَّ مع الدَّار من جوانبها، والجمع أفنية. ويقولون: هو من أفناء العرب، إذا لم يُدْرَ ممن هو. والمُفانَاة:
لسان العرب
ابن منظور · القرن ١٣مترجمالحروف: ٥٬٦٠٤الفَناء: نَقِيض البقاء، والفعل فَنى يَفْنَى نادر؛ عن كراع، فَناء فهو فانٍ، وقيل: هي لغة بلحرث ابن كعب؛ وقال في ترجمة قرع: فلما فَنى ما في الكنائن، ضارَبُوا
إلى القُرْعِ من جِلْدِ الهِجانِ المُجَوَّبِ
أَي ضربوا بأَيديهم إِلى التِّرَسةِ لما فَنِيت سهامهم. قال: وفَنى بمعنى فَنِيَ في لغات طيّء، وأَفْناه هو. وتَفانى القومُ قتلاً: أَفنى بعضهم بعضاً، وتفانوا أَي أَفنى بعضهم بعضاً في الحرب. وفَنِيَ
القاموس المحيط
الفيروزآبادي · القرن ١٥مترجمالحروف: ١٤٣* ف ن ي * * فَنِيَ * الشيء * فَنَاءً * باد و * تَفَانَوْا * أفنى بعضهم بعضا في الحرب و * فِنَاءُ * الدار ما امتدّ من جوانبها والجمع * أفْنِيَةٌ
تاج العروس
الزبيدي · القرن ١٨مترجمالحروف: ٢٬٧٦٢: ( ي ( *!فَنِيَ ) الشَّيءُ ، ( كرَضِيَ ) ، هذه هي اللُّغَةُ المَشْهورَةُ ؛ ( و ) حَكَى كُراعٌ : *!فَنَى *!يَفْنَى ، مثْلُ ( سَعَى )
يَسْعَى وهو نادِرٌ ، وقالَ : وهي بلُغَةِ بلحارِثِ بنِ كعْبٍ ، ( *!فَنَاءً ) ، مَصْدرُ البابَيْنِ ، فهو *!فانٍ : ( عُدِمَ ) .
( وفي المُحْكم : *!الفَناءُ ضِدُّ البَقاءِ .
وقالَ أبو عليَ القالِي : الفَناءُ نَفادُ الشيءِ ؛ قالَ نابِغَةُ بَني شَيْبانَ :
سَتَبْقَى
معجم لين
إدوارد لين · القرن ١٩مترجمالحروف: ٦٬٥٧٨المدخل: فنىفَنِىَ
1 فَنِىَ ذ , (T, S, M, Msb, K, &c.,) aor. يَفْنَى; (T, M, Msb, K;) and فَنَى, aor. يَفْنَى, (M, K,) which is extr., mentioned by Kr, and said by him to be of the dial. of Belhلrith Ibn-Kaab; (M;) the former of the two verbs being that which is commonly known; (TA;) inf. n. فَنَآءٌ, (T, S, M, Msb, K, &c.,) which is of both of the verbs; (TA;) It (i. e. a thing, S, Msb, TA) passed away and
قاموس سالمون
هنري أنتوني سالمون · القرن ١٩مترجمالحروف: ٩٧٤فَنِيَ
فَنِيَ A ( n. ac. فَنًى [ 4 ] , فَنَآء [ 22A ] ),
a. Disappeared, vanished; wasted away, dwindled; decayed; was spent, exhausted; perished; was perishable, transient; was mortal; was decrepit, old.
فَاْنَيَ
فَاْنَيَ III ,
a. Coaxed, flattered, caressed, courted, curried favour with.
أَفْنَيَ
أَفْنَيَ IV ,
a. Caused to perish, to pass away; destroyed, brought to nought; annihilated;
كتاب الله
مستخلص من الاستعمال القرآنيمترجمالحروف: ١١٬١٢٦فني
فَنِيَ - يَفْنَى - فاني
فَنِيَ - يَفْنى + الكائن أو الشيء: ضد "بقي - يبقى": اختفى كامل بنائه وكيانه الظاهر من الوجود
فَاني - فان: اسم فاعل صفة مشبهة من " فَنيَ - يَفْنى"
واللفظ ينتمي إلى مجموعة ألفاظ " هلاك وفناء الشيء وزواله، جسماً، أو أثراً وفعلاً " وهي:
فَنيَ - يَفْنى، هَلَكَ - يَهْلِكُ، زَهَقَ - يَزْهَقُ، بَادَ - يَبيْدُ، بَطَلَ -
الصيغ(١)
الجذور المجاورةالمجاورة: ٠ (الإجمالي: ٣)
الأدوات مخفية؛ لهذا الجذر مجاورات من الأدوات فقط.
الآيات التي ورد فيها(١)
تحليل الجذر
تعريف الجذر والخلاصة
| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | فني |
| Yapı | Üçlü |
| Özel Durum | Nakıs (son harfi illetli) |
| Bağlamsal Yakın Kökler | هلك, زول, نفد, موت |
| Zıt Kök | بقي |
| Çekirdek Özet 1 | Bir şeyin sınırına ve sonuna erişerek gücünün, yapısının ve mevcudiyetinin kademeli olarak tükenmesi |
| Çekirdek Özet 2 | Yaratılmış tüm varlıkların ontolojik sınırına ulaşıp zeval bulması ve mutlak sürekliliğin yalnızca ilahi zata ait olması |
| Çekirdek Özet 3 | Varlık kategorisinin kendi başına kalıcı olmayıp sonluluk damgası taşıdığı, mutlak varlık ile izafi varlık arasındaki ontolojik ayrım |
| Kritik Hata Riski | Kökü mutlak yok oluş (adem-i mutlak) veya madde dışı bir hiçlik olarak daraltıp, varlığın ilahi beka karşısındaki izafi ve tükenici niteliğini gözden kaçırma yanılgısı |
التحليل الثنائي
| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| فن | Ayrışma, kollara ayrılma, yayılma ve tükenişe doğru incelerek sınıra varma; bu anlam ağaç dallarının ayrışmasını anlatan فنن ve aşırı yaşlılıktan gücün dağılıp tükenmesini niteleyen فند köklerinde de görülür | ي | Anlamı zayıflama, akışın sonuna gelme, kademeli bir çözülmeyle nihai bitiş çizgisine erişme ve tükenme yönünde özelleştirmiştir |
التحليل التصويري للحروف
| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| ف | Ağız; açıklık, çıkış ve kenar | Varlığın iç sınırından dış hududuna ve bitiş çizgisine doğru yönelen çıkış hareketini temsil eder |
| ن | Balık, yılan veya filiz; süreklilik, canlılık ve hareket | Akıp giden canlılığı, zaman içindeki mevcudiyeti ve varoluşsal süreci simgeler |
| ي | El ve kol; uzanma, iş ve yönelim | Sürecin nihai bir amaca veya sınıra doğru uzanıp fiili neticeye ulaşmasını ifade eder |
| فني | Ağızdan çıkış ve kenara varış imgesinin canlılık akışıyla birleşerek nihai sınıra uzanması | Varlığın zaman içindeki canlı akışının dış sınıra dayanması, takatinin ve formunun bu sınırda son bularak tükenmesi hareketini tasvir eder |
الاستعمال التاريخي والمبكر
| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Yaşlanıp gücün tükenmesi, ağacın yapraklarını dökmesi, evin önündeki geniş alanın (avlu/fina) yapının bittiği sınırda yer alması ve bir nesnenin aşınarak son kırıntılarına kadar bitmesi |
| Cahiliye şiiri kullanımı | İmruü'l-Kays'ın Muallaka'sında geçen كأنّ فُتات العِهن في كُلِّ منزلٍ / نَزَلْنَ به حَبُّ الفَنا لم يُحَطَّـم mısraında yabani bir bitkinin (itüzümü) taneleri için kullanılması; Lebîd'in Muallaka'sında insanın yaşlanarak tükenişini anlatan حَبائِلُه مَبْثوثةٌ بسَبِيلِه / ويَفْنى إِذا ما أَخْطَأَتْه الحَبائلُ beyti |
| Erken Arapça kullanım | Hz. Ömer'in hac ve gazve sürekliliğini tavsiye ederken kullandığı ömrün tükenişine kadar devam etmeyi bildiren حَجَّةً ههنا ثم احْدِجْ ههنا حتى تَفْنى ifadesi ve Hz. Muaviye'nin yaşlı ve tükenmiş develeri nitelemek için kullandığı الفانية tabiri |
المصدر Kitābü'l-ʿAyn, Maqāyīs al-Lugha, Lisān al-ʿArab, Dīwānu Lebîd.
الطبقة الاشتقاقية السامية
Arapça فني kökü, Sami dil ailesinde sınır, yüz, yönelme ve bir yönün sonuna varma anlamlarını barındıran zengin bir morfo-semantik tabana dayanır. Kökün ilk iki konsonantı olan morfemik çekirdek, İbranicede yüz, yön ve dönme anlamı taşıyan פנה (panah / paneh) fiilinde ve Ugaritçede aynı yönelimsel kökte karşılık bulur. İbranicede bu kök bir şeyin yüzünü dönmesi, arkada kalması, günün akşama doğru dönüp tükenmesi (penot hayyom) bağlamlarında kullanılırken; Arapçada son harfin zayıflığı ile birlikte bu yöneliş, bir sürecin hududuna vararak tükenmesi, takatin bitmesi ve varlığın çözülmesi anlamında yoğunlaşmıştır. Süryanicede ise yönelme ve dönme türevleriyle paralel semantik çizgiler korunmuştur. Arapçadaki فني kullanımı, soyut bir hiçlikten ziyade bir şeyin sınırına (fina') ulaşıp nihayete ermesini ifade eden somut ve süreçsel bir semantik dönüşümün ürünüdür.
درجة الثقة Güçlü
المصدر Brown-Driver-Briggs Hebrew and English Lexicon, Koehler-Baumgartner HALOT, Payne Smith Syriac Dictionary.
التحليل الاشتقاقي
| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | Sınır, avlu (fina'), aşırı yaşlılık ve tükenme | Varlığın kenarına veya son haddine varıp mevcudiyetinin dağılması ve bitmesi | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | İbranice פנה (panah), Süryanice פנא (pna) | Bir yöne dönme, yönelme, vaktin sona ermesi veya günün dönüp tükenmesi semantiğiyle akrabadır | Güçlü |
| Daha geniş dilsel ilişki | Afro-Asyatik yönelim ve uç/kenar kökleri | Doğu ve Kuzey Afrika kollarında yön, sınır ve dış kenar bildiren ilksel morfemlerle muhtemel temas | Muhtemel |
المصدر Brown-Driver-Briggs, Cohen Dictionnaire des racines sémitiques.
الجذور الشقيقة (التقاليب)
| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| فني | Anlamlı | Tükenmek, son bulmak | Varlığın veya gücün sınırına erişip zeval bulması | Hedef kök; Kur'an'da geçer |
| فين | Anlamlı | Vakit, an, zaman aralığı | Sürecin muayyen aralıklarla tekrarlanması veya zaman dilimi | Kur'an'da geçmez |
| نفي | Anlamlı | Uzaklaştırmak, sürmek, gidermek | Bir şeyi bulunduğu mekândan veya durumdan dışarı atmak | Kur'an'da geçer; dışlama yönüyle hedef kökle yakın |
| نيف | Anlamlı | Fazlalık, artmak, aşmak | Bir sayının veya sınırın üzerine çıkmak, ziyade olmak | Kur'an'da geçmez; sınır aşımı yönüyle hedef köke karşıt eğilim taşır |
| يفن | Anlamlı | Yaşlı, çökmüş ihtiyar | Yaşın ilerlemesiyle takati kalmamış ve ömrü tükenmiş kimse | Kur'an'da geçmez; hedef kökle doğrudan semantik akrabadır |
| ينف | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Arapça sözlüklerde bu dizilişte kök kaydı bulunmamaktadır | Sözlüklerde mühmel kabul edilir |
الجذور المجاورة والجذر المضاد
| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| فني | Merkez | Tükeniş ve zeval | Kademeli olarak sınırına ulaşıp varlığın ve gücün son bulması | Bir sürecin tabii sınırına dayanarak çözülmesi ve bitmesi |
| هلك | Komşu | Bozulma ve yok olma | Ani, yıkıcı veya bozucu bir sebeple mevcudiyetin parçalanıp yitmesi | Kendi içinde zevalden ziyade harabiyet ve işlev kaybı ağırlıklıdır |
| زول | Komşu | Ayrılma ve yer değiştirme | Bir hâlden veya makamdan kayarak ortadan kalkma | Varlığın kendisinden ziyade konumunun veya hâlinin son bulmasıdır |
| نفد | Komşu | İkmal ve bitiş | Bir kaynağın harcanarak kırıntısına kadar tükenmesi | Depolanan veya mevcut olan miktarın harcanıp sıfırlanmasıdır |
| موت | Komşu | Canlılığın kesilmesi | Biyolojik veya fonksiyonel hayatın sona ermesi | Doğrudan hayat ve ruh karşıtı olarak organik bitişi imler |
| بقي | Zıt | Süreklilik ve kalıcılık | Sınır ve zaman aşımına uğramaksızın varlığını daim kılma | Zevale ve tükenmeye maruz kalmaksızın sabit kalma |
مقابلات المعنى في لغات أخرى
| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | فني | Tükeniş, sonluluk | Bir şeyin sınırına varıp mevcudiyet ve tesirinin son bulması | Kesin |
| Latince | Caducus, transitorius, vanescere | Düşücü, geçici, silinip yok olan | Maddi formun zayıflayıp ortadan kalkmasını karşılar; ilahi beka zıtlığını dışarıda bırakır | Güçlü |
| İngilizce | Perishable, evanescent, transient | Çürüyebilir, geçici, zeval bulucu | Varlığın fani ve sonlu yapısını doğru aktarır; ancak tükeniş sürecinin ontolojik derinliğini tam kapsamaz | Güçlü |
| Almanca | Vergänglich, hinfällig | Gelip geçici, çöküntüye uğrayan | Zaman içindeki çözülmeyi ve dayanıksızlığı çok iyi yansıtır | Güçlü |
| Fransızca | Périssable, éphémère | Ölümlü, zail olan, kalıcı olmayan | Varlığın ömrünün kısalığına odaklanır; varoluşsal nihayeti kısmen dışarıda bırakır | Güçlü |
المصدر Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch, Robert Dictionnaire de la langue française.
الوجوه والنظائر
| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| فَانٍ (İsm-i fâil formu) | Yeryüzündeki tüm varlıkların kaçınılmaz ontolojik sonluluğu ve zevali | Rahmân suresinde ilahi zatın mutlak ve kalıcı celal ve ikramı karşısında bütün mahlukatın durumunu niteleyen bağlam (Rahmân 55:26) |
سياق الكلام والفقه والتفسير والحديث
| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | Fenâü'l-âlem ve fenâ-bekâ diyalektiği | Âlemin sonlu olup olmadığı, yok oluşun adem-i sırf mı yoksa yapısal dağılma mı olduğu tartışması | Yaratılmış varlığın kendi zatı gereği yok olmaya mahkûm oluşu |
| Fıkıh | Vakıf hukuku ve mülkiyetin intikali | Mülkiyet sahibinin veya vakfın tükenmesi, neslin kesilmesi (fenâü'l-akab) durumundaki intikal | Hukuki ehliyetin veya mülkiyet zincirinin nihayete ermesi |
| Tefsir | İlahî bekâ ile kevni zeval mukayesesi | Rahmân suresindeki ayetin kıyamet kopuşunu mu yoksa mahlukatın ontolojik fıtratını mı bildirdiği | İzafi varlığın sınırına erişmesi ve baki kalanın yalnızca Allah olması |
| Hadis | Dünyanın geçiciliği ve ömrün tükenişi | İnsan hayatının sınırlılığı, ihtiyarlık ve ahirete hazırlık rivayetleri | Gücün ve zamanın tükenerek nihai hesaba doğru varılması |
تحليل النظام الديني والعلمي والسياسي والاقتصادي
| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Ontolojik zemin | Mahlukatın sonluluğu | Şirki engelleme | Hiçbir yaratılmışın mutlak ve ebedi olamayacağını göstererek tapınmayı yalnızca Bâkî olan zata has kılar | Kesin |
| İlmi | Fiziksel evren | Entropi ve termodinamik son | Kapalı sistemlerin sınırını belirleme | Maddi süreçlerin enerjilerini tüketerek bir durağanlığa ve yapısal sonluluğa yöneldiğini açıklar | Güçlü |
| Siyasi | İktidar ve medeniyet | Gücün ve sistemlerin zevali | Despotizmi sınırlama | Hiçbir siyasi otorite veya imparatorluğun baki kalmayacağını, her iktidarın tükeniş sınırına tabi olduğunu bildirir | Güçlü |
| İktisadi | Tüketim ve meta döngüsü | Değer ve malın aşınması | Sermaye putlaştırmasını önleme | Biriktirilen ve tüketilen servetin zeval bulucu karakterini göstererek yatırımı kalıcı değerlere yönlendirir | Güçlü |
التماثل في العلوم العددية والإنسانية
| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Entropi ve asimptotik sönümlenme | Bir sistemdeki kullanılabilir enerjinin tükenerek sistemin nihai durağanlık veya dağılma sınırına ulaşması | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Kurumsal yaşam döngüsünün tükenişi | Sosyoloji ve tarihte kurumların, medeniyetlerin ve yapıların kaçınılmaz olarak zeval bulup çözülmesi | Güçlü |
التضييق الخاطئ وخطر الخطأ
| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Kökü yalnızca fiziksel bir ölüm veya mekanik bir yok oluşa indirgeyip, ontolojik ve ahlaki boyutunu dışarıda bırakmak |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Yaratılmış olan her varlığın bizatihi kendi özünde sonlu, tükenici ve mutlak devamlılıktan yoksun oluşu; ilahi bekanın mutlaklığı |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | İnsanın ve ürettiği sistemlerin mutlaklaştırılarak ebediyet vehmine kapılınması ve ilahi otoritenin tek baki kaynak oluşunun kavranamaması |
خلاصة موجَّهة لفهم القرآن
| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Varlık hiyerarşisini net biçimde kurarak Yaratan ile yaratılan arasındaki mutlak ontolojik farkı tek bir formda billurlaştırır. |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | Tevhidin ilahi beka ile açıklandığı, dünyanın ve üzerindekilerin geçiciliğinin vurgulandığı ve kıyamet sahnelerinin yer aldığı ayetlerde belirleyicidir. |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Yaratılmış varlıklara, güce veya dünyaya kalıcılık atfeden seküler veya pagan ebediyet kurgularını yıkarak hakiki bekânın yönünü gösterir. |
التركيب النهائي والنموذج الرياضي
- Somut anlamBir nesnenin, yapının veya canlı gücünün son sınırına vararak aşınması, dökülmesi ve tükenmesi.
- Soyut anlamVarlığın kendi başına yetersizliği sebebiyle kaçınılmaz olarak zeval bulması ve mutlak süreklilikten yoksun oluşu.
- Sistematik karşılıkİlahi zât dışındaki her mevcudun sınırlı bir zamansal ve varoluşsal aralığa hapsolmuş olması, mutlak varlık ile izafi varlık ayrımı.
- LaTeX modeli
- LaTeX açıklamasıFormülde , zamana () bağlı olarak yaratılmış bir varlığın mevcudiyet veya kapasite fonksiyonunu temsil eder. Zaman nihai sınır olan değerine yaklaştıkça bu fonksiyon sıfıra () yönelerek faniliği ve tükenişi gösterir. Buna karşılık , zamandan ve sınırlardan münezzeh olan ilahi bekâyı temsil etmekte olup süreklilik arz eder.