نفد
ن - ف - د
جذر- الورود: ٥
- الآيات: ٤
- الصيغ: ٥
- المعاجم: ١٢
معناه في القرآن: Tükenir
ملاحظاتي
المعاجم(١٢)
كتاب العين
الخليل بن أحمد · القرن ٨مترجمالحروف: ١٬٨٥٤باب الدال والنون والفاء معهما
د ن ف، ن د ف، ف ن د، د ف ن، ن ف د، ف د ن يستعملات
دنف:
الدَّنَفُ: المَرَض المُخامِرُ المُلازِم، ورجل دَنِفٌ، وفِعلُه دَنِفَ وأدنَفَ.
وامرأة دَنِفَةٌ ورجلٌ مُدنِفٌ أيضاً، فإذا قلت: رجلٌ دَنَفٌ فالرجل والمرأة فيه سواء وكذلك الجمع لأنه مصدر، قال:
والشمسُ قد كادَتْ تكونُ دَنَفا
أي حين اصفرَّتْ.
ندف:
النَّدْف: طَرْق القُطنِ بالمِنْدَف، والفعل يندِفُ.
والدابَّةُ
الصحاح
الجوهري · القرن ١٠مترجمالحروف: ٢٨٣نَفِدَ الشيءُ بالكسر نَفاداً: فَنِيَ. وأنْفَدْتُهُ أنا. وأَنْفَدَ القومُ، أي ذهبت أموالهم، أو فَنِيَ زادهم. قال ابن هرمةَ:
أَغَرُّ كمِثْلِ البَدْرِ يَسْتَمْطِرُ الندَىويَهْتَزُّ مُرْتاحاً إذا هو أَنْـفَـدا
واسْتَنْفَدَ وُسعه، أي استفرغَه. وخصمٌ مُنافِدٌ: يستفرغ جهدَه في الخصومة.
تهذيب اللغة
الأزهري · القرن ١٠مترجمالحروف: ٦٬٩٢٥د ن ف
دنف ، دفن ، نفد ، ندف ، فند ، فدن : مستعملات .
دنف : قال الليث : الدَّنَفُ المرض المخامِر اللاَّزِمُ ، وصاحبه دَنِفٌ ومُدْنِفٌ وقد دَنِفَ يَدْنف وقد أدْنَفَ فهُو مُدنَفٌ وامرأة دَنَفَةٌ ، فإذا قلت : رجل دَنَفٌ لم تُثنِّ ولم تجمع ولم تؤنِّثْ قال العجاج :
والشَّمْسُ قد كادتْ تكون دَنَفَا
أي حين اصفَرَّت .
سلمة عن الفراء : رجل دَنَفٌ وضَنًى ، وقومٌ دَنَفٌ وَضَنًى ويجوز أن يُثَنَّى الدنف ويجمع
مقاييس اللغة
ابن فارس · القرن ١١مترجمالحروف: ١٠٬٧٤٠(باب النون والفاء وما يثلثهما)
(نفق) النون والفاء والقاف أصلانِ صحيحان، يدلُّ أحدُهما على انقطاعِ شيءٍ وذَهابه، والآخر على إخفاءِ شيءٍ وإغماضِه. ومَتَى حُصِّل الكلامُ فيهما تقارَبا.
فالأوَّل: نَفَقَت الدّابةُ نُفوقاً: ماتت، ونَفَق السِّعر نَفَاقاً، وذلك أنَّه يمضي فلا يَكْسُد ولا يَقِف. وأنْفَقوا: نَفَقت سُوقُهم. والنَّفَقة لأنَّها تمضي لوجهها. ونفَق الشيءُ: فني يقال قد نَفِقَتْ نفقةُ القوم.
المفردات في غريب القرآن
الراغب الأصفهاني · القرن ١١مترجمالحروف: ٢٩٧- النفاد: الفناء. قال تعالى: ﴿إن هذا لرزقنا ما له من نفاد﴾ [ص/54] يقال: نفد ينفد (راجع: الأفعال 3/163). قال تعالى: ﴿قل لو كان البحر مدادا لكلمات ربي لنفذ البحر قبل أن تنفذ﴾ [الكهف/109]، ﴿ما نفدت كلمات الله﴾ [لقمان/27]. وأنفدوا: فني زادهم، وخصم منافد: إذا خاصم لينفد حجة صاحبه، يقال: نافدته فنفدته.
أساس البلاغة
الزمخشري · القرن ١٢مترجمالحروف: ٤٣١ن ف د
المال نافد وقد نفد نفاداً وأنفدوا ما عندهم واستنفدوه وانتفدوه.
قال الحارثيّ يصف بقرة: إذا استنفدت مرعًى طباها لغيره أغنّ كبرد الخال مقرته سهل وأنفد القوم: فنى زادهم.
ورجل منافد: يحاجّ الخصم حتى يقطع حجّته وينفدها.
يقال: هل عنكم من منافد.
ويقال: ليس له رافد ولا منافد.
قال أبّاق الدبيريّ في ابنه الرّكّاض: وهو إذا ما قيل هل من رافد أو رجل عن حقكم منافد يكون للغائب
لسان العرب
ابن منظور · القرن ١٣مترجمالحروف: ٢٬٢٧٧نَفِدَ الشيءُ نَفَداً ونَفاداً: فَنِيَ وذهَب. وفي التنزيل العزيز: ما نَفِدَت كلماتُ الله؛ قال الزجاج: معناه ما انقَطَعَتْ ولا فَنِيَتْ. ويروى أَن المشركين قالوا في القرآن: هذا كلامٌ سَيَنْفَدُ وينقطع، فأَعلم الله تعالى أَنّ كلامه وحِكْمَتَه لا تَنْفَدُ؛ وأَنْفَدَه هو واسْتَنْفَدَه. وأَنْفَدَ القومُ إِذا نَفِدَ زادُهم أَو نَفِدَتْ أَموالُهم؛ قال ابن هرمة:
أَغَرّ كَمِثْلِ البَدْرِ يَسْتَمْطِرُ
القاموس المحيط
الفيروزآبادي · القرن ١٥مترجمالحروف: ١٧٢* ن ف د * * نَفِدَ * الشيء بالكسر * نَفَادا * فني و * أَنْفَدَهُ * غيره وخصم * مُنَافِدٌ * يستفرغ جهده في الخصومة وفي الحديث ﴿إنْ * نَافَدْتَهُمْ * نافَدُوك﴾ ويروى بالقاف
تاج العروس
الزبيدي · القرن ١٨مترجمالحروف: ٢٬٤٥٤نفد الشيء، كسمع، ينفد نفادا، بالفتح، ونفدا، محركة: فنى وذهب، ونقل شيخنا عن الزمخشري في الكشاف أنه لواستقرأ أحد الألفاظ التي فاؤها نون وعينها فاء لوجدها دالة على معنى الذهاب والخروج وقاله غيره، انتهى. وفي التنزيل العزيز ما نفدت كلمات الله قال الزجاج: معناه ما انقطعت ولا فنيت، ويروى أن المشركين قالوا في القرآن: هذا كلام سينفد وينقطع، فأعلم الله تعالى أن كلامه وحكمته لا تنفد. وأنفده هو: أفناه،
معجم لين
إدوارد لين · القرن ١٩مترجمالحروف: ٣٬١٢٧نَفِدَ
1 نَفِدَ ذ , aor. نَفَدَ , inf. n. نَفَادٌ (S, A, L, Msb, K) and نَفَدٌ, (L, K,) It (a thing, S, &c.) passed away and came to an end; became spent, exhausted, or consumed; failed entirely; ceased; syn. فَنِى (S, A, L, Msb, K) and ذَهَبَ (S, L, K) and اِنْقَطَعَ. (L, Msb.)
انقدهُ
4 انقدهُ ذ (S, A, L, Msb, K) and ↓ استنفدهُ (A, L, K) and ↓ انتفده (K) He caused it to pass away or come to an
قاموس سالمون
هنري أنتوني سالمون · القرن ١٩مترجمالحروف: ٨٣٨نَفِدَ
نَفِدَ A ( n. ac. نَفَد 4 , نَفَاْد 22 ),
a. Was exhausted, spent; ceased; failed.
نَفَّدَ
نَفَّدَ II
a. [ coll. ], Detailed.
نَاْفَدَ
نَاْفَدَ III ,
a. Prosecuted, went to law with.
أَنْفَدَ
أَنْفَدَ IV ,
a. Exhausted, consumed, spent.
b. see I .
c. Was destitute.
تَنَاْفَدَ
تَنَاْفَدَ VI
a. [ Ila ], Went to law.
اِنْتَفَدَ
اِنْتَفَدَ VIII ,
a. see IV (a) .
b. Claimed &
كتاب الله
مستخلص من الاستعمال القرآنيمترجمالحروف: ٨٬١٧٤نفد
نَفِدَ - يَنْفَدُ - نَفَاد
نَفِدَ - يَنْفَدُ + الشيء (مال - طعام): يذهب وينقطع ويقضي ويفنى: ينتهي ولا يبقى منه شيء
نَفاد: على وزن " فَعال " اسم فعل من " نَفِدَ - يَنْفَدُ ": الانتهاء والفناء وعدم بقاء شيء منه
واللفظ ينتمي إلى مجموعة ألفاظ " هلاك وفناء الشيء وزواله، جسماً، أو أثراً وفعلاً " وهي:
فَنيَ - يَفْنى، هَلَكَ - يَهْلِكُ،
الجذور المجاورةالمجاورة: ٢٥ (الإجمالي: ٣٣)
- مدد
الآيات المشتركة: ٢ · Kiriş demektir
- بحر
الآيات المشتركة: ٢ · Bahr deniz demektir
- كلم
الآيات المشتركة: ٢ · Kelime
- قلم
الآيات المشتركة: ١ · Koparılmış daldır
- بقي
الآيات المشتركة: ١ · Bakiyye bir kaptan bir şey boşaltıldıktan sonra dökülmeden…
- سبع
الآيات المشتركة: ١ · Yırtıcı hayvan demektir
- شجر
الآيات المشتركة: ١ · Ağaç
- صبر
الآيات المشتركة: ١ · Granit taş demektir
- أجر
الآيات المشتركة: ١ · (EaCR) “Acur” tuğla demektir
- جزي
الآيات المشتركة: ١ · Ceze’e (hemze ile) bir şeyin parçası, bozulmadan bütünden…
- رزق
الآيات المشتركة: ١ · Üzüm demektir
- عزز
الآيات المشتركة: ١ · Yağmur suyu ile doymuş topraktır
الآيات التي ورد فيها(٤)
قُلْ لَوْ كَانَ الْبَحْرُ مِدَادًا لِكَلِمَاتِ رَبِّي لَنَفِدَ الْبَحْرُ قَبْلَ أَنْ تَنْفَدَ كَلِمَاتُ رَبِّي وَلَوْ جِئْنَا بِمِثْلِهِ مَدَدًا
Tükenir
تحليل الجذر
تعريف الجذر والخلاصة
| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | نفد |
| Yapı | Üçlü kök |
| Özel Durum | Belirgin fark tespit edilmedi |
| Bağlamsal Yakın Kökler | فني, فرغ, قطع |
| Zıt Kök | بقي |
| Çekirdek Özet 1 | Bir kaynağın, azığın veya suyun harcanarak tamamen bitmesi, son damlasına kadar tükenip kesilmesi |
| Çekirdek Özet 2 | İnsanî ve dünyevî kaynakların sınırlılığı ile ilahî kelimelerin ve lütufların sonsuzluğu arasındaki mutlak karşıtlık |
| Çekirdek Özet 3 | Tükenebilir olan ile tükenmez olanın ontolojik ayrımı; ilahî kudret, ilim ve nimetlerin nihayetsizliği |
| Kritik Hata Riski | Kökün anlamını yalnızca fiziksel bir yok oluş sanıp, kaynağın aslından gelen varoluşsal süreklilik ve sınırsızlık vurgusunu gözden kaçırmak |
التحليل الثنائي
| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| نف | İçeriden dışarıya doğru üfleme, fışkırma, itilme, ayrılma ve dağılarak boşalma hareketi; nitekim نفخ üflemeyi, نفث püskürtmeyi, نفذ bir şeyi delip geçmeyi, نفق harcanıp çıkmayı veya tükenmeyi, نفر ürküp ayrılmayı ifade eder. | د | Kapı, sınır ve kesintiyi imleyen sesin eklenmesiyle, dışarı doğru boşalan ve harcanan şeyin sınıra ulaşıp tamamen kesilmesi, ardında hiçbir bakiye bırakmayacak biçimde tükenmesi anlamı pekişmiştir. |
التحليل التصويري للحروف
| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| ن | Filiz veya yılan; süreklilik, akış, hareket ve canlılık | |
| ف | Ağız; dışa açılma, çıkış, sarf edilme ve harcanma | |
| د | Kapı; sınır, son nokta, kesilme ve durma | |
| نفد | Bir kaynaktan dışarıya doğru sürekli akan veya harcanan unsurun nihai sınıra dayanarak tamamen kesilmesi ve tükenmesi hareketi |
الاستعمال التاريخي والمبكر
| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Çöl yolculuğunda yolcunun azığının tamamen bitmesi veya kuyudaki suyun son damlasına kadar çekilip kuruması; kuyunun suyunun tükenmesi durumu için Arapçada أَنْفَدَتِ الرَّكِيَّةُ denir. |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Erken Arap şiirinde bir otlağın veya kaynağın hayvanlar tarafından tüketilmesini ifade etmek üzere türevleri kullanılmıştır; nitekim el-Hârisî bir sığırı tasvir ederken otlağın bitirilmesini إِذَا اسْتَنْفَدَتْ مَرْعًى ibaresiyle zikreder. |
| Erken Arapça kullanım | İbn Herme bir beytinde cömert bir kimseyi överken elindeki her şeyi tüketse dahi sevinç ve cömertliğini koruduğunu şu mısra ile anlatır: أَغَرّ كَمِثْلِ البَدْرِ يَسْتَمْطِرُ النَّدَى / ويَهْتَزُّ مُرْتاحاً إِذا هو أَنْفَدَا |
المصدر Lisān al-ʿArab, Asās al-Balāgha, Maqāyīs al-Lugha.
الطبقة الاشتقاقية السامية
Arapça نفد kökü, Sami dillerinin güney kolunda belirginleşen ve temel olarak harcanıp bitme, tükenme, son bulma ve sınırına ulaşma manalarını taşıyan bir köktür. Kuzeybatı Sami dillerinde ve İbranicede aynı anlamsal işlev genellikle farklı fonetik dizilimlerle veya kökteş köklerin semantik kaymalarıyla karşılanırken, Arapçada kök özellikle maddî rezervlerin (azık, su, mal) ve soyut imkânların (delil, söz, mühlet) tükenip sona ermesi noktasında özelleşmiştir. İkili نف çekirdeğinin taşıdığı dışa doğru fışkırma ve boşalma dinamiği, Sami dil havzasında genellikle maddî bir eksilme veya harcanma süreciyle birleşir. Erken dönem Arap bedevi hayatının kıtlık ve sınırlı kaynak tecrübesi, kökün birikmiş olanın harcanarak sıfırlanması manasını berraklaştırmıştır.
درجة الثقة Güçlü
المصدر Brown-Driver-Briggs, David Cohen, Lisān al-ʿArab.
التحليل الاشتقاقي
| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | Azığın ve kuyu suyunun tükenmesi | Bir rezervin harcanarak veya sağılarak bitirilmesi, kabın veya kaynağın boşalması çekirdek anlamı oluşturur. | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | Güney Sami dillerinde tükenme ve kesilme alanı | Dışa doğru akış ve harcanma bildiren Sami kök matrisleriyle fonetik ve semantik akrabalık taşır. | Güçlü |
| Daha geniş dilsel ilişki | Veri bulunamadı | Afro-Asyatik çerçevenin dışındaki dil aileleriyle doğrulanmış doğrudan bir köken bağı tespit edilememiştir. | Veri bulunamadı |
المصدر Maqāyīs al-Lugha, Tahdhīb al-Lugha.
الجذور الشقيقة (التقاليب)
| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| نفد | Anlamlı | Tükenmek, bitmek | Bir kaynağın harcanarak son bulması, ardında hiçbir şey kalmaması | Hedef kök; Kur'an'da geçer |
| ندف | Anlamlı | Pamuk atmak, vurmak | Yayı kirişle çırparak pamuğu kabartmak veya hızlı adımlarla yürümek | Ses ve darbe ile dağıtma hareketi; Kur'an'da geçmez |
| فند | Anlamlı | Bunamak, yalanlamak | Yaşlılık sebebiyle aklın zayıflaması, görüşün tutarsızlaşması, asılsız saymak | Zihnin gücünün tükenmesi ve sapması; Kur'an'da geçer |
| فدن | Anlamlı | Yüksek köşk, saray | Taş ve kireçle yükseltilmiş muhkem bina ve köşk | Yükseltme ve kurma; Kur'an'da geçmez |
| دنف | Anlamlı | Ağır hastalık | Kişiyi ölümün eşiğine getiren, takatini tüketen ağır ve yapışkan dert | Bedensel kuvvetin tükenmesi; Kur'an'da geçmez |
| دفن | Anlamlı | Gizlemek, gömmek | Bir şeyi toprağın altına koyup üzerini örtmek, izini kaybetmek | Görünürlükten çıkarma; Kur'an'da geçmez |
الجذور المجاورة والجذر المضاد
| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| نفد | Merkez | Tükeniş ve bitiş | Bir kaynağın harcanarak veya kullanılarak tamamen sıfırlanması | Kaynağın içindeki miktarın son bulması |
| فني | Komşu | Yok oluş ve zeval | Varlığın zâtının zevale uğraması ve ontolojik olarak silinmesi | Maddenin veya varlığın kendisinin son bulması |
| فرغ | Komşu | Boşalma | Bir kabın veya mekânın içindekinin tahliye edilmesi | Boşalan nesne kalır, içindeki çekilmiş olur |
| قطع | Komşu | Kesilme | Devam eden bir akışın veya bağın dış bir müdahaleyle durması | Kaynak bitmese de irtibatın kopması |
| بقي | Zıt | Süreklilik ve kalıcılık | Bir varlığın veya kaynağın tükenmeksizin varlığını sürdürmesi | Zaman ve harcama karşısında eksilmeme |
مقابلات المعنى في لغات أخرى
| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | نفد | Tükenmek, bitmek | Bir kaynağın bütünüyle harcanıp kesilmesi | Kesin |
| Latince | haurire, consumere | Tüketmek, sonuna kadar boşaltmak | Kaynaktaki varlığı son damlasına kadar çekip bitirme yönünü karşılar | Güçlü |
| İngilizce | to be exhausted, to run out, to deplete | Tükenmek, bitmek, tükenip kalmamak | Kaynağın hacminin veya stokunun sıfırlanması durumunu tam olarak verir | Kesin |
| Almanca | versiegen, ausgehen, erschöpft sein | Kurumak, bitmek, tükenmek | Kuyunun veya kaynağın kesilmesi ve rezervin son bulması nüansını aktarır | Güçlü |
| Fransızca | s'épuiser, tarir | Tükenmek, kurumak | Bir kaynağın debisinin veya rezervinin tamamen son bulmasını ifade eder | Güçlü |
المصدر Oxford Latin Dictionary, Grimm Wörterbuch, Lane's Lexicon.
الوجوه والنظائر
| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| يَكُنْ مِدَاداً لِكَلِمَاتِ رَبِّي لَنَفِدَ الْبَحْرُ قَبْلَ أَنْ تَنْفَدَ كَلِمَاتُ رَبِّي | İlahî ilmin ve hikmetin sonsuzluğu, yaratılmış araçların yetersizliği | Yaratılışın ve varlığın hakikatlerini yazmak için denizler mürekkep olsa dahi ilahî kelimelerin asla son bulmayacağı bağlamı; Kehf 18:109 ve Lokmân 31:27. |
| مَا عِنْدَكُمْ يَنْفَدُ وَمَا عِنْدَ اللَّهِ بَاقٍ | Dünyevî metâın sınırlılığı ve faniliği | İnsanın elindeki her türlü maddî imkânın harcanarak sıfırlanacağı, buna karşılık ilahî katın kalıcılığı karşıtlığı; Nahl 16:96. |
| إِنَّ هَذَا لَرِزْقُنَا مَا لَهُ مِنْ نَفَادٍ | Cennet nimetlerinin kesintisizliği ve ebediyeti | Uhrevî rızıkların ve lütufların kesintiye uğramayacağı, sonunun gelmeyeceği müjdesi; Sâd 38:54. |
سياق الكلام والفقه والتفسير والحديث
| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | Kelam sıfatı ve ilahî ilim | İlahî kelamın ve ilmin sonsuzluğu meselesinde, yaratılmış olan denizlerin tükenmesi ile kelimelerin tükenmezliği arasındaki ontolojik fark tartışılmıştır. | Sonsuzluk ve kesintisizlik |
| Fıkıh | Nafaka, mülkiyet ve harcama sınırları | Eldeki malın veya sermayenin tükenmesi durumunda vecibelerin düşmesi ya da borçlunun iflas hali bağlamında dolaylı olarak değerlendirilir. | Rezervin sıfırlanması |
| Tefsir | Temsil ve mecaz tahlili | Denizlerin mürekkep, ağaçların kalem olması tasvirinde sayının ve hacmin ilahî ilmi kuşatamayacağı, nefâd fiilinin mutlak acziyet ve sınırlılık belirttiği vurgulanır. | Mutlak sınır ve kifayetsizlik |
| Hadis | Cedel ve münazara ahlakı | Rivayette geçen إِنْ نَافَدْتَهُمْ نَافَدُوكَ ifadesinde, hasmın delilini tüketmeye veya kusurunu sayıp dökmeye kalkışmanın karşılıklı bir tükenişe yol açacağı uyarısı yer alır. | Karşılıklı delil tüketme |
تحليل النظام الديني والعلمي والسياسي والاقتصادي
| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Varlık ve beka dengesi | Ontolojik fanilik | Fanilik ile ebediyeti tefrik etme | İnsanî olan her şey tükenmeye mahkûmken, Allah katındaki değerlerin ebedi kalacağını bildirir. | Kesin |
| İlmi | Bilgi felsefesi ve epistemoloji | Sonsuz malumat alanı | İlimde mutlak sınırın reddi | Yaratılmış algı ve araçların tükenir olduğunu, ilahî hakikatlerin ise kuşatılamaz bir sonsuzluk arz ettiğini vazeder. | Güçlü |
| Siyasi | Otorite ve güç kaynakları | İktidar rezervinin tükenişi | Meşruiyet ve güç sınırını hatırlatma | Dünyevî güçlerin maddî dayanaklarının tükenmeye açık olduğunu, kalıcı olanın ilahî adalet ilkeleri olduğunu gösterir. | Muhtemel |
| İktisadi | Kaynak yönetimi ve kıtlık | Sınırlı stok ve rezerv | Tüketim bilinci oluşturma | Dünyadaki maddî kaynakların harcanarak sıfırlanabileceğini, bu yüzden israfın önlenmesi ve ebedi yatırıma yönelinmesi gerektiğini temellendirir. | Güçlü |
التماثل في العلوم العددية والإنسانية
| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Asimptotik limit ve sıfıra yakınsama; rezerv tükenimi (depletion) | Sonlu bir kaynağın sürekli harcanarak veya belirli bir anında rezervin sıfıra ulaşması dinamiğidir; termodinamikte entropi artışıyla kullanılabilir enerjinin tükenmesini andırır. | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Tükenmişlik (burnout) ve kaynak tüketimi kuramı | Bireyin psikolojik veya toplumsal kaynaklarının sürekli baskı ve harcama altında kalarak bütünüyle işlevsizleşmesi ve bitmesi durumunu yansıtır. | Muhtemel |
التضييق الخاطئ وخطر الخطأ
| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Kökü yalnızca sıradan bir maddî harcama veya günlük bir erzak bitişi gibi algılayıp, ayetlerdeki ontolojik sonsuzluk-sonluluk gerilimini basite indirgemek. |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Kur'an'da kök, insanın sahip olduğu bütün dünyevî imkânların ve kâinattaki tüm maddî büyüklüklerin (denizler dahi olsa) sınırlılığını, buna mukabil ilahî kelimelerin ve lütufların tükenmezliğini bildiren temel bir teolojik ilke olarak kullanılır. |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | İnsanın elindekini baki zannederek dünyaya bağlanması, cennet nimetlerinin sürekliliğini dünyevî kıtlık mantığıyla değerlendirmesi veya ilahî kelamın sınırlandırılabileceğini düşünmesi hatasına yol açar. |
خلاصة موجَّهة لفهم القرآن
| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Kur'an'ın varlık hiyerarşisinde yaratılmış ile Yaratan arasındaki en temel farklardan birini; yani sonluluk ile sonsuzluk, tükenirlik ile baki oluş tezatını en yalın biçimde ortaya koyduğu için hayatidir. |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | İlahî ilmin ve kelimelerin azametini anlatan ayetlerde (Kehf 18:109, Lokmân 31:27), infak ve dünya metâının faniliğini işleyen pasajlarda (Nahl 16:96) ve cennet ehline vaad edilen ebedi nimetlerin vasfında (Sâd 38:54) belirleyicidir. |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | İnsanın kendi birikimini ve gücünü tükenmez zannetme yanılgısını yıkar; dünyevî kaynakların mutlak surette sonlu olduğunu, tükenmez tek hakikatin Allah'ın katındaki lütuf ve kelimeler olduğunu öğretir. |
التركيب النهائي والنموذج الرياضي
- Somut anlamBir kapta, kuyuda veya azık torbasında bulunan rezervin harcanarak, sağılarak veya akıtılarak son damlasına kadar boşalması ve geride hiçbir şeyin kalmaması.
- Soyut anlamSonlu ve yaratılmış varlık alanına ait her türlü imkân, mühlet, delil ve zenginliğin nihai sınıra dayanarak sıfırlanması; ilahî zâtın ilim, kelam ve lütuflarının ise hiçbir sınıra çarpmaksızın tükenmez oluşu.
- Sistematik karşılıkİlahî sistemde dünyevî kaynaklar tükenmeye mahkûm bir entropi alanı teşkil ederken, ilahî kat ebedi ve tükenmez bir varlık kaynağı olarak konumlanır.
- LaTeX modeli
- LaTeX açıklamasıFormülde zamana bağlı yaratılmış veya dünyevî kaynağı, bu kaynağın sonlu başlangıç hacmini, harcanma ve tüketilme debisini temsil eder. Belirli bir anında sonlu rezerv bütünüyle tükenerek sıfıra ulaşır (). Buna karşılık simgesi ilahî kelimeleri ve nimetleri gösterir; zaman sonsuza aksa dahi bu kaynaktan gelen akışın integrali ıraksak olup () asla tükenmez, yani nefâda uğramaz.