نفد

اختصارات لوحة المفاتيح

البحث
/
ملاحظة جديدة
n
الآية السابقة / التالية
[ ]
وضع القراءة
f
وضع الشبكة
g
كون القرآن
e
إغلاق / رجوع
Esc
تخطَّ الشبكة

شبكة الجذر

شبكة الجذر: ن-ف-دالصيغ: ٥ · الجذور المجاورة: ٢٥ · الآيات: ٤ · السور: ٤؛ المحتوى نفسه مسرود في بطاقات «الصيغ» و«الجذور المجاورة» و«الآيات».رزقلَنَفِدَبقينَفِدَتْحسننفدمددجزيتَنْفَدَيَنْفَدُبحرأجرنَفَادٍقلمحكمشجرعزز

الجذرالصيغ ٥الآيات ٤السور ٤المجاورة ٢٥

▶ افتح الشبكة (ثلاثية الأبعاد)

نفد

ن - ف - د

جذر
  • الورود: ٥
  • الآيات: ٤
  • الصيغ: ٥
  • المعاجم: ١٢

معناه في القرآن: Tükenir

ملاحظاتي

المعاجم(١٢)

كتاب العين

الخليل بن أحمد · القرن ٨مترجمالحروف: ١٬٨٥٤
باب الدال والنون والفاء معهما د ن ف، ن د ف، ف ن د، د ف ن، ن ف د، ف د ن يستعملات دنف: الدَّنَفُ: المَرَض المُخامِرُ المُلازِم، ورجل دَنِفٌ، وفِعلُه دَنِفَ وأدنَفَ. وامرأة دَنِفَةٌ ورجلٌ مُدنِفٌ أيضاً، فإذا قلت: رجلٌ دَنَفٌ فالرجل والمرأة فيه سواء وكذلك الجمع لأنه مصدر، قال: والشمسُ قد كادَتْ تكونُ دَنَفا أي حين اصفرَّتْ. ندف: النَّدْف: طَرْق القُطنِ بالمِنْدَف، والفعل يندِفُ. والدابَّةُ
اقرأ المدخل كاملًا

الصحاح

الجوهري · القرن ١٠مترجمالحروف: ٢٨٣
نَفِدَ الشيءُ بالكسر نَفاداً: فَنِيَ. وأنْفَدْتُهُ أنا. وأَنْفَدَ القومُ، أي ذهبت أموالهم، أو فَنِيَ زادهم. قال ابن هرمةَ: أَغَرُّ كمِثْلِ البَدْرِ يَسْتَمْطِرُ الندَىويَهْتَزُّ مُرْتاحاً إذا هو أَنْـفَـدا واسْتَنْفَدَ وُسعه، أي استفرغَه. وخصمٌ مُنافِدٌ: يستفرغ جهدَه في الخصومة.
اقرأ المدخل كاملًا

تهذيب اللغة

الأزهري · القرن ١٠مترجمالحروف: ٦٬٩٢٥
د ن ف دنف ، دفن ، نفد ، ندف ، فند ، فدن : مستعملات . دنف : قال الليث : الدَّنَفُ المرض المخامِر اللاَّزِمُ ، وصاحبه دَنِفٌ ومُدْنِفٌ وقد دَنِفَ يَدْنف وقد أدْنَفَ فهُو مُدنَفٌ وامرأة دَنَفَةٌ ، فإذا قلت : رجل دَنَفٌ لم تُثنِّ ولم تجمع ولم تؤنِّثْ قال العجاج : والشَّمْسُ قد كادتْ تكون دَنَفَا أي حين اصفَرَّت . سلمة عن الفراء : رجل دَنَفٌ وضَنًى ، وقومٌ دَنَفٌ وَضَنًى ويجوز أن يُثَنَّى الدنف ويجمع
رابط المدخل

د ن ف دنف ، دفن ، نفد ، ندف ، فند ، فدن : مستعملات . دنف : قال الليث : الدَّنَفُ المرض المخامِر اللاَّزِمُ ، وصاحبه دَنِفٌ ومُدْنِفٌ وقد دَنِفَ يَدْنف وقد أدْنَفَ فهُو مُدنَفٌ وامرأة دَنَفَةٌ ، فإذا قلت : رجل دَنَفٌ لم تُثنِّ ولم تجمع ولم تؤنِّثْ قال العجاج : والشَّمْسُ قد كادتْ تكون دَنَفَا أي حين اصفَرَّت . سلمة عن الفراء : رجل دَنَفٌ وضَنًى ، وقومٌ دَنَفٌ وَضَنًى ويجوز أن يُثَنَّى الدنف ويجمع فيقال : أخواك دَنَفان وإخوتك أدْنافٌ ، وإذا قلتَ : رجلٌ دَنِفٌ بكسر النون ثَنَّيْتَ وجمعت لا محالة ، فقلتَ : رجل دَنِفٌ ورجلان دَنِفان وامرأة دَنِفةٌ ونسوة دَنِفاتٌ . ندف : قال الليث : النَّدْفُ طَرْق القَطن بالمِنْدَفِ والفِعل : يَنْدِف ، والدابة تَنْدِفُ وهو مسيرها نَدْفاً ، وهو سرعة رجع اليدين ، والنَّدِيفُ القُطن الذي يباع في السوق مَنْدوفاً ، والنَّدفُ شُرْبَ السباع الماءَ بألسنتها ، وقال غيره : النَّدَّاف الضَّراب بالعُود وقال الأعشى : وصَدُوحٍ إذا يُهَيِّجُها الشُّرْ بُ تَرَقَّتْ في مِزْهَرٍ مَنْدُوف أراد بالصَّدُوح جاريةً تُغنّي ؛ وقال الأصمعيّ : رجل نَدَّافٌ كثير الأكل والنَّدْفُ الأكل . ثعلب عن ابن الأعرابي : أَنْدَفَ الرجلُ إذا مال إلى النَّدف وهو صَوْتُ العود في حِجْر الكَرِينَةِ . فند : قال الليث : الفَنَدُ إنكار العقل من الهَرَم يقال : شيخ مُفْنِدٌ ولا يقال : عجوز مُفْنِدَةٌ لأنها لم تكن في شَبِيبَتها ذات رأي فَتُفَنَّد في كِبَرِها ، وقال الله جلّ وعزّ حكاية عن يعقوب : ( لَوْلاَ أَن تُفَنِّدُونِ ) ( يوسف : 94 ) . قال الفراء يقول : لولا أن تكذِبون وتُعجزون وتضعفون . أبو عبيد عن الأصمعيّ قال : إذا كثر كلام الرجل من خَرَف فهو المفْنِدُ أو المفنَّدُ ، ثعلب عن ابن الأعرابيّ : فَنَّدَ رأيَهُ إذا ضَعَّفَه ، وفَنَّدَ الرجلُ إذا جَلَس على فِنْدٍ وهو الشِّمْراخُ العظيم من الجَبَل ، وبه سُمِّيَ الفِنْد الزِّمَّانِيُّ فِنْداً واسمه شَهْلُ بن شَيْبَانَ وكان يُقال له عَدِيدُ الألف ، وفي الحديث أن النبي ( صلى الله عليه وسلم ) لما تُوفي غُسِّل وصلَّى عليه الناس أَفْناداً قال أبو العباس ثعلب : أي فُرادَى فُرَادَى بلا إمام ، وحُزِرَ المصلون ثلاثين ألفاً ومن الملائكة ستين ألفاً لأن مع كل مُؤمن مَلَكين . وقال قُطْرب : الفِنْد فِنْدُ الجَبل ، والفِنْدُ الغُصْن مِن الشجر ، والفِنْدُ أَرضٌ لم يُصبْها المطر ، وهي الفِنْدِيَّةُ ويقال : لَقِينا بها فِنْداً من الناس ، أي قوماً مجتمعين ، وأَفْنَادُ الليل أركانُه وبأَحَد هذه الوجوه سُمِّي الزِّمَّانِيُّ فِنْداً . قلت : وتفسير أبي العباس في قوله : صلوا عليه أَفْناداً ، أي فُرادَى لا أعلمه إلا من الفِنْد من أَفْناد الجبل ، والفِنْد من أَغْصان الشجر ، شُبّه كلُّ رجل منهم بِفِنْدٍ من أَفْناد الجَبل ، وهي شَماريخُه . وقال ابن الأعرابي : الفِنْدَأْيةُ الفأسُ وجمعه فَنادِيدُ على غير قياس . وقال الفراء : المُفَنَّدُ الضعيفُ الرأي ، وإن كان قويَ الجسم ، وإن كان رأيهُ سديداً قال : والمِفَنَّد الضعيف الرأي والجسم معاً . وروى شمر في حديث وائلة بنِ الأسْقَع أنه قال : خرج رسول الله ( صلى الله عليه وسلم ) فقال : ( أتزعمون أني من آخركم وفاةً ألا إنِّي من أوَّلكم وفاة تَتْبعونَنِي أفناداً يهلك بعضُكم بعضاً ) . قلت : معناه أنهم يَصِيرون فِرَقاً ، وحدثني الشعبي السعدي عن ابن أَبي شَيْبة عن جعفر بن عَوْن عن عيسى بنِ المُسَيّب عن محمد بن يحيى عن يحيى بن حبَّان عن عائشة : أن النبي ( صلى الله عليه وسلم ) قال : ( أَسْرَعُ الناس بي لُحوقاً قَوْمي تَسْتَجْلبُهم المنايا وتَتَنافَسُ عليهم أُمَّتهُم وَيعيش الناس بعدهم أَفْناداً يَقْتُل بعضُهم بعضاً ) . قلت : معناه أنهم يصيرون فِرَقاً مُختلفين ، يقتل بعضُهم بعضاً . يقال : هم فِنْدٌ على حِدَةٍ أي فِرْقةٌ على حِدَة . وروى شمر في حديث آخر : ( أن رجلاً قال للنبي عليه السلام : إني أريد أن أفَنِّد فَرَساً فقال : عليك به كُمَيْتاً أو أَدْهَمَ أَقْرَحَ أَرْثَمَ مُحَجَّلاً طَلْقَ اليُمْنَى ) . قال شمر : قال هارون بن عبد الله ، ومنه كان سُمِع هذا الحديث : أُفَنِّد ، أي أَقْتَنِي ، ورواه ابن المبارك عن موسى بن علي بن رباح عن أبيه قال : جاء رجل إلى النبي ( صلى الله عليه وسلم ) ثم ذكر الحديث ، قلت : قوله : أُفَنِّد فرساً أي أتَّخِذُه وأَرتبطه كأنه حِصْنٌ ألْجأ إليه كما ألجأ إلى الفِنْد من الجبل ، وهذا أحسن من قوله أفند أي أقتني مأخوذ من فِنْدِ الجَبَل وهو الشِّمْراخ العظيم منه ، ولست أَعْرِف أُفَنِّد بمعنى أَقْتَنِي . نفد : قال الليث : أنفد القوم إذا نَفِدَ زادُهم ، ونَفِدَ الشيء يَنْفَدُ نَفَاداً واستنْفَدَ القومُ ما عندهم وأنْفَدُوه . ثعلب عن ابن الأعرابي : نَافَدْتَ الخصمَ مُنافَدةً أي حَاججتَه حتى تَقْطَع حُجته وأنشد فقال : وهو إذا ما قِيل هل من وافِدٍ أو رَجُلٍ عن حَقِّكُم مُنَافِدِ يكون للغائب مِثلَ الشَّاهِدِ وقال ابن السكيت : رجل مُنَافِدٌ جَيِّدُ الاستفراغِ لحجج خَصمه حتى يُنْفِدَها فَيَغْلِبَه . وقال أبو سعيد : في فلانٍ مُنْتَفَدٌ عن غيره كقولك مَنْدُوحَةٌ ، وقال الأخطل في شعره : لقد نَزلتُ بعبد الله مَنزلةً فيها عن العَقْبِ مَنْجاةٌ ومُنْتَفَدُ أبو زيد يقال : إنّ فِي ماله لَمُنْتَفَداً أي لَسعةً . ثعلب عن ابن الأعرابي : جلس فلان مُنْتَفَداً ومُعْتنِزاً مُتَنَحِّياً . دفن : قال الليث : دَفَنَه يَدْفِنُه دَفْناً ، والدَّفين بئر أو حَوْض ، أَو مَنْهل ، سَفَتْ الريحُ فيه الترابَ حتى ادَّفَن ، وأنشد : دِفْنٌ وَطَامٍ ماؤه كالجِرْيال قال : والمِدْفَان السِّقاء البَالي والمنْهَلُ الدَّفينُ أَيضاً وهو مِدْفانٌ بمنزلة المَدْفُون ، قال : والمِدْفَانُ أيضاً مِن الناس والإبل هو الذي يَأْبَقُ ويذهبُ على وجهه من غير حَاجَةٍ ، وإنّ فيه لَدفْناً ، والداءُ الدَّفينُ الذي لا يُعلم به حتى يَظهرَ منه شَرٌّ وعَرٌّ . وفي حديث شريح : أنه كان لا يَرُدّ العبدَ من الادِّفان ، ويَردّه من الإباق الباتّ . قال أبو عبيد : قال أبو زيد : الادِّفان أن يزُوغَ العبد من مواليه اليومَ واليومين ، يقال منه : عبد دَفُونٌ إذا كان فَعولاً لِذلك . وقال أبو عبيدة : الادِّفان أن لا يَغيب من المصر في غَيْبته . قال أبو عبيد : وروى يزيد بن هارون هذا عن هشام بن محمد عن شُريح : قال يزيد : الادِّفَان أن يَأبَق العَبد قبل أن ينتهي به إلى المصر الذي يُباعُ فيه ، فإن أبَق من المِصْر فَهو الإباق الذي يُرَدُّ به قال أبو عبيد : أما كلامُ العرب فعلى ما قال أبو زيد وأبو عبيدة ، وأما الحُكْم فعلى ما قال يزيد ، أنه إذا سُبِيَ فأَبق قبل أن ينتهي به إلى المصر ، فَوُجِدَ فليس ذلك بإِبَاقٍ يُرَدُّ منه ، فإذا صار إلى المصر فأَبق فهذا يُرَد منه في الحكم ، وإن لَمْ يَغِبْ عن المصر ، قلت : والقول على ما قاله أبو زيد وأبو عبيدة ، والحكم على مَا فَسَّرَاه أيضاً لأنه إذا غاب عن مواليه في المصر اليومَ واليومين فليس بإِبَاقٍ باتَ ، ولست أدري ما الذي أَوْحشَ أَبَا عُبيد من هذا ، وهو الصواب في اللغة والحكم عليه أقاويل الفقهاء . وقال ابن شميل : نَاقةٌ دَفُونٌ إذا كانت تَغيبُ عن الإبل وتركبُ رأسَها وحْدَها ، وقد ادَّفَنَتْ ناقتُكم . وقال أبو زيد : حَسَبٌ دَفونٌ إذا لم يكن مشهوراً ، ورجل دَفُونٌ كذلك . وقال الأصمعيّ : رجلٌ دَفْنُ المروءة ودفينُ المروءة إذا لم تكن له مُروءَة . قال لبيد : يُبارِي الريحَ لَيْسَ بجانِبِيَ ولا دَفْنٍ مُروءتُه لَئِيم أبو عبيد : الدَّفَنِيُّ ضَرْب من الثياب ، والدَّفينةُ والدَّثينةُ منزلٌ لبني سُليم . فدن : قال الليث : الفَدَنُ القَصْرُ المَشِيدُ ، وجمعه أَفْدانٌ . وأنشد : كما تَرَاطَنَ في أَفْدانِها الرُّومُ قال : والفَدَانُ يَجمعُ أَدَاةَ ثَوْرين في القِرَان بتخفيف الدال . أبو عبيد عن أبي عمرو : الفَدّان واحد الفَدَادِين ، وهي البَقَر التي يُحرث بها . وقال أبو تراب : أنشدني أبو خَليفة الحُصيني لرجل يصف الجُعُلَ : أسْوَدُ كالليل ولَيسَ باللَّيْلِ لَه جَناحَان وليس بالطَّيْرِ يَجُرُّ فَدَّاناً وليْس بالثَّوْرِ فَجَمع بين الراء واللام في القَافِية وشدَّد الفدَّان . وروى أبو العباس عن ابن الأعرابي : قال : هو الفَدَانُ بتخفيف الدال . وقال أبو حاتم : تقول العامةُ : الفَدَّانُ ، والصواب الفَدَانُ بالتخفيف .

مقاييس اللغة

ابن فارس · القرن ١١مترجمالحروف: ١٠٬٧٤٠
(باب النون والفاء وما يثلثهما) (نفق) النون والفاء والقاف أصلانِ صحيحان، يدلُّ أحدُهما على انقطاعِ شيءٍ وذَهابه، والآخر على إخفاءِ شيءٍ وإغماضِه. ومَتَى حُصِّل الكلامُ فيهما تقارَبا. فالأوَّل: نَفَقَت الدّابةُ نُفوقاً: ماتت، ونَفَق السِّعر نَفَاقاً، وذلك أنَّه يمضي فلا يَكْسُد ولا يَقِف. وأنْفَقوا: نَفَقت سُوقُهم. والنَّفَقة لأنَّها تمضي لوجهها. ونفَق الشيءُ: فني يقال قد نَفِقَتْ نفقةُ القوم.
اقرأ المدخل كاملًا

المفردات في غريب القرآن

الراغب الأصفهاني · القرن ١١مترجمالحروف: ٢٩٧
- النفاد: الفناء. قال تعالى: ﴿إن هذا لرزقنا ما له من نفاد﴾ [ص/54] يقال: نفد ينفد (راجع: الأفعال 3/163). قال تعالى: ﴿قل لو كان البحر مدادا لكلمات ربي لنفذ البحر قبل أن تنفذ﴾ [الكهف/109]، ﴿ما نفدت كلمات الله﴾ [لقمان/27]. وأنفدوا: فني زادهم، وخصم منافد: إذا خاصم لينفد حجة صاحبه، يقال: نافدته فنفدته.
اقرأ المدخل كاملًا

أساس البلاغة

الزمخشري · القرن ١٢مترجمالحروف: ٤٣١
ن ف د المال نافد وقد نفد نفاداً وأنفدوا ما عندهم واستنفدوه وانتفدوه‏.‏ قال الحارثيّ يصف بقرة‏:‏ إذا استنفدت مرعًى طباها لغيره أغنّ كبرد الخال مقرته سهل وأنفد القوم‏:‏ فنى زادهم‏.‏ ورجل منافد‏:‏ يحاجّ الخصم حتى يقطع حجّته وينفدها‏.‏ يقال‏:‏ هل عنكم من منافد‏.‏ ويقال‏:‏ ليس له رافد ولا منافد‏.‏ قال أبّاق الدبيريّ في ابنه الرّكّاض‏:‏ وهو إذا ما قيل هل من رافد أو رجل عن حقكم منافد يكون للغائب
اقرأ المدخل كاملًا

لسان العرب

ابن منظور · القرن ١٣مترجمالحروف: ٢٬٢٧٧
نَفِدَ الشيءُ نَفَداً ونَفاداً: فَنِيَ وذهَب. وفي التنزيل العزيز: ما نَفِدَت كلماتُ الله؛ قال الزجاج: معناه ما انقَطَعَتْ ولا فَنِيَتْ. ويروى أَن المشركين قالوا في القرآن: هذا كلامٌ سَيَنْفَدُ وينقطع، فأَعلم الله تعالى أَنّ كلامه وحِكْمَتَه لا تَنْفَدُ؛ وأَنْفَدَه هو واسْتَنْفَدَه. وأَنْفَدَ القومُ إِذا نَفِدَ زادُهم أَو نَفِدَتْ أَموالُهم؛ قال ابن هرمة: أَغَرّ كَمِثْلِ البَدْرِ يَسْتَمْطِرُ
اقرأ المدخل كاملًا

القاموس المحيط

الفيروزآبادي · القرن ١٥مترجمالحروف: ١٧٢
* ن ف د * * نَفِدَ * الشيء بالكسر * نَفَادا * فني و * أَنْفَدَهُ * غيره وخصم * مُنَافِدٌ * يستفرغ جهده في الخصومة وفي الحديث ﴿إنْ * نَافَدْتَهُمْ * نافَدُوك﴾ ويروى بالقاف
اقرأ المدخل كاملًا

تاج العروس

الزبيدي · القرن ١٨مترجمالحروف: ٢٬٤٥٤
نفد الشيء، كسمع، ينفد نفادا، بالفتح، ونفدا، محركة: فنى وذهب، ونقل شيخنا عن الزمخشري في الكشاف أنه لواستقرأ أحد الألفاظ التي فاؤها نون وعينها فاء لوجدها دالة على معنى الذهاب والخروج وقاله غيره، انتهى. وفي التنزيل العزيز ما نفدت كلمات الله قال الزجاج: معناه ما انقطعت ولا فنيت، ويروى أن المشركين قالوا في القرآن: هذا كلام سينفد وينقطع، فأعلم الله تعالى أن كلامه وحكمته لا تنفد. وأنفده هو: أفناه،
اقرأ المدخل كاملًا

معجم لين

إدوارد لين · القرن ١٩مترجمالحروف: ٣٬١٢٧
نَفِدَ 1 نَفِدَ ذ , aor. نَفَدَ , inf. n. نَفَادٌ (S, A, L, Msb, K) and نَفَدٌ, (L, K,) It (a thing, S, &c.) passed away and came to an end; became spent, exhausted, or consumed; failed entirely; ceased; syn. فَنِى (S, A, L, Msb, K) and ذَهَبَ (S, L, K) and اِنْقَطَعَ. (L, Msb.) انقدهُ 4 انقدهُ ذ (S, A, L, Msb, K) and ↓ استنفدهُ (A, L, K) and ↓ انتفده (K) He caused it to pass away or come to an
اقرأ المدخل كاملًا

قاموس سالمون

هنري أنتوني سالمون · القرن ١٩مترجمالحروف: ٨٣٨
نَفِدَ نَفِدَ A ( n. ac. نَفَد 4 , نَفَاْد 22 ), a. Was exhausted, spent; ceased; failed. نَفَّدَ نَفَّدَ II a. [ coll. ], Detailed. نَاْفَدَ نَاْفَدَ III , a. Prosecuted, went to law with. أَنْفَدَ أَنْفَدَ IV , a. Exhausted, consumed, spent. b. see I . c. Was destitute. تَنَاْفَدَ تَنَاْفَدَ VI a. [ Ila ], Went to law. اِنْتَفَدَ اِنْتَفَدَ VIII , a. see IV (a) . b. Claimed &
اقرأ المدخل كاملًا

كتاب الله

مستخلص من الاستعمال القرآنيمترجمالحروف: ٨٬١٧٤
نفد نَفِدَ - يَنْفَدُ - نَفَاد نَفِدَ - يَنْفَدُ + الشيء (مال - طعام): يذهب وينقطع ويقضي ويفنى: ينتهي ولا يبقى منه شيء نَفاد: على وزن " فَعال " اسم فعل من " نَفِدَ - يَنْفَدُ ": الانتهاء والفناء وعدم بقاء شيء منه واللفظ ينتمي إلى مجموعة ألفاظ " هلاك وفناء الشيء وزواله، جسماً، أو أثراً وفعلاً " وهي: فَنيَ - يَفْنى، هَلَكَ - يَهْلِكُ،
اقرأ المدخل كاملًا

الصيغ(٥)

الجذور المجاورةالمجاورة: ٢٥ (الإجمالي: ٣٣)

الترتيب: مدى قوة اجتماع الجذرين في الآية نفسها مقارنةً بالمصادفة (نسبة الأرجحية لدنينغ). يُذكر عدد الآيات المشتركة في كل سطر. الأدوات مخفية افتراضيًا.
  1. مدد

    الآيات المشتركة: ٢ · Kiriş demektir

  2. بحر

    الآيات المشتركة: ٢ · Bahr deniz demektir

  3. كلم

    الآيات المشتركة: ٢ · Kelime

  4. قلم

    الآيات المشتركة: ١ · Koparılmış daldır

  5. بقي

    الآيات المشتركة: ١ · Bakiyye bir kaptan bir şey boşaltıldıktan sonra dökülmeden…

  6. سبع

    الآيات المشتركة: ١ · Yırtıcı hayvan demektir

  7. شجر

    الآيات المشتركة: ١ · Ağaç

  8. صبر

    الآيات المشتركة: ١ · Granit taş demektir

  9. أجر

    الآيات المشتركة: ١ · (EaCR) “Acur” tuğla demektir

  10. جزي

    الآيات المشتركة: ١ · Ceze’e (hemze ile) bir şeyin parçası, bozulmadan bütünden…

  11. رزق

    الآيات المشتركة: ١ · Üzüm demektir

  12. عزز

    الآيات المشتركة: ١ · Yağmur suyu ile doymuş topraktır

الآيات التي ورد فيها(٤)

  1. قُلْ لَوْ كَانَ الْبَحْرُ مِدَادًا لِكَلِمَاتِ رَبِّي لَنَفِدَ الْبَحْرُ قَبْلَ أَنْ تَنْفَدَ كَلِمَاتُ رَبِّي وَلَوْ جِئْنَا بِمِثْلِهِ مَدَدًا

    Tükenir

تحليل الجذر

تعريف الجذر والخلاصة

AlanDeğer
Kökنفد
YapıÜçlü kök
Özel DurumBelirgin fark tespit edilmedi
Bağlamsal Yakın Köklerفني, فرغ, قطع
Zıt Kökبقي
Çekirdek Özet 1Bir kaynağın, azığın veya suyun harcanarak tamamen bitmesi, son damlasına kadar tükenip kesilmesi
Çekirdek Özet 2İnsanî ve dünyevî kaynakların sınırlılığı ile ilahî kelimelerin ve lütufların sonsuzluğu arasındaki mutlak karşıtlık
Çekirdek Özet 3Tükenebilir olan ile tükenmez olanın ontolojik ayrımı; ilahî kudret, ilim ve nimetlerin nihayetsizliği
Kritik Hata RiskiKökün anlamını yalnızca fiziksel bir yok oluş sanıp, kaynağın aslından gelen varoluşsal süreklilik ve sınırsızlık vurgusunu gözden kaçırmak

التحليل الثنائي

Biliteral ÇekirdekTemel AnlamEklenen UnsurOluşan Anlam Farkı
نفİçeriden dışarıya doğru üfleme, fışkırma, itilme, ayrılma ve dağılarak boşalma hareketi; nitekim نفخ üflemeyi, نفث püskürtmeyi, نفذ bir şeyi delip geçmeyi, نفق harcanıp çıkmayı veya tükenmeyi, نفر ürküp ayrılmayı ifade eder.دKapı, sınır ve kesintiyi imleyen sesin eklenmesiyle, dışarı doğru boşalan ve harcanan şeyin sınıra ulaşıp tamamen kesilmesi, ardında hiçbir bakiye bırakmayacak biçimde tükenmesi anlamı pekişmiştir.

التحليل التصويري للحروف

BirimPiktografik İmge / HareketAnlam Açıklaması
نFiliz veya yılan; süreklilik, akış, hareket ve canlılık
فAğız; dışa açılma, çıkış, sarf edilme ve harcanma
دKapı; sınır, son nokta, kesilme ve durma
نفدBir kaynaktan dışarıya doğru sürekli akan veya harcanan unsurun nihai sınıra dayanarak tamamen kesilmesi ve tükenmesi hareketi

الاستعمال التاريخي والمبكر

AlanVeri
İlk fiziksel anlamÇöl yolculuğunda yolcunun azığının tamamen bitmesi veya kuyudaki suyun son damlasına kadar çekilip kuruması; kuyunun suyunun tükenmesi durumu için Arapçada أَنْفَدَتِ الرَّكِيَّةُ denir.
Cahiliye şiiri kullanımıErken Arap şiirinde bir otlağın veya kaynağın hayvanlar tarafından tüketilmesini ifade etmek üzere türevleri kullanılmıştır; nitekim el-Hârisî bir sığırı tasvir ederken otlağın bitirilmesini إِذَا اسْتَنْفَدَتْ مَرْعًى ibaresiyle zikreder.
Erken Arapça kullanımİbn Herme bir beytinde cömert bir kimseyi överken elindeki her şeyi tüketse dahi sevinç ve cömertliğini koruduğunu şu mısra ile anlatır: أَغَرّ كَمِثْلِ البَدْرِ يَسْتَمْطِرُ النَّدَى / ويَهْتَزُّ مُرْتاحاً إِذا هو أَنْفَدَا

المصدر Lisān al-ʿArab, Asās al-Balāgha, Maqāyīs al-Lugha.

الطبقة الاشتقاقية السامية

Arapça نفد kökü, Sami dillerinin güney kolunda belirginleşen ve temel olarak harcanıp bitme, tükenme, son bulma ve sınırına ulaşma manalarını taşıyan bir köktür. Kuzeybatı Sami dillerinde ve İbranicede aynı anlamsal işlev genellikle farklı fonetik dizilimlerle veya kökteş köklerin semantik kaymalarıyla karşılanırken, Arapçada kök özellikle maddî rezervlerin (azık, su, mal) ve soyut imkânların (delil, söz, mühlet) tükenip sona ermesi noktasında özelleşmiştir. İkili نف çekirdeğinin taşıdığı dışa doğru fışkırma ve boşalma dinamiği, Sami dil havzasında genellikle maddî bir eksilme veya harcanma süreciyle birleşir. Erken dönem Arap bedevi hayatının kıtlık ve sınırlı kaynak tecrübesi, kökün birikmiş olanın harcanarak sıfırlanması manasını berraklaştırmıştır.

درجة الثقة Güçlü

المصدر Brown-Driver-Briggs, David Cohen, Lisān al-ʿArab.

التحليل الاشتقاقي

KatmanVeriAçıklamaGüven
İç Arapça etimolojik yönAzığın ve kuyu suyunun tükenmesiBir rezervin harcanarak veya sağılarak bitirilmesi, kabın veya kaynağın boşalması çekirdek anlamı oluşturur.Kesin
Sami dilleriyle etimolojik ilişkiGüney Sami dillerinde tükenme ve kesilme alanıDışa doğru akış ve harcanma bildiren Sami kök matrisleriyle fonetik ve semantik akrabalık taşır.Güçlü
Daha geniş dilsel ilişkiVeri bulunamadıAfro-Asyatik çerçevenin dışındaki dil aileleriyle doğrulanmış doğrudan bir köken bağı tespit edilememiştir.Veri bulunamadı

المصدر Maqāyīs al-Lugha, Tahdhīb al-Lugha.

الجذور الشقيقة (التقاليب)

KombinasyonDurumTemel AnlamAnlam DetayıNot
نفدAnlamlıTükenmek, bitmekBir kaynağın harcanarak son bulması, ardında hiçbir şey kalmamasıHedef kök; Kur'an'da geçer
ندفAnlamlıPamuk atmak, vurmakYayı kirişle çırparak pamuğu kabartmak veya hızlı adımlarla yürümekSes ve darbe ile dağıtma hareketi; Kur'an'da geçmez
فندAnlamlıBunamak, yalanlamakYaşlılık sebebiyle aklın zayıflaması, görüşün tutarsızlaşması, asılsız saymakZihnin gücünün tükenmesi ve sapması; Kur'an'da geçer
فدنAnlamlıYüksek köşk, sarayTaş ve kireçle yükseltilmiş muhkem bina ve köşkYükseltme ve kurma; Kur'an'da geçmez
دنفAnlamlıAğır hastalıkKişiyi ölümün eşiğine getiren, takatini tüketen ağır ve yapışkan dertBedensel kuvvetin tükenmesi; Kur'an'da geçmez
دفنAnlamlıGizlemek, gömmekBir şeyi toprağın altına koyup üzerini örtmek, izini kaybetmekGörünürlükten çıkarma; Kur'an'da geçmez

الجذور المجاورة والجذر المضاد

Kökİlişki TürüAnlam AlanıKarşılaştırmalı NüansAnlam Detayı
نفدMerkezTükeniş ve bitişBir kaynağın harcanarak veya kullanılarak tamamen sıfırlanmasıKaynağın içindeki miktarın son bulması
فنيKomşuYok oluş ve zevalVarlığın zâtının zevale uğraması ve ontolojik olarak silinmesiMaddenin veya varlığın kendisinin son bulması
فرغKomşuBoşalmaBir kabın veya mekânın içindekinin tahliye edilmesiBoşalan nesne kalır, içindeki çekilmiş olur
قطعKomşuKesilmeDevam eden bir akışın veya bağın dış bir müdahaleyle durmasıKaynak bitmese de irtibatın kopması
بقيZıtSüreklilik ve kalıcılıkBir varlığın veya kaynağın tükenmeksizin varlığını sürdürmesiZaman ve harcama karşısında eksilmeme

مقابلات المعنى في لغات أخرى

DilKelime / KelimelerKısa AnlamDetayGüven
ArapçaنفدTükenmek, bitmekBir kaynağın bütünüyle harcanıp kesilmesiKesin
Latincehaurire, consumereTüketmek, sonuna kadar boşaltmakKaynaktaki varlığı son damlasına kadar çekip bitirme yönünü karşılarGüçlü
İngilizceto be exhausted, to run out, to depleteTükenmek, bitmek, tükenip kalmamakKaynağın hacminin veya stokunun sıfırlanması durumunu tam olarak verirKesin
Almancaversiegen, ausgehen, erschöpft seinKurumak, bitmek, tükenmekKuyunun veya kaynağın kesilmesi ve rezervin son bulması nüansını aktarırGüçlü
Fransızcas'épuiser, tarirTükenmek, kurumakBir kaynağın debisinin veya rezervinin tamamen son bulmasını ifade ederGüçlü

المصدر Oxford Latin Dictionary, Grimm Wörterbuch, Lane's Lexicon.

الوجوه والنظائر

Form / KullanımAnlam YüzüAyet Tipi / Bağlam
يَكُنْ مِدَاداً لِكَلِمَاتِ رَبِّي لَنَفِدَ الْبَحْرُ قَبْلَ أَنْ تَنْفَدَ كَلِمَاتُ رَبِّيİlahî ilmin ve hikmetin sonsuzluğu, yaratılmış araçların yetersizliğiYaratılışın ve varlığın hakikatlerini yazmak için denizler mürekkep olsa dahi ilahî kelimelerin asla son bulmayacağı bağlamı; Kehf 18:109 ve Lokmân 31:27.
مَا عِنْدَكُمْ يَنْفَدُ وَمَا عِنْدَ اللَّهِ بَاقٍDünyevî metâın sınırlılığı ve faniliğiİnsanın elindeki her türlü maddî imkânın harcanarak sıfırlanacağı, buna karşılık ilahî katın kalıcılığı karşıtlığı; Nahl 16:96.
إِنَّ هَذَا لَرِزْقُنَا مَا لَهُ مِنْ نَفَادٍCennet nimetlerinin kesintisizliği ve ebediyetiUhrevî rızıkların ve lütufların kesintiye uğramayacağı, sonunun gelmeyeceği müjdesi; Sâd 38:54.

سياق الكلام والفقه والتفسير والحديث

DisiplinKullanım AlanıTartışma NoktasıAnlam Yoğunlaşması
KelamKelam sıfatı ve ilahî ilimİlahî kelamın ve ilmin sonsuzluğu meselesinde, yaratılmış olan denizlerin tükenmesi ile kelimelerin tükenmezliği arasındaki ontolojik fark tartışılmıştır.Sonsuzluk ve kesintisizlik
FıkıhNafaka, mülkiyet ve harcama sınırlarıEldeki malın veya sermayenin tükenmesi durumunda vecibelerin düşmesi ya da borçlunun iflas hali bağlamında dolaylı olarak değerlendirilir.Rezervin sıfırlanması
TefsirTemsil ve mecaz tahliliDenizlerin mürekkep, ağaçların kalem olması tasvirinde sayının ve hacmin ilahî ilmi kuşatamayacağı, nefâd fiilinin mutlak acziyet ve sınırlılık belirttiği vurgulanır.Mutlak sınır ve kifayetsizlik
HadisCedel ve münazara ahlakıRivayette geçen إِنْ نَافَدْتَهُمْ نَافَدُوكَ ifadesinde, hasmın delilini tüketmeye veya kusurunu sayıp dökmeye kalkışmanın karşılıklı bir tükenişe yol açacağı uyarısı yer alır.Karşılıklı delil tüketme

تحليل النظام الديني والعلمي والسياسي والاقتصادي

SistemBağlamKarşılıkİşlevAçıklamaGüven
DiniVarlık ve beka dengesiOntolojik fanilikFanilik ile ebediyeti tefrik etmeİnsanî olan her şey tükenmeye mahkûmken, Allah katındaki değerlerin ebedi kalacağını bildirir.Kesin
İlmiBilgi felsefesi ve epistemolojiSonsuz malumat alanıİlimde mutlak sınırın reddiYaratılmış algı ve araçların tükenir olduğunu, ilahî hakikatlerin ise kuşatılamaz bir sonsuzluk arz ettiğini vazeder.Güçlü
SiyasiOtorite ve güç kaynaklarıİktidar rezervinin tükenişiMeşruiyet ve güç sınırını hatırlatmaDünyevî güçlerin maddî dayanaklarının tükenmeye açık olduğunu, kalıcı olanın ilahî adalet ilkeleri olduğunu gösterir.Muhtemel
İktisadiKaynak yönetimi ve kıtlıkSınırlı stok ve rezervTüketim bilinci oluşturmaDünyadaki maddî kaynakların harcanarak sıfırlanabileceğini, bu yüzden israfın önlenmesi ve ebedi yatırıma yönelinmesi gerektiğini temellendirir.Güçlü

التماثل في العلوم العددية والإنسانية

Alanİzomorfik KarşılıkAçıklamaGüven
Sayısal bilimlerAsimptotik limit ve sıfıra yakınsama; rezerv tükenimi (depletion)Sonlu bir kaynağın sürekli harcanarak t→∞ veya belirli bir t anında rezervin sıfıra ulaşması dinamiğidir; termodinamikte entropi artışıyla kullanılabilir enerjinin tükenmesini andırır.Güçlü
Beşeri bilimlerTükenmişlik (burnout) ve kaynak tüketimi kuramıBireyin psikolojik veya toplumsal kaynaklarının sürekli baskı ve harcama altında kalarak bütünüyle işlevsizleşmesi ve bitmesi durumunu yansıtır.Muhtemel

التضييق الخاطئ وخطر الخطأ

AlanAçıklama
Modern daraltma riskiKökü yalnızca sıradan bir maddî harcama veya günlük bir erzak bitişi gibi algılayıp, ayetlerdeki ontolojik sonsuzluk-sonluluk gerilimini basite indirgemek.
Kur'an içi daha geniş anlamKur'an'da kök, insanın sahip olduğu bütün dünyevî imkânların ve kâinattaki tüm maddî büyüklüklerin (denizler dahi olsa) sınırlılığını, buna mukabil ilahî kelimelerin ve lütufların tükenmezliğini bildiren temel bir teolojik ilke olarak kullanılır.
Yanlış anlamanın doğuracağı hataİnsanın elindekini baki zannederek dünyaya bağlanması, cennet nimetlerinin sürekliliğini dünyevî kıtlık mantığıyla değerlendirmesi veya ilahî kelamın sınırlandırılabileceğini düşünmesi hatasına yol açar.

خلاصة موجَّهة لفهم القرآن

SoruCevap
Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir?Kur'an'ın varlık hiyerarşisinde yaratılmış ile Yaratan arasındaki en temel farklardan birini; yani sonluluk ile sonsuzluk, tükenirlik ile baki oluş tezatını en yalın biçimde ortaya koyduğu için hayatidir.
Hangi ayet gruplarında belirleyicidir?İlahî ilmin ve kelimelerin azametini anlatan ayetlerde (Kehf 18:109, Lokmân 31:27), infak ve dünya metâının faniliğini işleyen pasajlarda (Nahl 16:96) ve cennet ehline vaad edilen ebedi nimetlerin vasfında (Sâd 38:54) belirleyicidir.
Hangi yanlış anlamaları düzeltir?İnsanın kendi birikimini ve gücünü tükenmez zannetme yanılgısını yıkar; dünyevî kaynakların mutlak surette sonlu olduğunu, tükenmez tek hakikatin Allah'ın katındaki lütuf ve kelimeler olduğunu öğretir.

التركيب النهائي والنموذج الرياضي

  • Somut anlamBir kapta, kuyuda veya azık torbasında bulunan rezervin harcanarak, sağılarak veya akıtılarak son damlasına kadar boşalması ve geride hiçbir şeyin kalmaması.
  • Soyut anlamSonlu ve yaratılmış varlık alanına ait her türlü imkân, mühlet, delil ve zenginliğin nihai sınıra dayanarak sıfırlanması; ilahî zâtın ilim, kelam ve lütuflarının ise hiçbir sınıra çarpmaksızın tükenmez oluşu.
  • Sistematik karşılıkİlahî sistemde dünyevî kaynaklar tükenmeye mahkûm bir entropi alanı teşkil ederken, ilahî kat ebedi ve tükenmez bir varlık kaynağı olarak konumlanır.
  • LaTeX modeliR(t)=R0−∫0tc(τ) dτ  ⟹  lim⁡t→t∗R(t)=0iken∫0∞K dτ=∞
  • LaTeX açıklamasıFormülde R(t) zamana bağlı yaratılmış veya dünyevî kaynağı, R0 bu kaynağın sonlu başlangıç hacmini, c(τ) harcanma ve tüketilme debisini temsil eder. Belirli bir t∗ anında sonlu rezerv bütünüyle tükenerek sıfıra ulaşır (R(t∗)=0). Buna karşılık K simgesi ilahî kelimeleri ve nimetleri gösterir; zaman sonsuza aksa dahi bu kaynaktan gelen akışın integrali ıraksak olup (∞) asla tükenmez, yani nefâda uğramaz.
النسخة النصية (لأدوات الذكاء الاصطناعي)فهرس الجذور حسب الحروف: ن