فهم

اختصارات لوحة المفاتيح

البحث
/
ملاحظة جديدة
n
الآية السابقة / التالية
[ ]
وضع القراءة
f
وضع الشبكة
g
كون القرآن
e
إغلاق / رجوع
Esc
تخطَّ الشبكة

شبكة الجذر

شبكة الجذر: ف-ه-مالصيغ: ١ · الجذور المجاورة: ١٢ · الآيات: ١ · السور: ١؛ المحتوى نفسه مسرود في بطاقات «الصيغ» و«الجذور المجاورة» و«الآيات».مععلمجبلفهمداودفَفَهَّمْنَاهَاأتيسليمانحكمسخرفعلكون

الجذرالصيغ ١الآيات ١السور ١المجاورة ١٢

▶ افتح الشبكة (ثلاثية الأبعاد)

فهم

ف - ه - م

جذر
  • الورود: ١
  • الآيات: ١
  • الصيغ: ١
  • المعاجم: ١٢

معناه في القرآن: Hemen onu anlamasını sağladık

ملاحظاتي

المعاجم(١٢)

كتاب العين

الخليل بن أحمد · القرن ٨مترجمالحروف: ٢٠٨
باب الهاء والميم والفاء معهما ف ه م مستعمل فقط فهم: فَهِمْتُ الشَّيء فَهَماً وفَهْماً عَرَفْتُه وعَقَلْتُه، وفهّمتُ فلانا وأَفْهَمْتُه: عَرَّفْته، وقرأ ابن مسعود: فأفهمناها سليمان. ورجلٌ فَهِمٌ: سريع الفَهْم.
اقرأ المدخل كاملًا

الصحاح

الجوهري · القرن ١٠مترجمالحروف: ١٦٧
فَهِمْتُ الشيء فَهْماً وفَهامِيَةً: علمته. وفلانٌ فَهِمٌ. وقد اسْتَفْهَمَني الشيء فأفْهَمْتُهُ، وفَهَّمْتُهُ تَفْهيماً. وتَفَهَّمَ الكلامَ، إذا فَهِمَهُ شيئاً بعد شيء.
اقرأ المدخل كاملًا

تهذيب اللغة

الأزهري · القرن ١٠مترجمالحروف: ٢٠٩
ه ف م فهم استعمل من وجوهه : فهم : قال الليث : يقال : فهمتُ الشيء : أي عقَلْتُه وعَرَفته وفَهَّمتُ فلاناً وأفْهمتُه ورجلٌ فهِم : سريعُ الفَهم ، ويقال : فَهْم وفَهَمٌ وتفهَّمْتُ المعنى : إذا تَكَلّفْتَ فَهْمَه .
اقرأ المدخل كاملًا

مقاييس اللغة

ابن فارس · القرن ١١مترجمالحروف: ٢٬٠٣٠
(باب الفاء والهاء وما يثلثهما) (فهج) الفاء والهاء والجيم كلمة. يقال إنَّ الفَيْهَج: الخَمْر. وأنشَدوا: ألا يا اصْبَحينا فَيْهَجاً جدرية *** بماءِ سحابٍ يسبق الحقَّ باطلي([1]) (فهد) الفاء والهاء والدال يدلُّ على جِنْس من الحيوان، ثم يُستعار. فالفهد معروف، والجمع فُهود. ويقال فَهدَ الرَّجُل: غَفَل عن الأُمور، شُبِّه بالفَهد. وفي حديث أُمِّ زَرع([2]) : "إِنْ دخَل فَهِدَ، وإنْ خرجَ أَسِدَ".
اقرأ المدخل كاملًا

المفردات في غريب القرآن

الراغب الأصفهاني · القرن ١١مترجمالحروف: ٢٨١
- الفهم: هيئة للإنسان بها يتحقق معاني ما يحسن، يقال: فهمت كذا، وقوله: ﴿ففهمناها سليمان﴾ [الأنبياء/79]، وذلك إما بأن جعل الله له من فضل قوة الفهم ما أدرك به ذلك؛ وإما بأن ألقى ذلك في روعه، أوبأن أوحى إليه وخصه به، وأفهمته: إذا قلت له حتى تصوره، والاستفهام: أن يطلب من غيره أن يفهمه.
اقرأ المدخل كاملًا

أساس البلاغة

الزمخشري · القرن ١٢مترجمالحروف: ١٨٤
ف ه م تقول‏:‏ من لم يؤت من سوء الفهم أتى من سوء الإفهام وقلّ من أوتي أن يفهم ويُفهم ورجل فهم‏:‏ سريع الفهم ولا يتفاهمون ما يقولون‏.‏ وتقول‏:‏ من جزع من الاستبهام فزع إلى الاستفهام‏.‏
اقرأ المدخل كاملًا

لسان العرب

ابن منظور · القرن ١٣مترجمالحروف: ٤٥٢
الفَهْمُ: معرفتك الشيء بالقلب. فَهِمَه فَهْماً وفَهَماً وفَهامة: عَلِمَه؛ الأخيرة عن سيبويه. وفَهِمْت الشيء: عَقَلتُه وعرَفْته. وفَهَّمْت فلاناً وأَفْهَمْته، وتَفَهَّم الكلام: فَهِمه شيئاً بعد شيء. ورجل فَهِمٌ: سريع الفَهْم، ويقال: فَهْمٌ وفَهَمٌ. وأَفْهَمه الأَمرَ وفَهَّمه إياه: جعله يَفْهَمُه. واسْتَفْهَمه: سأَله أن يُفَهِّمَه. وقد اسْتعفْهَمَني الشيءَ فأَفْهَمْته وفَهَّمْته تفهيماً. وفَهْم:
اقرأ المدخل كاملًا

القاموس المحيط

الفيروزآبادي · القرن ١٥مترجمالحروف: ٢١٠
* ف ه م * * فَهِمَ * الشيء بالكسر * فَهْما * و * فَهَامةً * أي علمه وفلان * فَهِمٌ * و * اسْتَفْهَمَهُ * الشيء * فَافْهَمَهُ * و * فَهَّمَهُ تفهِيما * و * تَفَهَّمَ * الكلام فهمه شيئا بعد شيء و * فَهْمٌ * قبيلة
اقرأ المدخل كاملًا

تاج العروس

الزبيدي · القرن ١٨مترجمالحروف: ٢٬٠٨٥
| | ( فَهِمَهُ ، كَفَرِحَ فَهْمًا ) ، بِالفَتْحِ ، ( ويُحَرَّكُ | وهِيَ أَفْصَحُ ، وفَهَامةً ) ، وهَذهِ عن سِيبَوَيْهِ ، | ( ويُكْسَرُ وفَهَامِيَةً ) ، كَعَلانِيَةً : أَيْ ( عَلِمَهُ | وعَرَفَهُ بالقَلْبِ ) فيه إشارةٌ إلى الفَرْق بَيْنَ | الفَهْم والعِلْم ، فإنَّ العِلْمَ مُطْلَقُ الإدْرَاكِ ، | وأَمَّا الفَهْمُ فَهُو سُرْعَةُ انْتِقَالِ النَّفْسِ مِنَ | الأمُورِ الخَارِجِيَّة إلى غَيْرِهَا ،
اقرأ المدخل كاملًا

معجم لين

إدوارد لين · القرن ١٩مترجمالحروف: ٣٬٠٦١
فَهِمَهُ 1 فَهِمَهُ ذ , aor. فَهَمَ , inf. n. فَهْمٌ (S, Msb, K, &c.) and فَهَمٌ, (Msb, K,) which is the more chaste, (K,) but the former is a dial. var. [more] extensively obtaining, or, as some say, it is a subst. used as an inf. n., (Msb,) and فَهَامِيَةٌ (S, K) and فَهَامَةٌ and فِهَامَةٌ, (K,) He understood it, or knew it with the mind; he apprehended its meaning; syn. عَقَلَهُ, (JK,) and
اقرأ المدخل كاملًا

قاموس سالمون

هنري أنتوني سالمون · القرن ١٩مترجمالحروف: ١٬٠٤٧
فَهِمَ فَهِمَ A ( n. ac. فَهْم 1 , فَهَم 4 , فَهَاْمَة 22t , فِهَاْمَة 23t , فَهَامِيَة ), a. Understood, comprehended. فَهَّمَ فَهَّمَ II , أَفْهَمَ IV , a. Made to understand, comprehend; taught, instilled into. تَفَهَّمَ تَفَهَّمَ V , a. Understood by degrees. b. Endeavoured to understand. تَفَاْهَمَ تَفَاْهَمَ VI , a. see V (b) . اِنْفَهَمَ اِنْفَهَمَ VII , a. Was made to
اقرأ المدخل كاملًا

كتاب الله

مستخلص من الاستعمال القرآنيمترجمالحروف: ٥٬٤٩٢
فهم فََهِمَ - يَفْْهَمُ - فَهَّمَ - يُفَهِّمُ فََهِِمَ - يَفْْهَمُ + كائن + أمراً: يعلم لماذا كان ذلك: الفهم هو استنتاج واستخراج علاقة مخفية وغير ظاهرة بين المعلومات الواردة في قضية من القضايا، والتي بسببها تتقرر وتنتج الأحكام أو النتائج فَهَّمَ - يُفَهِّمُ: على وزن " فَعَّل " من " فََهِمَ - يَفْْهَمُ ": جعله " يَفْْهَمُ " على وجه التكرار
اقرأ المدخل كاملًا

الصيغ(١)

الجذور المجاورةالمجاورة: ١٢ (الإجمالي: ١٣)

الترتيب: مدى قوة اجتماع الجذرين في الآية نفسها مقارنةً بالمصادفة (نسبة الأرجحية لدنينغ). يُذكر عدد الآيات المشتركة في كل سطر. الأدوات مخفية افتراضيًا.
  1. داود

    الآيات المشتركة: ١ · Davut

  2. سليمان

    الآيات المشتركة: ١ · Süleyman

  3. طير

    الآيات المشتركة: ١ · “Tayr” kuş demektir

  4. سخر

    الآيات المشتركة: ١ · Sahr kayalık sahadır

  5. جبل

    الآيات المشتركة: ١ · Dağ anlamındadır

  6. سبح

    الآيات المشتركة: ١ · Sebhe, omuzlara atılan, esen rüzgarda kanatlar gibi açılan…

  7. فعل

    الآيات المشتركة: ١ · Fa’l “Fa’l” “yapmak” demektir

  8. مع

    الآيات المشتركة: ١ · Beraber

  9. حكم

    الآيات المشتركة: ١ · Gem demektir

  10. أتي

    الآيات المشتركة: ١ · Etve çardağa doğru suyu getiren kanaldır

  11. علم

    الآيات المشتركة: ١ · Dağın sivri noktası demektir

  12. كون

    الآيات المشتركة: ١ · Kevn, tepe demektir

الآيات التي ورد فيها(١)

  1. فَفَهَّمْنَاهَا سُلَيْمَانَ وَكُلًّا آتَيْنَا حُكْمًا وَعِلْمًا وَسَخَّرْنَا مَعَ دَاوُدَ الْجِبَالَ يُسَبِّحْنَ وَالطَّيْرَ وَكُنَّا فَاعِلِينَ

    Hemen onu anlamasını sağladık

تحليل الجذر

تعريف الجذر والخلاصة

AlanDeğer
Kökفهم
YapıÜçlü (sülâsî)
Özel DurumBelirgin fark tespit edilmedi
Bağlamsal Yakın Köklerعلم, عقل, فقه, درك
Zıt Kökعمه
Çekirdek Özet 1Bir şeyin iç yüzünü, kastını ve derin anlamını zihinde ve kalpte tam olarak kavrama
Çekirdek Özet 2İlahi lütuf ve özel kavrayış yetisiyle hükmün hakikatine ve en uygun çözüme vakıf kılınma
Çekirdek Özet 3Bilginin sadece ezberlenmesi veya kaydedilmesi değil, problem çözücü bağlamsal kavrayışa dönüşmesi
Kritik Hata RiskiAnlamayı salt zihni bir ezber veya mekanik bilgi düzeyiyle karıştırıp tikel olaylardaki hikmetli kavrayış boyutunu göz ardı etmek

التحليل الثنائي

Biliteral ÇekirdekTemel AnlamEklenen UnsurOluşan Anlam Farkı
فهAğızdan çıkan ses, nefes ve dışa vurum; zihinsel duraklama ve arayış haliمToplama ve kuşatma bildiren harfin eklenmesiyle, dağınık ipuçlarını toplayıp zihinde anlamlı bir bütün haline getirme ve kavrama anlamı doğmuştur

التحليل التصويري للحروف

BirimPiktografik İmge / HareketAnlam Açıklaması
فAğızSözün, ifadenin ve dışa vurulan işaretlerin algılanması
هKollarını kaldırmış insanDikkat kesilme, idrakin uyanması ve meselenin özünün açığa çıkması
مSuÇokluk, derinlik ve dağınık unsurların zihinsel bir hazzede toplanıp birleşmesi
فهمAğızdan çıkan işaret ve sözlerin dikkatle karşılanıp zihinsel derinlikte toplanarak kavranmasıİfade edilen veya gözlemlenen bir durumun iç anlamına nüfuz ederek bütünü kavramak

الاستعمال التاريخي والمبكر

AlanVeri
İlk fiziksel anlamKalbin ve zihnin bir nesneyi, sözü veya durumu iç yüzüyle kavraması; kapalı bir durumun idrak tarafından çözümlenmesi
Cahiliye şiiri kullanımıErken dönem Arap şiirinde ve kabile adlandırmalarında zekâ, kavrayış ve intikal sürati anlamında bir vasıf olarak kullanılmıştır; nitekim kabile atası olarak bilinen فهم ismi bu kökten türemiştir
Erken Arapça kullanımKlasik lügatlerde bir kimsenin sözün veya halin hakikatine süratle intikal etmesi; bir şeyi kalben bilip tasavvur etmesi şeklinde tanımlanmıştır

المصدر Lisān al-ʿArab, Kitābü’l-ʿAyn, Maqāyīs al-Lugha.

الطبقة الاشتقاقية السامية

Arapça فهم kökü, klasik sözlük geleneğinde kalple bilmek ve idrak etmek anlamıyla kayıtlıdır. Sami dilleri genelinde doğrudan sesdeş bir kök olarak geniş bir yayılım göstermekten ziyade, Arapçanın iç gelişimi içinde zihinsel kavrayış ve özel idrak yetisini niteleyen özgün bir fiil olarak yerleşmiştir. İbranice ve Süryanice gibi kuzeybatı Sami dillerinde bu kavram alanı daha çok bin (kök: בין) veya sekel (kök: שכל) kökleriyle karşılanırken, Arapçada فهم kökü bilginin sadece dışsal kabullerine değil, doğrudan durumun anlamına ve maksadına nüfuz etme boyutuna tahsis edilmiştir.

درجة الثقة Güçlü

المصدر Brown-Driver-Briggs, David Cohen, Lisān al-ʿArab.

التحليل الاشتقاقي

KatmanVeriAçıklamaGüven
İç Arapça etimolojik yönBir durumun veya sözün manasını kalple yakalamaGeniş anlamlı bilme kavramından ayrışarak tikel durumlardaki kavrayış süratine işaret ederKesin
Sami dilleriyle etimolojik ilişkiArapçada özelleşmiş semantik yapıDiğer Sami dillerinde kavramsal karşılıkları bulunsa da kök formu ağırlıklı olarak Arapçada sabitleşmiştirGüçlü
Daha geniş dilsel ilişkiVeri bulunamadıAfro-Asyatik çerçevenin dışında doğrudan bir bağ tespit edilmemiştirVeri bulunamadı

المصدر Maqāyīs al-Lugha, Lisān al-ʿArab.

الجذور الشقيقة (التقاليب)

KombinasyonDurumTemel AnlamAnlam DetayıNot
فهمAnlamlıBir şeyin özünü ve kastını kavramakKalbin ve aklın bir manayı kuşatmasıHedef kök; Kur'an'da geçer
فمهKök olarak oluşmayanVeri bulunamadıVeri bulunamadıKur'an'da geçmez; sözlüklerde mühmel kabul edilir
هفمKök olarak oluşmayanVeri bulunamadıVeri bulunamadıKur'an'da geçmez; sözlüklerde mühmel kabul edilir
همفKök olarak oluşmayanVeri bulunamadıVeri bulunamadıKur'an'da geçmez; sözlüklerde mühmel kabul edilir
مفهKök olarak oluşmayanVeri bulunamadıVeri bulunamadıKur'an'da geçmez; sözlüklerde mühmel kabul edilir
مهفKök olarak oluşmayanVeri bulunamadıVeri bulunamadıKur'an'da geçmez; sözlüklerde mühmel kabul edilir

الجذور المجاورة والجذر المضاد

Kökİlişki TürüAnlam AlanıKarşılaştırmalı NüansAnlam Detayı
فهمMerkezKavrama ve idrakBir meselenin özüne, maksadına ve derin hikmetine doğrudan nüfuz etmeÖzel bir durumdaki en doğru çözümü veya manayı kavrama
علمKomşuGenel bilgi ve bilişGenel mahiyette bilme; hakikate mutabık kesin inançKapsamı en geniş olan biliş düzeyidir
عقلKomşuBağ kurma ve denetlemeZihnin bilgiyi bağlaması, tutması ve insanı hatadan alıkoymasıAhlaki ve mantıksal sınırlama gücü taşır
فقهKomşuDerin anlayışSözün ve delillerin arkasındaki gizli maksatları çıkarmaÇaba ve istinbat yoluyla elde edilen kavrayıştır
دركKomşuErişme ve yakalamaBir nesnenin veya mananın son sınırına ulaşıp onu bütünüyle ihata etmeSezgi veya takip sonucu idrake varma
عمهZıtŞaşkınlık ve körlükZihnin ve basiretin yönünü bütünüyle kaybetmesi haliHakikati ve doğru hükmü görememe durumu

مقابلات المعنى في لغات أخرى

DilKelime / KelimelerKısa AnlamDetayGüven
ArapçaفهمBir şeyin kastını ve özünü kavramakBilginin içselleştirilip maksadın idrak edilmesini ifade ederKesin
LatinceIntellectus, Comprehensioİçini okuma, zihinde birleştirip kavramaNesnelerin veya ilkelerin arkasındaki anlam bağını çözme yönünü karşılarGüçlü
İngilizceUnderstanding, ComprehensionAnlama, derin kavrayışBilgiyi sadece alma değil, onunla muhakeme yürütebilme boyutunu karşılarKesin
AlmancaVerstehen, BegreifenKavramak, derinden anlamakOlayın bağlamını ve amacını bütüncül olarak idrak etmeyi içerirGüçlü
FransızcaCompréhension, EntendementKavrama, anlama yetisiMantıksal ve bağlamsal kavrayışı ifade ederGüçlü

المصدر Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch.

الوجوه والنظائر

Form / KullanımAnlam YüzüAyet Tipi / Bağlam
Tefhîm (فَفَهَّمْنَاهَا)İlahi ihsan ile hükmün iç yüzüne ve adil çözüme vakıf kılınmaDavud ve Süleyman peygamberlerin ekin davasındaki muhakemesi bağlamında (Enbiyâ 21:79)

سياق الكلام والفقه والتفسير والحديث

DisiplinKullanım AlanıTartışma NoktasıAnlam Yoğunlaşması
Kelamİdrak ve lütuf teorisiAnlayışın salt kesbî mi yoksa ilahi bir inayet ve tefhim eseri mi olduğuİnsanın kavrayış ufkuna ilahi tevfîk ve hidayetin etkisi
FıkıhHüküm çıkarma ve ictihadİki farklı ictihaddan birinin isabetli çözüme daha yakın olması ve Süleyman örneğiHükmün adaleti tesis eden en derin katmanına ulaşma
TefsirPeygamberlerin ilmi ve faziletiDavud'un hikmet ve ilmine rağmen Süleyman'a bahşedilen özel kavrayışın niteliğiNassın veya olayın arkasındaki maslahatın kavranması
HadisSahabenin anlama düzeyiİlim ehlinin Kur'an'dan ve rivayetlerden çıkardığı kavrayış yetisiHüküm ve fetvada isabet ettiren zihni meleke

تحليل النظام الديني والعلمي والسياسي والاقتصادي

SistemBağlamKarşılıkİşlevAçıklamaGüven
DiniVahyin ve hükümlerin maksadıMakâsıdı kavramaŞeriatın gayelerini idrak ederek literalizme düşmeyi engellemeDini kuralların lafzından maksadına geçişi sağlarKesin
İlmiYöntem ve ictihadBağlamsal idrakEzberlenen malumatı problem çözen kavrayışa dönüştürmeBilgiyi dogmatik olmaktan çıkarıp canlı kılarKesin
SiyasiYargı ve yönetimAdil hüküm vermeÇatışan menfaatler arasında hakkaniyeti en üst düzeyde gözeten çözümü bulmaYargısal krizleri hikmetle çözüme kavuştururGüçlü
İktisadiMülkiyet ve tazminatTelafi ve dengeMeydana gelen zararı hem hak sahibini memnun edecek hem zarar vereni ezmeyecek biçimde gidermeTazminatta adil dengeyi kurarGüçlü

التماثل في العلوم العددية والإنسانية

Alanİzomorfik KarşılıkAçıklamaGüven
Sayısal bilimlerFonksiyonel optimizasyonVerilen kısıtlar altında en uygun çözümü ve parametreyi tespit etmeGüçlü
Beşeri bilimlerHermenötik kavrayışMetin veya olayların literal sınırlarını aşıp bağlamsal ve maksatsal anlamını yakalamaKesin

التضييق الخاطئ وخطر الخطأ

AlanAçıklama
Modern daraltma riskiAnlamayı sadece zihinsel enformasyon edinme veya metni sözlük anlamıyla çözme derekesine indirmek
Kur'an içi daha geniş anlamHükmün, olayın ve metnin arkasındaki adaleti ve maslahatı gerçekleştirecek ilahi inayet kaynaklı derin idrak
Yanlış anlamanın doğuracağı hataBir meselede şekli hukuku uygulayıp hakikati ıskalamak; Davud'un meşru kararını mutlaklaştırıp Süleyman'ın getirdiği daha üstün çözümü kavrayamamak

خلاصة موجَّهة لفهم القرآن

SoruCevap
Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir?Vahyin ve hükümlerin şekli tatbikatın ötesinde derin bir kavrayış ve hikmet gerektirdiğini gösterdiği için
Hangi ayet gruplarında belirleyicidir?Peygamberlerin yargı yetkisi, ictihad, ilahi ilim ve hüküm bağlamındaki kıssalarda (özellikle Enbiyâ 21:79)
Hangi yanlış anlamaları düzeltir?Bilgiyi sadece lafız ezberciliği sanan yaklaşımı düzeltir; farklı ictihadlar arasında daha kuşatıcı ve adil olanın değerini ortaya koyar

التركيب النهائي والنموذج الرياضي

  • Somut anlamBir işaretin, durumun veya sözün zihinsel ve kalbî merkezde toplanarak anlamının açığa çıkarılması.
  • Soyut anlamBir hadisenin arkasındaki maksadı, adaleti ve hikmeti ilahi yardımla doğrudan yakalama melekesi.
  • Sistematik karşılıkKuralların şekilci uygulanmasının ötesine geçerek en uygun çözümü tesis eden muhakeme ve hikmet kabiliyeti.
  • LaTeX modeliF:(X,Ω)→ΦY∗
  • LaTeX açıklamasıModelde X karşılaşılan olayı ve verileri, Ω olayın hukuki ve ahlaki bağlamını temsil eder. Φ ilahi lütuf ve hikmetle desteklenmiş kavrayış melekisidir. F fonksiyonu bu girdileri işleyerek Y∗ ile gösterilen en adil, hikmete en uygun ve optimal çözüme ulaştırır.
النسخة النصية (لأدوات الذكاء الاصطناعي)فهرس الجذور حسب الحروف: ف