قمح

اختصارات لوحة المفاتيح

البحث
/
ملاحظة جديدة
n
الآية السابقة / التالية
[ ]
وضع القراءة
f
وضع الشبكة
g
كون القرآن
e
إغلاق / رجوع
Esc
تخطَّ الشبكة

شبكة الجذر

شبكة الجذر: ق-م-حالصيغ: ١ · الجذور المجاورة: ٤ · الآيات: ١ · السور: ١؛ المحتوى نفسه مسرود في بطاقات «الصيغ» و«الجذور المجاورة» و«الآيات».قمحذقنمُقْمَحُونَعنقجعل

الجذرالصيغ ١الآيات ١السور ١المجاورة ٤

▶ افتح الشبكة (ثلاثية الأبعاد)

قمح

ق - م - ح

جذر
  • الورود: ١
  • الآيات: ١
  • الصيغ: ١
  • المعاجم: ١٣

Ense ile kafa arasındaki çukurdur. Suya doymuş ve su içmek istemediği için başını diken at demektir.المزيد ›

ملاحظاتي

المعاجم(١٣)

★ معجم آق إيفلر (بالتركية)التركية

Ense ile kafa arasındaki çukurdur. Suya doymuş ve su içmek istemediği için başını diken at demektir.

كتاب العين

الخليل بن أحمد · القرن ٨مترجمالحروف: ٢٬٥٩٨
باب الحاء والقاف والميم معهما ق ح م، ق م ح، ح م ق، م ح ق مستعملات قحم: قَحَمَ الرجُلُ يَقْحَم قُحوماً في الشِعْر، ويقال في الكلام العام: اقتَحَمَ وهو رَمْيُه بنفسَه في نَهْر أو وَهْدةٍ أو في أمْرٍ من غير رَوِيّة. ويقال: قَحَمَ قُحُوماً: إذا كَبِرَ. قال زائدة: قَحَمَ وأقحَمَ تجاوَزَ، واقتَحَم هو. والقَحْم: الشّيْخ الخَرِف، والقَحْمةُ: الشَّيْخةُ، قال الراجز: إنّي وإنْ قالوا كبير قَحْمُ عندي
اقرأ المدخل كاملًا

الصحاح

الجوهري · القرن ١٠مترجمالحروف: ٨٢٨
القمح: البُرُّ. والقمح: مصدر قَمِحْتُ السَويقَ وغيره، إذا اسْتَفَفْتَهُ. وكذلك الاقتماح. والقَميحَةُ: اسمٌ لما يُقْتَمَحُ من الجَوارش وغيره، كأنه فعيلةٌ من القمح، وهو البُرُّ. والقُمْحَةُ بالضم: ملءُ الفم منه. والقُمّحانُ بالتشديد: الوَرس. والقُمّحانُ أيضاً: شيء يعلو الخمر كالذَريرَةَ. وقمَحَ البعيرُ قَموحاً، إذا رفع رأسَه عند الحوض وامتنع عن الشرب، فهو بعير قامحٌ، والجمع قمَّح بالتشديد. يقال:
اقرأ المدخل كاملًا

تهذيب اللغة

الأزهري · القرن ١٠مترجمالحروف: ١١٬٧٧٧
باب الحاء والقاف والميم حمق ، قحم ، قمح ، محق : مستعملة . قحم : قال الليث : قَحَمَ الرّجلُ يَقْحَمُ قُحُوماً . وفي الكلام العامِّ : اقْتَحَم وهو رَمْيُه بنفسه في نَهرٍ أو وهْدَة أو في أمر من غير دُرْبَة . وقال الله جلّ وعزّ : ( ? لنَّجْدَينِ فَلاَ ? قتَحَمَ ) ( البَلَد : 11 ) ثم فسر اقْتِحَامَها فقال : ( فَكَّ رَقَبة أو أَطْعَمَ ) . وقرىء : ( ? لْعَقَبَةُ فَكُّ رَقَبَةٍ أَوْ إِطْعَامٌ فِى يَوْمٍ
اقرأ المدخل كاملًا

مقاييس اللغة

ابن فارس · القرن ١١مترجمالحروف: ٧٬٢٥٤
(باب القاف والميم وما يثلثهما) (قمن) القاف والميم والنون كلمةٌ واحدة. يقال: هو قَمَنٌ أنْ يفعَل كذا، لا يثنى* ولا يُجمَع إذا فتحتَ ميمه، فإن كَسَرتَ أو قُلْت قَمينٌ ثنَّيت وجَمعت. ومعنى قَمِينٍ: خَليقٌ. (قمه) القاف والميم والهاء فيه كلماتٌ ليست بأصليَّة. يقولون: قَمَه الشّيء، إذا انْغَمَس في الماء فارتفعَ حيناً وغابَ حيناً. وقِفاف قُمَّه. تَغيبُ في السَّرابِ وتظهر. وهذا في الإبدال، وأصله
اقرأ المدخل كاملًا

المفردات في غريب القرآن

الراغب الأصفهاني · القرن ١١مترجمالحروف: ٥١٩
- قال الخليل (العين 3/55، وعبارته: القمح: البر، وأقمح البر: جرى الدقيق في السنبل) : القمح: البر إذا جرى في السنبل من لدن الإنضاج إلى حين الاكتناز، ويسمى السويق المتخذ منه قميحة، والقمح: رفع الراس لسف الشيء، ثم يقال لرفع الرأس كيفما كان: قمح، وقمح البعير: رفع رأسه، وأقمحت البعير: شددت رأسه إلى خلف. وقوله: ﴿مقمحون﴾ [يس/8] تشبيه بذلك، ومثل لهم، وقصد إلى وصفهم بالتأبي عن الانقياد للحق، وعن الإذعان
اقرأ المدخل كاملًا

أساس البلاغة

الزمخشري · القرن ١٢مترجمالحروف: ١٬٠٠١
ق م ح قمحت السويق وغيره واقتمحته إذا أخذته في راحتك إلى فيك واقتمحت قمحةً من سويق وغيره كقولك‏:‏ التقمت لقمةً من طعام ومنه قولهم‏:‏ قمح البعير عن الماء وقامح إذا رفع رأسه عنه لا يشرب لعيافه أو لبرد الماء أو للريّ أو لبعض العلل وبعير قامح ومقامح ومن ذلك قالوا لشيبان وملحان وهما من أشدّ أشهر الشتاء برداً‏:‏ شهرا قماحٍ‏:‏ لمقامحة الإبل فيهما عن برد الماء‏.‏ قال الهذليّ‏:‏ فتًى ما ابن الأغرّ إذا
اقرأ المدخل كاملًا

لسان العرب

ابن منظور · القرن ١٣مترجمالحروف: ٥٬٧٨٢
القَمْحُ: البُرُّ حين يجري الدقيقُ في السُّنْبُل؛ وقيل: من لَدُنِ الإِنضاج إِلى الاكتناز؛ وقد أَقمَح السُّنْبُل. الأَزهري: إِذا جرى الدقيق في السُّنْبُل تقول قد جرى القَمْحُ في السنبل، وقد أَقْمَح البُرُّ. قال الأَزهري: وقد أَنْضَجَ ونَضِج. والقَمْحُ: لغة شامية، وأَهل الحجاز قد تكلموا بها. وفي الحديث: فَرَضَ رسولُ الله، صلى الله عليه وسلم، زكاةَ الفطر صاعاً من بُرّ أَو صاعاً من قَمْحٍ؛ البُرُّ
اقرأ المدخل كاملًا

القاموس المحيط

الفيروزآبادي · القرن ١٥مترجمالحروف: ١١٥
* ق م ح * * القَمْحُ * البر و * الإقمْاحُ * رفع الرأس وغض البصر يقال * أقْمَحَهُ * الغل إذا ترك رأسه مرفوعا من ضيقه
اقرأ المدخل كاملًا

تاج العروس

الزبيدي · القرن ١٨مترجمالحروف: ٤٬٨٩٧
القمح: البر حين يجرى الدقيق في السنبل، وقيل: من لدن الإنضاج إلى الاكتناز، وهي لغة شامية، وأهل الحجاز قد تكلموا بها، وقد تكرر ذكره في الحديث، وقيل لغة قبطية، نقله شيخنا، والصواب الأول، كما في المصباح وغيره. والقمح مصدر قمحه، كسمعه، أي السويق، استفه، كاقتمحه واقتمحه أيضا: أخذه في راحته فلطعه، كذا في الأساس واللسان. والقميحة: الجوارش، بضم الجيم، هكذا في النسخ، وفي بعضها بزيادة النون في آخره.
اقرأ المدخل كاملًا

معجم لين

إدوارد لين · القرن ١٩مترجمالحروف: ١٠٬١٦٧
قَمِحَهُ 1 قَمِحَهُ ذ , (S, A, L, K,) aor. قَمَحَ , (K,) inf. n. قَمْحٌ; (S;) and ↓ اقتمحهُ; (S, A, L, K;) He ate it, or took it into his mouth, (S, K,) namely, meal of parched barley or wheat, &c., (S, A, L,) not bread nor dates nor the like, but only what is eaten in the manner termed سَفٌّ, (L,) without moistening it, or kneading it with water &c.; syn. اِسْتَفَّهُ; (S, K;) he took it in the
رابط المدخل

قَمِحَهُ 1 قَمِحَهُ ذ , (S, A, L, K,) aor. قَمَحَ , (K,) inf. n. قَمْحٌ; (S;) and ↓ اقتمحهُ; (S, A, L, K;) He ate it, or took it into his mouth, (S, K,) namely, meal of parched barley or wheat, &c., (S, A, L,) not bread nor dates nor the like, but only what is eaten in the manner termed سَفٌّ, (L,) without moistening it, or kneading it with water &c.; syn. اِسْتَفَّهُ; (S, K;) he took it in the palm of his hand (A, L) [and conveyed it] to his mouth (A) or licked it up. (L.) And قُمْحَةً مِنْهُ ↓ اِقْتَمَحْتُ [I so ate a mouthful thereof, i. e. of what is eaten in the manner described above]. (A.) ― -b2- And ↓ اقتمحهُ likewise signifies, (L, K,) as also قَمِحَهُ, (L,) He drank it, namely, what is called نَبِيذ, (L, K,) and شَرَاب [app. as meaning wine], and water, and milk. (L.) -A2- And, from قَمِحَهُ signifying as expl. above, you say, قَمَحَ عَنِ المَآءِ, (A,) or [simply] قَمَحَ, (S, L, K,) with fet-h, (S,) aor. قَمَحَ , (L,) inf. n. قُمُوحٌ; (S, L, K;) as also قَمَهَ, aor. قَمَحَ , inf. n. قُمُوهٌ; (L;) and ↓ قامح, (A, L,) inf. n. مُقَامَحَةٌ and قِمَاحٌ; (A;) and ↓ تقمّح, and ↓ انقمح; (S, L, K;) He (a camel) raised his head (S, A, K) from the water (A) or at the watering-trough, and refused to drink, (S, K,) his thirst being satisfied, (S, A,) or by reason of loathing, or of the coldness of the water, or of some disease. (A.) And الاـِبِلُ ↓ قَامَحَتِ The camels came to the water and did not drink, (S, K,) but raised their heads, (S,) by reason of disease, or of cold, (S, K,) or of the coldness of the water, or because their thirst was satisfied. (TA.) And ↓ شَرِبَ فَتَقَمَّحَ and ↓ انْقَمَحَ [He drank] and raised his head and left drinking by reason of his thirst's being satisfied. (S.) And فُلَانٌ مِنَ المَآءِ ↓ تقمّح Such a one drank water, or the water, with dislike, or loathing. (AZ.) ↓ أَشْرَبُ فَأَتَقَمَّحُ, said by Umm-Zara, means (tropical:) [I drink] and I satisfy my thirst until I am not able to drink more, so I raise my head like the [camel that is said to be] مُقَامِح: (A, TA: *) Az says that التَّقَمُّحُ primarily relates to water, but is metaphorically used by her in relation to milk: she means that she satisfied her thirst with milk until she raised her head from drinking it like as does the camel when he dislikes drinking water: (TA:) or, as some relate her words, she said, فَأَتَقَنَّحُ, (A, TA, *) which [likewise] means, “ and I raise my head in consequence of the being satisfied with drinking. ” (A.) [See also art. قنح.] ― -b2- قَمَحَ, aor. قَمَحَ , inf. n. قُمُوحٌ, is also expl. by Lth as signifying He (a camel) became very languid by reason of vehement thirst: but accord. to Az, this is wrong. (L.)

قمّحهُ 2 قمّحهُ ذ , (A, K,) inf. n. تَقْمِيحٌ, (K,) (tropical:) He repelled him (i. e. his companion, A) with a small and paltry thing, in lieu of much that was due to him; (A, K; *) like as the wronging commander does to him who engages with him in a warring, or warring and plundering, expedition, by doling to him the least, or meanest, thing, and choosing for himself in preference to him in the partition of the spoil. (A, TA.)

3 قَاْمَحَ see 1, near the middle, in two places. ― -b2- Hence, (S, A,) شَهْرَا قِمَاحٍ, (S, A, K,) also called ↓ شَهْرَا قُمَاحٍ, (K,) The two coldest, (S, K,) or two of the coldest, (A,) months (S, A, K) of winter; (A;) said by Sh to be شِيبَانُ and مِلْحَانُ; (TA; [in which it is also here said that they are the two months whereof each is called كَانُون: if so, corresponding to December and January O. S.: but see شِيبَانُ, in art. شيب:]) so called because the camels, when they come therein to water, find its coldness hurtful to them, and therefore raise their heads from it. (S.)

أُقْمِحَ 4 أُقْمِحَ ذ , (MA,) [in my MS. copy of the K indefinitely written اقمح, and in the CK آقْمَحَ, but it is correctly أُقْمِحَ, as is shown by its being added, after the explanation, in the TA, “ whence ↓ مُقْمَحُونَ in the Kur ” (xxxvi. 7,] and by explanations of this epithet in several of the expositions of the Kur-لn, and the like is also indicated in the S,] inf. n. اـِقْمَاحٌ, (S,) said of a camel, (MA,) or of a man, and [in this case, but not when said of a camel,] tropical, (TA,) He raised his head, and contracted his eyes: (S, MA, K, TA:) [or he was made to raise his head and to contract his eyes:] it is expl. by Z as in the K. (TA.) ― -b2- [Hence,] one says, (S,) أَقْمَحَهُ الغُلُّ (tropical:) The غُلّ [i. e. the ring, or collar, of iron, for the neck, or the shackle for the neck and hands, consisting of two rings, one for the neck and the other for the hands, connected by a bar of iron,] caused his (i. e. a captive's K) head to be raised, by reason of the straitness thereof; (S, K, TA;) meaning that the bar of the غُلّ, which [by its projecting above the ring around the neck] pricked his chin, did not let him lower his head; as is said in the A. (TA.) ― -b3- الاـِقْمَاحُ [as inf. n. of أُقْمِحَ, like أُكْمِحَ (with ك and ح) in form and in meaning,] also signifies (assumed tropical:) The elevating of the head by reason of pride: and so الاـِكْمَاخُ. (L and TA in art. كمخ: but in the CK, in that art, الاِقْماخُ, with خ.) And اقمح بِأَنْفِهِ [i. e. أُقْمِحَ] signifies شَمَخَ [i. e. شَمَخَ بِأَنْفِهِ, (assumed tropical:) He magnified, or exalted, himself; was proud; behaved proudly, or disdainfully; or elevated his nose, from pride]; (K, TA;) and raised his head, scarcely ever, or never, lowering it: as though the verb had two contr. significations. (TA.) ― -b4- اقمح said of thirst is expl. by Lth as signifying It rendered a camel very languid: but accord. to Az, this is wrong. (L.) -A2- اقمح السُّنْبُلُ The ears [of wheat] became pervaded by the farinaceous substance. (K.) ― -b2- And اقمح البُرُّ, so in the T and L and other lexicons, but in all the copies of the K البُرُّ ↓ اِقْتَمَحَ, The wheat becomes mature قَمْح. (TA.)

5 تَقَمَّحَ see 1, near the middle, in four places.

7 اـِنْقَمَحَ see 1, near the middle, in two places.

8 اـِقْتَمَحَ see 1, first quarter, in three places: -A2- and see also 4, last sentence.

قَمْحٌ قَمْحٌ ذ Wheat, syn. بُرٌّ, (S, A, Mgh, L, Msb, K,) and حِنْطَةٌ, and طَعَامٌ, (Msb,) when the farinaceous substance pervades the ears, or from the time when it has attained its full growth to the time when it has become compact: (L:) [and the grain of wheat; as also بُرٌّ and حِنْطَةٌ and طَعَامٌ:] a word of the dial. of Syria. and sometimes used by the people of El-Hijلz; or, as some say, a Coptic word; but the former assertion is the more correct: (TA:) the word بُرٌّ is more chaste: (S in art. بر:) ↓ قَمْحَةٌ signifies a single grain thereof. (Msb.) ― -b2- جَرَى القَمْحُ فِى السُّنْبُلِ means The farinaceous substance pervaded the ears [of wheat]. (L.)

قَمْحَةٌ قَمْحَةٌ ذ : see the next preceding paragraph.

قُمْحَةٌ قُمْحَةٌ ذ A mouthful of قَمِيحَة [q. v.]: (S, K:) or, as more than one have said of water. (TA.) -A2- See also القُمَّحَانُ.

القِمْحَى القِمْحَى ذ and القِمْحَاةُ The قَيْشَة [q. v.. generally meaning the glans of the penis]. (K.)

القِمْحَانَةُ القِمْحَانَةُ ذ The part between the قَمَحْدُوَة [or occiput] and what is termed نُقْرَةُ القَفَا [which is the small hollow in the back of the neck]. (K.)

القُمَّحَانُ القُمَّحَانُ ذ , thus accord. to the Basrees, (TA,) and القُمَّحَانُ, and ↓ القُمْحَةُ, (K,) The [plant called] وَرْس [q. v.]: (S, K, TA:) or [the kind of perfume called] الذَّرِيرَةُ: (TA:) or (so accord. to the K and TA, but in the S “ also, ”) a substance that comes upon the surface of wine, like الذَّرِيرَة: (S, K, TA:) it is the froth, or scum, thereof: (L, TA:) or, as some say, (TA, but in the K “ and, ”) saffron: (K, TA:) or a certain perfume: or a white substance that overspreads wine resembling الذَّرِيرَة: this last is said to be what is meant in the following verse by En-Nلbighah [Edh-Dhubyلnee], the only poet known by AHn to have mentioned القمّحان: اـِذَا فُضَّتْ خَوَاتِمُهُ عَلَاهُ يَبِيسُ القُمَّحَانِ مِنَ المُدَامِ [When its seals are broken, what is exsiccated of the white substance resembling particles of calamus aromaticus of the wine comes, or appears, upon its surface]. (L, TA.)

قُمَاحٌ قُمَاحٌ ذ , a subst. from قَمَحَ or قَامَحَ, Aversion of a camel from drinking, by reason of the thirst's being satisfied, or of loathing, or of the coldness of the water, or of some disease. (L. [See also حُمَامٌ.]) Hence شَهْرَا قُمَاحٍ, also called شَهْرَا قِمَاحٍ: see 3.

اـِنَّهُ لَقَمُوحٌ لِلنَّبِيذِ اـِنَّهُ لَقَمُوحٌ لِلنَّبِيذِ ذ Verily he is a great drinker of the beverage called nebeedh. (ISh.)

قَمِيحَةٌ قَمِيحَةٌ ذ a subst. signifying What is eaten in the manner termed اِقْتِمَاح, [see قَمِحَ,] (S, L,) of the meal of parched barley or wheat, &c., (L,) or such as a digestive stomachic (جُوَارِش [often written جَوَارِش], &c.: (S:) expl. in the K by the word جُوَارِش [only], in some copies with the addition of a final ن [evidently a mistake for ت, since its original in the Pers. گُوَارِشْ or گُوَارِشْت]: (TA:) app. from القَمْحُ meaning البُرُّ. (S.) ― -b2- [Hence] one says, مَا أَصَابَتِ الاـِبِلُ اـِلَّا قَمِيحَةً مِنْ كَلَأٍ (tropical:) The camels obtained not [aught] save somewhat of dry herbage which they took into the mouth unmoistened, or licked up. (A, TA.)

قَامِحٌ قَامِحٌ ذ A camel raising his head (S, A, K) from the water (A) or at the watering-trough, and refusing to drink, (S, K,) his thirst being satisfied, (S, A,) or by reason of loathing, or of the coldness of the water, or of some disease: (A:) and disliking water from any cause: (K:) and ↓ مُقَامِحٌ signifies the same, applied to a he-camel, (As, S, A,) and to a she-camel: (As, S, K:) pl. of the former قُمَّحٌ; (S, K;) and of ↓ the latter قِمَاحٌ, which is anomalous, (S,) or this is pl. of قَامِحٌ, or it is [an inf. n.] syn. with مُقَامَحَةٌ, used as an epithet; you say اـِبِلٌ قِمَاحٌ; (A;) and اـِبِلٌ ↓ مُقَامِحَةٌ. (S.) ― -b2- Also, (K,) as expl. by Lth, and so ↓ مُقَامِحٌ, but, accord. to Az, wrongly, (L,) A camel very languid by reason of vehement thirst. (L, K.)

مُقْمَحُونَ مُقْمَحُونَ ذ : see 4, first sentence.

مُقَامِحٌ مُقَامِحٌ ذ , and its fem.: see قَامِحٌ, in three places.

قاموس سالمون

هنري أنتوني سالمون · القرن ١٩مترجمالحروف: ١٬٣٩٣
قَمَحَ قَمَحَ A ( n. ac. قُمُوْح 27 ), a. Refused to drink; raised his head ( camel ). b. Became languid ( camel ). قَمِحَ قَمِحَ A ( n. ac. قَمْح 1 ), a. Ate dry, licked up ( food & c. ). قَمَّحَ قَمَّحَ II , a. Sent away with little; wronged, cheated. قَاْمَحَ قَاْمَحَ III , a. see I (a) . أَقْمَحَ أَقْمَحَ IV , a. Raised the head & lowered the eyes. b. Made to raise the head. c.
اقرأ المدخل كاملًا

كتاب الله

مستخلص من الاستعمال القرآنيبلا ترجمةالحروف: ١٧٬٠١٨
قمح قَمَحَ - يَقْمَحُ - أَقْمَحَ - يُقْمِحُ- مُقْمَح - مُقْمَحُوْن قَمَحَ - يَقْمَحُ + الكائن (وخاصة رأسُه) أو الشيء: يعلق في مكان ضيق فتصعب عليه الحركة أَقْمَحَ - يُقْمِحُ + كائن + كائناً أو شيئاً: على وزن " أفعل " من " قَمَحَ - يَقْمَحُ ": جعله " يَقْمَحُ ": أجبره على البقاء بوضع قيه ضيق وصعوبة حركة: وهو في الرأاس تثبيته برفعه وشدِّه لأقصى
اقرأ المدخل كاملًا

الصيغ(١)

الجذور المجاورةالمجاورة: ٤ (الإجمالي: ٩)

الترتيب: مدى قوة اجتماع الجذرين في الآية نفسها مقارنةً بالمصادفة (نسبة الأرجحية لدنينغ). يُذكر عدد الآيات المشتركة في كل سطر. الأدوات مخفية افتراضيًا.
  1. ذقن

    الآيات المشتركة: ١ · Zekane (kaf) çene altı demektir

  2. عنق

    الآيات المشتركة: ١ · Onların boyunları

  3. غلل

    الآيات المشتركة: ١ · Ğille, İç gömlek demektir

  4. جعل

    الآيات المشتركة: ١ · Ceal sıcak tencerinin tutulması için kullanılan bez…

الآيات التي ورد فيها(١)

  1. إِنَّا جَعَلْنَا فِي أَعْنَاقِهِمْ أَغْلَالًا فَهِيَ إِلَى الْأَذْقَانِ فَهُمْ مُقْمَحُونَ

    Başları yukarı kaldırılanlar

تحليل الجذر

تعريف الجذر والخلاصة

AlanDeğer
Kökقمح
YapıÜçlü
Özel DurumBelirgin fark tespit edilmedi
Bağlamsal Yakın Köklerشمخ, صعر, عتو
Zıt Kökخضع
Çekirdek Özet 1Devenin suya doyması, suyun aşırı soğukluğu veya tiksinme sebebiyle başını yukarı dikip sudan kaçınması; bir şeyi ağza atmak için başın arkaya kaldırılması
Çekirdek Özet 2Boyna vurulan bukağı ve tasmaların çeneye dayanması neticesinde başın zorunlu olarak yukarı dikilmesi, bakışın donması ve iradenin hakka boyun eğemez hale gelmesi
Çekirdek Özet 3Kendini yeterli ve doymuş görerek (müstağnileşerek) hakikate karşı dikleşme; bu psikolojik kibrin ahirette veya manevi alemde başı kaldıran bir zincirle somut bir azaba dönüşmesi
Kritik Hata RiskiKökü yalnızca sıradan bir baş kaldırma veya basit bir buğday ismi olarak görüp, doymuşluk veya bukağı baskısıyla ortaya çıkan mecburi çene-baş kilitlenmesini ve hakka boyun eğmeme semantiğini gözden kaçırmak

التحليل الثنائي

Biliteral ÇekirdekTemel AnlamEklenen UnsurOluşan Anlam Farkı
قمToplanma, kabarma, tepeye doğru yükselme, biriktirilip doldurulma ve sınırlandırma; قمر kökünde ışığın toplanıp dolunaya ermesi, قمص kökünde bedeni toplayıp örten gömlek, قمطر kökünde toplanıp bağlanma, قمع kökünde tepeyi bastırıp sınırlandırma, قمل kökünde küçük varlıkların bir araya yığılmasıحÇitin, duvarın ve sınırlayıcı engelin devreye girmesiyle toplanıp dolan hacmin yukarı doğru dikilmesi, boğaz ve çene hizasında tıkanarak başın zorunlu bir açıyla geriye kilitlenmesi sağlanmıştır.

التحليل التصويري للحروف

BirimPiktografik İmge / HareketAnlam Açıklaması
قUfuktaki güneş, iğne deliği; dönme, toplanma, sınırEnerjinin ve yönelimin odaklanması, yoğunlaşıp bir noktada toplanması ve sınır çizgisine dayanması
مSu; akış, çokluk, derinlikDoygunluğu sağlayan sıvı, boğaza dolan kütle, beslenme ve içsel hacmin tamamlanması
حÇit, duvar; çevirme, koruma, ayırmaGirişi engelleyen, dışarıdan gelen unsuru durduran, geçit vermez bir sınır çizen engel
قمحİçe dolan su veya takılan engelin tesiriyle sınırda toplanıp geriye çekilmeDoyma, tıkanma veya boyna takılan bir engelle karşılaşma anında bedenin dışa kapanarak başı yukarı ve geriye doğru kilitlenmiş bir vaziyette tutması

الاستعمال التاريخي والمبكر

AlanVeri
İlk fiziksel anlamDevenin suya kanıp doyması (riyy), suyun dondurucu soğukluğu veya bir hastalık sebebiyle başını su kabından yukarı kaldırıp içmeyi reddetmesi; kişinin kavrulmuş un veya ilacı (sevîk) avucundan ağzına dökmek için başını arkaya dikmesi (iktimâh).
Cahiliye şiiri kullanımıCahiliye şairi En-Nâbiğa el-Ca‘dî (veya kaynaklarda anılan erken dönem şahitlerinde) devenin sudan çekinerek başını dik tutması halini şöyle tasvir eder: ونحن على جوانبها قعود / نغض الطرف كالإبل القماح (Biz onun etrafında oturmuş, suya başını dikip bakışını kıran develer gibi gözlerimizi yere indiriyorduk).
Erken Arapça kullanımKışın en şiddetli soğuklarının yaşandığı, develerin dondurucu su sebebiyle başlarını havaya dikip su içmekten çekindikleri döneme شهرا قماح (kımâh ayları) denilmiştir; ayrıca başağın içinde unun toplanıp danenin dolgunlaşması haline أقمح البر ifadesi verilmiştir.

المصدر Maqāyīs al-Lugha, Kitābü'l-ʿAyn, Lisān al-ʿArab, Asās al-Balāgha.

الطبقة الاشتقاقية السامية

Arapça قمح kökü, Sami dilleri zemininde tahıl, dolgunlaşma ve başın geri çekilmesi/kaldırılması semantik ekseninde özelleşmiştir. Kuzeybatı Sami dillerinde tahıl ve un türevleriyle (İbranice קֶמַח / qemaḥ "un, öğütülmüş tahıl", Aramice ve Süryanice ܩܰܡܚܳܐ / qamḥā "öğütülmüş un, ince un") doğrudan örtüşen kök, Arapçada hem buğdayın içindeki unun olgunlaşıp dolgunlaşmasını (ecra'd-dakīk fi's-sünbül) hem de bedensel bir tepki olarak ağzın/boğazın dolması veya boyun bukağısı neticesinde başın dikilmesini korumuştur. Dil ailesi içerisinde kökün birincil çekirdeği, besin maddesinin dolgunluğa erişmesi ve avuçtan ağza atılarak yutulması esnasındaki baş hareketidir; Arapça bu somut devinimi deve biyolojisindeki su içmeme ve başı dikme tavrına da teşmil ederek zenginleştirmiştir.

درجة الثقة Güçlü

المصدر Brown-Driver-Briggs, HALOT, Payne Smith Syriac Dictionary, Lisān al-ʿArab.

التحليل الاشتقاقي

KatmanVeriAçıklamaGüven
İç Arapça etimolojik yönقم çekirdeğinden قمح türetimiDoygunluk, toplanma ve tıkanma hissinin boğaz ve çenede bir engele çarpmasıyla başın yukarı kalkması eylemiKesin
Sami dilleriyle etimolojik ilişkiİbranice qemaḥ, Süryanice qamḥāHer iki dilde de un, öğütülmüş tahıl ve besin maddesi anlamında fonetik ve anlamsal doğrudan soydaşlık mevcutturGüçlü
Daha geniş dilsel ilişkiAfro-Asyatik katmanTahıl dolumu ve öğütme süreçlerini ifade eden eski Afro-Asyatik kök yapılarıyla paralellikMuhtemel

المصدر David Cohen Dictionnaire des racines sémitiques, HALOT, Lisān al-ʿArab.

الجذور الشقيقة (التقاليب)

KombinasyonDurumTemel AnlamAnlam DetayıNot
قمحAnlamlıBaşı yukarı dikmek, suya doymak, buğdayBoğazın dolması, engele takılma veya suya doymuşluk sebebiyle başın yukarı kaldırılıp gözün kırılmasıHedef kök; Kur'an'da geçer
قحمAnlamlıKendini düşüncesizce tehlikeye atmak, dalmakBir güçlük veya meşakkat içine düşünmeden birdenbire ve zorla girmek, sarp yokuşa atılmakOrtak toplanma ve şiddet unsuru; Kur'an'da geçer
مقحAnlamı bulunmayanVeri bulunamadıKlasik sözlüklerde mühmel (kullanım dışı) kabul edilmiştirKur'an'da geçmez
محقAnlamlıEksiltmek, silip süpürmek, yok etmekBir şeyin bereketini, varlığını veya izini bütünüyle ortadan kaldırmakZıt yönlü eksilme hareketi; Kur'an'da geçer
حقمAnlamı bulunmayanVeri bulunamadıKlasik sözlüklerde mühmel (kullanım dışı) kabul edilmiştirKur'an'da geçmez
حمقAnlamlıAhmaklık, zihin hafifliğiAklın yerinde durmaması, işleri gereği gibi tartamayıp gevşek ve bozuk davranmakKur'an'da geçmez

الجذور المجاورة والجذر المضاد

Kökİlişki TürüAnlam AlanıKarşılaştırmalı NüansAnlam Detayı
قمحMerkezBaşı yukarı kalkık vaziyette kilitlenmekFiziksel bir baskı, bukağı veya doymuşluk hissiyle başın mecburen yukarı dikilmesiBoyun ve çene hizasındaki engelden ötürü bakışın aşağı düşmesi veya donması
شمخKomşuKibirlenmek, başı yukarı dikmekİradi ve ahlaki bir üstünlük taslama güdüsüyle başı ve burnu havaya kaldırmakDağların yüksekliği veya insanın kibri için kullanılır, dışsal bir boyunduruk şartı yoktur
صعرKomşuKibirle yüz çevirmekBoyundaki bir illete benzer şekilde yana doğru yüzü eğip başı çevirmekقمح kökünde hareket dikey ve geri iken صعر kökünde yatay bir eğilme ve yüz çevirme esastır
عتوKomşuAzgınlaşmak, emre itaatsizlikte dikleşmekSınırları aşarak hakka boyun eğmeyi reddetme ve buyruklara başkaldırmaEylemin içsel isyan ve sınır tanımazlık boyutunu hedefler, biçimsel baş duruşundan ziyade tavırdır
خضعZıtBaş eğmek, boyun bükmekEmre ve güce teslim olarak başı ve boynu öne, aşağıya doğru alçaltmakقمح kökünün zıddı olarak tam bir teslimiyet ve fiziksel-manevi eğilmeyi ifade eder

مقابلات المعنى في لغات أخرى

DilKelime / KelimelerKısa AnlamDetayGüven
ArapçaقمحBaşını yukarı dikmek, boynu kilitlenmekBukağının çeneye dayanmasıyla başın geriye ve yukarı kilitlenip bakışın hareketsiz kalmasıKesin
LatinceRigere, erigere, obstipescereBaşı dikilmek, kaskatı kesilmek, donup kalmakRigere mekanik kaskatı kesilmeyi verir ancak boyunduruktan doğan çene kilitlenmesini tam içermezGüçlü
İngilizceTo have one's head forced up, immobilizedBaşı zorla yukarı kalkmış olmak, kilitlenmekZoraki bir aparatla başın geriye itilmesi durumunu aktarır, devenin doymuşluk metaforunu dışarıda bırakırGüçlü
AlmancaDen Kopf emporgerichtet starren, steifhaltenBaşını yukarı dikip donakalmak, kaskatı olmakMekanik olarak boynun dikleşmesini karşılar, doymuşluktan kaynaklanan yüz çevirmeyi kapsamazGüçlü
FransızcaAvoir la tête relevée de force, être bridéBaşı zorla yukarı kaldırılmak, dizginlenip kilitlenmekBoyunduruk veya dizginle başın dikilip hareket edemez kılınmasını başarılı şekilde betimlerGüçlü

المصدر Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch, Lane's Lexicon.

الوجوه والنظائر

Form / KullanımAnlam YüzüAyet Tipi / Bağlam
مُقْمَحُونَBoyunlarındaki halkalar çenelerine dayandığı için başları mecburen yukarı dikilmiş, gözleri aşağıda donakalmış olanlarİnkarcıların kalbi katılığını, hidayete boyun eğmeyişlerini ve ahirette boyunlarına vurulan halkalarla biçimsel olarak da dikleştirilip çaresiz bırakılmalarını anlatan ceza ve temsil bağlamı (Yâsîn 36:8).

سياق الكلام والفقه والتفسير والحديث

DisiplinKullanım AlanıTartışma NoktasıAnlam Yoğunlaşması
KelamHidayet ve dalalet, kalplerin mühürlenmesiKafirlerin hakka boyun eğememelerinin kendi iradelerinin neticesi mi yoksa cebri bir kilitlenme mi olduğu tartışmasıHakka karşı kibir gösterenin kalbi ve manevi duyuları boyunduruk altına girerek hidayete eğilemez hale gelir
FıkıhZekât ve fıtır sadakası hükümleriHadislerde geçen بُرّ (burr) ile قَمْح (kamh) lafızlarının aynı tahıl cinsi sayılıp sayılmadığı ve nisap meselesiBuğday ve un maddesinin zekata ve fıtır sadakasına konu olan temel gıda maddesi olarak fıkhi tespiti
TefsirTemsilî ve hakiki tasvir ayrımıAyetteki bukağıların ve baş dikilmesinin dünyevi inkâr psikolojisine ait bir temsil mi yoksa cehennemdeki somut azap mı olduğuManen hakka eğilmeyen boyunların, çenelerine kadar dayanan halkalarla fiziksel olarak kaskatı dikilmesi
HadisAhiret ahvali ve zekat rivayetleriZekat miktarlarının tayininde geçen kamh lafzı ve kıyamet günü azap görenlerin boyun bükemez halleriHem temel tahıl ismi olarak gıda maddesi hem de tevazunun zıddı olarak kaskatı dikilme hali

تحليل النظام الديني والعلمي والسياسي والاقتصادي

SistemBağlamKarşılıkİşlevAçıklamaGüven
DiniTevazu ve teslimiyet ekseniHuşûun zıddı olan baş dikliğiHakikatin çağrısına eğilmeyi engelleyen manevi kilitKişi kendini manen doymuş ve müstağni gördüğünde boynu hakka bükülmez, kaskatı bir inkara kilitlenirKesin
İlmiEpistemolojik kapanmaBilgiye ve öğüde kapalılıkZihnin hakikat verilerini reddedip yukarı doğru sabitlenmesiKişi bildiğiyle yetinip doygunluk vehmettiğinde yeni bilgiye başını diker ve öğrenme istidadını yitirirGüçlü
SiyasiHukuk ve otoriteye uyumYasalara başkaldırı ve itaatsizlikKamusal adalete boyun eğmemek üzere boyun bükmez bir kibir takınmakKanun ve adalet nizamına karşı diklenen unsurlar, neticede devletin yaptırım bukağılarıyla hareketsiz bırakılırGüçlü
İktisadiTemel meta ve doyum mekanizmasıBuğday (tahıl) ve tokluk doyumuPiyasada temel besin maddesi ve iktisadi ihtiyaçların doyum noktasıDoygunluğa erişen veya hırsla istifleyen yapının piyasa kurallarına ve infaka boyun eğmekten kaçınmasıGüçlü

التماثل في العلوم العددية والإنسانية

Alanİzomorfik KarşılıkAçıklamaGüven
Sayısal bilimlerMekanik serbestlik derecesinin (degrees of freedom) kısıtlanması ve rijit kilitlenmeBir eklemin veya sistemin dış bir bariyerle (çeneye dayanan halka gibi) tek bir açıya zorlanıp hareket kabiliyetini yitirmesiKesin
Beşeri bilimlerBilişsel katılık ve dogmatik körleşmeBireyin inanç ve önyargılarının bir zırh gibi boynunu sarması neticesinde alternatif hiçbir görüşe esneklik gösterememesiGüçlü

التضييق الخاطئ وخطر الخطأ

AlanAçıklama
Modern daraltma riskiİlgili ayetteki tasviri yalnızca cehennemde yaşanacak mitolojik veya fiziksel bir zincir tasviri sayıp, inkarcının dünyadaki kibirli, kendini müstağni gören psikolojisini ve bu psikolojinin doğurduğu kaskatı kilitlenmeyi göz ardı etmek.
Kur'an içi daha geniş anlamKök, insanın kendi kendini doymuş (müstağni) sanarak hakikate karşı boynunu eğmekten imtina etmesini ve bu tavrın ontolojik bir cezaya dönüşerek bireyi hakikat karşısında kör ve kilitlenmiş bir hale getirmesini kuşatır.
Yanlış anlamanın doğuracağı hataAyetin muhataba sunduğu psikolojik ve ahlaki teşhisi ıskalayarak, meselenin yalnızca ahirete dair bir sahneden ibaret olduğunu düşünmek; böylece gündelik hayatta hakka boyun eğmeyen zihniyetin kilitlenmişliğini teşhis edememek.

خلاصة موجَّهة لفهم القرآن

SoruCevap
Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir?Kur'an'ın kibir, inkâr ve hidayetten yüz çevirme durumlarını nasıl bedensel ve mekanik bir kilitlenme metaforuyla (çeneye dayanan bukağılar ve yukarı dikilen başlar) anlattığını kavramak için temel bir anahtardır.
Hangi ayet gruplarında belirleyicidir?Kalplerin mühürlenmesi, basiretlerin bağlanması, inkarcıların hidayet çağrısı karşısındaki kaskatı duruşları ve ahirette suçluların boyunduruklarla sevk edilişini anlatan ayetlerde belirleyicidir.
Hangi yanlış anlamaları düzeltir?İnkârın sadece masum bir fikir ayrılığı olduğu zannını düzeltir; inkârın arkasında hakikate boyun bükmeyi reddeden bedensel ve ruhsal bir diklenme, doygunluk iddiası ve neticesinde gelen bir felç hali bulunduğunu gösterir.

التركيب النهائي والنموذج الرياضي

  • Somut anlamDevenin doyması veya dondurucu soğuk sebebiyle başını yukarı dikip su içmeyi reddetmesi; boyuna takılan halkanın çeneye dayanarak başı geriye ve yukarı kilitlenmeye zorlaması hali.
  • Soyut anlamHakikate ve delillere karşı müstağniyet ve kibir taslayarak boyun eğmeyi reddetme; bu reddin neticesinde idrakin yukarı doğru kaskatı kesilerek hakikat akışına kapanması.
  • Sistematik karşılıkGirdiyi ve hidayeti kabul etmeyen sistemin dışsal bir sınırlayıcıyla kilitlenmesi, sistemin hareket esnekliğini bütünüyle kaybederek tek bir yönde donup kalması.
  • LaTeX modeliS(t)=θ0⋅[1−sgn⁡(Fext−τ)]+θmax⁡⋅sgn⁡(Fext−τ)
  • LaTeX açıklamasıFormülde S(t) boynun ve idrakin açısal konumunu, θ0 normal ve esnek baş eğme (huşû) açısını temsil eder. Fext boyna ve zihne binen bukağının veya kibrin uyguladığı dış baskıyı, τ ise serbestlik eşiğini gösterir. Bu baskı eşiği aştığında sgn⁡ fonksiyonu devreye girerek açıyı zorunlu tepe noktasına (θmax⁡) kilitler ve sistemin aşağı yönlü hareket serbestisini sıfırlar.
النسخة النصية (لأدوات الذكاء الاصطناعي)فهرس الجذور حسب الحروف: ق