كفت
ك - ف - ت
جذر- الورود: ١
- الآيات: ١
- الصيغ: ١
- المعاجم: ١٣
Küçük kapaklı tencere demektir.المزيد ›
ملاحظاتي
المعاجم(١٣)
★ معجم آق إيفلر (بالتركية)التركية
Küçük kapaklı tencere demektir.
كتاب العين
الخليل بن أحمد · القرن ٨مترجمالحروف: ١٬٢٦٧الكاف والتاء والفاء معهما
ك ت ف، ك ف ت، ف ت ك مستعملات كتف: الكَتِفُ: عظم عريض خلف المنكب تؤنث، وتجمع على أكتاف.
والكِتْفُ: شد اليدين من خلف، والفعل: التَّكْتيف.
والكَتَفُ: مصدر الأكتف، وهو الذي انضمت كتفاه على وسط كاهله، وهي خلقة قبيحة.
والكِتْافُ: مصدر المِكْتافِ من الدواب، وهو الذي يعقر السرج كَتِفَهُ.
والكِتاف: وثاق في الرحل والقتب، وهو أسرُ عودين أو حنوين يشد أحدهما إلى الآخر.
والكَتيفةُ:
الصحاح
الجوهري · القرن ١٠مترجمالحروف: ٥٣١كفتُّ الشيء أَكْفِتُهُ كَفْتاً، إذا ضممتَه إلى نفسك. قال زهير يصف دِرعاً وأنَّ صاحبها ضمَّها إليه:
ومُفاضَةٍ كالنِهيِ تَنْسُجُهُ الصَبابيضاءَ كُفِّتَ فَضْلُها بمُهَنَّـدِ
وإنما شدَّده للمبالغة. وكَفَتَهُ عن وجهه، أي صرفه. وكَفَتَ، أي أسرع، والكَفْتُ: السَوق الشديد. ورجل كَفْتٌ وكَفيتٌ، أي سريع، مثال كَمْشٍ وكَميشٍ. والكِفْتُ بالكسر: القِرد الصغيرة. وفي المثل: "كفْتُ إلى وَئيَّةٍ"، أي بليّة
تهذيب اللغة
الأزهري · القرن ١٠مترجمالحروف: ٦٬٤٣٦ك ت ف
كتف ، كفت ، فتك : مستعملة .
كتف : قال الليثُ : الكَتِفُ : عظمٌ عريضٌ خلفَ المنكِبِ ، تُؤَنّثُ ، والكِتْفُ : شَدُّك
اليدين من خلفُ ؛ والكَتَفُ : مصدر الأكْتَفِ ، وهو الذي انضمت كتفاهُ عَلَى وسَطِ كاهله خلقةً قبيحةً .
والكِتَاف : مصدرُ المِكتَافِ منَ الدوابِّ وهو الذي يعقِرُ السرجُ كَتِفَه . والكِتَافُ : وثاقٌ في الرَّحْل والقتبِ وهو أَسْرِ حِنْوَين أو عودين يُشدُّ أحدهما إلى الآخر .
مقاييس اللغة
ابن فارس · القرن ١١مترجمالحروف: ٧٬٨٠٨(باب الكاف والفاء وما يثلثهما)
(كفل) الكاف والفاء واللام أصلٌ صحيحٌ يدلُّ على تضمُّنِ الشَّيء للشيء. من ذلك الكِفْل: كِساءٌ يدار حَولَ سَنام البعير. ويقال هو كساءٌ يُعقَد طَرَفاه على عَجُز البعير ليركبَه الرَّدِيف. وفي الحديث: "لا تَشْرَبوا من ثُلْمةِ الإناء فإنَّه كِفْلُ الشَّيطان"، وإنَّما سمِّي بذلك لما ذكرناه من أنَّه يدور على السَّنام أو العَجُز، فكأنَّه قد ضُمِّنه. فأمَّا قولُهم للرّجل
(باب الكاف والفاء وما يثلثهما) (كفل) الكاف والفاء واللام أصلٌ صحيحٌ يدلُّ على تضمُّنِ الشَّيء للشيء. من ذلك الكِفْل: كِساءٌ يدار حَولَ سَنام البعير. ويقال هو كساءٌ يُعقَد طَرَفاه على عَجُز البعير ليركبَه الرَّدِيف. وفي الحديث: "لا تَشْرَبوا من ثُلْمةِ الإناء فإنَّه كِفْلُ الشَّيطان"، وإنَّما سمِّي بذلك لما ذكرناه من أنَّه يدور على السَّنام أو العَجُز، فكأنَّه قد ضُمِّنه. فأمَّا قولُهم للرّجل الجَبان كِفْل، وهو الذي يكون في آخِرِ الحرب إنَّما هِمَّتُه الإحجام، فهذا إنَّما شبه بالكِفْل الذي ذكرناه، أي إنَّه محمولٌ لا يَقِدرُ على مَشْيٍ ولا حركة، شَبَّهوه بالكِفْل، كما قال الشَّاعر([1]): أعْيا فنُطْناه مَنَاط الجَرِّ *** ثم شَدَدْنا فوقه بمَرِّ([2])وللشُّعراء في هذا كثير. وجميع هذا الكِفْل أكفال. قال الأعشى: * ولا عُزَّلٍ ولا أكْفالِ([3]) * ومن الباب - وهو يصحِّح القياس الذي ذكرناه- الكَفِيل، وهو الضامن([4])، تقول: كَفَل به يَكفُل كَفالةً. والكَافل: الذي يكفُل إنساناً يَعُوله. قال الله جلّ جلالُه: ﴿وَكَفَلَها زَكَرِيَّا([5])﴾ [آل عمران 37]، وأكفَلْتُه المالَ: ضمَّنتُه إياه. والكَفَل: العَجُز، سمِّيَ لما يجمع من اللَّحم. والكِفْل في بعض اللُّغات: الضِّعف من الأجر، وأصله ما ذكرناه أوّلاً([6])، كأنَّه شيء يحمله حاملُه على الكِفْل الذي يحملُه البَعير. ويقال ذلك في الإثم. فأمَّا الكَافل فهو الذي لا يأكل، ويقال إنَّه الذي يصل [الصِّيام([7])]، فهو بعيدٌ مما ذكرناه، وما أدري ما أصْلُه، لكنَّه صحيح في الكلام. قال القُطاميّ: يَلُذْن بأعقار الحِياض كأنَّها *** نساءُ نَصارَى أصبحَتْ وهي كُفَّلُ([8])(كفا) الكاف والفاء والحرف المعتل أصلٌ صحيح يدلُّ على الحَسْب الذي لا مُستَزَادَ فيه. يقال: كفاك الشّيءُ يَكفِيك. وقد كَفَى كِفاية، إذا قام بالأمر. والكُفْيَةُ: القوت الكَافِي، والجمع كُفىً. ويقال حَسْبُك زيدٌ من رجلٍ، وكافيك. (كفأ) الكاف والفاء والهمزة أصلانِ يدلُّ أحدُهما على التَّساوِي في الشَّيئين، ويدلُّ الآخر على المَيْل والإمالة والاعوجاج، فالأول: كافأت فلاناً، إذا قابلتَه بمثل صَنيعه. والكفء: المِثْل. قال الله تعالى: ﴿وَلَمْ يَكُنْ لَهُ كُفُواً أحَدٌ﴾ [الإخلاص 4]. والتكافؤ: التَّساوِي. قال رسول الله صلى الله عليه وآله وسلم: "المسلمون تتكافأ دماؤُهم"، أي تتساوى. والكِفَاء: شُقَّتان تُنْصَح إحداهما بالأخرى([9])، ثم يُردَحان([10]) في مؤخّر الخباء. وبيت مُكْفَأٌ، وقد أكفأتُه. قال: * بَيتَ حُتوفٍ مُكْفَأً مَردُوحا([11]) * وجاء في الحديث في ذكر العَقيقة: "شاتان متكافئتان"، قالوا: معناه متساويتان في القَدْر والسنّ. وأمَّا الآخر* فقولُهم: أكفأت الشيءَ، إذا أمَلْتَه. ولذلك يقال أكفأتُ القوسَ، إذا أمَلْتَ رأسَهَا ولم تَنْصِبْها حين ترمِي عنها([12]). واكتفأتُ الصحفة، إذا أمَلْتَها إليك. وفي الحديث: "لا تُسْألُ المرأةُ طلاقَ أختِها لتكتَفئَ ما في صحيفتها([13])". ويقال: أكفأت الشَّيءَ: قلبتُه، وكفأتُ([14]) أيضاً. ويقال للسَّاهِمِ الوجه: مُكفأ الوجه، كأنَّ وجهَه قد أُمِيلَ عما كان عليه من البَشَارة. ومن الباب الإكفاء في الشِّعر، وهي أن ترفع قافية وتخفض أخرى. ويزعمون أنَّ العرب قد كانت تعرف هذا، وأنَّه ليس من الأنباز المولّدة. ومما شذَّ عن هذين الأصلين الكُفْأة، وهي حَمْل النَّخلة سَنَتَها. ويقال ذلك في نِتاج الإبلِ أيضاً. ويقال: استكفأتُ فلاناً إبلَه، أي سألتُه نِتاجَ إبلهِ سنةً. ويقال: أنا أكْفيكَ هذه النَّاقةَ سنةً، أي تحلبها ولك ولدُها. وقول ذي الرمَّة: * تَرى كُفْأَتَيْها([15]) * (كفن) الكاف والفاء والنون أصلٌ، فيه الكَفَن، وهو معروف. والكَفْن: غَزْل الصُّوف. يقال كَفَنَ يَكفُنُ([16]). قال الرَّاعي: * ويكْفُنُ الدَّهرَ إلاَّ ريْثَ يَهتبِدُ([17]) * (كفت) الكاف والفاء والتاء أصلٌ صحيح، يدلُّ على جَمْعٍ وضمّ. من ذلك قولهم: كفَتُّ الشَّيءَ، إذا ضممتَه إليك. قال رسول الله عليه الصلاة والسلام في اللَّيل: "واكفِتُوا صِبْيَانكم"، يعني ضُمُّوهم إليكم واحبسوهم([18]) في البُيوت. وقال عزّ وجلّ: ﴿ألَمْ نَجْعَلِ الأَرْضَ كِفَاتاً. أحياءً وأمْوَاتاً﴾ [المرسلات 25، 26]. يقول: إنَّهم يَمشُون عليها ما دامُوا أحياءً، فإذا ماتُوا ضمَّتهم إليها في جَوْفها. وقال رؤبة: * من كَفْتـِ [ـها شَدَّاً كإضرام الحَرَقْ([19])] * ويقال: جَرِابٌ كَفِيتٌ: لا يُضَيِّعُ شيئاً يُجعَل فيه. وأمَّا قولهم إنّ الكَفْتَ: صرفُكَ الشّيءَ عن وجهه فيَكْفِتُ أي يرجع، فهذا صحيح، لأنّه يضمه عن جانب. والكَفْتُ: السَّوق الشديد، لأنَّه يضم الإبل ضمَّاً ويَسوقُها، كما يقال يَقْبِضُها. وسيرٌ كَفِيتٌ، أي سريع، من هذا. (كفر) الكاف والفاء والراء أصلٌ صحيحٌ يدلُّ على معنىً واحد، وهو السَّتْر والتَّغطية. يقال لمن غطّى دِرعَه بثوبٍ: قد كَفَر دِرعَه. والمُكَفِّر([20]): الرّجل المتغطِّي بسلاحه. فأما قولُه: حتى إذا ألقَتْ يداً في كَافرٍ *** وأجَنَّ عَوراتِ الثُّغورِ ظَلامُها([21]) فيقال: إنَّ الكافر: مَغِيب الشَّمس. ويقال: بل الكافر: البحر. وكذلك فُسِّرَ قولُ الآخَر([22]): فتذكَّرَا ثَقَلاً رَثِيداً بعدما *** ألقَتْ ذُكاءُ يمِينَها في كافِرِ([23])والنهر العظيم كافر، تشبيهٌ بالبحر. ويقال للزَّارع كافر، لأنَّه يُغطِّي الحبَّ بتُراب الأرض. قال الله تعالى: ﴿أَعْجَبَ الكُفَّارَ نَبَاتُهُ﴾ [الحديد 20]. ورَمادٌ مكفور: سَفَت الرِّيحُ الترابَ عليه حتى غطَّتْه. قال: * قد دَرَسَتْ غَيرَ رمادٍ مكفورْ([24]) * والكُفْر: ضِدّ الإيمان، سمِّي لأنَّه تَغْطِيَةُ الحقّ. وكذلك كُفْران النِّعمة: جُحودها وسَترُها. والكافور: كِمُّ العِنَب قبل أن يُنوِّر. وسمِّي كافوراً لأنَّه كفَر الوَلِيع، أي غطَّاه. قال: * كالكَرْمِ إذْ نادَى من الكافورِ([25]) * ويقال له الكفرَّى([26]). فأمَّا الكَفِرات والكَفَر فالثَّنايا من الجبال، ولعلَّها سمِّيت كَفِرَات، لأنَّها متطامنة، كأنَّ الجبالَ الشوامخَ قد سترَتْها. قال: * تَطَلَّعُ ريَّاهُ من الكَفِراتِ([27]) * والكَفْرُ من الأرض: ما بَعُدَ من الناس، لا يكاد ينْزلُه ولا يمرُّ به أحد. ومَن حَلَّ به فهم([28]) أهل الكُفور. ويقال: بل الكُفور: القُرَى. جاء في الحديث "لتُخْرِجَنَّكُمُ الرُّومُ منها كَفْراً كَفْراً". --------------ـــ ([1]) يعني الراجز. ([2]) أنشده في اللسان (جرر، مرر). وقد سبق في (جر). ([3]) البيت بتمامه كما في الديوان 11 واللسان (ميل، عور، عزل، كفل): غير ميل ولا عوارير في الهيـ *** ـجا ولا عزل ولا أكفال ([4]) والأنثى كفيل أيضاً، وقد يقال للجمع كفيل. ([5]) أي ضمن هو القيام بأمرها. وقراءة التخفيف هذه هي قراءة السبعة ما عدا الكوفيين وهم عاصم وحمزة والكسائي، فهؤلاء قرؤوا بتشديد الفاء، أي جعل الله كافلها والقيم بأمرها زكريا. وقرأ أبي: "أكفلها" وقرأ عبد الله والمزني "وكفلها" بكسر الفاء لغة في كفل كعلم يعلم. وقرأ مجاهد: "فتقبلها ربها بقبول حسن وأنبتها نباتاً حسناً وكفلها زكريا" بصيغة الأمر في جميعها بمعنى الدعاء مع نصب "ربها" على النداء. تفسير أبي حيان (2: 442). وإتحاف فضلاء البشر 173. ([6]) في الأصل: "وإلا". ([7]) التكملة من المجمل واللسان. ([8]) ديوان القطامي 32 واللسان (عقر، كفل). وقد ورد بعد هذه المادة في المجمل مادة (كفن) على الترتيب الصحيح، لكنها وردت في الأصل في موضع آخر بعد مادة (كفأ) فآثرت إبقاءها في وضعها الآخر هناك محافظة على أرقام صفحات الأصل. ([9]) تنصح، بالصاد بالمهملة، أي تخاط. وفي الأصل: "شفتان ثتضح"، تحريف. ([10]) يردحان: يبسطان. وفي الأصل: "يردان". ([11]) لأبي النجم في المخصص (6: 3). وورد في الأصل محرفاً على هذه الصورة: * بيت صوف مكفا مروحا * ([12]) في الأصل: "حتى يرمي عنها"، وأثبت ما في المجمل. وانظر اللسان (1: 136). ([13]) في نهاية ابن الأثير: "ما في إنائها". ([14]) في الأصل: "وأكفات". ([15]) في الأصل: "كفأتيه" تحريف. والبيت بتمامه كما في الديوان 321 واللسان (كفأ): ترى كفأتيها تنفضان ولم يجد *** لها ثيل سقب في النتاجين لامس ([16]) كذا ضبط في الأصل والمجمل بضم الفاء في المضارع، لكن ضبط بكسرها في اللسان والقاموس. ([17]) هو بدون نسبة في اللسان (كفن، عمت). وصدره: * يظل في الشاء يرعاها ويعتمها * ([18]) في الأصل: "واحبسوا". ([19]) في الأصل: "من كفت"، وتصحيحه وإكماله من ديوان رؤبة 106 واللسان (كفت). ([20]) وكذا ضبط في المجمل والقاموس. وضبط في الأصل واللسان بفتح الفاء المشددة. ([21]) البيت للبيد في معلقته المشهورة. ([22]) هو ثعلبة بن صعير المازني، كما في اللسان (كفر، ذكا) والحيوان (5: 131) والمفضليات (1: 128). ([23]) في الأصل: "فيذكر أهلاً"، صوابه من المراجع السابقة والمخصص (9: 19/ 17: 7). والأمالي (2: 145) وزهر الآداب (4: 115) وإعجاز القرآن 200 والمقصور 44. ([24]) الرجز في اللسان (روح، كفر). وهو لمنظور بن مرثد الأسدي. ([25]) للعجاج في ديوانه 27 واللسان (كفر 465) والمخصص (10: 216). ([26]) بضم الكاف والفاء، وبفتحهما، وبكسرهما، وبضم الكاف وفتح الفاء، كما في اللسان. ([27]) البيت لمحمد بن عبد الله بن نمير الثقفي، المعروف بالنميري، وصدره كما في اللسان (كفر) والأغاني (6: 24): * له أرج من مجمر الهند ساطع * ونسب في اللسان إلى عبد الله بن نمير، وهو خطأ. وانظر مجالس ثعلب 302. ([28]) في الأصل: "فهو"، صوابه في المجمل.
ـ
المفردات في غريب القرآن
الراغب الأصفهاني · القرن ١١مترجمالحروف: ٧٥٨- الكفت: القبض والجمع. قال تعالى: ﴿ألم نجعل الأرض كفاتا * أحياء وأمواتا﴾ [المرسلات/25 - 26] أي: تجمع الناس أحياءهم وأمواتهم، وقيل: معناه تضم الأحياء التي هي الإنسان والحيوانات والنبات، والأموات التي هي الجمادات من الأرض والماء غير ذلك. والكفات، قيل: هو الطيران السريع، وحقيقته: قبض الجناح للطيران، كما قال: ﴿أو لم يروا إلى الطير فوقهم صافات ويقبضن﴾ [الملك/19] فالقبض ههنا كالكفات هناك. والكفت: السوق
أساس البلاغة
الزمخشري · القرن ١٢مترجمالحروف: ٣٩٠ك ف ت
كفت المتاع: جمعه وضم بعضه إلى بعض.
وكفت الفراش.
وفي الحديث " اكفتوا صبيانكم بالليل " وكفت الرعاة مواشيهم.
والأرض تكفت أهلها أحياءً وأمواتاً وهي كفاتهم.
وكفت وتأتي العديّ بارزاً نصف ساقها كعدو فريد العانة المتكفّت ومن المجاز: كفت الله فلاناً إذا مات واللهم اكفته إليك.
وفي الحديث: " إذا مرض عبدي فاكتبوا له مثل ما كان يعمل في صحته حتى أعافيه أو أكفته ".
لسان العرب
ابن منظور · القرن ١٣مترجمالحروف: ٥٬٠٤٦الكَفْتُ: صَرْفُكَ الشيءَ عن وَجْهه.
كَفَته يَكْفِتُه كَفْتاً فانْكَفَتَ أَي رَجَعَ راجعاً. وكَفَتَه عن وَجْهه أَي صَرَفه. وفي حديث عبد الله بن عمر: صلاةُ الأَوَّابين ما بين أَن يَنْكَفِتَ أَهلُ المَغْرب إِلى أَن يَثُوبَ أَهلُ العُشَراء أَي يَنْصرِفوا إِلى مَنازلهم. وكَفَتَ يَكْفِتُ كَفْتاً وكَفَتاناً وكِفاتاً: أَسْرَع في العَدْوِ والطَّيَرانِ وتَقَبَّضَ فيه. والكَفَتانُ من العَدْوِ والطيران:
القاموس المحيط
الفيروزآبادي · القرن ١٥مترجمالحروف: ١٨٩* ك ف ت * * كَفَتَهُ * ضمه إليه وبابه ضرب وفي الحديث ﴿اكفِتُوا صبيانكم بالليل فإن للشيطان خطفةً﴾ و * الكِفَاتُ * الموضع الذي يكفتُ فيه شيء أي يضم ومنه قوله تعالى ﴿ألم نجعل الأرض كِفاتا﴾
تاج العروس
الزبيدي · القرن ١٨مترجمالحروف: ٧٬٠٢٤كفته يكفته كفتا :صرفه عن وجهه، فانكفت أي رجع راجعا، وفي حديث ابن عمر صلاة الأوابين ما بين أن ينكفت أهل المغرب إلى أن يثوب أهل العشراء أي ينصرفون إلى منازلهم. كفت الشيء إليه يكفته كفتا :ضمه وقبضه، ككفته مشددا، يستعمل فيهما، قال أبو ذؤيب:
أتوها بريح حاولته فأصبحت تكفت قد حلت وساغ شرابها ويقال: كفته الله، أي قبضه، وفي حديث النبي صلى الله عليه وسلم أنه قال:
معجم لين
إدوارد لين · القرن ١٩مترجمالحروف: ٦٬٩٦٩كَفَتَ
1 كَفَتَ ذ , [aor. كَفِتَ ,] inf. n. كَفْتٌ, It (a thing) turned over, lit, back for belly: (K:) or, as in a copy of the L, he turned a thing over, back for belly. (TA.) ― -b2- كَفَتَهُ, (K,) or كَفَتَهُ عَنْ وَجْهِهِ, (S,) aor. كَفِتَ , (K,) inf. n. كَفْتٌ; and ↓ كفّته; (TA;) He turned him away, averted him, or diverted him, from his course, or design. (S, K.) (You say) كَفَتَهُ عَنْ
قاموس سالمون
هنري أنتوني سالمون · القرن ١٩مترجمالحروف: ١٬١٩٤كَفَتَ
كَفَتَ I ( n. ac. كَفْت 1 ),
a. Picked up; gathered together; tucked up ( clothes ).
b. [ acc. & 'An ], Hindered from.
c. ( n. ac. كَفْت 1 , كِفَاْت 23 , كَفِيْت 25 , كَفَتَاْن 36 ), Flew or ran fast.
d. ( n. ac. كَفْت 1 ), Drove on.
e. [ coll. ], Poured out quickly.
كَفَّتَ
كَفَّتَ II ,
a. see I (a) .
كَاْفَتَ
كَاْفَتَ III ,
a. Raced.
b. Died suddenly. -
تَكَفَّتَ
كتاب الله
مستخلص من الاستعمال القرآنيبلا ترجمةالحروف: ١٩٬٤٨٢كفت
كَفَتَ - يَكْفِتُ - كـِفات - كـِفاتا
كَفَتَ - يَكْفِتُ + كائن + شيئاً + على شيء: يجعله طبقات منضمة مرصوصة على بعضها: يضغط الشيء بقوة وزخم نحو شيء آخر ليجمعه معه ويضمه إليه، وهي تشبه حركة إفراغ الكيس بقوة من مادة فوق كومة من شبيهها، ثم ضغطها وكبسها عليها (اللحم الكفتاء)
كِفات - كِفاتاً: على وزن " فِعال" اسم فعل مبالغة من " كَفَتَ - يَكْفِتُ
الصيغ(١)
الجذور المجاورةالمجاورة: ٢ (الإجمالي: ٣)
الآيات التي ورد فيها(١)
تحليل الجذر
تعريف الجذر والخلاصة
| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | كفت |
| Yapı | Üçlü kök |
| Özel Durum | Belirgin fark tespit edilmedi |
| Bağlamsal Yakın Kökler | جمع, ضمم, قبض, وعي |
| Zıt Kök | نثر |
| Çekirdek Özet 1 | Bir şeyi dağılmayacak ve saçılmayacak şekilde içine alıp büzmek, toplamak, sarmak ve kapatmak |
| Çekirdek Özet 2 | Yeryüzünün insanları hem hayattayken üstünde hem de öldüklerinde bağrında toplayıp barındıran kuşatıcı bir hazne oluşu |
| Çekirdek Özet 3 | Varoluşsal muhafaza, kabir ve yerleşimin dağılmayı önleyen doğal bir kap veya sınır sistemi olarak iş görmesi |
| Kritik Hata Riski | Kelimenin yalnızca alelade bir mezar veya çukur olarak daraltılıp, dirileri ve ölüleri aynı anda kuşatan dinamik ve çift yönlü ekolojik muhafaza işlevinin gözden kaçırılması |
التحليل الثنائي
| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| كف | El ayası, engelleme, çevreleme, sarıp tutma ve sınır çekme; nitekim كفف el çekme ve sınırlama, كفر örtme ve saklama, كفل üstlenme ve himaye etme, كفي ise ihtiyacı tam sarıp karşılama anlamını taşır | ت | Çekirdeğin sınır çekme ve sarma hareketine kesin bir kapanma, iki yüzü birbirine katlama ve sımsıkı bir hazneye dönüştürme boyutu katarak dağılmayı sonlandıran nihai bir kavrama ve içine alma işlevi kazandırmıştır. |
التحليل التصويري للحروف
| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| ك | Avuç içi; kavrama, eğme, kaplama | Dağılan unsurları toparlamak üzere açılan ve nesneyi çevreleyen kavrayıcı iç bükey alan |
| ف | Ağız; açıklık, kenar, dışa açılan sınır | Nesnenin içine gireceği açıklık, giriş ağzı ve kabın çevre çeperi |
| ت | İşaret, çarpı; im, sınır, sonlandırma | Hareketi sınırlandırma, içeri gireni sabitleme ve kabın ağzını kapatıp muhafaza altına alma |
| كفت | Avucun bir ağız gibi açılıp nesneyi içine alması ve sınır koyarak kapatması | Saçılma eğilimindeki varlıkları bünyesine çekip kenarlarını üstüne kapatan, böylece içeriğini zayi etmeden muhafaza eden kuşatıcı toplama hareketi |
الاستعمال التاريخي والمبكر
| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Bir nesneyi iki taraftan sıkarak bağrına basmak, içine almak; deriden yapılmış dağarcığın (cerâb) içindekileri dökmeden tutması; kuşun kanatlarını hızla vücuduna toplayıp büzerek dalışa geçmesi |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Cahiliye şairi Züheyr b. Ebî Sülmâ, suyun akışıyla hızlanan atın adımlarını toparlayıp hızla atılmasını şu mısra ile tasvir eder: مَرًّا كِفاتاً، إِذا ما الماءُ أَسْهَلَها / Suyun zemini kayganlaştırdığı anda bacaklarını dağıtmadan hızla toplayıp akarcasına koşması |
| Erken Arapça kullanım | Erken dönem şiirinde Rû‘be b. el-Accâc süratli atın koşusunu kanat toplayan kuşun çevikliğine benzeterek şöyle der: تَكادُ أَيْديها تَهاوى في الزَّهَقْ / من كَفْتِها شَدًّا كإِضْرامِ الحَرَقْ |
المصدر Lisânü’l-ʿArab, Mekâyîsü’l-Luğa, Kitâbü’l-ʿAyn.
الطبقة الاشتقاقية السامية
Sami dil ailesi genelinde kök, içbükey bir hacim oluşturma, avuç içine alma, bükme ve bir şeyi iki ucundan kapatma morfolojisiyle ilişkilidir. Arapçadaki كفت kökü, merkezi Sami dillerinde el ayası ve kavrama dairesini ifade eden كف tabanından gelişmiştir. Doğu ve Batı Sami kollarında doğrudan /k-p-t/ dizilimi sınırlı olmakla birlikte, İbranicede k-p-t (כפת) kökü nesneleri birbirine bağlama, büküp düğümleme ve kıvırarak zapt etme fiilini karşılar; Süryanicede kfat / kpet (ܟܦܬ) formu benzer şekilde büzmek, bir araya toplayıp bağlamak ve kıvırmak manasında kullanılır. Kökün Akkadca karşılıklarında doğrudan üçlü biçim yerine kabātu/kapāpu (bükmek, yay biçimi vermek, çevrelemek) kök ailesi semantik olarak aynı havzada yer alır. Kökün Arapçada kazandığı özgün karakter ise büzme ve bağlama hareketini doğrudan bir hazne, yeryüzünün hem dirileri sırtında hem ölüleri karnında saklayan kapsayıcı bir kap hüviyeti kazanması yönündedir.
درجة الثقة Güçlü
المصدر Brown-Driver-Briggs, Payne Smith Syriac Dictionary, HALOT, Lane's Lexicon.
التحليل الاشتقاقي
| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | كفت ile كفف ve كتف ilişkisi | İç bükey kavrama, toparlama ve kanat/omuz gibi uzuvları gövdeye doğru çekerek büzme hareketinden türemiştir. | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | İbranice כפת (kapat/bağlamak), Süryanice ܟܦܬ (kfat/büzmek) | Nesneleri dağılmaktan korumak amacıyla bir araya getirip bağlama ve büzme eylemi ortak Sami çekirdeğidir. | Güçlü |
| Daha geniş dilsel ilişki | Afro-Asyatik bükme, kap oluşturma tabanı | Nesneleri çevreleyen çanak, sepet veya bükülü kap biçimindeki ilksel araç adlandırmalarıyla fonetik paralellik taşır. | Muhtemel |
المصدر HALOT, Payne Smith, David Cohen Dictionnaire des racines sémitiques.
الجذور الشقيقة (التقاليب)
| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| كفت | Anlamlı | Toplamak, büzmek, içine almak | Dağılmayı önleyecek biçimde bağrına basmak, kap içine almak | Hedef kök; Kur'an'da geçer |
| كتف | Anlamlı | Omuz başı, bağlamak | Kolların gövdeye bağlandığı omuz kemiği ve elleri arkadan bağlama | Hedef kökle gövdeye toplama bağı vardır; Kur'an'da geçmez |
| فكت | Anlamı bulunmayan | Veri bulunamadı | Klasik sözlüklerde mühmel kabul edilmiştir | Kur'an'da geçmez |
| فتك | Anlamlı | Ansızın yakalamak, yok etmek | Gafil avlayıp ansızın bastırmak, parçalamak | Sıkı kavramanın yıkıcı zıt yönüdür; Kur'an'da geçmez |
| تكف | Anlamı bulunmayan | Veri bulunamadı | Klasik sözlüklerde mühmel kabul edilmiştir | Kur'an'da geçmez |
| تفك | Anlamı bulunmayan | Veri bulunamadı | Klasik sözlüklerde mühmel kabul edilmiştir | Kur'an'da geçmez |
الجذور المجاورة والجذر المضاد
| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| كفت | Merkez | Toplama ve hazne içine alma | Dağılmayı önleyerek iki zıt durumu (diri ve ölü) aynı hacimde büzüp barındırma | Nesneyi kendi bünyesinde sımsıkı tutan kapsayıcı toplayıcılık |
| جمع | Komşu | Bir araya getirme | Ayrı parçaları tek bir yerde buluşturur ancak mutlaka kapalı bir hazne içine alması gerekmez | Genel birleştirme ve cem etme eylemi |
| ضمم | Komşu | Bağrına basma, katma | Bir şeyi kendine yaklaştırıp bitiştirir; fiziksel sarılma boyutu öne çıkar | İki nesneyi temas ettirerek bir araya getirme |
| قبض | Komşu | Avuçlama, tutma | Nesneyi dışarıdan güç uygulayarak zapt eder ve hareketini sınırlar | Mülkiyet veya kontrol amaçlı elle kavrama |
| وعي | Komşu | Kap olma, muhafaza | Bir kabın içine sıvı veya nesne doldurularak hıfzedilmesidir | Zihinsel veya fiziksel dağarcıkta koruma |
| نثر | Zıt | Saçma, dağıtma | Toplu duran nesneleri çevreye fırlatarak bağlarını koparmak ve dağıtmak | Kökün toplama ve büzme işlevinin tam zıddı |
مقابلات المعنى في لغات أخرى
| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | كفت | Toplamak, içine alıp sarmak | Dağılmayı engelleyecek şekilde kendi bağrına çekip saklama | Kesin |
| Latince | Continere, colligere | Bir arada tutmak, kapsamak | Continere kavramı dağılmayı önleyici kap olma işlevini tam karşılar, mezar boyutunu dışarıda bırakır | Güçlü |
| İngilizce | Enfold, hold together, receptacle | Bağrına basmak, toplamak, kap | Enfold kuşatıcı sarmayı, receptacle ise toplayıcı kap olmayı karşılar | Güçlü |
| Almanca | Zusammenfassen, bergen | Bir araya getirmek, bağrında saklamak | Bergen kelimesi hem barındırma hem de tehlikeden koruyup örtme yönünü içerir | Güçlü |
| Fransızca | Englober, rassembler, réceptacle | Kuşatıp toplamak, içine almak | Bir sınır içine alarak dağılmayı önleme anlamını verir | Güçlü |
المصدر Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch, Robert Dictionnaire.
الوجوه والنظائر
| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| كِفَاتًا | Kuşatıcı barınak ve toplayıcı hazne | Yeryüzünün hem yaşayanları sırtında hem de ölüleri karnında barındırıp dağılmadan muhafaza etmesi; Mürselât 77:25 |
سياق الكلام والفقه والتفسير والحديث
| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | Ahiret ve ba‘s doktrini | Yeryüzünün bedeni toplayıp dağılmasını engellemesi ve yeniden dirilişe kadar bir depo vazifesi görmesi | İnsan bedeninin unsurlarının kozmik bir haznede saklanması fikri |
| Fıkıh | Kabir hukuku ve yerleşim | Ölülerin toprağa gömülmesinin (defnin) farziyeti ve yeryüzünün dirilere mesken, ölülere kabir kılınması | Defnin yeryüzünün fıtri kifat vasfının bir gereği olarak kabul edilmesi |
| Tefsir | Kevnî ayetlerin izahı | Mürselât 77:25 tefsirinde yerin sırtının dirilere mesken, karnının ise ölülere sığınak olması | Zıt varoluş hallerinin tek bir gövdede intizamla toplanması |
| Hadis | Korunma ve hıfz terbiyesi | Gece bastırdığında çocukların eve toplanmasını emreden rivayette kökün kullanımı | Tehlike anında dağılmayı kesip güvenli sınıra büzülme |
تحليل النظام الديني والعلمي والسياسي والاقتصادي
| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Varlık ve ölüm döngüsü | İlahi emanet haznesi | Hayat ile ölüm arasındaki geçişi aynı toprak zemininde muhafaza etme | Yeryüzü, ilahi nizamda insanın dağılıp yok olmasını önleyen tabii sığınaktır. | Kesin |
| İlmi | Ekoloji ve jeoloji | Biyosfer ve litosfer dengesi | Canlı ve cansız artıklarını geri dönüştüren kapalı sistem | Yeryüzünün bir atık yığınına dönüşmeyip her şeyi dönüştürerek içine çekmesi | Güçlü |
| Siyasi | Mülkiyet ve vatan telakkisi | Toprak ve sınır bütünlüğü | Toplumu ve nesilleri tek bir egemenlik havzasında bir arada tutma | Dağılmayı engelleyen, vatandaşlarını bağrında toplayan korunaklı yurt | Muhtemel |
| İktisadi | Kaynak yönetimi ve depolama | Rezerv ve stok haznesi | Değerlerin israf ve zayi olmasını engelleyen koruyucu depo | Üretimin tüketime kadar bozulmadan saklandığı kapalı ve güvenli ambar | Muhtemel |
التماثل في العلوم العددية والإنسانية
| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Korunumlu kapalı sistem ve çekimsel kuyu | Fizik ve termodinamikte kütlenin uzaya saçılmasını engelleyen yerçekimsel potansiyel kuyusu ve entropiye karşı sınır oluşturan kontrol hacmi | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Kurumsal sığınak ve toplumsal hafıza kabı | Bireylerin dağılmasını, yabancılaşmasını ve yok olmasını engelleyen, hem geçmiş kuşakları (ölüleri) hem yaşayanları kuşatan ortak kimlik kubbesi | Muhtemel |
التضييق الخاطئ وخطر الخطأ
| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Kelimenin yalnızca pasif bir kabir, çukur veya cansız bir depo biçiminde algılanması |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Yeryüzünün dinamik bir şekilde hem dirilerin hayat alanını hem de ölülerin çürüme ve korunma sürecini aynı anda yöneten iki yönlü canlı bir koruyucu hazne olması |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Ayetin getirdiği derin ekolojik ve varoluşsal kuşatıcılığın göz ardı edilerek sadece bir defin işleminden ibaret zannedilmesi |
خلاصة موجَّهة لفهم القرآن
| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Kur'an'ın kâinat tasavvurunda yeryüzünün pasif bir kaya parçası değil, insan türünü her iki varoluş evresinde (hayat ve ölüm) sımsıkı bağrına basan canlı bir beşik ve koruyucu olduğunu gösterdiği için önemlidir. |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | Yaratılış delillerinin, ahiret gününün kaçınılmazlığının ve insanın toprakla olan ontolojik rabıtasının işlendiği kıyamet ve kudret konulu Mekkî surelerde belirleyicidir. |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Yeryüzünü insanın hoyratça tükettiği geçici bir platform olarak gören anlayışı düzeltir; yerin insan bedenini saklayan, çürümeyi dahi nizama bağlayan kutsal ve kuşatıcı bir emanet kabı olduğunu hatırlatır. |
التركيب النهائي والنموذج الرياضي
- Somut anlamDağılmakta olan parçaları hızla içeri çekip kenarları üstüne kapatarak güvenli bir haznede muhafaza etmek.
- Soyut anlamZıt halleri (hayat ve ölüm) kendi varlık alanında toplayarak kozmik ve toplumsal dağılmayı engelleyen varoluşsal koruma.
- Sistematik karşılıkSistemin içindeki tüm unsurların dağılmasını önleyen, giriş-çıkış dengesini sağlayan sınırlandırılmış koruyucu hacim.
- LaTeX modeli
- LaTeX açıklamasıFormülde kuşatıcı hazneyi (كفت) temsil eder. sistemi çevreleyip saçılmayı önleyen sınır yüzeyini simgeler. zamana bağlı yaşayan unsurları (ahya'), ise ölerek toprağın altına intikal eden unsurları (emvat) gösterir. ile arasındaki integral, yeryüzünün her iki durumu da bünyesinde kesintisiz toplayıp muhafaza eden korunumlu hacim işlevini ifade eder.