نثر
ن - ث - ر
جذر- الورود: ٣
- الآيات: ٣
- الصيغ: ٢
- المعاجم: ١٣
“Nesir” sümkürük demektir. Nesr öksürmek ve aksırmak anlamlarına gelir. Saçılmak anlamında da kullanılmaktadır. Sura üfürülünce yıldızlar ak delikten aksırıldığı zaman çıkan parçacıklar gibi kainata saçılırlar.المزيد ›
ملاحظاتي
المعاجم(١٣)
★ معجم آق إيفلر (بالتركية)التركية
“Nesir” sümkürük demektir. Nesr öksürmek ve aksırmak anlamlarına gelir. Saçılmak anlamında da kullanılmaktadır. Sura üfürülünce yıldızlar ak delikten aksırıldığı zaman çıkan parçacıklar gibi kainata saçılırlar.
كتاب العين
الخليل بن أحمد · القرن ٨مترجمالحروف: ١٬٠٠٤باب الثاء والراء والنون معهما
ن ث ر يستعمل فقط
نثر:
النَّثْر: رَمْيُكَ الشيءَ بيَدِكَ متفرِّقاً، ويقال: أخَذَ دِرْعاً فنَثَرَها على نفسه، ويُسَمَّى الدِّرْعُ النَثْرةَ إذا كانت سَلِسَة المَلْبس.
والنَّثْرةُ: الفُرجةُ التي بين الشاربَيْن حِيالَ وتَرةِ الأنف، وكذلك هي من الأَسَد.
والنَّثرةُ: كوكب في السماء كأنَّه لَطْخُ سَحابٍ حِيال كَوكَبَين صَغيرين تُسَّميهِ العَرَبُ نَثرةَ الأسد، وهو من منازل
الصحاح
الجوهري · القرن ١٠مترجمالحروف: ٧٦٦نَثَرْتُ الشيءَ أنْثُرُهُ نَثْراً، فانْتَثَرَ. والاسم النُثارُ. والنُثارُ بالضم: ما تَناثَرَ من الشيء. ودُرٌّ مُنَثَّرٌ، شدد للكثرة. والانْتِثارُ والاستِنثارُ بمعنًى، وهو نَثْرُ ما في الأنف بالنَفَس. وفي الحديث: "إذا اسْتَنْشَقْتَ فانْثُر". والنَثْرَةُ للدوابّ: شِبهُ العطسة. يقال: نَثِرَت الشاةُ، إذا طرحت من أنفها الأذى. قال الأصمعي: النافرُ والناثرُ: الشاةُ تَسْعُلُ فيَنْتَثِرُ من أنفها شيءٌ.
تهذيب اللغة
الأزهري · القرن ١٠مترجمالحروف: ٣٬٥٣٨ث ر ن
رثن ، ثرن ، نثر : ( مستعملة ) .
رثن : قال بعضُ من لا أَعْتَمِده : تَرَثَّنَت المرأةُ ، إذا طَلَت وَجْههَا بغُمْرَة .
وقال أبو زيد : فيما رَوَى عنه ابنُ هانىء : الرَّثَانُ من الأمطار : القِطار المُتَتابعة يَفْصل بينهنّ ساعات ، أقلّ ما بينهنّ ساعة ، وأكثر ما بينهنّ يومٌ وليلة . وأَرْضٌ مُرَثَّنَة . وقد رُثِّنَت تَرْثيناً .
وفي ( نَوادر الأعْراب ) : أَرضٌ مَرْثُونَةٌ : أصَابَتْها رَثْنةٌ ، أي
مقاييس اللغة
ابن فارس · القرن ١١مترجمالحروف: ١٬٢٢٢(باب النون والثاء وما يثلثهما)
(نثر) النون والثاء والراء أصلٌ صحيح يدلُّ على إلقاء شيءٍ متفرِّق. ونَثَر الدّراهِمَ وغيرَها. ونَثَرت الشّاةُ: طرحت من أنْفِها(1) الأذَى. وسمِّي الأنْف النَّثْرةَ من هذا، لأنه يَنْثُر ما فيه من الأذى. وجاء في الحديث: "إذا توضَّأْت فانْتَثِرْ" أو "فانْثِرْ(2)"، معناه اجعَل الماءَ في نَثْرتك. [و] النَّثْرة: نجمٌ يقال إنَّه أنف الأسَد يَنْزِلُه القَمر. وطَعَنه
المفردات في غريب القرآن
الراغب الأصفهاني · القرن ١١مترجمالحروف: ٢٩٩- نثر الشيء: نشره وتفريقه. يقال: نثرته فانتثر. قال تعالى: ﴿وإذا الكواكب انتثرت﴾ [النفطار/2] ويسمى الدرع إذا لبس نثرة، ونثرت الشاة: طرحت من أنفها الأذى، والنثرة: ما يسيل من الأنف، وقد تسمى الأنف نثرة، ومنه: النثرة لنجم يقال له أنف الأسد، وطعنه فأنثره: ألقاه على أنفه، والاستنثار: جعل الماء في النثرة.
أساس البلاغة
الزمخشري · القرن ١٢مترجمالحروف: ١٬٢٨٣ن ث ر
نثر اللؤلؤ وغيره وقد انتثر وتناثر ودر منثور ومنثّر ونثير كأنّ لفظه الدرّ النثير ونثير الدرّ.
والتقط نثار الخوان ونثارته وهو الفتات المتناثر حوله.
وشهدت نثار فلان بالكسر وكنّا في نثار فلان اليوم وهو اسم للفعل كالنثر وما أصبت من نثر فلان شيئاً وهو اسم المنثور من السكر ونحوه كالنشر بمعنى المنشور.
ومن المجاز: نثرت المرأة بطنها وامرأة نثور.
ونثر الحمار والشّاة نثيراً: عطست
لسان العرب
ابن منظور · القرن ١٣مترجمالحروف: ٦٬١٠٠الليث: النَّثْرُ نَثْرُكَ الشيءَ بيدك تَرْمي به متفرقاً مثلَ نَثْرِ الجَوْزِ واللَّوْزِ والسُّكَّرِ، وكذلك نَثْرُ الحَبِّ إِذا بُذرَ، وهو النِّثَارُ؛ وقد نَثَرَهُ يَنْثُرُهُ ويَنْثِرُهُ نَثراً ونِثاراً ونَثَّرَه فانْتَثَرَ وتناثَرَ؛ والنُّثارةُ: ما تناثَرَ منه، وخص اللحياني به ما يَنْتَثِرُ من المائدة فَيُؤكل فيرجى فيه الثوابُ. التهذيب: والنُّثارُ فُتاتُ ما يَتَناثَرُ حَوالي الخِوانِ من الخبز
القاموس المحيط
الفيروزآبادي · القرن ١٥مترجمالحروف: ٢٧٠* ن ث ر * * نَثَرهُ * من باب نصر * فانْتَثَرَ * والاسم * النِّثَارُ * بالكسر و * النُّثَارُ * بالضم ما * تَنَاثَرَ * من الشيء ودُّرٌّ * مُنَثَّرٌ * شُدد للكثرة و * الانْتِثارُ * و * الاسْتِنْثَارُ * بمعنى وهو نَثْر ما في الأنف بالنَّفَس وفي الحديث ﴿إذا استنشقت فانثُر﴾
تاج العروس
الزبيدي · القرن ١٨مترجمالحروف: ٦٬٦٩٦نثر الشيء ينثره، بالضم، وينثره، بالكسر، نثرا، بالفتح، ونثارا، بالكسر: رماه بيده متفرقا، مثل نثر الجوز واللوز والسكر، وكذلك نثر الحب إذا بذر. ودر منثور. كنثره تنثيرا فانتثر وتنثر وتناثر، ودر متناثر، ومنثر كمعظم، شدد للكثرة. ويقال: شهدت نثار فلان، وكنا في نثاره، بالكسر، وهو اسم للفعل، كالنثر. والنثارة، بالضم، والنثر بالتحريك: ما تناثر منه، أو الأولى تخص بما ينتثر من المائدة فيؤكل للثواب، خصه به
معجم لين
إدوارد لين · القرن ١٩مترجمالحروف: ١٥٬١٧٣نَثَرَ
1 نَثَرَ ذ , aor. نَثُرَ , (S, M, A, Msb, K,) and نَثِرَ , (M, Msb, K,) inf. n. نَثْرٌ (S, M, A, Msb, K) and نِثَارٌ, (M, K,) or the latter is a simple subst., (S, A, Msb,) He scattered a thing, sprinkled it, strewed it, dispersed it, or threw it dispersedly, (Lth, T, M, A, Msb, K, TA,) with his hand; (Lth, T;) as, for instance, grain, (Lth, T,) and fruit and the like, (Msb,) walnuts and
قاموس سالمون
هنري أنتوني سالمون · القرن ١٩مترجمالحروف: ١٬٩٥٨نَثَرَ
نَثَرَ I , U ( n. ac. نَثْر 1 , نِثَاْر 23 ),
a. Scattered; strewed.
b. Was prolix; gabbled.
c. Had many ( children ).
d. [ 'An ], Pulled off from.
e. I ( n. ac. نَثِيْر 25 ), Sneezed.
f. see IV (a) .
g. [ coll. ], Fell ( leaves ).
نَثَّرَ
نَثَّرَ II ,
a. see I (a) .
أَنْثَرَ
أَنْثَرَ IV ,
a. Snuffed up water.
b. Blew the nose.
c. Threw down on the nose; made the
كتاب الله
مستخلص من الاستعمال القرآنيبلا ترجمةالحروف: ١٩٬٣٤٧نثر
نَثَرَ - يَنْثُرُ (نَثَرَ - يَنْثِرُ) - مَنْثُوْر - انْتَثَرَ- يَنْتَثِرُ
نَثَرَ - يَنْثُرُ (نَثَرَ - يَنْثِرُ) + كائن + شيئاً: يلقيه فيفرقه ويبعثره: يأتي إلى عدد من الأشياء المنتظمة ضمن مجموعة يربط بينها رابط، كتكويم أو ركم أو جذب أو بناء ما، فيفرق هذه الأشياء عن بعضها ويبعثرها، بحيث تبتعد عن بعضها بشكل كبير وغير منتظم
مَنْثُوْر: اسم
الجذور المجاورةالمجاورة: ١١ (الإجمالي: ١٦)
- هبأ
الآيات المشتركة: ١ · Toz
- كوكب
الآيات المشتركة: ١ · “Necm” gezegen, “kevkeb” sabit yıldız demektir
- لؤلؤ
الآيات المشتركة: ١ · İnci
- طوف
الآيات المشتركة: ١ · Çeper demektir
- قدم
الآيات المشتركة: ١ · “Kudüm” ön demektir
- ولد
الآيات المشتركة: ١ · “Yavru” demektir
- خلد
الآيات المشتركة: ١ · Huld : Parçalanmayan sert kaya demektir
- حسب
الآيات المشتركة: ١ · Hisbe okun nişangah kısmına denir
- رأي
الآيات المشتركة: ١ · Raye bir yere konmuş, oranın özelliğini gösteren işaret…
- جعل
الآيات المشتركة: ١ · Ceal sıcak tencerinin tutulması için kullanılan bez…
- عمل
الآيات المشتركة: ١ · Amele iş yapmaya alıştırılmış deve veya öküz demektir
الآيات التي ورد فيها(٣)
وَقَدِمْنَا إِلَى مَا عَمِلُوا مِنْ عَمَلٍ فَجَعَلْنَاهُ هَبَاءً مَنْثُورًا
Saçılan
وَيَطُوفُ عَلَيْهِمْ وِلْدَانٌ مُخَلَّدُونَ إِذَا رَأَيْتَهُمْ حَسِبْتَهُمْ لُؤْلُؤًا مَنْثُورًا
Saçılan
تحليل الجذر
تعريف الجذر والخلاصة
| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | نثر |
| Yapı | Üçlü |
| Özel Durum | Belirgin fark tespit edilmedi |
| Bağlamsal Yakın Kökler | نشر, بذر, بدد |
| Zıt Kök | جمع |
| Çekirdek Özet 1 | Bir arada veya toplu duran küçük taneli unsurları tek tek ve dağınık biçimde etrafa saçmak, fırlatıp dökmek |
| Çekirdek Özet 2 | Kozmik düzenin çözülmesiyle gök cisimlerinin yörüngelerinden savrulması; amellerin ağırlığını yitirerek toza dönüşmesi veya güzelliğin parıltılı intizamsızlıkla etrafa yayılması |
| Çekirdek Özet 3 | Parçaların birleşerek bir bütün oluşturma kabiliyetini yitirmesi; bağlayıcı çekim ve tutunma kuvvetinin kalkmasıyla dağılma ve saçılma hâli |
| Kritik Hata Riski | Kökü yalnızca sıradan bir saçılma veya yok olma olarak görmek; kelimenin maddesel taneciklilik, hacim kaybı ve intizamsız yayılma boyutunu gözden kaçırmak |
التحليل الثنائي
| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| نث | İçeride biriken veya gizli duran bir şeyi dışarıya doğru sevk edip ortaya çıkarma, sızdırma ve yayma. Bu çekirdek نثل kökünde toprağı veya sadaktaki oku dışarı çekip çıkarma, نثا kökünde ise sözü dışarıya yayma ve ifşa etme anlamlarında görülür. | ر | Çekirdeğe eklenen ses, dışarı çıkarma hareketine hız, hareketlilik ve taneli parçaların uzamsal olarak çok yönlü biçimde etrafa yayılması nüansını kazandırmıştır. |
التحليل التصويري للحروف
| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| ن | filiz, yılan, balık; süreklilik, çoğalma, canlılık | İçeriden dışarıya doğru uzanan, hareketlenen veya yönelen bir kaynağın başlangıcı |
| ث | işaret, çarpı; im, sınır, antlaşma, son | ت imgesinden türetme olup sesin peltekliğiyle sınırın gevşemesini, parçalanabilirliği ve dağılabilir temas noktalarını temsil eder |
| ر | insan başı; baş, ilk, üst | Dağılan parçaların yöneldiği uzam, yayılımın tepe noktası ve hareketin yön kazandığı açıklık |
| نثر | İçteki kaynağın sınırlarını aşarak çok sayıda parça halinde dış uzama saçılması | Bir odaktan çıkan tanecikli ve çoklu unsurların bağlarından kurtularak bağımsız parçacıklar halinde etrafa dağılması hareketini betimler |
الاستعمال التاريخي والمبكر
| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Taneli nesneleri (ceviz, badem, şeker veya tohum) elle etrafa saçmak; hayvanın burnunda biriken tortu veya suyu aksırıp sümkürerek dışarı fırlatması; burnun iki kanadı arasındaki çukurluk ve kılıcın burna inmesiyle hasmı yere sermek |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Erken dönem şairi el-Esved b. Ya‘für’ün bir mısraında geçtiği üzere kök, tohumların ve parçacıkların yere savrulması ve dökülmesi bağlamında kullanılmıştır. Ayrıca klasik sözlüklerde kaydedilen şu beyitte mızrak darbesiyle hasmı burnu üzerine yıkmak anlamı şahittir: إن عليها فارسا كعشره / إذا رأى فارس قوم أنثره |
| Erken Arapça kullanım | Hadis metinlerinde abdest alırken burna su çekip ardından suyu kuvvetle dışarı fırlatma fiili olarak yer alır: إذا توضأت فانتثر |
المصدر Maqāyīs al-Lugha, Lisān al-ʿArab, Kitābü’l-ʿAyn.
الطبقة الاشتقاقية السامية
Arapça نثر kökü, Sami dillerinin güney kolunda taneli şeylerin dağıtılması, püskürtülmesi ve burundan sıvı atılması ekseninde yerleşik bir kullanıma sahiptir. Kuzeybatı Sami dillerinde (İbranice ve Aramice) doğrudan n-t-r kök dizilişi çoğunlukla gevşeme, çözülme, sıçrama veya çözülüp düşme anlamlarıyla (İbranice ntr kökünde bağların çözülmesi, sıçramak) fonetik paralellik gösterir; buradaki temel semantik matris bağlı duran unsurların birbirinden koparak çözünmesidir. Akadca bünyesinde ise benzer ses dizilimleri çoğunlukla titreme, çözülme veya sıçrama hareketlerini karşılar. Arapçada kök, hem taneli katı nesnelerin etrafa saçılmasını hem de burundaki birikintinin sümkürülerek dışarı atılmasını ifade eden somut ve eylemsel bir yoğunlaşma kazanmıştır.
درجة الثقة Güçlü
المصدر Brown-Driver-Briggs, David Cohen Dictionnaire des racines sémitiques, Lisān al-ʿArab.
التحليل الاشتقاقي
| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | Birleşik veya toplu nesnelerin taneli parçalar halinde etrafa atılması | Burun bölgesine isim olması (en-nesre), sümkürme eylemi (istinmâr) ve düğünlerde şeker/para saçma (nisâr) anlamları aynı çekirdekten türemiştir. | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | Çözülme, bağların serbest kalması ve koparak sıçrama | İbranice ve Aramicede çözülüp dağılma bildiren köklerle ortak bir eylemsel matrisi paylaşır. | Güçlü |
| Daha geniş dilsel ilişki | Veri bulunamadı | Afro-Asyatik ailenin diğer kollarında doğrudan güvenilir bir ses denkleşmesi tespit edilmemiştir. | Veri bulunamadı |
المصدر David Cohen, Brown-Driver-Briggs, Maqāyīs al-Lugha.
الجذور الشقيقة (التقاليب)
| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| نثر | Anlamlı | Saçmak, dağıtmak | Taneli nesnelerin çok yönlü ve dağınık biçimde fırlatılması | Hedef kök; Kur'an'da geçer |
| نرث | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Klasik sözlüklerde mühmel kabul edilmiştir |
| ثنر | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Klasik sözlüklerde mühmel kabul edilmiştir |
| ثرن | Anlamlı | Karın iç yağı, perde | Karın organlarını örten ince ve yaygın yağ dokusu | Tahdhīb al-Lugha'da müsta'mel; Kur'an'da geçmez |
| رنث | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Klasik sözlüklerde mühmel kabul edilmiştir |
| رثن | Anlamlı | Çisenti, hafif yağmur | Kesintisiz ve ufak damlalar halinde dökülen yağış | Tahdhīb al-Lugha'da müsta'mel; dökülme nüansıyla hedef kökle yakınlık taşır; Kur'an'da geçmez |
الجذور المجاورة والجذر المضاد
| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| نثر | Merkez | Saçılma ve dağılma | Taneli, küçük parçaların bir odaktan çıkarak düzensiz biçimde etrafa yayılması | Nesnelerin kendi ağırlık veya bağını kaybedip bağımsız zerrelere dönüşmesi |
| نشر | Komşu | Yayma ve açma | Katlanmış veya dürülmüş bir şeyin düz bir alana serilerek açılması | نثر parçalı ve taneli dağılmayı ifade ederken, نشر yüzey genişlemesini ve serilmeyi bildirir |
| بذر | Komşu | Tohum saçma | Bir gayeye matuf olarak tohumun toprağa bilinçli ve düzenli saçılması | نثر plansız ve rastgele savrulmayı da içerirken, بذر neşvünema amacıyla atılmayı anlatır |
| بدد | Komşu | Parçalara ayırma | Bir bütünün birbirinden uzaklaştırılarak parçalanması | بدد birlik halinin bozulup ayrışmasına odaklanırken, نثر havada veya yerde zerrecikler halinde saçılmayı vurgular |
| جمع | Zıt | Toplama ve birleştirme | Dağınık ve ayrı duran parçaların bir araya getirilip bir merkezde tutulması | Saçılmanın ve dağılmanın tam karşıtı olan intizamlı bütünleşme eylemidir |
مقابلات المعنى في لغات أخرى
| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | نثر | Saçmak, dağıtmak | Taneli nesnelerin bağımsız unsurlar halinde etrafa fırlatılması | Kesin |
| Latince | spargere, dispergere | Saçmak, serpmek | Katı veya sıvı unsurların geniş bir alana yayılması; ancak burnun sümkürülmesi gibi fizyolojik anlamları içermez | Güçlü |
| İngilizce | to scatter, to disperse, to strew | Saçılmak, dağılmak, serpmek | Çoklu parçacıkların intizamsızca yayılmasını karşılar; kökün toza dönüşme ve değersizleşme çağrışımını bağlama göre kısmen verir | Kesin |
| Almanca | streuen, zerstreuen | Saçmak, dağıtmak | Parçaların etrafa düzensiz serpilmesini tam karşılar; kökün anatomik anlam katmanını dışarıda bırakır | Güçlü |
| Fransızca | éparpiller, disperser | Saçmak, darmadağın etmek | Bir arada bulunan şeylerin kontrolsüzce ayrışıp dağılmasını ifade eder | Güçlü |
المصدر Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch.
الوجوه والنظائر
| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| مَنْثُورًا | Amellerin kıymetsizleşip dağılan toz zerresine dönüşmesi | İnkârcıların dünyadaki amellerinin ahirette hiçbir ağırlık ve değer taşımayarak havada uçuşan toz gibi saçılması bağlamı (Furkân 25:23) |
| مَنْثُورًا | Parıltı, çokluk ve intizamsız güzellikle saçılmış inciler | Cennetteki genç hizmetçilerin safiyeti, hareketliliği ve ortamdaki zenginliği niteleyen teşbih bağlamı (İnsân 76:19) |
| انْتَثَرَتْ | Kozmik bağların çözülerek gök cisimlerinin yörüngelerinden savrulması | Kıyamet koptuğunda gök kubbedeki yıldızların çekim kuvvetini yitirerek uzay boşluğuna dağılması tasviri (İnfitâr 82:2) |
سياق الكلام والفقه والتفسير والحديث
| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | Kıyamet ahvali ve amellerin tartılması (vezn) | Furkân 25:23 ayetindeki ifadeden hareketle, imansız yapılan amellerin ontolojik olarak var kalsa bile değer ve sevap bakımından sıfırlanıp hükümsüz kılınması tartışılır. | Amelin ağırlık ve varoluşsal değerini kaybetmesi |
| Fıkıh | Taharet bahsi ve düğünlerdeki ikramlar | Abdest alırken burna su verip sümkürme (istinmâr) sünneti ile düğün ve bayramlarda para/şeker saçmanın (nisâr) caiz olup olmadığı tartışılmıştır. | Fazlalığın dışarı atılması veya cömertlik gösterisi olarak saçım |
| Tefsir | Kıyamet sahneleri ve cennet tasvirleri | İnfitâr 82:2'de yıldızların yörüngelerinden kopuş mekanizması ile İnsân 76:19'daki benzetmenin dağınıklık mı yoksa hareketli bir intizam mı ifade ettiği irdelenir. | Fiziksel düzenin bozulması veya estetik saçılma |
| Hadis | Taharet ve Kur'an tilaveti adabı | Hadislerde istinmârın temizlik boyutu vurgulanırken; İbn Mes'ûd'un rivayetinde Kur'an'ın çürük hurmaların saçılması gibi aceleyle ve dikkatsizce okunması yasaklanmıştır (نثر الدقل). | Hızlı, kontrolsüz ve dikkatsiz dökülme |
تحليل النظام الديني والعلمي والسياسي والاقتصادي
| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Amellerin kabul ve tartı şartı | İhlas ve imandan yoksun amelin akıbeti | Boşunalığın tespiti | Tevhid eksenine bağlanmayan ameller, görünüşte büyük olsa bile saçılmış toz gibi dağılır ve tartıda ağırlık teşkil etmez. | Kesin |
| İlmi | Kozmoloji ve astrofizik | Yerçekimsel dengenin bozulması | Düzenin dağılması | Yıldızların saçılması, kütleçekim kuvvetlerinin veya yörünge dengelerinin ortadan kalkmasıyla sistemin entropik dağılıma uğramasını temsil eder. | Güçlü |
| Siyasi | Otorite ve toplumsal birlik | Merkezî bağların çözülmesi | Parçalanma ve anarşi | Toplumu bir arada tutan ortak akit ve adalet bağı koptuğunda fertlerin veya kabilelerin dağılmış zerreler gibi savrulmasını simgeler. | Muhtemel |
| İktisadi | Servetin dolaşımı veya israf | Sermayenin plansız dağıtımı | Değer kaybı | Kaynakların üretken bir bütüne dönüştürülmeksizin rastgele saçılması, iktisadi gücün buharlaşmasına ve işlevsizleşmesine yol açar. | Muhtemel |
التماثل في العلوم العددية والإنسانية
| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Entropi ve parçacık difüzyonu | Kapalı veya dengeli bir sistemdeki parçacıkların, bağlayıcı kuvvetlerin ortadan kalkması sonucu en olası düzensiz duruma doğru kendiliğinden yayılması ve dağılması sürecine yapısal olarak denktir. | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Sosyal anomi ve atomizasyon | Bireyleri bir arada tutan normatif yapının çökmesiyle, fertlerin kolektif hedeften kopup toplumsal uzamda birbirine yabancılaşmış zerreler gibi savrulması haline karşılık gelir. | Güçlü |
التضييق الخاطئ وخطر الخطأ
| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Kökü sadece edebiyattaki düz yazı (nesir) terimine veya sıradan bir etrafa saçma eylemine indirgeyerek Kur'an'daki kozmik ve ontolojik ağırlığından yalıtmak |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Kök Kur'an'da; kozmik sistemlerin kütleçekimsel bağlarını yitirmesini, ahlaki-ameli değerlerin sıfırlanıp hükümsüz kılınmasını ve cennetteki estetik hareketlilik ile parıltının zenginliğini kuşatan çok boyutlu bir anlama sahiptir |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Amellerin "saçılmış toz" haline gelmesini sadece yok olma zannetmek; amelin biçimsel olarak var olmasına rağmen değer, fayda ve ağırlık yönünden işlevsizleştiği hakikatini gözden kaçırmak |
خلاصة موجَّهة لفهم القرآن
| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Kur'an'ın varlık, düzen ve değer hiyerarşisini açıklayan anahtar bir hareketi sunar. Bir şeyin değerinin ve intizamının, o şeyi bir arada tutan ilahi yasaya ve anlama bağlı olduğunu; bu bağ koptuğunda hem devasa gök cisimlerinin hem de dünyevi amellerin saçılıp dağılacağını gösterir. |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | Kozmolojik kıyamet sahnelerinin tasvir edildiği ayetlerde (İnfitâr 82:2), amellerin ahiretteki karşılığını ve tartısını bildiren uyarılarda (Furkân 25:23) ve cennet hayatının estetik zenginliğini anlatan müjdelerde (İnsân 76:19) belirleyicidir. |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Şeklen büyük görünen amellerin mutlak bir değer taşıdığı zannını yıkar; niyet ve imandan yoksun eylemlerin saçılmış toz zerresinden farksız olduğunu bildirir. Ayrıca kâinatın mekanik olarak sonsuza kadar bozulmadan kalacağı yanılgısını, yıldızların saçılması imgesiyle düzeltir. |
التركيب النهائي والنموذج الرياضي
- Somut anlamBir arada bulunan taneli ve küçük unsurların bir merkezden veya elden çıkıp çok yönlü olarak etrafa saçılması, fırlatılması veya burundaki fazlalığın dışarı atılması.
- Soyut anlamBir sistemi, nesneyi veya ameli bir arada tutan bağlayıcı kuvvetin ortadan kalkmasıyla ortaya çıkan ağırlık kaybı, düzensizlik, serbest dağılım ve hükümsüzlük hali.
- Sistematik karşılıkSistemin bütünlüğünü sağlayan çekim alanının () sıfırlanması durumunda, bütünü oluşturan elemanların () birbirine olan mesafesinin hızla artarak uzama yayılması ve toplam sistem değerinin () dağılması.
- LaTeX modeli
- LaTeX açıklamasıFormülde , amellerin veya sistemin toplam geçerli değerini; , sisteme giren münferit parçacık veya amelleri; ise bu amellerin ilahi kabul ve iman bağıyla olan katsayısını temsil eder. Bağlayıcı kuvvet () ortadan kalktığında sistemin ağırlığı ve değeri sıfıra yaklaşır (). İkinci kısımda ise uzaysal yoğunluk fonksiyonu yer alır; kozmik çekimin kalkmasıyla parçacıkların saçılması sonucu belirli bir uzamdaki yoğunluk sıfıra doğru ıraksar ve mutlak saçılma gerçekleşir.