نثر
ن - ث - ر
جذر- الورود: ٣
- الآيات: ٣
- الصيغ: ٢
- المعاجم: ١٣
“Nesir” sümkürük demektir. Nesr öksürmek ve aksırmak anlamlarına gelir. Saçılmak anlamında da kullanılmaktadır. Sura üfürülünce yıldızlar ak delikten aksırıldığı zaman çıkan parçacıklar gibi kainata saçılırlar.المزيد ›
ملاحظاتي
المعاجم(١٣)
★ معجم آق إيفلر (بالتركية)التركية
“Nesir” sümkürük demektir. Nesr öksürmek ve aksırmak anlamlarına gelir. Saçılmak anlamında da kullanılmaktadır. Sura üfürülünce yıldızlar ak delikten aksırıldığı zaman çıkan parçacıklar gibi kainata saçılırlar.
كتاب العين
الخليل بن أحمد · القرن ٨مترجمالحروف: ١٬٠٠٤باب الثاء والراء والنون معهما
ن ث ر يستعمل فقط
نثر:
النَّثْر: رَمْيُكَ الشيءَ بيَدِكَ متفرِّقاً، ويقال: أخَذَ دِرْعاً فنَثَرَها على نفسه، ويُسَمَّى الدِّرْعُ النَثْرةَ إذا كانت سَلِسَة المَلْبس.
والنَّثْرةُ: الفُرجةُ التي بين الشاربَيْن حِيالَ وتَرةِ الأنف، وكذلك هي من الأَسَد.
والنَّثرةُ: كوكب في السماء كأنَّه لَطْخُ سَحابٍ حِيال كَوكَبَين صَغيرين تُسَّميهِ العَرَبُ نَثرةَ الأسد، وهو من منازل
الصحاح
الجوهري · القرن ١٠مترجمالحروف: ٧٦٦نَثَرْتُ الشيءَ أنْثُرُهُ نَثْراً، فانْتَثَرَ. والاسم النُثارُ. والنُثارُ بالضم: ما تَناثَرَ من الشيء. ودُرٌّ مُنَثَّرٌ، شدد للكثرة. والانْتِثارُ والاستِنثارُ بمعنًى، وهو نَثْرُ ما في الأنف بالنَفَس. وفي الحديث: "إذا اسْتَنْشَقْتَ فانْثُر". والنَثْرَةُ للدوابّ: شِبهُ العطسة. يقال: نَثِرَت الشاةُ، إذا طرحت من أنفها الأذى. قال الأصمعي: النافرُ والناثرُ: الشاةُ تَسْعُلُ فيَنْتَثِرُ من أنفها شيءٌ.
تهذيب اللغة
الأزهري · القرن ١٠مترجمالحروف: ٣٬٥٣٨ث ر ن
رثن ، ثرن ، نثر : ( مستعملة ) .
رثن : قال بعضُ من لا أَعْتَمِده : تَرَثَّنَت المرأةُ ، إذا طَلَت وَجْههَا بغُمْرَة .
وقال أبو زيد : فيما رَوَى عنه ابنُ هانىء : الرَّثَانُ من الأمطار : القِطار المُتَتابعة يَفْصل بينهنّ ساعات ، أقلّ ما بينهنّ ساعة ، وأكثر ما بينهنّ يومٌ وليلة . وأَرْضٌ مُرَثَّنَة . وقد رُثِّنَت تَرْثيناً .
وفي ( نَوادر الأعْراب ) : أَرضٌ مَرْثُونَةٌ : أصَابَتْها رَثْنةٌ ، أي
مقاييس اللغة
ابن فارس · القرن ١١مترجمالحروف: ١٬٢٢٢(باب النون والثاء وما يثلثهما)
(نثر) النون والثاء والراء أصلٌ صحيح يدلُّ على إلقاء شيءٍ متفرِّق. ونَثَر الدّراهِمَ وغيرَها. ونَثَرت الشّاةُ: طرحت من أنْفِها(1) الأذَى. وسمِّي الأنْف النَّثْرةَ من هذا، لأنه يَنْثُر ما فيه من الأذى. وجاء في الحديث: "إذا توضَّأْت فانْتَثِرْ" أو "فانْثِرْ(2)"، معناه اجعَل الماءَ في نَثْرتك. [و] النَّثْرة: نجمٌ يقال إنَّه أنف الأسَد يَنْزِلُه القَمر. وطَعَنه
المفردات في غريب القرآن
الراغب الأصفهاني · القرن ١١مترجمالحروف: ٢٩٩- نثر الشيء: نشره وتفريقه. يقال: نثرته فانتثر. قال تعالى: ﴿وإذا الكواكب انتثرت﴾ [النفطار/2] ويسمى الدرع إذا لبس نثرة، ونثرت الشاة: طرحت من أنفها الأذى، والنثرة: ما يسيل من الأنف، وقد تسمى الأنف نثرة، ومنه: النثرة لنجم يقال له أنف الأسد، وطعنه فأنثره: ألقاه على أنفه، والاستنثار: جعل الماء في النثرة.
أساس البلاغة
الزمخشري · القرن ١٢مترجمالحروف: ١٬٢٨٣ن ث ر
نثر اللؤلؤ وغيره وقد انتثر وتناثر ودر منثور ومنثّر ونثير كأنّ لفظه الدرّ النثير ونثير الدرّ.
والتقط نثار الخوان ونثارته وهو الفتات المتناثر حوله.
وشهدت نثار فلان بالكسر وكنّا في نثار فلان اليوم وهو اسم للفعل كالنثر وما أصبت من نثر فلان شيئاً وهو اسم المنثور من السكر ونحوه كالنشر بمعنى المنشور.
ومن المجاز: نثرت المرأة بطنها وامرأة نثور.
ونثر الحمار والشّاة نثيراً: عطست
لسان العرب
ابن منظور · القرن ١٣مترجمالحروف: ٦٬١٠٠الليث: النَّثْرُ نَثْرُكَ الشيءَ بيدك تَرْمي به متفرقاً مثلَ نَثْرِ الجَوْزِ واللَّوْزِ والسُّكَّرِ، وكذلك نَثْرُ الحَبِّ إِذا بُذرَ، وهو النِّثَارُ؛ وقد نَثَرَهُ يَنْثُرُهُ ويَنْثِرُهُ نَثراً ونِثاراً ونَثَّرَه فانْتَثَرَ وتناثَرَ؛ والنُّثارةُ: ما تناثَرَ منه، وخص اللحياني به ما يَنْتَثِرُ من المائدة فَيُؤكل فيرجى فيه الثوابُ. التهذيب: والنُّثارُ فُتاتُ ما يَتَناثَرُ حَوالي الخِوانِ من الخبز
القاموس المحيط
الفيروزآبادي · القرن ١٥مترجمالحروف: ٢٧٠* ن ث ر * * نَثَرهُ * من باب نصر * فانْتَثَرَ * والاسم * النِّثَارُ * بالكسر و * النُّثَارُ * بالضم ما * تَنَاثَرَ * من الشيء ودُّرٌّ * مُنَثَّرٌ * شُدد للكثرة و * الانْتِثارُ * و * الاسْتِنْثَارُ * بمعنى وهو نَثْر ما في الأنف بالنَّفَس وفي الحديث ﴿إذا استنشقت فانثُر﴾
تاج العروس
الزبيدي · القرن ١٨مترجمالحروف: ٦٬٦٩٦نثر الشيء ينثره، بالضم، وينثره، بالكسر، نثرا، بالفتح، ونثارا، بالكسر: رماه بيده متفرقا، مثل نثر الجوز واللوز والسكر، وكذلك نثر الحب إذا بذر. ودر منثور. كنثره تنثيرا فانتثر وتنثر وتناثر، ودر متناثر، ومنثر كمعظم، شدد للكثرة. ويقال: شهدت نثار فلان، وكنا في نثاره، بالكسر، وهو اسم للفعل، كالنثر. والنثارة، بالضم، والنثر بالتحريك: ما تناثر منه، أو الأولى تخص بما ينتثر من المائدة فيؤكل للثواب، خصه به
معجم لين
إدوارد لين · القرن ١٩مترجمالحروف: ١٥٬١٧٣نَثَرَ
1 نَثَرَ ذ , aor. نَثُرَ , (S, M, A, Msb, K,) and نَثِرَ , (M, Msb, K,) inf. n. نَثْرٌ (S, M, A, Msb, K) and نِثَارٌ, (M, K,) or the latter is a simple subst., (S, A, Msb,) He scattered a thing, sprinkled it, strewed it, dispersed it, or threw it dispersedly, (Lth, T, M, A, Msb, K, TA,) with his hand; (Lth, T;) as, for instance, grain, (Lth, T,) and fruit and the like, (Msb,) walnuts and
نَثَرَ 1 نَثَرَ ذ , aor. نَثُرَ , (S, M, A, Msb, K,) and نَثِرَ , (M, Msb, K,) inf. n. نَثْرٌ (S, M, A, Msb, K) and نِثَارٌ, (M, K,) or the latter is a simple subst., (S, A, Msb,) He scattered a thing, sprinkled it, strewed it, dispersed it, or threw it dispersedly, (Lth, T, M, A, Msb, K, TA,) with his hand; (Lth, T;) as, for instance, grain, (Lth, T,) and fruit and the like, (Msb,) walnuts and almonds and sugar, (Lth, T,) and pearls, &c.; (A;) as also ↓ نثّر, (M, K,) inf. n. تَنْثِيرٌ; (TA;) [or the latter is with teshdeed to denote muchness, or frequency, or repetition, of the action; or its application to many objects: see مَنْثُورٌ.] ― -b2- نَثَرَتِ النَّخْلَةُ (tropical:) The palm-tree [scattered or] shook off its unripe dates. (A.) ― -b3- وَجَأَهُ فَنَثَرَ أَمْعَآءَهُ (tropical:) He smote him with a knife and scattered his intestines]. (M, A.) ― -b4- لَأَنْثُرَنَّكَ نَثْرَ الكَرِشِ (tropical:) [I will assuredly scatter thine intestines like as one scatters the contents of the stomach of a ruminant beast]: said in threatening. (A.) ― -b5- نَثَرَ وَلَدًا (tropical:) He (a man, M) had many children born to him. (M, K, TA.) And نَثَرَتِ المَرْأَةُ بَطْنَهَا, (T, A, Mgh TA,) and ذَا بَطْنِهَا, (T, Mgh, TA,) and كَرِشَهَا, (A, in art. كرش,) (tropical:) The woman brought forth many children; (T, A, in art. كرش;) scattered children; للزَّوْجِ to the husband. (Mgh.) ― -b6- نَتَرَ الكَلَامَ (tropical:) He spoke, or talked, much. (M, K, TA.) ― -b7- نَثَرَ قِرَاءَتَهُ (tropical:) He hastened, or was quick, in his reading, or reciting. (A.) ― -b8- نَثَرَ, aor. نَثِرَ , inf. n. نَثِيرٌ, (tropical:) He (a beast of carriage, M, K, and a camel, M, and an ass, T) sneezed [app. so as to scatter the moisture in his nostrils]: (T, M, K, TA:) or did with his nose what is like sneezing: (T:) he (an ass, and a sheep or goat) sneezed, and expelled what annoyed or hurt him, from his nose: (A:) or نَثَرَتْ she (a ewe or goat) ejected from her nose what annoyed or hurt her. (S.) And نَثَرَ, (Fr, T, IAth, Mgh, Msb,) aor. نَثِرَ , (T, IAth,) inf. n. نَثْرٌ (T, Mgh) [and app. نَثِيرٌ, as above], (tropical:) He [a man] blew his nose; ejected the mucus from his nose; syn. امْتَخَطَ; (IAth;) as also ↓ استنثر: (S, K, art. مخط:) and he ejected what was in his nose, of mucus, and of that which annoyed or hurt him, in performing the ablution termed وُضُوْء; (Sgh, TA;) as also ↓ أَنْثَرَ, accord. to some: (TA:) or ↓ أَنْثَرَ signifies he ejected what was in his nose; or he emitted his breath from his nose; or he introduced the water into his nose; as also ↓ انتثر and ↓ استنثر: (K:) but this last explanation is outweighed in authority; the form ↓ انثر is disallowed by the leading lexicologists; and the author of the K, in respect of this form, follows Sgh, without due consideration: (TA:) [accord. to the more approved opinion,) نَثَرَ signifies he scattered what was in his nose by the breath; as also ↓ انتثر and ↓ استنثر: (S:) or, as some of the learned say, he snuffed up water, and then ejected what was in it, of anything annoying or hurting, or of mucus; as also ↓ استنثر: (IAar, T, Mgh:) or ↓ استنثر (T, M, IAth, K) and ↓ انتثر, (K,) he snuffed up water, and then ejected it (T, M, IAth, K) by the breath of the nose: (T, M, K:) accord. to some, نَثَرَ and ↓ استنثر signify he (a person performing وُضُوْء) snuffed up water: but others say that the latter signifies he ejected what was in his nose, of mucus &c.; agreeably with a trad. to be cited below: (Msb:) IAar says, that ↓ استنثر signifies he snuffed up water, and put in motion the نَثْرَة, or end of the nose, in purification: (T [in the Mgh, this explanation is ascribed to Fr:]) and Fr, that نَثَرَ and ↓ انتثر and ↓ استنثر signify he put in motion the نَثْرَة, in purification. (T.) It is said of Mohammad, كَانَ يَسْتَنْشِقُ ثَلَاثًا فِى كُلِّ مَرَّةٍ يَسْتَنْثِرُ [He used to snuff up water three times, every time ejecting it; &c.] and this indicates that ↓ استنثر differs from استنشق. (T, Mgh, Msb.) And it is said in a trad., اِذَا اسْتَنْشَقْتَ فَانْثُرْ, (S, Msb,) and فَانْثِرْ, with the conjunctive ا, and with damm and kesr to the ث, (Msb,) When thou snuffest up water, scatter what is in thy nose by the breath; (S;) or eject what is in thy nose, of mucus, &c.: (Msb:) or, as A'Obeyd relates it, ↓ فَأَنْثِرْ; inf. n. اِنْثَارٌ: (Msb:) or, as he relates it اِذَا تَوَضَّاتَ فَأَنْثِرْ, with the disjunctive ا; and he does not explain it; but the lexicologists do not allow ↓ أَنْثَرَ, from الاِنْثَارُ; one only says, نَثَرَ and ↓ انتثر and ↓ استنثر. (T.) No instance of ↓ استنثر used transitively has been heard, except in a trad. of El-Hasan Ibn-'Alee, أَنْفَهُ ↓ اِسْتَنْثَرَ [He ejected the contents of his nose; or he blew his nose]; as though the root [نَثَرَ] were regarded in it, or as though it were made to import the meaning of نَقَّى. (Mgh.)
2 نَثَّرَ see 1, first signification.
3 نَاْثَرَ [ناثرهُ He contended with him in scattering, strewing, or dispersing, a thing or things. And hence,] ― -b2- رَأَيْتُهُ يُنَاثِرُهُ الدُّرَّ [lit., I saw him contending with him in scattering pearls: meaning,] (tropical:) I saw him holding a disputation, or colloquy, with him, in beautiful, or elegant, language. (A.)
انثر 4 انثر ذ as syn. with نَثَرَ and استنثر and انتثر: see 1, latter half, -A2- انثرهُ (tropical:) He made his nose to bleed; syn. أَرْعَفَهُ. (S, A, K.) You say, طَعَنَهُ فَأَنْثَرَهُ (tropical:) [He pierced him and made his nose to bleed]: (S:) and ضَرَبَهُ فَأَنْثَرَهُ [He smote him and made his nose to bleed]. (A.) ― -b2- (tropical:) He threw him down upon his نَثْرَة, (M, A, TA,) i. e., (TA,) [upon the end of his nose: or] upon his خَيْشُوم. (K, TA.) You say, طَعَنَهُ فَأَنْثَرَهُ عَنْ فَرَسِه (tropical:) [He pierced him and threw him down upon the end of his nose from his horse]. (M, A. *)
5 تَنَثَّرَ see 8.
6 تَنَاْثَرَ see 8.
انتثر 8 انتثر ذ (S, M, A, Msb, K) and ↓ نتاثر (S, M, A, K) and ↓ تنثّر (M, K) It became scattered, strewn, dispersed, or thrown dispersedly: (S, * M, A, Msb, K:) [or the second more properly signifies it became scattered, &c., by degrees, gradually, or part after part; resembling تَسَاقَطَ &c.: and the third, being quasi-pass. of 2, denotes muchness, or frequency, or repetition, of the action; or its application to many things.] You say, انتثرت الكَوَاكِبُ (assumed tropical:) The stars became dispersed: or became scattered like grain. (TA.) And انتثروا and ↓ تنثّروا (tropical:) [They (meaning men) became as though they were scattered by the hand]. (A.) [And الشَّعَرُ ↓ تناثر, and الوَرَقُ, (assumed tropical:) The hair, and the leaves, fell off, and became scattered, by degrees.] And القَوْمُ ↓ تناثر (tropical:) The people fell sick and died [one after another]: (M, K: *) or you say مَوْتًا ↓ مَرِضُوا فَتَنَاثَرُوا [they fell sick and became separated by death, one after another]. (A.) -A2- See also 1, latter half, throughout.
10 اِسْتَنْثَرَ see 1, latter half, throughout.
نَثْرٌ نَثْرٌ ذ (tropical:) [Prose: so accord. to general usage: and] rhyming prose: contr. of نَظْمٌ: so called as being likened to [scattered pearls, or] scattered grain. (TA.)
نَثَرٌ نَثَرٌ ذ : see نُثَارٌ: and نِثَارٌ: and مُنْتَثِرٌ. -A2- (tropical:) Loquacity, (M, TA,) and the divulging of secrets. (TA.)
نَثِرٌ نَثِرٌ ذ (tropical:) Loquacious; one who talks much: as also ↓ مِنْثَرٌ (M, K) and ↓ نَيْثُرَانٌ: (Sgh, K:) or vainly or frivolously loquacious, and a divulger of secrets: (A:) fem. نَثِرَةٌ only. (M.)
نَثْرَةٌ نَثْرَةٌ ذ [A single act of scattering, strewing, dispersing, or throwing dispersedly, with the hand. And hence,] ― -b2- (tropical:) A sneeze: (K:) or the like thereof; peculiar to a beast of carriage (S) [or other beast, and a fish, as appears from what here follows.] It is said in a trad. (A, TA) of Kaab, (TA,) الجَرَادُ نَثْرَةُ حُوتٍ (A, TA) (tropical:) The locust is [produced by] the sneeze of a fish: or, as in a trad. of I'Ab, نَثْرَةُ الحُوتِ the sneeze of the fish. (TA.) [From this it is inferred that the locust is, like fish, lawful to be captured by one in a state of اِحْرَام.] -A2- (tropical:) The end of the nose: (IAar, T:) or i. q., خَيْشُومٌ: (A:) or the خيشوم with what is next to it: (M, K:) and (M, A; but in the K, or) the interstice that is between the two mustaches, (S, M, A, K,) against the partition between the two nostrils: (S, M, K:) so [in a man and] in the lion: (S, M:) or the nose or the lion. (M.) ― -b2- Hence, (T, &c.,) النَّثْرَةُ, (T, S, M, K,) and نَثْرَةُ الأَسَدِ, (T, A,) (tropical:) Two stars, between which is the space of a span, (شبْرٌ, [said in several law-books to be the twelfth part of a رُمْح, and therefore twenty-two minutes and a half, accord. to modern usage; but there is reason to believe that ancient usage differed from the modern with respect to both these measures, and was not precise nor uniform;]) and in [or between] which is a particle (لَطْخٌ) of white, as though it were a portion of cloud; it is the nose of Leo, [which the Arabs extended far beyond the limits which it has upon our globes, (see الذِّرَاعُ,)] (S, K,) and is a Mansion of the Moon: (S:) [app. the Aselli; Asellus Boreus and Asellus Australis; two small stars in Cancer, between which is a little cloud or nebula, called Præsepe: (see Pliny, l. xviii. c. 35:)] a certain star or asterism, which is of the stars or asterisms of Leo, and which is a Mansion of the Moon: (M:) [app. meaning the same, or Præsepe:] or a certain star in the sky, as though it were a particle (لَطْخ) of cloud, over against two small stars, in the science of astronomy pertaining to the sign of Cancer [though accord. to the Arabs belonging to Leo]: (T:) [app. Præsepe; the two small stars adjacent to it being the Aselli:] a certain star, as though it were a particle (لَطْخٌ) of cloud; so called because it appears as though the lion had ejected if from his nose: (A:) [app. meaning the same:] in the Megista [of Ptolemy] it is mentioned by the name of the manger [i. e., Præsepe], and the name of the two small [for المنيرة in my copy of Kzw, I read الصفيرة,] stars is the two asses [i. e., the Aselli]: (Kzw, Description of Cancer:) or the nose and nostrils of the lion, consisting of three obscure stars, near together: الطَّرْفُ is [before them, and is] the two eyes of the lion, consisting of two stars, before which is الجَبْهَةُ, consisting of four stars: (AHeyth:) [app. meaning the Aselli together with Præsepe:] three stars, near together; the nose of the lion; [app. meaning the same;] which compose the Eighth Mansion of the Moon: (Kzw, Description of the Mansions of the Moon:) [these descriptions apply to this Mansion of the Moon accord. to those who make النَّوْء to signify “ the heliacal rising: ” see مَنَازِلُ القَمَرِ, in art. نزل:] or the bright star [app. meaning b] in Cancer: (Kzw, Description of Cancer:) [this agrees with the place of the Eighth Mansion of the Moon accord. to those who make النَّوْء to signify “ the anti-heliacal setting: ” see again مَنَازِلُ القَمَر.] The Arabs say اِذَا طَلَعَتِ النَّثْرَةُ قَنَأَتِ البُسْرَةُ, meaning, When النثرة rises [heliacally], the unripe date begins to have its redness intermixed with blackness: its rising is very soon after that of الشِّعْرَى [or Sirius: about the epoch of the Flight, it rose heliacally, in central Arabia, on the 17th of July, O. S.; and Sirius, on the 13th of the same month]. (M.)
نُثَارٌ نُثَارٌ ذ What becomes scattered, strewn, or dispersed, of, or from, a thing; (S, Msb;) as also ↓ نُثَارَةٌ, (M, K,) and ↓ نَثَرٌ, (K, [but see مُنْتَثِرٌ,]) and, as some say, ↓ نِثَارٌ: (Msb:) so the ↓ نُثَارَة of wheat, and of barley, and the like: (Lh, M:) or نُثَارٌ signifies the crumbs of bread, and of everything, that become scattered around the table: (T:) or the crumbs of the table that become scattered around: as also ↓ نُثَارَةٌ: (A:) or this last, what becomes scattered from the table, and is eaten in the hope of obtaining a recompense [for preventing its being thrown away or trodden under foot]. (Lh, M, K. *)
نِثَارٌ نِثَارٌ ذ , with kesr, a subst. from نَثَرَ, (S, A, Msb,) signifying The act of scattering, strewing, dispersing, or throwing dispersedly, [anything,] (Lth, T, A, Msb,) [and particularly fruits and the like, such as] walnuts and almonds and sugar [and money, &c., on festive occasions,] and grain. (Lth, T.) You say شَهِدْتُ نِثَارَ فُلَانٍ I was present at, or I witnessed, such a one's scattering (Lth, T, A) of fruits, &c. (Lth, T.) And كُنَّا فِى نِثَارِهِ We were at his scattering. (A.) ― -b2- Also, What is scattered, strewn, dispersed, or thrown dispersedly, (A, Msb, TA,) of such things as sugar and fruits and the like, (A, TA,) [and money, &c., on festive occasions;] a subst., (A, TA,) in the sense of مَنْثُورٌ, (A, Msb, TA,) like كِتَابٌ in the sense of مَكْتُوبٌ; (Msb;) as also ↓ نَثَرٌ. (A, TA.) [See also مُنْتَثَرٌ.] You say أَصَنْتُ مِنَ النِّثَارِ I obtained [somewhat] of the scattered [sugar or fruits &c.]. (Msb.) And مَا أَصَبْنَا مِنْ نَثَرِ فُلَانٍ شَيْئًا We did not obtain aught of such a one's scattered things, such as sugar and fruit. (TA.) ― -b3- Accord. to some, i. q. نُثَارٌ in the first of the senses explained above. (Msb.)
نَثُورٌ نَثُورٌ ذ (tropical:) A female, (S, K,) or woman, (M,) having numerous offspring: (S, M, A, K:) and so a male, (M,) or man. (TA.) ― -b2- (tropical:) A ewe, or she-goat, (TA,) having a wide orifice to the teat: (K, TA:) as though she scattered the milk. (TA.) ― -b3- See also نَاثِرٌ.
نَثِيرٌ نَثِيرٌ ذ : see مَنْثُورٌ.
نُثَارَةٌ نُثَارَةٌ ذ : see نُثَارٌ, in three places.
نَاثِرٌ نَاثِرٌ ذ (A) and ↓ مِنْثَارٌ (A, K) (tropical:) A palm-tree (نَخْلَةٌ) that shakes off its unripe dates: (A:) or of which the unripe dates become scattered. (K.) ― -b2- And the former, (tropical:) A sheep or goat that coughs, so that something becomes scattered from its nose; as also نَافِرٌ: (As, S:) or a sheep or goat that ejects from its nose what resembles worms; as also ↓ نَثُورٌ: (M, K:) or that sneezes, and ejects from its nose what annoys or hurts it, resembling worms. (TA.)
نَيْثُرَانٌ نَيْثُرَانٌ ذ : see نَثِرٌ.
مِنْثَرٌ مِنْثَرٌ ذ : see نَثِرٌ.
دُرٌّ مُنَثَّرٌ دُرٌّ مُنَثَّرٌ ذ Pearls scattered, or strewn, much. (S, TA.) See مَنْثُورٌ.
مِنْثَارٌ مِنْثَارٌ ذ : see نَاثِرٌ.
دُرٌّ مَنْثُورٌ دُرٌّ مَنْثُورٌ ذ , and ↓ نَثِيرٌ, Pearls scattered, strewn, dispersed, or thrown dispersedly, with the hand. (A, * TA.) See also مُنْتَثِرٌ, and مُنَثَّرٌ. You say ↓ كَأَنَّ لَفْظَهُ الدُّرُّ النَّثِيرُ [As though his speech were scattered pearls]. (A.) ― -b2- لَهُ كَرِشٌ مَنْثُورَةٌ (tropical:) He has [numerous] young children. (A, art. كرش.) ― -b3- Also مَنْثُورٌ A kind of sweet-smelling flower; (TA;) [the gilliflower: so called in the present day: see also خِيرِىٌّ.] ― -b4- See also خَشْخَاشٌ.
مُنْتَثِرٌ مُنْتَثِرٌ ذ In a scattered or strewn state; in a state of dispersion; (M;) as also ↓ مُتَنَاثِرٌ, (TA,) and ↓ نَثَرٌ, which last is applied to a thing and to things. (M.) See also نِثَارٌ, and نُثَارٌ, and مَنْثُورٌ. You say ↓ دُرٌّ مُتَنَاثِرٌ [Pearls in a scattered state]. (TA.)
مُتَنَاثِرٌ مُتَنَاثِرٌ ذ : see مُنْتَثِرٌ.
قاموس سالمون
هنري أنتوني سالمون · القرن ١٩مترجمالحروف: ١٬٩٥٨نَثَرَ
نَثَرَ I , U ( n. ac. نَثْر 1 , نِثَاْر 23 ),
a. Scattered; strewed.
b. Was prolix; gabbled.
c. Had many ( children ).
d. [ 'An ], Pulled off from.
e. I ( n. ac. نَثِيْر 25 ), Sneezed.
f. see IV (a) .
g. [ coll. ], Fell ( leaves ).
نَثَّرَ
نَثَّرَ II ,
a. see I (a) .
أَنْثَرَ
أَنْثَرَ IV ,
a. Snuffed up water.
b. Blew the nose.
c. Threw down on the nose; made the
كتاب الله
مستخلص من الاستعمال القرآنيبلا ترجمةالحروف: ١٩٬٣٤٧نثر
نَثَرَ - يَنْثُرُ (نَثَرَ - يَنْثِرُ) - مَنْثُوْر - انْتَثَرَ- يَنْتَثِرُ
نَثَرَ - يَنْثُرُ (نَثَرَ - يَنْثِرُ) + كائن + شيئاً: يلقيه فيفرقه ويبعثره: يأتي إلى عدد من الأشياء المنتظمة ضمن مجموعة يربط بينها رابط، كتكويم أو ركم أو جذب أو بناء ما، فيفرق هذه الأشياء عن بعضها ويبعثرها، بحيث تبتعد عن بعضها بشكل كبير وغير منتظم
مَنْثُوْر: اسم
الجذور المجاورةالمجاورة: ١١ (الإجمالي: ١٦)
- هبأ
الآيات المشتركة: ١ · Toz
- كوكب
الآيات المشتركة: ١ · “Necm” gezegen, “kevkeb” sabit yıldız demektir
- لؤلؤ
الآيات المشتركة: ١ · İnci
- طوف
الآيات المشتركة: ١ · Çeper demektir
- قدم
الآيات المشتركة: ١ · “Kudüm” ön demektir
- ولد
الآيات المشتركة: ١ · “Yavru” demektir
- خلد
الآيات المشتركة: ١ · Huld : Parçalanmayan sert kaya demektir
- حسب
الآيات المشتركة: ١ · Hisbe okun nişangah kısmına denir
- رأي
الآيات المشتركة: ١ · Raye bir yere konmuş, oranın özelliğini gösteren işaret…
- جعل
الآيات المشتركة: ١ · Ceal sıcak tencerinin tutulması için kullanılan bez…
- عمل
الآيات المشتركة: ١ · Amele iş yapmaya alıştırılmış deve veya öküz demektir
الآيات التي ورد فيها(٣)
وَقَدِمْنَا إِلَى مَا عَمِلُوا مِنْ عَمَلٍ فَجَعَلْنَاهُ هَبَاءً مَنْثُورًا
Saçılan
وَيَطُوفُ عَلَيْهِمْ وِلْدَانٌ مُخَلَّدُونَ إِذَا رَأَيْتَهُمْ حَسِبْتَهُمْ لُؤْلُؤًا مَنْثُورًا
Saçılan
تحليل الجذر
تعريف الجذر والخلاصة
| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | نثر |
| Yapı | Üçlü |
| Özel Durum | Belirgin fark tespit edilmedi |
| Bağlamsal Yakın Kökler | نشر, بذر, بدد |
| Zıt Kök | جمع |
| Çekirdek Özet 1 | Bir arada veya toplu duran küçük taneli unsurları tek tek ve dağınık biçimde etrafa saçmak, fırlatıp dökmek |
| Çekirdek Özet 2 | Kozmik düzenin çözülmesiyle gök cisimlerinin yörüngelerinden savrulması; amellerin ağırlığını yitirerek toza dönüşmesi veya güzelliğin parıltılı intizamsızlıkla etrafa yayılması |
| Çekirdek Özet 3 | Parçaların birleşerek bir bütün oluşturma kabiliyetini yitirmesi; bağlayıcı çekim ve tutunma kuvvetinin kalkmasıyla dağılma ve saçılma hâli |
| Kritik Hata Riski | Kökü yalnızca sıradan bir saçılma veya yok olma olarak görmek; kelimenin maddesel taneciklilik, hacim kaybı ve intizamsız yayılma boyutunu gözden kaçırmak |
التحليل الثنائي
| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| نث | İçeride biriken veya gizli duran bir şeyi dışarıya doğru sevk edip ortaya çıkarma, sızdırma ve yayma. Bu çekirdek نثل kökünde toprağı veya sadaktaki oku dışarı çekip çıkarma, نثا kökünde ise sözü dışarıya yayma ve ifşa etme anlamlarında görülür. | ر | Çekirdeğe eklenen ses, dışarı çıkarma hareketine hız, hareketlilik ve taneli parçaların uzamsal olarak çok yönlü biçimde etrafa yayılması nüansını kazandırmıştır. |
التحليل التصويري للحروف
| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| ن | filiz, yılan, balık; süreklilik, çoğalma, canlılık | İçeriden dışarıya doğru uzanan, hareketlenen veya yönelen bir kaynağın başlangıcı |
| ث | işaret, çarpı; im, sınır, antlaşma, son | ت imgesinden türetme olup sesin peltekliğiyle sınırın gevşemesini, parçalanabilirliği ve dağılabilir temas noktalarını temsil eder |
| ر | insan başı; baş, ilk, üst | Dağılan parçaların yöneldiği uzam, yayılımın tepe noktası ve hareketin yön kazandığı açıklık |
| نثر | İçteki kaynağın sınırlarını aşarak çok sayıda parça halinde dış uzama saçılması | Bir odaktan çıkan tanecikli ve çoklu unsurların bağlarından kurtularak bağımsız parçacıklar halinde etrafa dağılması hareketini betimler |
الاستعمال التاريخي والمبكر
| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Taneli nesneleri (ceviz, badem, şeker veya tohum) elle etrafa saçmak; hayvanın burnunda biriken tortu veya suyu aksırıp sümkürerek dışarı fırlatması; burnun iki kanadı arasındaki çukurluk ve kılıcın burna inmesiyle hasmı yere sermek |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Erken dönem şairi el-Esved b. Ya‘für’ün bir mısraında geçtiği üzere kök, tohumların ve parçacıkların yere savrulması ve dökülmesi bağlamında kullanılmıştır. Ayrıca klasik sözlüklerde kaydedilen şu beyitte mızrak darbesiyle hasmı burnu üzerine yıkmak anlamı şahittir: إن عليها فارسا كعشره / إذا رأى فارس قوم أنثره |
| Erken Arapça kullanım | Hadis metinlerinde abdest alırken burna su çekip ardından suyu kuvvetle dışarı fırlatma fiili olarak yer alır: إذا توضأت فانتثر |
المصدر Maqāyīs al-Lugha, Lisān al-ʿArab, Kitābü’l-ʿAyn.
الطبقة الاشتقاقية السامية
Arapça نثر kökü, Sami dillerinin güney kolunda taneli şeylerin dağıtılması, püskürtülmesi ve burundan sıvı atılması ekseninde yerleşik bir kullanıma sahiptir. Kuzeybatı Sami dillerinde (İbranice ve Aramice) doğrudan n-t-r kök dizilişi çoğunlukla gevşeme, çözülme, sıçrama veya çözülüp düşme anlamlarıyla (İbranice ntr kökünde bağların çözülmesi, sıçramak) fonetik paralellik gösterir; buradaki temel semantik matris bağlı duran unsurların birbirinden koparak çözünmesidir. Akadca bünyesinde ise benzer ses dizilimleri çoğunlukla titreme, çözülme veya sıçrama hareketlerini karşılar. Arapçada kök, hem taneli katı nesnelerin etrafa saçılmasını hem de burundaki birikintinin sümkürülerek dışarı atılmasını ifade eden somut ve eylemsel bir yoğunlaşma kazanmıştır.
درجة الثقة Güçlü
المصدر Brown-Driver-Briggs, David Cohen Dictionnaire des racines sémitiques, Lisān al-ʿArab.
التحليل الاشتقاقي
| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | Birleşik veya toplu nesnelerin taneli parçalar halinde etrafa atılması | Burun bölgesine isim olması (en-nesre), sümkürme eylemi (istinmâr) ve düğünlerde şeker/para saçma (nisâr) anlamları aynı çekirdekten türemiştir. | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | Çözülme, bağların serbest kalması ve koparak sıçrama | İbranice ve Aramicede çözülüp dağılma bildiren köklerle ortak bir eylemsel matrisi paylaşır. | Güçlü |
| Daha geniş dilsel ilişki | Veri bulunamadı | Afro-Asyatik ailenin diğer kollarında doğrudan güvenilir bir ses denkleşmesi tespit edilmemiştir. | Veri bulunamadı |
المصدر David Cohen, Brown-Driver-Briggs, Maqāyīs al-Lugha.
الجذور الشقيقة (التقاليب)
| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| نثر | Anlamlı | Saçmak, dağıtmak | Taneli nesnelerin çok yönlü ve dağınık biçimde fırlatılması | Hedef kök; Kur'an'da geçer |
| نرث | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Klasik sözlüklerde mühmel kabul edilmiştir |
| ثنر | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Klasik sözlüklerde mühmel kabul edilmiştir |
| ثرن | Anlamlı | Karın iç yağı, perde | Karın organlarını örten ince ve yaygın yağ dokusu | Tahdhīb al-Lugha'da müsta'mel; Kur'an'da geçmez |
| رنث | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Klasik sözlüklerde mühmel kabul edilmiştir |
| رثن | Anlamlı | Çisenti, hafif yağmur | Kesintisiz ve ufak damlalar halinde dökülen yağış | Tahdhīb al-Lugha'da müsta'mel; dökülme nüansıyla hedef kökle yakınlık taşır; Kur'an'da geçmez |
الجذور المجاورة والجذر المضاد
| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| نثر | Merkez | Saçılma ve dağılma | Taneli, küçük parçaların bir odaktan çıkarak düzensiz biçimde etrafa yayılması | Nesnelerin kendi ağırlık veya bağını kaybedip bağımsız zerrelere dönüşmesi |
| نشر | Komşu | Yayma ve açma | Katlanmış veya dürülmüş bir şeyin düz bir alana serilerek açılması | نثر parçalı ve taneli dağılmayı ifade ederken, نشر yüzey genişlemesini ve serilmeyi bildirir |
| بذر | Komşu | Tohum saçma | Bir gayeye matuf olarak tohumun toprağa bilinçli ve düzenli saçılması | نثر plansız ve rastgele savrulmayı da içerirken, بذر neşvünema amacıyla atılmayı anlatır |
| بدد | Komşu | Parçalara ayırma | Bir bütünün birbirinden uzaklaştırılarak parçalanması | بدد birlik halinin bozulup ayrışmasına odaklanırken, نثر havada veya yerde zerrecikler halinde saçılmayı vurgular |
| جمع | Zıt | Toplama ve birleştirme | Dağınık ve ayrı duran parçaların bir araya getirilip bir merkezde tutulması | Saçılmanın ve dağılmanın tam karşıtı olan intizamlı bütünleşme eylemidir |
مقابلات المعنى في لغات أخرى
| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | نثر | Saçmak, dağıtmak | Taneli nesnelerin bağımsız unsurlar halinde etrafa fırlatılması | Kesin |
| Latince | spargere, dispergere | Saçmak, serpmek | Katı veya sıvı unsurların geniş bir alana yayılması; ancak burnun sümkürülmesi gibi fizyolojik anlamları içermez | Güçlü |
| İngilizce | to scatter, to disperse, to strew | Saçılmak, dağılmak, serpmek | Çoklu parçacıkların intizamsızca yayılmasını karşılar; kökün toza dönüşme ve değersizleşme çağrışımını bağlama göre kısmen verir | Kesin |
| Almanca | streuen, zerstreuen | Saçmak, dağıtmak | Parçaların etrafa düzensiz serpilmesini tam karşılar; kökün anatomik anlam katmanını dışarıda bırakır | Güçlü |
| Fransızca | éparpiller, disperser | Saçmak, darmadağın etmek | Bir arada bulunan şeylerin kontrolsüzce ayrışıp dağılmasını ifade eder | Güçlü |
المصدر Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch.
الوجوه والنظائر
| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| مَنْثُورًا | Amellerin kıymetsizleşip dağılan toz zerresine dönüşmesi | İnkârcıların dünyadaki amellerinin ahirette hiçbir ağırlık ve değer taşımayarak havada uçuşan toz gibi saçılması bağlamı (Furkân 25:23) |
| مَنْثُورًا | Parıltı, çokluk ve intizamsız güzellikle saçılmış inciler | Cennetteki genç hizmetçilerin safiyeti, hareketliliği ve ortamdaki zenginliği niteleyen teşbih bağlamı (İnsân 76:19) |
| انْتَثَرَتْ | Kozmik bağların çözülerek gök cisimlerinin yörüngelerinden savrulması | Kıyamet koptuğunda gök kubbedeki yıldızların çekim kuvvetini yitirerek uzay boşluğuna dağılması tasviri (İnfitâr 82:2) |
سياق الكلام والفقه والتفسير والحديث
| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | Kıyamet ahvali ve amellerin tartılması (vezn) | Furkân 25:23 ayetindeki ifadeden hareketle, imansız yapılan amellerin ontolojik olarak var kalsa bile değer ve sevap bakımından sıfırlanıp hükümsüz kılınması tartışılır. | Amelin ağırlık ve varoluşsal değerini kaybetmesi |
| Fıkıh | Taharet bahsi ve düğünlerdeki ikramlar | Abdest alırken burna su verip sümkürme (istinmâr) sünneti ile düğün ve bayramlarda para/şeker saçmanın (nisâr) caiz olup olmadığı tartışılmıştır. | Fazlalığın dışarı atılması veya cömertlik gösterisi olarak saçım |
| Tefsir | Kıyamet sahneleri ve cennet tasvirleri | İnfitâr 82:2'de yıldızların yörüngelerinden kopuş mekanizması ile İnsân 76:19'daki benzetmenin dağınıklık mı yoksa hareketli bir intizam mı ifade ettiği irdelenir. | Fiziksel düzenin bozulması veya estetik saçılma |
| Hadis | Taharet ve Kur'an tilaveti adabı | Hadislerde istinmârın temizlik boyutu vurgulanırken; İbn Mes'ûd'un rivayetinde Kur'an'ın çürük hurmaların saçılması gibi aceleyle ve dikkatsizce okunması yasaklanmıştır (نثر الدقل). | Hızlı, kontrolsüz ve dikkatsiz dökülme |
تحليل النظام الديني والعلمي والسياسي والاقتصادي
| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Amellerin kabul ve tartı şartı | İhlas ve imandan yoksun amelin akıbeti | Boşunalığın tespiti | Tevhid eksenine bağlanmayan ameller, görünüşte büyük olsa bile saçılmış toz gibi dağılır ve tartıda ağırlık teşkil etmez. | Kesin |
| İlmi | Kozmoloji ve astrofizik | Yerçekimsel dengenin bozulması | Düzenin dağılması | Yıldızların saçılması, kütleçekim kuvvetlerinin veya yörünge dengelerinin ortadan kalkmasıyla sistemin entropik dağılıma uğramasını temsil eder. | Güçlü |
| Siyasi | Otorite ve toplumsal birlik | Merkezî bağların çözülmesi | Parçalanma ve anarşi | Toplumu bir arada tutan ortak akit ve adalet bağı koptuğunda fertlerin veya kabilelerin dağılmış zerreler gibi savrulmasını simgeler. | Muhtemel |
| İktisadi | Servetin dolaşımı veya israf | Sermayenin plansız dağıtımı | Değer kaybı | Kaynakların üretken bir bütüne dönüştürülmeksizin rastgele saçılması, iktisadi gücün buharlaşmasına ve işlevsizleşmesine yol açar. | Muhtemel |
التماثل في العلوم العددية والإنسانية
| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Entropi ve parçacık difüzyonu | Kapalı veya dengeli bir sistemdeki parçacıkların, bağlayıcı kuvvetlerin ortadan kalkması sonucu en olası düzensiz duruma doğru kendiliğinden yayılması ve dağılması sürecine yapısal olarak denktir. | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Sosyal anomi ve atomizasyon | Bireyleri bir arada tutan normatif yapının çökmesiyle, fertlerin kolektif hedeften kopup toplumsal uzamda birbirine yabancılaşmış zerreler gibi savrulması haline karşılık gelir. | Güçlü |
التضييق الخاطئ وخطر الخطأ
| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Kökü sadece edebiyattaki düz yazı (nesir) terimine veya sıradan bir etrafa saçma eylemine indirgeyerek Kur'an'daki kozmik ve ontolojik ağırlığından yalıtmak |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Kök Kur'an'da; kozmik sistemlerin kütleçekimsel bağlarını yitirmesini, ahlaki-ameli değerlerin sıfırlanıp hükümsüz kılınmasını ve cennetteki estetik hareketlilik ile parıltının zenginliğini kuşatan çok boyutlu bir anlama sahiptir |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Amellerin "saçılmış toz" haline gelmesini sadece yok olma zannetmek; amelin biçimsel olarak var olmasına rağmen değer, fayda ve ağırlık yönünden işlevsizleştiği hakikatini gözden kaçırmak |
خلاصة موجَّهة لفهم القرآن
| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Kur'an'ın varlık, düzen ve değer hiyerarşisini açıklayan anahtar bir hareketi sunar. Bir şeyin değerinin ve intizamının, o şeyi bir arada tutan ilahi yasaya ve anlama bağlı olduğunu; bu bağ koptuğunda hem devasa gök cisimlerinin hem de dünyevi amellerin saçılıp dağılacağını gösterir. |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | Kozmolojik kıyamet sahnelerinin tasvir edildiği ayetlerde (İnfitâr 82:2), amellerin ahiretteki karşılığını ve tartısını bildiren uyarılarda (Furkân 25:23) ve cennet hayatının estetik zenginliğini anlatan müjdelerde (İnsân 76:19) belirleyicidir. |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Şeklen büyük görünen amellerin mutlak bir değer taşıdığı zannını yıkar; niyet ve imandan yoksun eylemlerin saçılmış toz zerresinden farksız olduğunu bildirir. Ayrıca kâinatın mekanik olarak sonsuza kadar bozulmadan kalacağı yanılgısını, yıldızların saçılması imgesiyle düzeltir. |
التركيب النهائي والنموذج الرياضي
- Somut anlamBir arada bulunan taneli ve küçük unsurların bir merkezden veya elden çıkıp çok yönlü olarak etrafa saçılması, fırlatılması veya burundaki fazlalığın dışarı atılması.
- Soyut anlamBir sistemi, nesneyi veya ameli bir arada tutan bağlayıcı kuvvetin ortadan kalkmasıyla ortaya çıkan ağırlık kaybı, düzensizlik, serbest dağılım ve hükümsüzlük hali.
- Sistematik karşılıkSistemin bütünlüğünü sağlayan çekim alanının () sıfırlanması durumunda, bütünü oluşturan elemanların () birbirine olan mesafesinin hızla artarak uzama yayılması ve toplam sistem değerinin () dağılması.
- LaTeX modeli
- LaTeX açıklamasıFormülde , amellerin veya sistemin toplam geçerli değerini; , sisteme giren münferit parçacık veya amelleri; ise bu amellerin ilahi kabul ve iman bağıyla olan katsayısını temsil eder. Bağlayıcı kuvvet () ortadan kalktığında sistemin ağırlığı ve değeri sıfıra yaklaşır (). İkinci kısımda ise uzaysal yoğunluk fonksiyonu yer alır; kozmik çekimin kalkmasıyla parçacıkların saçılması sonucu belirli bir uzamdaki yoğunluk sıfıra doğru ıraksar ve mutlak saçılma gerçekleşir.