كفت
ك - ف - ت
جذر- الورود: ١
- الآيات: ١
- الصيغ: ١
- المعاجم: ١٣
Küçük kapaklı tencere demektir.المزيد ›
ملاحظاتي
المعاجم(١٣)
★ معجم آق إيفلر (بالتركية)التركية
Küçük kapaklı tencere demektir.
كتاب العين
الخليل بن أحمد · القرن ٨مترجمالحروف: ١٬٢٦٧الكاف والتاء والفاء معهما
ك ت ف، ك ف ت، ف ت ك مستعملات كتف: الكَتِفُ: عظم عريض خلف المنكب تؤنث، وتجمع على أكتاف.
والكِتْفُ: شد اليدين من خلف، والفعل: التَّكْتيف.
والكَتَفُ: مصدر الأكتف، وهو الذي انضمت كتفاه على وسط كاهله، وهي خلقة قبيحة.
والكِتْافُ: مصدر المِكْتافِ من الدواب، وهو الذي يعقر السرج كَتِفَهُ.
والكِتاف: وثاق في الرحل والقتب، وهو أسرُ عودين أو حنوين يشد أحدهما إلى الآخر.
والكَتيفةُ:
الصحاح
الجوهري · القرن ١٠مترجمالحروف: ٥٣١كفتُّ الشيء أَكْفِتُهُ كَفْتاً، إذا ضممتَه إلى نفسك. قال زهير يصف دِرعاً وأنَّ صاحبها ضمَّها إليه:
ومُفاضَةٍ كالنِهيِ تَنْسُجُهُ الصَبابيضاءَ كُفِّتَ فَضْلُها بمُهَنَّـدِ
وإنما شدَّده للمبالغة. وكَفَتَهُ عن وجهه، أي صرفه. وكَفَتَ، أي أسرع، والكَفْتُ: السَوق الشديد. ورجل كَفْتٌ وكَفيتٌ، أي سريع، مثال كَمْشٍ وكَميشٍ. والكِفْتُ بالكسر: القِرد الصغيرة. وفي المثل: "كفْتُ إلى وَئيَّةٍ"، أي بليّة
تهذيب اللغة
الأزهري · القرن ١٠مترجمالحروف: ٦٬٤٣٦ك ت ف
كتف ، كفت ، فتك : مستعملة .
كتف : قال الليثُ : الكَتِفُ : عظمٌ عريضٌ خلفَ المنكِبِ ، تُؤَنّثُ ، والكِتْفُ : شَدُّك
اليدين من خلفُ ؛ والكَتَفُ : مصدر الأكْتَفِ ، وهو الذي انضمت كتفاهُ عَلَى وسَطِ كاهله خلقةً قبيحةً .
والكِتَاف : مصدرُ المِكتَافِ منَ الدوابِّ وهو الذي يعقِرُ السرجُ كَتِفَه . والكِتَافُ : وثاقٌ في الرَّحْل والقتبِ وهو أَسْرِ حِنْوَين أو عودين يُشدُّ أحدهما إلى الآخر .
مقاييس اللغة
ابن فارس · القرن ١١مترجمالحروف: ٧٬٨٠٨(باب الكاف والفاء وما يثلثهما)
(كفل) الكاف والفاء واللام أصلٌ صحيحٌ يدلُّ على تضمُّنِ الشَّيء للشيء. من ذلك الكِفْل: كِساءٌ يدار حَولَ سَنام البعير. ويقال هو كساءٌ يُعقَد طَرَفاه على عَجُز البعير ليركبَه الرَّدِيف. وفي الحديث: "لا تَشْرَبوا من ثُلْمةِ الإناء فإنَّه كِفْلُ الشَّيطان"، وإنَّما سمِّي بذلك لما ذكرناه من أنَّه يدور على السَّنام أو العَجُز، فكأنَّه قد ضُمِّنه. فأمَّا قولُهم للرّجل
المفردات في غريب القرآن
الراغب الأصفهاني · القرن ١١مترجمالحروف: ٧٥٨- الكفت: القبض والجمع. قال تعالى: ﴿ألم نجعل الأرض كفاتا * أحياء وأمواتا﴾ [المرسلات/25 - 26] أي: تجمع الناس أحياءهم وأمواتهم، وقيل: معناه تضم الأحياء التي هي الإنسان والحيوانات والنبات، والأموات التي هي الجمادات من الأرض والماء غير ذلك. والكفات، قيل: هو الطيران السريع، وحقيقته: قبض الجناح للطيران، كما قال: ﴿أو لم يروا إلى الطير فوقهم صافات ويقبضن﴾ [الملك/19] فالقبض ههنا كالكفات هناك. والكفت: السوق
أساس البلاغة
الزمخشري · القرن ١٢مترجمالحروف: ٣٩٠ك ف ت
كفت المتاع: جمعه وضم بعضه إلى بعض.
وكفت الفراش.
وفي الحديث " اكفتوا صبيانكم بالليل " وكفت الرعاة مواشيهم.
والأرض تكفت أهلها أحياءً وأمواتاً وهي كفاتهم.
وكفت وتأتي العديّ بارزاً نصف ساقها كعدو فريد العانة المتكفّت ومن المجاز: كفت الله فلاناً إذا مات واللهم اكفته إليك.
وفي الحديث: " إذا مرض عبدي فاكتبوا له مثل ما كان يعمل في صحته حتى أعافيه أو أكفته ".
لسان العرب
ابن منظور · القرن ١٣مترجمالحروف: ٥٬٠٤٦الكَفْتُ: صَرْفُكَ الشيءَ عن وَجْهه.
كَفَته يَكْفِتُه كَفْتاً فانْكَفَتَ أَي رَجَعَ راجعاً. وكَفَتَه عن وَجْهه أَي صَرَفه. وفي حديث عبد الله بن عمر: صلاةُ الأَوَّابين ما بين أَن يَنْكَفِتَ أَهلُ المَغْرب إِلى أَن يَثُوبَ أَهلُ العُشَراء أَي يَنْصرِفوا إِلى مَنازلهم. وكَفَتَ يَكْفِتُ كَفْتاً وكَفَتاناً وكِفاتاً: أَسْرَع في العَدْوِ والطَّيَرانِ وتَقَبَّضَ فيه. والكَفَتانُ من العَدْوِ والطيران:
القاموس المحيط
الفيروزآبادي · القرن ١٥مترجمالحروف: ١٨٩* ك ف ت * * كَفَتَهُ * ضمه إليه وبابه ضرب وفي الحديث ﴿اكفِتُوا صبيانكم بالليل فإن للشيطان خطفةً﴾ و * الكِفَاتُ * الموضع الذي يكفتُ فيه شيء أي يضم ومنه قوله تعالى ﴿ألم نجعل الأرض كِفاتا﴾
تاج العروس
الزبيدي · القرن ١٨مترجمالحروف: ٧٬٠٢٤كفته يكفته كفتا :صرفه عن وجهه، فانكفت أي رجع راجعا، وفي حديث ابن عمر صلاة الأوابين ما بين أن ينكفت أهل المغرب إلى أن يثوب أهل العشراء أي ينصرفون إلى منازلهم. كفت الشيء إليه يكفته كفتا :ضمه وقبضه، ككفته مشددا، يستعمل فيهما، قال أبو ذؤيب:
أتوها بريح حاولته فأصبحت تكفت قد حلت وساغ شرابها ويقال: كفته الله، أي قبضه، وفي حديث النبي صلى الله عليه وسلم أنه قال:
كفته يكفته كفتا :صرفه عن وجهه، فانكفت أي رجع راجعا، وفي حديث ابن عمر صلاة الأوابين ما بين أن ينكفت أهل المغرب إلى أن يثوب أهل العشراء أي ينصرفون إلى منازلهم. كفت الشيء إليه يكفته كفتا :ضمه وقبضه، ككفته مشددا، يستعمل فيهما، قال أبو ذؤيب: أتوها بريح حاولته فأصبحت تكفت قد حلت وساغ شرابها ويقال: كفته الله، أي قبضه، وفي حديث النبي صلى الله عليه وسلم أنه قال: اكفتوا صبيانكم، فإن للشيطان خطفة قال أبو عبيد: يعنى ضموهم إليكم، واحبسوهم في البيوت يريد عند انتشار الظلام، وفي الحديث نهينا أن نكفت الثياب في الصلاة أي نضمها ونجمعها من الانتشار، يريد جمع الثوب باليدين عند الركوع والسجود. وكفت الدرع بالسيف يكفتها، وكفتها: علقها به فضمها إليه، قال زهير: خدباء يكفتها نجاد مهند وكل شيء ضممته إليك فقد كفته، قال زهير: ومفاضة كالنهى تنسجه الصبا بيضاء كفت فضلها بمهنـد
يصف درعا علق لابسها بالسيف فضول أسافلها، فضمها إليه، وشدده للمبالغة. كفت الطائر وغيره يكفت كفتا وكفاتا ككتاب وكفيتا كأمير وكفتانا محركة: أسرع في الطيران . الكفتان من العدو والطيران، كالحيدان في شدة. ويقال: كفت الطائر، إذا طار وتقبض فيه . الكفت في عدو ذي الحافر: سرعة قبض اليد، قاله الأزهري، وفي الصحاح: الكفت: السوق الشديد. و رجل كفت وكفيت: سريع خفيف دقيق مثل كمش وكميش، وفرس كفيت وقبيض. وعدو كفيت، أي سريع، قال رؤبة: تكاد أيديها تهاوى في الزهـق من كفتها شدا كإضرام الحرق وفي التكملة رجل كفت، لغة في كفت، ككمش وكمش، عن الكسائي. وفي اللسان: عدو كفيت وكفات: سريع، ومر كفيت وكفات: سريع قال زهير: مرا كفاتا إذا ما الماء أسهلهـا حتى إذا ضربت بالسوط تبترك
وكافته: سابقه ، والكفيت: الصاحب الذي يكافتك، أي يسابقك. والكفات بالكسر: الموضع الذي يكفت فيه الشيء، أي يضم ويقبض ويجمع، والأرض كفات لنا الأحياء والأموات، وفي التنزيل العزيز ألم نجعل الأرض كفاتا أحياء وأمواتا قال ابن سيده: هذا قول أهل اللغة، قال: وعندي أن الكفات هنا مصدر من كفت إذا ضم وقبض، وأن أحياء وأمواتا منتصب به، أي ذات كفات للأحياء والأموات، وكفات الأرض: ظهرها للأحياء وبطنها للأموات، ومنه قولهم للمنازل: كفات الأحياء، وللمقابر: كفات الأموات. وفي التهذيب: يريد تكفتهم أحياء على ظهرها في دورهم ومنازلهم وتكفتهم أمواتا في بطنها، أي تحفظهم وتحرزهم، ونصب أحياء وأمواتا بوقوع الكفات عليه كأنك قلت: ألم نجعل الأرض كفات أحياء وأموات، فإذا نونت نصبت، وفي حديث الشعبي أنه كان بظهر الكوفة، فالتفت إلى بيوتها، فقال: هذه كفات الأحياء، ثم التفت إلى المقبرة، فقال: وهذه كفات الأموات، يريد تأويل قوله عز وجل: ألم نجعل الأرض كفاتا أحياء وأمواتا . واكتفت المال: استوعبه وضمه إليه أجمع . و الكفات ككتان: الأسد ، وذا من التكملة. والكفت: القدر الصغيرة، ويكسر ، الفتح رواية الفراء، وعلى الكسر اقتصر الجوهري والميداني والزمخشري في الفائق، وزاد الأخير أنه يقال له: الكفيت أيضا، على فعيل، وقال أبو منصور: الفتح والكسر لغتان. وعن أبي الهيثم: قال أبو عبيد في الأمثال: من أمثالهم- فيمن يظلم إنسانا، ويحمله مكروها ثم يزيده-: كفت إلى وئية أي بلية إلى جنبها أخرى، قال: والكفت في الأصل هي القدر الصغيرة، والوئية هي الكبيرة من القدور. الكفت تقلب وفي بعض نسخ اللسان تقليب الشيء ظهرا لبطن وبطنا لظهر من المجاز: الكفت: الموت ، وكفت الله فلانا، إذا مات، ويقال: وقع في الناس كفت شديد، أي موت، وكذا في الدعاء: اللهم اكفته إليك، وفي الحديث يقول الله للكرام الكاتبين: إذا مرض عبدي فاكتبوا له مثل ما كان يعمل في صحته حتى أعافيه أو أكفته أي أضمه إلى القبر، ومنه الحديث الآخر: حتى أطلقه من وثاقي أو أكفته إلى . يقال: خبز كفت ، بالفتح، إذا كان بلا أدم ، وذا من زياداته. يقال: مات كفاتا ومكافتة أي فجأة . والانكفات: الانقلاب و الانصراف ، يقال: انكفتوا إلى منازلهم، إذا انقلبوا. الانكفات أيضا :الانقباض يقال: انكفت الثوب، وتكفت إذا تشمر وقلص. الانكفات :ضمور الفرس يقال: فرس منكفت، أي ضامر. الانكفات: اجتماع الخلق ، وهو المنكفت، أي الملزز الخلق المجتمع. والكفيت كأمير، كذا هو مضبوط في نسختنا، وزعم شيخنا أنه وجد بخط المؤلف بضم الكاف :فرس حيان وفي بعض النسخ حسان بن قتادة السدوسي ، والذي في التكملة: حبان، بالموحدة. الكفيت، جراب لا يضيع شيئا مما يجعل فيه، يقال: جراب كفيت كالكفت بالكسر ، أي مثله. وفي الحديث أن النبي صلى الله عليه وسلم قال: حبب إلى النساء والطيب، ورزقت الكفيت: الكفيت القوت من العيش، وقيل: ما يقيم العيش وقيل: ما يكفت به المعيشة أي يضم ويصلح به، وقيل في تفسيره: القوة على الجماع، وقال بعضهم: إنها قدر أنزلت له من السماء، فأكل منها،
وقوى على الجماع، كما يروى في الحديث الآخر الذي يروى أنه قال: أتاني جبريل بقدر يقال لها: الكفيت، فوجدت قوة أربعين رجلا في الجماع . وقال الصاغاني في التكملة: ولا يصح نزول القدر من السماء، عند أصحاب الحديث، انتهى. ومنه حديث جابر أعطى رسول الله صلى الله عليه وسلم الكفيت ، قيل للحسن: وما الكفيت? قال:البضاع. وعن الأصمعي: إنه ليكفتني عن حاجتي، ويعفتني عنها، أي يحبسني عنها. وكافت كصاحب، كما في نسخة: غار في جبل كان يأوى إليه اللصوص، ويكفتون فيه المتاع أي يضمونه، عن ثعلب، صفة غالبة، وقال: جاء رجال إلى إبراهيم ابن المهاجر العربي، فقالوا: إنا نشكو إليك كافتا، يعنون هذا الغار. وفرس كفت وكفتة، كصرد، وهمزة إذا كان يثب جميعا فلا يستمكن منه لاجتماع وثبه ، كذا في التكملة، وفيه إيماء إلى أنه مأخوذ من كفت الشيء، إذا جمعه، وأما فرس كفت- بالفتح- بمعنى سريع، فقد تقدم في أول المادة. والمكفت، كمحسن: من يلبس درعين بينهما ثوب ، وفي التهذيب: هو الذي يلبس درعا طويلة، فيضم ذيلها بمعاليق إلى عرى في وسطها؛ لتشمر عن لابسها. وكفتة بالفتح :اسم بقيع الغرقد ، قال أبو سعيد: خص بذلك لأنها أي المقبرة تكفت . وفي نسخة أخرى: تقبض الناس ، قال ابن السكيت: فإن كان كما قال فكل مقابر في الدنيا كفتة، وأي مقابر لا تقبض الناس? وليس ذلك كما ذكر، وقد سألت من رأيت من المدنيين: لم سميت كفتة فقال:- وهو الذي أتى به المصنف- أو لأنها تأكل المدفون سريعا لا تبقى من الإنسان شيئا من شعر ولا بشر ولا ضرس ولا عظم إلا ذهب، ذلك لأنها سبخة فلا تلبث أن تأكل ما يدفن فيها. كذا في التكملة، وعبارة اللسان: لأنه يدفن فيه، فيقبض ويضم. وقد عرفت ما فيها.ى على الجماع، كما يروى في الحديث الآخر الذي يروى أنه قال: أتاني جبريل بقدر يقال لها: الكفيت، فوجدت قوة أربعين رجلا في الجماع . وقال الصاغاني في التكملة: ولا يصح نزول القدر من السماء، عند أصحاب الحديث، انتهى. ومنه حديث جابر أعطى رسول الله صلى الله عليه وسلم الكفيت ، قيل للحسن: وما الكفيت? قال:البضاع. وعن الأصمعي: إنه ليكفتني عن حاجتي، ويعفتني عنها، أي يحبسني عنها. وكافت كصاحب، كما في نسخة: غار في جبل كان يأوى إليه اللصوص، ويكفتون فيه المتاع أي يضمونه، عن ثعلب، صفة غالبة، وقال: جاء رجال إلى إبراهيم ابن المهاجر العربي، فقالوا: إنا نشكو إليك كافتا، يعنون هذا الغار. وفرس كفت وكفتة، كصرد، وهمزة إذا كان يثب جميعا فلا يستمكن منه لاجتماع وثبه ، كذا في التكملة، وفيه إيماء إلى أنه مأخوذ من كفت الشيء، إذا جمعه، وأما فرس كفت- بالفتح- بمعنى سريع، فقد تقدم في أول المادة. والمكفت، كمحسن: من يلبس درعين بينهما ثوب ، وفي التهذيب: هو الذي يلبس درعا طويلة، فيضم ذيلها بمعاليق إلى عرى في وسطها؛ لتشمر عن لابسها. وكفتة بالفتح :اسم بقيع الغرقد ، قال أبو سعيد: خص بذلك لأنها أي المقبرة تكفت . وفي نسخة أخرى: تقبض الناس ، قال ابن السكيت: فإن كان كما قال فكل مقابر في الدنيا كفتة، وأي مقابر لا تقبض الناس? وليس ذلك كما ذكر، وقد سألت من رأيت من المدنيين: لم سميت كفتة فقال:- وهو الذي أتى به المصنف- أو لأنها تأكل المدفون سريعا لا تبقى من الإنسان شيئا من شعر ولا بشر ولا ضرس ولا عظم إلا ذهب، ذلك لأنها سبخة فلا تلبث أن تأكل ما يدفن فيها. كذا في التكملة، وعبارة اللسان: لأنه يدفن فيه، فيقبض ويضم. وقد عرفت ما فيها.
معجم لين
إدوارد لين · القرن ١٩مترجمالحروف: ٦٬٩٦٩كَفَتَ
1 كَفَتَ ذ , [aor. كَفِتَ ,] inf. n. كَفْتٌ, It (a thing) turned over, lit, back for belly: (K:) or, as in a copy of the L, he turned a thing over, back for belly. (TA.) ― -b2- كَفَتَهُ, (K,) or كَفَتَهُ عَنْ وَجْهِهِ, (S,) aor. كَفِتَ , (K,) inf. n. كَفْتٌ; and ↓ كفّته; (TA;) He turned him away, averted him, or diverted him, from his course, or design. (S, K.) (You say) كَفَتَهُ عَنْ
قاموس سالمون
هنري أنتوني سالمون · القرن ١٩مترجمالحروف: ١٬١٩٤كَفَتَ
كَفَتَ I ( n. ac. كَفْت 1 ),
a. Picked up; gathered together; tucked up ( clothes ).
b. [ acc. & 'An ], Hindered from.
c. ( n. ac. كَفْت 1 , كِفَاْت 23 , كَفِيْت 25 , كَفَتَاْن 36 ), Flew or ran fast.
d. ( n. ac. كَفْت 1 ), Drove on.
e. [ coll. ], Poured out quickly.
كَفَّتَ
كَفَّتَ II ,
a. see I (a) .
كَاْفَتَ
كَاْفَتَ III ,
a. Raced.
b. Died suddenly. -
تَكَفَّتَ
كتاب الله
مستخلص من الاستعمال القرآنيبلا ترجمةالحروف: ١٩٬٤٨٢كفت
كَفَتَ - يَكْفِتُ - كـِفات - كـِفاتا
كَفَتَ - يَكْفِتُ + كائن + شيئاً + على شيء: يجعله طبقات منضمة مرصوصة على بعضها: يضغط الشيء بقوة وزخم نحو شيء آخر ليجمعه معه ويضمه إليه، وهي تشبه حركة إفراغ الكيس بقوة من مادة فوق كومة من شبيهها، ثم ضغطها وكبسها عليها (اللحم الكفتاء)
كِفات - كِفاتاً: على وزن " فِعال" اسم فعل مبالغة من " كَفَتَ - يَكْفِتُ
الصيغ(١)
الجذور المجاورةالمجاورة: ٢ (الإجمالي: ٣)
الآيات التي ورد فيها(١)
تحليل الجذر
تعريف الجذر والخلاصة
| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | كفت |
| Yapı | Üçlü kök |
| Özel Durum | Belirgin fark tespit edilmedi |
| Bağlamsal Yakın Kökler | جمع, ضمم, قبض, وعي |
| Zıt Kök | نثر |
| Çekirdek Özet 1 | Bir şeyi dağılmayacak ve saçılmayacak şekilde içine alıp büzmek, toplamak, sarmak ve kapatmak |
| Çekirdek Özet 2 | Yeryüzünün insanları hem hayattayken üstünde hem de öldüklerinde bağrında toplayıp barındıran kuşatıcı bir hazne oluşu |
| Çekirdek Özet 3 | Varoluşsal muhafaza, kabir ve yerleşimin dağılmayı önleyen doğal bir kap veya sınır sistemi olarak iş görmesi |
| Kritik Hata Riski | Kelimenin yalnızca alelade bir mezar veya çukur olarak daraltılıp, dirileri ve ölüleri aynı anda kuşatan dinamik ve çift yönlü ekolojik muhafaza işlevinin gözden kaçırılması |
التحليل الثنائي
| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| كف | El ayası, engelleme, çevreleme, sarıp tutma ve sınır çekme; nitekim كفف el çekme ve sınırlama, كفر örtme ve saklama, كفل üstlenme ve himaye etme, كفي ise ihtiyacı tam sarıp karşılama anlamını taşır | ت | Çekirdeğin sınır çekme ve sarma hareketine kesin bir kapanma, iki yüzü birbirine katlama ve sımsıkı bir hazneye dönüştürme boyutu katarak dağılmayı sonlandıran nihai bir kavrama ve içine alma işlevi kazandırmıştır. |
التحليل التصويري للحروف
| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| ك | Avuç içi; kavrama, eğme, kaplama | Dağılan unsurları toparlamak üzere açılan ve nesneyi çevreleyen kavrayıcı iç bükey alan |
| ف | Ağız; açıklık, kenar, dışa açılan sınır | Nesnenin içine gireceği açıklık, giriş ağzı ve kabın çevre çeperi |
| ت | İşaret, çarpı; im, sınır, sonlandırma | Hareketi sınırlandırma, içeri gireni sabitleme ve kabın ağzını kapatıp muhafaza altına alma |
| كفت | Avucun bir ağız gibi açılıp nesneyi içine alması ve sınır koyarak kapatması | Saçılma eğilimindeki varlıkları bünyesine çekip kenarlarını üstüne kapatan, böylece içeriğini zayi etmeden muhafaza eden kuşatıcı toplama hareketi |
الاستعمال التاريخي والمبكر
| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Bir nesneyi iki taraftan sıkarak bağrına basmak, içine almak; deriden yapılmış dağarcığın (cerâb) içindekileri dökmeden tutması; kuşun kanatlarını hızla vücuduna toplayıp büzerek dalışa geçmesi |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Cahiliye şairi Züheyr b. Ebî Sülmâ, suyun akışıyla hızlanan atın adımlarını toparlayıp hızla atılmasını şu mısra ile tasvir eder: مَرًّا كِفاتاً، إِذا ما الماءُ أَسْهَلَها / Suyun zemini kayganlaştırdığı anda bacaklarını dağıtmadan hızla toplayıp akarcasına koşması |
| Erken Arapça kullanım | Erken dönem şiirinde Rû‘be b. el-Accâc süratli atın koşusunu kanat toplayan kuşun çevikliğine benzeterek şöyle der: تَكادُ أَيْديها تَهاوى في الزَّهَقْ / من كَفْتِها شَدًّا كإِضْرامِ الحَرَقْ |
المصدر Lisânü’l-ʿArab, Mekâyîsü’l-Luğa, Kitâbü’l-ʿAyn.
الطبقة الاشتقاقية السامية
Sami dil ailesi genelinde kök, içbükey bir hacim oluşturma, avuç içine alma, bükme ve bir şeyi iki ucundan kapatma morfolojisiyle ilişkilidir. Arapçadaki كفت kökü, merkezi Sami dillerinde el ayası ve kavrama dairesini ifade eden كف tabanından gelişmiştir. Doğu ve Batı Sami kollarında doğrudan /k-p-t/ dizilimi sınırlı olmakla birlikte, İbranicede k-p-t (כפת) kökü nesneleri birbirine bağlama, büküp düğümleme ve kıvırarak zapt etme fiilini karşılar; Süryanicede kfat / kpet (ܟܦܬ) formu benzer şekilde büzmek, bir araya toplayıp bağlamak ve kıvırmak manasında kullanılır. Kökün Akkadca karşılıklarında doğrudan üçlü biçim yerine kabātu/kapāpu (bükmek, yay biçimi vermek, çevrelemek) kök ailesi semantik olarak aynı havzada yer alır. Kökün Arapçada kazandığı özgün karakter ise büzme ve bağlama hareketini doğrudan bir hazne, yeryüzünün hem dirileri sırtında hem ölüleri karnında saklayan kapsayıcı bir kap hüviyeti kazanması yönündedir.
درجة الثقة Güçlü
المصدر Brown-Driver-Briggs, Payne Smith Syriac Dictionary, HALOT, Lane's Lexicon.
التحليل الاشتقاقي
| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | كفت ile كفف ve كتف ilişkisi | İç bükey kavrama, toparlama ve kanat/omuz gibi uzuvları gövdeye doğru çekerek büzme hareketinden türemiştir. | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | İbranice כפת (kapat/bağlamak), Süryanice ܟܦܬ (kfat/büzmek) | Nesneleri dağılmaktan korumak amacıyla bir araya getirip bağlama ve büzme eylemi ortak Sami çekirdeğidir. | Güçlü |
| Daha geniş dilsel ilişki | Afro-Asyatik bükme, kap oluşturma tabanı | Nesneleri çevreleyen çanak, sepet veya bükülü kap biçimindeki ilksel araç adlandırmalarıyla fonetik paralellik taşır. | Muhtemel |
المصدر HALOT, Payne Smith, David Cohen Dictionnaire des racines sémitiques.
الجذور الشقيقة (التقاليب)
| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| كفت | Anlamlı | Toplamak, büzmek, içine almak | Dağılmayı önleyecek biçimde bağrına basmak, kap içine almak | Hedef kök; Kur'an'da geçer |
| كتف | Anlamlı | Omuz başı, bağlamak | Kolların gövdeye bağlandığı omuz kemiği ve elleri arkadan bağlama | Hedef kökle gövdeye toplama bağı vardır; Kur'an'da geçmez |
| فكت | Anlamı bulunmayan | Veri bulunamadı | Klasik sözlüklerde mühmel kabul edilmiştir | Kur'an'da geçmez |
| فتك | Anlamlı | Ansızın yakalamak, yok etmek | Gafil avlayıp ansızın bastırmak, parçalamak | Sıkı kavramanın yıkıcı zıt yönüdür; Kur'an'da geçmez |
| تكف | Anlamı bulunmayan | Veri bulunamadı | Klasik sözlüklerde mühmel kabul edilmiştir | Kur'an'da geçmez |
| تفك | Anlamı bulunmayan | Veri bulunamadı | Klasik sözlüklerde mühmel kabul edilmiştir | Kur'an'da geçmez |
الجذور المجاورة والجذر المضاد
| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| كفت | Merkez | Toplama ve hazne içine alma | Dağılmayı önleyerek iki zıt durumu (diri ve ölü) aynı hacimde büzüp barındırma | Nesneyi kendi bünyesinde sımsıkı tutan kapsayıcı toplayıcılık |
| جمع | Komşu | Bir araya getirme | Ayrı parçaları tek bir yerde buluşturur ancak mutlaka kapalı bir hazne içine alması gerekmez | Genel birleştirme ve cem etme eylemi |
| ضمم | Komşu | Bağrına basma, katma | Bir şeyi kendine yaklaştırıp bitiştirir; fiziksel sarılma boyutu öne çıkar | İki nesneyi temas ettirerek bir araya getirme |
| قبض | Komşu | Avuçlama, tutma | Nesneyi dışarıdan güç uygulayarak zapt eder ve hareketini sınırlar | Mülkiyet veya kontrol amaçlı elle kavrama |
| وعي | Komşu | Kap olma, muhafaza | Bir kabın içine sıvı veya nesne doldurularak hıfzedilmesidir | Zihinsel veya fiziksel dağarcıkta koruma |
| نثر | Zıt | Saçma, dağıtma | Toplu duran nesneleri çevreye fırlatarak bağlarını koparmak ve dağıtmak | Kökün toplama ve büzme işlevinin tam zıddı |
مقابلات المعنى في لغات أخرى
| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | كفت | Toplamak, içine alıp sarmak | Dağılmayı engelleyecek şekilde kendi bağrına çekip saklama | Kesin |
| Latince | Continere, colligere | Bir arada tutmak, kapsamak | Continere kavramı dağılmayı önleyici kap olma işlevini tam karşılar, mezar boyutunu dışarıda bırakır | Güçlü |
| İngilizce | Enfold, hold together, receptacle | Bağrına basmak, toplamak, kap | Enfold kuşatıcı sarmayı, receptacle ise toplayıcı kap olmayı karşılar | Güçlü |
| Almanca | Zusammenfassen, bergen | Bir araya getirmek, bağrında saklamak | Bergen kelimesi hem barındırma hem de tehlikeden koruyup örtme yönünü içerir | Güçlü |
| Fransızca | Englober, rassembler, réceptacle | Kuşatıp toplamak, içine almak | Bir sınır içine alarak dağılmayı önleme anlamını verir | Güçlü |
المصدر Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch, Robert Dictionnaire.
الوجوه والنظائر
| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| كِفَاتًا | Kuşatıcı barınak ve toplayıcı hazne | Yeryüzünün hem yaşayanları sırtında hem de ölüleri karnında barındırıp dağılmadan muhafaza etmesi; Mürselât 77:25 |
سياق الكلام والفقه والتفسير والحديث
| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | Ahiret ve ba‘s doktrini | Yeryüzünün bedeni toplayıp dağılmasını engellemesi ve yeniden dirilişe kadar bir depo vazifesi görmesi | İnsan bedeninin unsurlarının kozmik bir haznede saklanması fikri |
| Fıkıh | Kabir hukuku ve yerleşim | Ölülerin toprağa gömülmesinin (defnin) farziyeti ve yeryüzünün dirilere mesken, ölülere kabir kılınması | Defnin yeryüzünün fıtri kifat vasfının bir gereği olarak kabul edilmesi |
| Tefsir | Kevnî ayetlerin izahı | Mürselât 77:25 tefsirinde yerin sırtının dirilere mesken, karnının ise ölülere sığınak olması | Zıt varoluş hallerinin tek bir gövdede intizamla toplanması |
| Hadis | Korunma ve hıfz terbiyesi | Gece bastırdığında çocukların eve toplanmasını emreden rivayette kökün kullanımı | Tehlike anında dağılmayı kesip güvenli sınıra büzülme |
تحليل النظام الديني والعلمي والسياسي والاقتصادي
| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Varlık ve ölüm döngüsü | İlahi emanet haznesi | Hayat ile ölüm arasındaki geçişi aynı toprak zemininde muhafaza etme | Yeryüzü, ilahi nizamda insanın dağılıp yok olmasını önleyen tabii sığınaktır. | Kesin |
| İlmi | Ekoloji ve jeoloji | Biyosfer ve litosfer dengesi | Canlı ve cansız artıklarını geri dönüştüren kapalı sistem | Yeryüzünün bir atık yığınına dönüşmeyip her şeyi dönüştürerek içine çekmesi | Güçlü |
| Siyasi | Mülkiyet ve vatan telakkisi | Toprak ve sınır bütünlüğü | Toplumu ve nesilleri tek bir egemenlik havzasında bir arada tutma | Dağılmayı engelleyen, vatandaşlarını bağrında toplayan korunaklı yurt | Muhtemel |
| İktisadi | Kaynak yönetimi ve depolama | Rezerv ve stok haznesi | Değerlerin israf ve zayi olmasını engelleyen koruyucu depo | Üretimin tüketime kadar bozulmadan saklandığı kapalı ve güvenli ambar | Muhtemel |
التماثل في العلوم العددية والإنسانية
| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Korunumlu kapalı sistem ve çekimsel kuyu | Fizik ve termodinamikte kütlenin uzaya saçılmasını engelleyen yerçekimsel potansiyel kuyusu ve entropiye karşı sınır oluşturan kontrol hacmi | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Kurumsal sığınak ve toplumsal hafıza kabı | Bireylerin dağılmasını, yabancılaşmasını ve yok olmasını engelleyen, hem geçmiş kuşakları (ölüleri) hem yaşayanları kuşatan ortak kimlik kubbesi | Muhtemel |
التضييق الخاطئ وخطر الخطأ
| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Kelimenin yalnızca pasif bir kabir, çukur veya cansız bir depo biçiminde algılanması |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Yeryüzünün dinamik bir şekilde hem dirilerin hayat alanını hem de ölülerin çürüme ve korunma sürecini aynı anda yöneten iki yönlü canlı bir koruyucu hazne olması |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Ayetin getirdiği derin ekolojik ve varoluşsal kuşatıcılığın göz ardı edilerek sadece bir defin işleminden ibaret zannedilmesi |
خلاصة موجَّهة لفهم القرآن
| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Kur'an'ın kâinat tasavvurunda yeryüzünün pasif bir kaya parçası değil, insan türünü her iki varoluş evresinde (hayat ve ölüm) sımsıkı bağrına basan canlı bir beşik ve koruyucu olduğunu gösterdiği için önemlidir. |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | Yaratılış delillerinin, ahiret gününün kaçınılmazlığının ve insanın toprakla olan ontolojik rabıtasının işlendiği kıyamet ve kudret konulu Mekkî surelerde belirleyicidir. |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Yeryüzünü insanın hoyratça tükettiği geçici bir platform olarak gören anlayışı düzeltir; yerin insan bedenini saklayan, çürümeyi dahi nizama bağlayan kutsal ve kuşatıcı bir emanet kabı olduğunu hatırlatır. |
التركيب النهائي والنموذج الرياضي
- Somut anlamDağılmakta olan parçaları hızla içeri çekip kenarları üstüne kapatarak güvenli bir haznede muhafaza etmek.
- Soyut anlamZıt halleri (hayat ve ölüm) kendi varlık alanında toplayarak kozmik ve toplumsal dağılmayı engelleyen varoluşsal koruma.
- Sistematik karşılıkSistemin içindeki tüm unsurların dağılmasını önleyen, giriş-çıkış dengesini sağlayan sınırlandırılmış koruyucu hacim.
- LaTeX modeli
- LaTeX açıklamasıFormülde kuşatıcı hazneyi (كفت) temsil eder. sistemi çevreleyip saçılmayı önleyen sınır yüzeyini simgeler. zamana bağlı yaşayan unsurları (ahya'), ise ölerek toprağın altına intikal eden unsurları (emvat) gösterir. ile arasındaki integral, yeryüzünün her iki durumu da bünyesinde kesintisiz toplayıp muhafaza eden korunumlu hacim işlevini ifade eder.