كلح

اختصارات لوحة المفاتيح

البحث
/
ملاحظة جديدة
n
الآية السابقة / التالية
[ ]
وضع القراءة
f
وضع الشبكة
g
كون القرآن
e
إغلاق / رجوع
Esc
تخطَّ الشبكة

شبكة الجذر

شبكة الجذر: ك-ل-حالصيغ: ١ · الجذور المجاورة: ٣ · الآيات: ١ · السور: ١؛ المحتوى نفسه مسرود في بطاقات «الصيغ» و«الجذور المجاورة» و«الآيات».نوركلحلفحكَالِحُونَوجه

الجذرالصيغ ١الآيات ١السور ١المجاورة ٣

▶ افتح الشبكة (ثلاثية الأبعاد)

كلح

ك - ل - ح

جذر
  • الورود: ١
  • الآيات: ١
  • الصيغ: ١
  • المعاجم: ١١

معناه في القرآن: Kavrulanlar

ملاحظاتي

المعاجم(١١)

كتاب العين

الخليل بن أحمد · القرن ٨مترجمالحروف: ٨٧٩
باب الحاء والكاف اللام معهما ك ح ل، ل ح ك، ح ل ك، ك ل ح مستعملات كحل: الكُحْل: ما يُكْتَحَلُ به والمِكحال: المِيلُ تُكحَلُ به العَيْنُ من المُكْحُلَة، والكَحَلُ: مصدره. والأكْحَل الذي يَعلُو مَنابِتَ أشفاره سَوادٌ خِلقةً. والأكحَلُ: عِرْق الحياة في اليَد وفي كُلِّ عُضو منه شُعبةٌ على حِدَة. الكَحْلُ: شِدَّة المَحْل. والكُحَيل: ضَرْبٌ من القَطِران. لحك: اللَّحْك: شِدَّة لأَم الشّيء بالشيء،
اقرأ المدخل كاملًا

الصحاح

الجوهري · القرن ١٠مترجمالحروف: ٢٩١
الكُلوحُ: تكشُّرٌ في عبوس. وقد كَلَحَ الرجل كُلوحاً وكُلاحاً. وما أقبح كَلَحَتَهُ، يراد به الفم وما حواليه. ودهرٌ كالح، أي شديد. والكُلاحُ بالضم: السنة المُجدِبة. قال لبيد: كان غِياثَ المُرْمِلُ المُمْتاحِ وعِصْمَةً في الزمنِ الكُلاحِ والمُكالَحَةُ: المُشادَّة. وتَكَلَّحَ البرق: تتابع.
اقرأ المدخل كاملًا

تهذيب اللغة

الأزهري · القرن ١٠مترجمالحروف: ٤٬١٣٦
باب الحاء والكاف واللام حكل ، حلك ، كلح ، كحل ، لحك ، لكح : مستعملات . كحل : قال الليْث : الكُحْل : ما يُكْتَحل به . والمِكْحال : المِيلُ تُكْحلُ به العيْنُ من المُكْحُلة . وقال ابن السكيت : ما كان على مِفْعَل ومِفْعَلة مما يُعتمَل به فهو مكسور الميم مثل مِخْرز ومِبضع ومِسلّة ومِرْدَعة ومِخلاة إلاَّ أَحْرفاً جاءتْ نوادر بضمِّ الميم والعين وهي : مُسْعُط ومُنْخُل ومُدْهُن ومُكحُلة ومُنْصُل . وقال
اقرأ المدخل كاملًا

مقاييس اللغة

ابن فارس · القرن ١١مترجمالحروف: ٦٬٩٢٧
(باب الكاف واللام وما يثلثهما) (كلم) الكاف واللام والميم أصلانِ: أحدهما يدلُّ على نطقٍ مُفهِم، والآخَر على جراح. فالأوّل الكَلام. تقول: كلّمته أُكلّمه تكليماً؛ وهو كَليمِي إذا كلّمك أو كلَّمتَه. ثمَّ يتَّسِعون فيسمُّون اللفظةَ الواحدة المُفهِمَةَ كلمة، والقِصَّةَ كلمة، والقصيدةَ بطولها كلمة. ويجمعون الكلمةَ كلماتٍ وكَلِماً. قال الله تعالى: ﴿يُحرِّفُونَ الكَلِمَ عَنْ مَوَاضِعِهِ﴾ [النساء 46،
رابط المدخل

(باب الكاف واللام وما يثلثهما) (كلم) الكاف واللام والميم أصلانِ: أحدهما يدلُّ على نطقٍ مُفهِم، والآخَر على جراح. فالأوّل الكَلام. تقول: كلّمته أُكلّمه تكليماً؛ وهو كَليمِي إذا كلّمك أو كلَّمتَه. ثمَّ يتَّسِعون فيسمُّون اللفظةَ الواحدة المُفهِمَةَ كلمة، والقِصَّةَ كلمة، والقصيدةَ بطولها كلمة. ويجمعون الكلمةَ كلماتٍ وكَلِماً. قال الله تعالى: ﴿يُحرِّفُونَ الكَلِمَ عَنْ مَوَاضِعِهِ﴾ [النساء 46، المائدة 13]. والأصل الآخر الكَلْم، وهو الجُرْح؛ والكِلام: الجراحات، وجمع الكَلْم كلومٌ أيضاً. ورجل كليمٌ وقومٌ كَلْمَى، أي جرحى، فأمَّا الكُلام، فيقال: هي أرضٌ غليظةٌ([1]). وفي ذلك نَظَر. (كلأ) الكاف واللام والحرف المعتلّ أو الهمزة أصلٌ صحيح يدلُّ على مراقبةٍ ونَظَر، وأصلٌ *آخر يدلُّ على نباتٍ، والثالث عضوٌ من الأعضاء ثم يُستعار. فأمَّا النظر والمراقَبة فالكِلاءَة([2])، وهي الحِفْظ، تقول: كلأه الله، أي حَفِظه. قال الله عزّ وعلا: ﴿قُلْ مَنْ يَكْلَؤُكُمْ بِاللَّيْلِ والنَّهَارِ مِنَ الرَّحْمنِ﴾ [الأنبياء 42]، أي يحفظُكم منه، بمعنى لا يَحميكم أحدٌ منه، وهو الباب الذي ذكرناه أنّه المراقَبة، لأنَّه إذا حفظه نَظَر إليه ورَقَبه. ومن هذا القياس قولُ العرب: تكلأْت كُلأةً، أي استنسأْت نَسِيئَة؛ وذلك من التأخير. ومنه الحديث: "نَهَى عن الكالئ بالكالئ" بمعنى النَّسيئة بالنسيئة. وقول القائل: * وعينُه كالكالِئ الضِّمارِ([3]) * فمعناه أنَّ حاضرَه وشاهده كالضِّمار، وهو الغائب([4]) الذي لا يُرجَى. وإنما قلنا إنّ هذا البابَ من الكُلأَة لأنَّ صاحبَ الدِّين يرقُب ويَحفَظ متى يحُلُّ دَينُه. فالقياسُ الذي قِسناه صحيحٌ. [و] يقال: اكتلأْت من القوم، أي احترستُ منهم. وقال: أنَختُ بعيرِي واكتَلأْتُ بعَينِه *** وآمرتُ نفسي أيَّ أَمْرَيَّ أفْعَلُ([5])ويقال: أكلأت بصرِي في الشَّيء، إذا ردَّدته فيه. والمُكلأُ([6]): موضع تُرفأُ فيه السُّفُن وتُستَر من الرِّيح. ويقال إنّ كَلاَّءَ البَصرة سمِّيت بذلك. والأصل الآخر الكلأ، وهو العُشب؛ يقال أرضٌ مُكْلِئة: ذات كلأ، وسواءٌ يابسُه ورطبُه. ومكانٌ كالئ مثل مُكْلِئ. والأصل الثالث الكُلْيةُ، وهي معروفة، وتستعار فيقال الكُلْية: كُلية المزادة جُليدةٌ مستديرة تحتَ العُروة قد خُرِزَت([7]). ويقال ذلك في القَوس فالكُلْيتان من القَوس: مَعْقِد الحِمَالة من السَّهْم، ما عن يَمين النَّصِل وشِماله. وكُلْية السَّحاب: أسفلُه، والجمع كُلىً. (كلب) الكاف واللام والباء أصلٌ واحد صحيح يدلُّ على تَعلُّق الشَّيء بالشَّيء في شِدَّة وشدَّة جَذْب. من ذلك الكَلْب، وهو معروف، والجمع كِلابٌ وكَليب. والكَلاَّب والمكلِّب: الذي يعلّم الكلبَ الصَّيد. والكلْبُ الكلِبُ: الذي يَكْلَب بلحوم الناس، يأخُذُه شِبهُ جُنونٍ فإذا عَقَر إنساناً كلِبَ، فيقال رجلٌ كَلِبٌ ورجالٌ كَلْبى. قال: ولو تَشرب الكلبَى المِراضُ دماءَنا *** شفتها من الدَّاء المَجَنَّةِ والخَبْلِ([8])ومن الباب كُلْبة الزَّمان وكَلَبُه: شِدَّته. وأرضٌ كَلِبَة، إذا لم يَحِدْ نباتُها رِيَّا فيَبِس، إنّما قيل ذلك لأنَّه إذا يَبِس صار كأنياب الكلاب وبراثِنِها. والكَلْبُ([9]): سيرٌ أحمرُ يُجعَل بين طرَفَي الأديم إذا خُرِز. يقال كَلَبْتُه. قال: كأنَّ غَرَّ مَتْنِه إذْ نَجْنُبُه *** سَيْرُ صَنَاعٍ في أديمٍ تَكلُبُه([10])والكَلْب: حديدةٌ عَقْفاء يُعَلِّق عليها المسافرُ الزّادَ من الرَّحل. والكُلاَّب معروف، وهو الكَلّوب. فأمَّا قول طُفَيل: أبأْنا بِقتلانا من القوم مِِثلَهم *** وما لا يُعَدُّ من أسيرٍ مكلَّبِ([11])[فإن المكلَّب هو المكَبَّل([12])]. والكَلْب: المسمار في قائم السَّيف، وفيه الذُّؤابة. والكُلاب: موضعٌ. ورأس كلبٍ([13]): جبل. (كلت) الكاف واللام والتاء ليس بأصلٍ أصيل، لكنَّهم يقولون: الكَلْت: الجمع، يقال امرأةٌ كَلُّوت([14]). ويقولون: الكِلِّيت([15]) حَجَرٌ يسدُّ به وِجارُ الضَّبع. وكلُّ هذا ليس بشيء. (كلث) الكاف واللام والثاء ليس بأصلٍ أصيل، لكنّهم يقولون: إلى بشيء([16]). وربَّما قالوا: انكلث فلانٌ: تقدَّم. (كلح) الكاف واللام والحاء أصلٌ يدلُّ على عُبوس وشَتامةٍ في الوجه. من ذلك الكُلوح، وهو العبوس. يقال كَلَح الرَّجُل، [و] دهرٌ كالِحٌ. قال الله تعالى: ﴿تَلْفَحُ وُجُوهَهُمُ النَّارُ وَهُمْ فِيهَا كَالِحُونَ﴾ [المؤمنون 104]. وربما قالوا للسَّنَة المُجْدِبة: كَلاَحِ. وما أقْبَح كَلَحَته، أي إذا كلَحَ فقَبُح فمُه وما حوالَيه. (كلد) الكاف واللام والدال كلمةٌ تدلُّ على الصَّلابة في الشيء. فالكَلَدَةُ: القطعة من الأرض الغليظة، ومنه الحارث بن كَلَدة. قال ابن دريد([17]): تكلَّد الإنسانُ: غَلُظَ لحمُه. (كلز) الكاف واللام والزاء يقولون إنَّه صحيح، وإنَّ الكَلْز: الجمع. يقال: كَلَزْت الشيء وكلَّزته، إذا جمعتَه. وقد رُوِيَتْ كلمةٌ فيه صحيحة لا يُرْتابُ بها، يقولون: اكلازَّ الرّجُل: تقبَّض. (كلس) الكاف واللام والسين يدلُّ على امتلاءٍ في الشيء. يقولون: تَكَلَّسَ([18]) تكلُّساً، إذا رَوِيَ. قال: * ذو صَولةٍ يُصْبِحُ قد تكلَّسَا * ويقولون للجادِّ أيضاً: كلَّسَ. قال: * إذا الفَتَى حكّمَ يوماً كَلَّسَا([19]) * (كلع) الكاف واللام والعين كلماتٌ تدلُّ على دَرَن ووسَخ. يقولون للشُّقاقِ والوسَخ بالقدم: كلَعٌ، وقد كَلِعت رجلُه تكْلَعُ كلَعاً. وإناءٌ كَلِعٌ، إذا الْتَبَدَ عليه الوسَخ. وسِقاء كَلِع، إذا تراكبَ عليه التُّراب. و [يقال([20])] إن الكُلْعَة: داءٌ يأخذ البعيرَ في مُؤَخّره. وممّا يُحمَلُ على هذا من معنىً واحد وهو التّراكُب دونَ الوسخ: الكَلَعة من الغَنَم، سمِّيت بذلك لتجمُّعها. (كلف) الكاف واللام والفاء أصلٌ صحيح يدلُّ على إيلاعٍ بالشيء وتعلُّقٍ به. من ذلك الكَلَف، تقول: قد كَلِف بالأمر يَكْلَفُ كَلَفاً. ويقولون: "لا يَكُنْ حُبُّكَ كَلَفاً، ولا بُغْضُكَ تَلَفاً". والكُلْفة: ما يُتَكلَّفُ من نائبةٍ أو حقٍّ. والمتكلِّف: العِرِّيض لما لا يَعنيه. قال الله سبحانه: ﴿قُلْ لا أسْأَلُكُمْ علَيْهِ مِنْ أَجْرٍ وَمَا أَنَا مِنَ المُتَكَلِّفِينَ﴾ [ص 86]. ومن الباب الكَلَف: شيءٌ يعلو الوجهَ فيغيِّر بشرتَه. --------------ـــ ([1]) في المجمل واللسان: "قال ابن دريد: لم أدر ما صحته". ([2]) الكلاءة، بكسر الكاف كالحراسة، وقد تخفف همزتها وتقلب ياء، وقد تحذف الهاء للضرورة كما في قول جميل: فكوني بخير في كلاء وغبطة *** وإن كنت قد أزمعت هجري بغضتي ([3]) وكذا ورد إنشاده في المجمل، وهو الصواب، وفي اللسان (كلأ): "المضمار" تحريف، وجاء على الصواب في اللسان (ضمر) وشرح الحماسة للمرزوقي 1240. ([4]) في الأصل: "الفايت" صوابه في المجمل واللسان (ضمر). ([5]) البيت لكعب بن زهير في ديوانه 55 واللسان (كلأ). وفي الأصل: "واحترست بعينه"، صوابه من الديوان واللسان والمجمل. وفي الديوان: "أنخت قلوصي واكتلأت بعينها". ([6]) في الأصل: "المكلأة"، صوابه في المجمل واللسان، ويقال أيضاً "الكلاء" كشداد كما فيهما. ([7]) في المجمل: "قد درزت". ([8]) البيت ملفق من بيتين كلاهما للفرزدق. فالأول: ولو تشرب الكلبى المراض دماءنا *** شفتها وذو الخبل الذي هو أدنف والآخر قوله: من الدارميين الذين دماؤهم *** شفاء من الداء المجنة والخبل انظر الحيوان (2: 6-7) وحواشيهما. ([9]) يقال أيضاً "كلبة" بضم الكاف، وهو ما في المجمل. ([10]) الرجز لدكين بن رجاء الفقيمي في اللسان (كلب، غرر): وأنشده ابن دريد في الاشتقاق 14. وأنشده ابن فارس في المجمل. ([11]) ديوان طفيل الغنوي 14 واللسان (كلب). ([12]) التكملة مقتبسة من المجمل واللسان. ففي الأول: "والأسير المكلب هو المكبل". وفي الثاني: "وقيل هو مقلوب عن مكبل". ([13]) في المجمل: "ورأس الكلب"، وكذا في معجم البلدان. وذهب في اللسان إلى أن "الكلب": جبل باليمامة، قال فيه الأعمش: * إذ يرفع الآل رأس الكلب فارتفعا * ([14]) كذا ضبطت في المجمل، وفي اللسان بفتح الكاف وضم اللام الخفيفة، ولم ترد في القاموس. ([15]) ضبط في القاموس واللسان كأمير وسكيت. ([16]) كذا وردت، ولم ترد المادة في اللسان، وهي من مواد القاموس. ([17]) الجمهرة: (2: 296). ([18]) في الأصل: "كلس". والفعل وشاهده مما لم يرد في اللسان. وأنشد الشاهد في المجمل أيضاً. ([19]) كذا ورد ضبطه في المجمل. وفي الأصل: "مكلسا" تحريفه. ([20]) التكملة من المجمل.

ـ

أساس البلاغة

الزمخشري · القرن ١٢مترجمالحروف: ٣٢٣
ك ل ح كلح الرجل كلوحاً‏:‏ بدت أسنانه من العبوس ووجه كالح ‏"‏ وهم فيها كالحون ‏"‏ وكلح وجهه‏:‏ عبّسه ولكح في وجه الصبيّ والمجنون إذا فزّعه‏.‏ ومن المجاز‏:‏ دهر كالح وأصابتهم كلاح‏:‏ سنة شديدة‏.‏ وما أقبح جلحته وكلحته‏!‏ وهي الفم ما حوله‏.‏ وتكلّح البرق‏:‏ تتابع وأصله من ظهور الأسنان وانكشافها كما يقال‏:‏ تبسّم البرق‏.‏
اقرأ المدخل كاملًا

لسان العرب

ابن منظور · القرن ١٣مترجمالحروف: ١٬٥٣٢
الكُلُوحُ: تَكَشُّرٌ في عُبوس؛ قال ابن سيده: الكُلُوحُ والكُلاحُ بُدُوُّ الأَسنان عند العُبوس. كَلَحَ يَكْلَحي كُلُوحاً وكُلاحاً وتَكَلَّحَ؛ وأَنشد ثعلب: ولَوَى التَّكَلُّحَ، يَشْتَكي سَغَباً، وأَنا ابنُ بَدْرٍ قاتِلُ السَّغَبِ التكلح هنا يجوز أَن يكون مفعولاً من أَجله ويجوز أَن يكون مصدراً للوى لأَن لوى يكون في معنى تَكلَّحَ، وقد أَكلحه الأَمرُ؛ قال لبيد يصف السهام: رَقَمِيَّات عليها ناهِضٌ،
اقرأ المدخل كاملًا

القاموس المحيط

الفيروزآبادي · القرن ١٥مترجمالحروف: ٤٦
* ك ل ح * * الكُلُوحُ * تكشر في عبوس وبابه خضع
اقرأ المدخل كاملًا

تاج العروس

الزبيدي · القرن ١٨مترجمالحروف: ١٬٤٧٤
كلح كمنع يكلح كلوحا وكلاحا، بضمها، إذا تكشر في عبوس. وقال ابن سيده: الكلوح والكلاح: بدو الأسنان عند العبوس. كتكلح وأنشد ثعلب: ولوى التكلح يشتكي سغبا وأنا ابن بدر قاتل السغب وأكلح واكلوح وهذه من الأساس أكلحته. قال لبيد يصف السهام: رقميات عليها نـاهـض يكلح الأروق منها والأيل قال الأزهري: وسمعت أعرابيا يقول لجمل يرغو وقد كشر عن
اقرأ المدخل كاملًا

معجم لين

إدوارد لين · القرن ١٩مترجمالحروف: ١٬٩٧١
كَلَحَ 1 كَلَحَ ذ , aor. كَلَحَ , inf. n. كُلُوحٌ and كُلَاحٌ; (S, K;) and ↓ تلكّح, and ↓ اكلح, (K,) and ↓ اكلوّح; (A;) He (a man, S) grinned, or displayed his teeth, (M, rendered in the S and K by تَكَشَّرَ), frowning, or contracting his face, or looking sternly, austerely, or morosely. (S, M, K.) ― -b2- كَلَحَ فِى وَجْهِهِ He frightened him; namely a child, and a madman. (A.) كلّح وَجْهَهُ 2
اقرأ المدخل كاملًا

قاموس سالمون

هنري أنتوني سالمون · القرن ١٩مترجمالحروف: ٧٥١
كَلَحَ كَلَحَ A ( n. ac. كُلَاْح 24 , كُلُوْح 27 ), a. Frowned; was forbidding ( face ). b. [ Fī ], Scowled at. كَلَّحَ كَلَّحَ II , a. Contracted ( his face ); scowled. كَاْلَحَ كَاْلَحَ III , a. Scowled at. b. Vied with for superiority in strength. أَكْلَحَ أَكْلَحَ IV , a. see I (a) & II. c. Made to grin. تَكَلَّحَ تَكَلَّحَ V , a. see I (a) . b. Smiled. c. Flashed
اقرأ المدخل كاملًا

كتاب الله

مستخلص من الاستعمال القرآنيمترجمالحروف: ٥٬٢٦٨
كلح كَلَحَ - يَكْلَحُ - كَالِح - كَالِحُوْن كَلَحَ - يَكْلَحُ + الكائن : يعبس ويكشر عن أسنانه كَالِح:: اسم فاعل صفة مشبهة: عابس مكشر عن أسنانه كَالِحُوْن: جمع " كَالِح " واللفظ ينتمي إلى مجموعة ألفاظ " حركة الوجه التعبيرية بدرجات الانفعال المختلفة "، وهي: ضَحِكَ - يَضْحَكُ، بَسَمَ - يَبْسِمُ، بَسَرَ - يَبْسُرُ، عَبَسَ - يَعْبِسُ، كَلَح -
اقرأ المدخل كاملًا

الصيغ(١)

الجذور المجاورةالمجاورة: ٣ (الإجمالي: ٥)

الترتيب: مدى قوة اجتماع الجذرين في الآية نفسها مقارنةً بالمصادفة (نسبة الأرجحية لدنينغ). يُذكر عدد الآيات المشتركة في كل سطر. الأدوات مخفية افتراضيًا.
  1. لفح

    الآيات المشتركة: ١ · Yalayarak yakar

  2. وجه

    الآيات المشتركة: ١ · Yüz demektir

  3. نور

    الآيات المشتركة: ١ · Ateş demektir

الآيات التي ورد فيها(١)

  1. تَلْفَحُ وُجُوهَهُمُ النَّارُ وَهُمْ فِيهَا كَالِحُونَ

    Kavrulanlar

تحليل الجذر

تعريف الجذر والخلاصة

AlanDeğer
Kökكلح
YapıÜçlü
Özel DurumBelirgin fark tespit edilmedi
Bağlamsal Yakın Köklerعبس, بسر, كشر
Zıt Kökبسم
Çekirdek Özet 1Dudakların geriye çekilip büzülmesiyle dişlerin açıkta kalması ve yüzün şiddetle asılması
Çekirdek Özet 2Şiddetli ateş ve azabın tesiriyle dudakların çekilip yüzün korkunç bir kasılmayla donup kalması
Çekirdek Özet 3Varoluşsal pişmanlık ve ateş azabı karşısında benliğin tüm örtü ve tebessüm imkanını yitirmesi
Kritik Hata RiskiKelimeyi yalnızca sıradan bir somurtma veya yüz asıklığı sanarak etin ve derinin yanıp gerilmesiyle ortaya çıkan dehşetli anatomik deformasyonu göz ardı etmek

التحليل الثنائي

Biliteral ÇekirdekTemel AnlamEklenen UnsurOluşan Anlam Farkı
كلKuşatma, büzülme, sarma, darlık, ağır yük altında kalarak hareket kabiliyetini yitirme; nitekim كلأ koruyup çevrelemeyi, كلب sıkıca kenetlenip tırnak geçirmeyi, كلف güçlük ve külfeti, كلل yorulup kuşatılmayı, كلم ise bütünlüğü bozan yarayı ifade eder.حÇitin, sınırın veya şiddetli sıcaklığın etkisiyle kasılmanın dış yüzeye vurması; büzülmenin dudakları çekerek diş sınırını zorla açığa çıkarması ve sertleşmiş bir sırıtma haline dönüşmesi.

التحليل التصويري للحروف

BirimPiktografik İmge / HareketAnlam Açıklaması
كavuç içi; kavrama, eğme, kaplamaYüz kaslarının içeriye doğru büzüşmesi, kavranıp geriye çekilmesi ve derinin gerilmesi.
لçoban değneği, üvendire; yöneltme, öğretme, bağlamaBüzülme hareketinin kasları ve dudak dokusunu belli bir sınıra doğru zorla çekip yönlendirmesi.
حçit, duvar; çevirme, koruma, ayırmaDudak dokusunun geriye çekilmesiyle içeride gizli olan diş çitinin ve kemik sınırının dışarı fırlaması, ortaya serilmesi.
كلحKavranarak geriye çekilen dokunun içteki diş sınırını zorla açığa vurmasıŞiddetli sıcaklık, elem veya darlık karşısında dudakların kasılarak büzülmesi ve dişlerin dehşet verici biçimde görünür hale gelmesi.

الاستعمال التاريخي والمبكر

AlanVeri
İlk fiziksel anlamAteşte kızartılan veya yüzülen kellede dudakların sıcağın tesiriyle büzüşüp geriye çekilmesi neticesinde dişlerin açıkta kalması; şiddetli soğuk veya acıdan insanın dişlerinin sırıtacak biçimde açılması.
Cahiliye şiiri kullanımıLebîd b. Rebîa, sert ve şiddetli savaş oklarının isabet ettiği av hayvanlarının veya insanların dehşetten dudaklarının çekilip dişlerinin meydana çıkışını tasvir eder: رقَمِيَّات عليها ناهِضٌ، / تُكْلِحُ الأَرْوَقَ منها والأَيَلّ
Erken Arapça kullanımKuraklık ve şiddet dolu yıla dudakları kurutup dişleri meydana çıkaran sertliği sebebiyle el-kılâh denmiştir; Lebîd bir diğer beytinde yokluk dönemini şöyle anar: كانَ غِياثَ المُرْمِلِ المُمْتاحِ، / وعِصْمةً في الزَّمَنِ الكُلاحِ

المصدر Lisān al-ʿArab, Kitābü’l-ʿAyn ve Maqāyīs al-Lugha.

الطبقة الاشتقاقية السامية

Arapça كلح kökü, iç Sami dillerinde özellikle yüz kaslarının gerilmesi, dudakların büzülerek dişlerin açığa çıkması ve şiddetli darlık durumlarını niteleyen özelleşmiş bir morfo-semantik köktür. Kökün ilk iki konsonantı olan biliteral كل çekirdeği, genel Sami havzasında büzülme, daralma, tutma ve katılaşma anlam alanıyla örtüşür. Aramice ve İbranicede doğrudan k-l-ḥ kökü daha dar bir alanda aşınma, solma veya kabuk bağlama benzeri fiziksel daralmalarla akrabalık gösterirken, Arapçada bu hareket doğrudan mimik kaslarının deformasyonuna, sıcağın deriyi çekmesine ve yüzün en çirkin şekilde büzüşmesine odaklanmıştır. Fonetik olarak boğaz harfi ح sesinin eklenmesi, soyut bir somurtmadan ziyade, etin sıcaktan yanıp çekilmesi gibi fiziksel ve yakıcı bir sürecin yarattığı katılığı köke dahil etmiştir.

درجة الثقة Güçlü

المصدر Brown-Driver-Briggs, HALOT ve Lisān al-ʿArab.

التحليل الاشتقاقي

KatmanVeriAçıklamaGüven
İç Arapça etimolojik yönكل kökünden türeyen büzülme ve gerilme fiiliAteşin tesiriyle derinin geriye çekilmesi, dudakların büzüşüp dişlerin açıkta kalması eylemi.Kesin
Sami dilleriyle etimolojik ilişkiİbranice ve Aramicede büzülme, kuruma ve sertleşme ifade eden kök kümeleriOrganik dokunun nemini kaybederek kasılması ve çekilmesi semantiğiyle ortak payda taşır.Muhtemel
Daha geniş dilsel ilişkiVeri bulunamadıAfro-Asyatik dış halkalarda bu morfolojik dizilimin doğrudan karşılığı tespit edilememiştir.Veri bulunamadı

المصدر Lisān al-ʿArab ve David Cohen Dictionnaire des racines sémitiques.

الجذور الشقيقة (التقاليب)

KombinasyonDurumTemel AnlamAnlam DetayıNot
كلحAnlamlıDişlerin açıkta kalması, büzüşmeDudakların geriye çekilmesiyle yüzün dehşet verici şekilde kasılmasıHedef kök, Kur'an'da geçer
كحلAnlamlıSürme çekmek, gözü karartmakGöze sürme sürmek, bir şeyi siyahlık ve örtü ile donatmakOrtak çekirdeğin göz çevresini sarma yönü; Kur'an'da geçmez
لكحAnlamlıKorkutmak, yüzüne vurmakBir kimsenin yüzüne karşı sert söz veya hareketle korku salmakHedef kökteki dehşetin dışa vurumuyla ilgili; Kur'an'da geçmez
لحكAnlamlıBirbirine geçmek, kenetlenmekİki nesnenin veya dişlerin aralık bırakmayacak biçimde birbirine kenetlenmesiKasılmanın dişleri kilitlemesiyle akraba; Kur'an'da geçmez
حكلAnlamlıDilde tutukluk, kapalılıkKonuşmada kapalılık olması, karıncanın veya hayvanların gizli diliAnlamın içe kapanması ve büzülmesi; Kur'an'da geçmez
حلكAnlamlıZifiri karanlık olmakKaralığın ve şiddetli darlığın her şeyi örtüp görünmez kılmasıŞiddet ve kapalılık semantiği; Kur'an'da geçmez

الجذور المجاورة والجذر المضاد

Kökİlişki TürüAnlam AlanıKarşılaştırmalı NüansAnlam Detayı
كلحMerkezDudakların çekilip dişlerin belirmesiFiziksel bir yanma, acı ve dehşet sebebiyle dudakların çekilip dişlerin kaskatı meydana çıkmasıAcının deriyi gererek bedensel uzvu deforme etmesi
عبسKomşuKaşları çatmak, yüz asmakİçsel hoşnutsuzluk veya kızgınlık sebebiyle alnı ve kaşları birbirine yaklaştırmakMimiksel bir irade tepkisidir, dudak büzülüp dişlerin fırlaması şart değildir
بسرKomşuEkşitmek, vaktinden önce sertleşmekZamanından önce bir zorlamayla yüzün solup sevimsizleşmesi, buruklaşmasıHamlığın ve ani hayal kırıklığının yüze vurmasıdır
كشرKomşuDiş göstermekSırıtmak veya tehdit amacıyla dişleri bilinçli olarak açığa çıkarmakÇoğunlukla istemli bir mimiktir; كلح ise azabın tesiriyle kaçınılmaz fiziksel kasılmadır
بسمZıtTebessüm etmek, gülümsemekDudakların sükûnet, neşe ve rıza ile açılarak dişlerin zarifçe görünmesiİç huzurun ve aydınlığın yüze ferahlık vererek yansıması

مقابلات المعنى في لغات أخرى

DilKelime / KelimelerKısa AnlamDetayGüven
ArapçaكلحDudakların gerilip dişlerin açığa çıkmasıFiziksel yanma veya dehşetle dudakların büzülüp sırıtık bir vaziyette kalması.Kesin
LatinceRictus, RingiAğzın çarpılarak açılması, dişlerin belirmesiGenellikle dehşet, acı veya yırtıcı kasılmayla dudakların geriye çekilmesini karşılar; ateşle yanma boyutunu tam içermez.Güçlü
İngilizceGrimace, to bare the teeth in agony, rictusAcıdan yüzün çarpılması, dişlerin dehşetle sırıtmasıYüz kaslarının acıyla donup kalmasını karşılar, ancak derinin sıcaktan kavrulup çekilmesini dışarıda bırakır.Güçlü
AlmancaZähnefletschen vor Qual, fratzenhafte VerzerrungAcıdan dişleri meydana çıkaran kasılmaYüzün dehşetengiz bir çarpılmayla dişleri ortaya sermesini ifade eder.Güçlü
FransızcaRictus d'agonie, grimacer de douleurCan çekişme rictusu, acı sırıtışıÖlüm ve azap anında dudakların kasılarak dişleri açıkta bırakması durumunu iyi açıklar.Güçlü

المصدر Oxford Latin Dictionary ve Lane’s Arabic-English Lexicon.

الوجوه والنظائر

Form / KullanımAnlam YüzüAyet Tipi / Bağlam
كَالِحُونَAteşin yüzleri yalaması sonucu dudakları çekilip dişleri fırlamış vaziyette donup kalanlarCehennem azabının bedensel ve görsel dehşetini anlatan uhrevi tasvir; المؤمنون 23:104

سياق الكلام والفقه والتفسير والحديث

DisiplinKullanım AlanıTartışma NoktasıAnlam Yoğunlaşması
KelamAhiret ahvali ve cehennem azabının cismaniliğiAzabın sadece ruhi bir elem mi yoksa bedenin anatomisini deforme eden somut bir ateş mi olduğu bahsinde cismani cezanın kesinliğiAteşin yüzü yakıp dudakları büzerek dişleri ortaya çıkaran somut bedensel azap
FıkıhVeri bulunamadıKök fıkhi hükümlerde bir ıstılah olarak yer almamıştırVeri bulunamadı
TefsirKıyamet sahneleri ve azap tasviriMüfessirler kelimeyi közde dağlanan koyun başının dudaklarının çekilip dişlerinin sırıtır vaziyette kalması teşbihiyle açıklamışlardırAteşin yalamasıyla derinin kıvrılıp yüzün iflas etmesi
HadisAhir zaman fitneleri ve cehennem azabıHz. Ali'nin fitneleri nitelemek için kullandığı bela-yı mūklih ifadesinde, insanların yüzünü kederden asan ve dişlerini dehşetle kilitleyen felaket tasviriDayanılmaz şiddetteki musibetin insan mimiklerini felç etmesi

تحليل النظام الديني والعلمي والسياسي والاقتصادي

SistemBağlamKarşılıkİşlevAçıklamaGüven
DiniUhrevi ceza ve ilahi adaletGeri dönüşsüz mahcubiyet ve bedensel deformasyonHakikati inkâr eden nefsin kendi çirkinliğiyle yüzleşmesiKalpteki kibrin ve inkârın cehennem ateşinde fiziksel bir sırıtış ve kasılma olarak teşhir edilmesi.Kesin
İlmiPatoloji ve doku travmasıÜçüncü derece yanık ve kas kontraksiyonuAşırı termal etkiyle dokuların geriye çekilip kemik dokuyu açığa vurmasıYanma neticesinde kasların kısalması ve yüzün tabii koruyucu örtüsünü kaybetmesi.Güçlü
SiyasiYıkım ve anarşi dönemiKrizin yönetilemez hale gelmesi ve toplumun dehşete düşmesiSiyasi istikrarın çöküp halkın yüzünü güldürecek hiçbir alanın kalmamasıŞiddet ve kargaşanın cemiyetin huzurunu silip simalara dehşet yerleştirmesi.Muhtemel
İktisadiŞiddetli kuraklık ve kıtlıkel-Kılâh / Tüketim kaynaklarının tükenmesiİktisadi krizin insanları açlık ve sefaletle diş gıcırdatacak sınıra getirmesiKıtlığın yüzlerdeki refah tebessümünü yok edip insanları hayatta kalma gerilimine sokması.Güçlü

التماثل في العلوم العددية والإنسانية

Alanİzomorfik KarşılıkAçıklamaGüven
Sayısal bilimlerTermal büzülme ve sınır açığa çıkışı (Thermal contraction / Exposed boundary)Aşırı ısı veya gerilim altındaki bir malzemenin esnek dış katmanının büzüşerek altındaki rijit çekirdek yapıyı korumasız biçimde dışarı fırlatmasıGüçlü
Beşeri bilimlerTravmatik rictus (Psikolojik şok kasılması)Bireyin veya kitlelerin ezici bir felaket karşısında bütün iletişimsel ve empatik mimiklerini kaybedip dehşet dolu bir mimiksizliğe kilitlenmesiGüçlü

التضييق الخاطئ وخطر الخطأ

AlanAçıklama
Modern daraltma riskiKelimeyi sadece sıradan bir somurtkanlık, asık suratlılık veya moral bozukluğu olarak algılamak.
Kur'an içi daha geniş anlamAteşin yalayarak deriyi büzüştürdüğü, dudakların çekilip alt ve üst dişlerin korkunç bir biçimde ortada kaldığı, geriye dönüşü olmayan fiziksel ve metafizik bir deformasyon hali.
Yanlış anlamanın doğuracağı hataCehennem azabının dehşetini hafifleterek onu gündelik bir hoşnutsuzluk düzeyine indirmek ve ayette tasvir edilen termal yıkımın büyüklüğünü kavramaktan uzaklaşmak.

خلاصة موجَّهة لفهم القرآن

SoruCevap
Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir?Kur'an'ın cehennem tasvirlerinde yalnızca cezalandırma duygusunu değil, bedenin maruz kaldığı fiziksel dönüşümü en somut ve sarsıcı Arapça kelimelerle ifade ettiğini gösterir.
Hangi ayet gruplarında belirleyicidir?İnkârcıların ahiretteki akıbetini, yüzlerin kararmasını ve ateşin insan bedeni üzerindeki tahribatını anlatan sahnelerde (özellikle Mü'minûn suresi son kısımlarında) belirleyicidir.
Hangi yanlış anlamaları düzeltir?Azap ayetlerindeki nitelemelerin soyut birer metafor değil, insan psikolojisi ve anatomisi üzerinde derin izler bırakan sarsıcı gerçeklikler olduğunu ortaya koyar.

التركيب النهائي والنموذج الرياضي

  • Somut anlamAteş veya aşırı soğuğun etkisiyle dudakların çekilip büzülmesi neticesinde dişlerin korkunç bir kasılmayla açıkta kalması.
  • Soyut anlamVarlığın tüm koruyucu örtülerini yitirerek acı, pişmanlık ve azap karşısında biçimsiz ve çaresiz bir şekilde kilitlenip kalması.
  • Sistematik karşılıkTermal ve varoluşsal çöküşün sonucu olarak sistemin dış koruyucu katmanının iflas etmesi ve iç rijit yapının savunmasızca sergilenmesi.
  • LaTeX modeliT→∞  ⟹  ΔVc<0∧Se=∂K
  • LaTeX açıklamasıModelde T uygulanan şiddetli harareti ve azap yoğunluğunu, ΔVc yüzeydeki esnek dokunun büzülüp daralmasını, Se açığa çıkan yüzeyi, ∂K ise içeride gizli olan katı sınır yapısını (dişler ve iskelet sınırı) temsil eder; azabın artışı dış dokuyu geriye çekerken içteki kemiksel yapıyı kaçınılmaz olarak açıkta bırakır.
النسخة النصية (لأدوات الذكاء الاصطناعي)فهرس الجذور حسب الحروف: ك