كي

اختصارات لوحة المفاتيح

البحث
/
ملاحظة جديدة
n
الآية السابقة / التالية
[ ]
وضع القراءة
f
وضع الشبكة
g
كون القرآن
e
إغلاق / رجوع
Esc
تخطَّ الشبكة

شبكة الجذر

شبكة الجذر: ك-يالصيغ: ٢ · الجذور المجاورة: ١٢٢ · الآيات: ١٠ · السور: ٨؛ المحتوى نفسه مسرود في بطاقات «الصيغ» و«الجذور المجاورة» و«الآيات».وطررددكيرذلفوتحزنحرجلِكَيْلَاعمر

الجذرالصيغ ٢الآيات ١٠السور ٨المجاورة ١٢٢

▶ افتح الشبكة (ثلاثية الأبعاد)

كي

ك - ي

جذر
  • الورود: ١٠
  • الآيات: ١٠
  • الصيغ: ٢
  • المعاجم: ٣

معناه في القرآن: -maması için

هذا الجذر أداة؛ مجاوراته عامة وضعيفة الدلالة.

ملاحظاتي

المعاجم(٣)

الصحاح

الجوهري · القرن ١٠مترجمالحروف: ١١١
أمَّا كَيْ مخفَّفة فجوابٌ لقولك: لِمَ فعلت كذا? فتقول: كَيْ يكون كذا. وهي للعاقبة كاللام، وتنصب الفعل المستقبل.
اقرأ المدخل كاملًا

تهذيب اللغة

الأزهري · القرن ١٠مترجمالحروف: ٦٬٣٥٣
باب اللفيف من حرف الكاف كوي ، كاء ، أك ، أيك ، وكي ، وكك ، وكوك ، وكا ، كي ، كيك ، كيا ، كأي ، أكي ، كوك . كوي : قال الليث : كَوَى البَيْطَارُ وغيرُه الدَّابَّة وغيرَهَا بالمِكْوَاةِ يكْوِيها كيّاً وكَيَّةً . والمِكْوَاةُ : الحديدة المُحْمَاةُ التي يكْوَى بها . والكَوَاءُ : فَعَّالٌ من الكَاوِي . واكْتَوَى يكْتَوِي اكْتِواءً ، فهو مُكْتَوٍ . وفي الحديث : ( إنّي لأغْتَسِلُ مِنَ الجَنَابَةِ ثم
اقرأ المدخل كاملًا

المفردات في غريب القرآن

الراغب الأصفهاني · القرن ١١مترجمالحروف: ٦٩
- علة لفعل الشيء، و (كيلا) لانتفائه، نحو: ﴿كيلا يكون دولة﴾ [الحشر/7].
اقرأ المدخل كاملًا

الصيغ(٢)

الجذور المجاورةالمجاورة: ١٢٢ (الإجمالي: ١٤١)

الترتيب: مدى قوة اجتماع الجذرين في الآية نفسها مقارنةً بالمصادفة (نسبة الأرجحية لدنينغ). يُذكر عدد الآيات المشتركة في كل سطر. الأدوات مخفية افتراضيًا.
  1. رذل

    الآيات المشتركة: ٢ · Rezl meyvenin döküntüsü, adisi demektir

  2. فوت

    الآيات المشتركة: ٢ · Fevt İki parmak arasındaki açıklık demektir

  3. قرر

    الآيات المشتركة: ٣ · Küçük derelerin toplanıp durgunlaştığı göldür

  4. حزن

    الآيات المشتركة: ٣ · “Huzal (he, ze)” zayıf hayvan, semizin zıddı demektir

  5. ردد

    الآيات المشتركة: ٣ · “Ridde” devenin memesinden doğumdan önce gelen süttür

  6. غمم

    الآيات المشتركة: ٢ · Yol, işaret bulunmayan yer

  7. حرج

    الآيات المشتركة: ٢ · Haric içiden geçilmesi zor ağaçlık yer demektir

  8. زوج

    الآيات المشتركة: ٣ · İlik ve düğme çiftinin her biridir

  9. فيأ

    الآيات المشتركة: ٢ · Fey Güneşin en kısa gölgesi demektir

  10. همد

    الآيات المشتركة: ١ · Kuru

  11. وطر

    الآيات المشتركة: ١ · “Betır” yarık demektir

  12. عمر

    الآيات المشتركة: ٢ · “U’mare” katlı bina demektir

الآيات التي ورد فيها(١٠)

  1. … أَحَدٍ وَالرَّسُولُ يَدْعُوكُمْ فِي أُخْرَاكُمْ فَأَثَابَكُمْ غَمًّا بِغَمٍّ لِكَيْلَا تَحْزَنُوا عَلَى مَا فَاتَكُمْ وَلَا مَا أَصَابَكُمْ وَاللَّهُ …

    -maması için

  2. وَاللَّهُ خَلَقَكُمْ ثُمَّ يَتَوَفَّاكُمْ وَمِنْكُمْ مَنْ يُرَدُّ إِلَى أَرْذَلِ الْعُمُرِ لِكَيْلَا يَعْلَمَ بَعْدَ عِلْمٍ شَيْئًا إِنَّ اللَّهَ عَلِيمٌ قَدِيرٌ

    -maması için

  3. … مَنْ يُتَوَفَّى وَمِنْكُمْ مَنْ يُرَدُّ إِلَى أَرْذَلِ الْعُمُرِ لِكَيْلَا يَعْلَمَ مِنْ بَعْدِ عِلْمٍ شَيْئًا وَتَرَى الْأَرْضَ هَامِدَةً …

    -maması için

  4. … أَنْ تَخْشَاهُ فَلَمَّا قَضَى زَيْدٌ مِنْهَا وَطَرًا زَوَّجْنَاكَهَا لِكَيْلَا يَكُونَ عَلَى الْمُؤْمِنِينَ حَرَجٌ فِي أَزْوَاجِ أَدْعِيَائِهِمْ إِذَا …

    -maması için

  5. … مَا فَرَضْنَا عَلَيْهِمْ فِي أَزْوَاجِهِمْ وَمَا مَلَكَتْ أَيْمَانُهُمْ لِكَيْلَا يَكُونَ عَلَيْكَ حَرَجٌ وَكَانَ اللَّهُ غَفُورًا رَحِيمًا

    -maması için

  6. لِكَيْلَا تَأْسَوْا عَلَى مَا فَاتَكُمْ وَلَا تَفْرَحُوا بِمَا آتَاكُمْ وَاللَّهُ لَا يُحِبُّ كُلَّ مُخْتَالٍ فَخُورٍ

    -maması için

تحليل الجذر

تعريف الجذر والخلاصة

AlanDeğer
Kökكي
YapıEdat / İşlev sözü
Özel Durumİki harfli işlev sözü (mâ-kablini mâ-ba‘dine bağlayan ta‘lîl ve nâsıba edatı)
Bağlamsal Yakın Köklerحتى, ل, ان
Zıt Kökلولا
Çekirdek Özet 1Bir eylemin gerekçesini, yöneldiği hedefi veya gayesini belirterek iki yargıyı birbirine bağlama
Çekirdek Özet 2İlahi fiillerin, ibadetlerin ve teşrîî hükümlerin nihai bir hikmete ve gayeye matuf oluşu
Çekirdek Özet 3Kör zorunluluk ve tesadüfü dışlayan, eylemleri ereksel ve hikmet temelli bir nizam içinde açıklayan teleolojik ilke
Kritik Hata RiskiEdatı salt sözdizimsel bir bağlaca indirgeyip Kur'an'ın varlık, ahlak ve iktisattaki gaye odaklı hikmet örgüsünü mekanik bir nedensellik gibi yorumlamak

التحليل الثنائي

Biliteral ÇekirdekTemel AnlamEklenen UnsurOluşan Anlam Farkı
كيAmaç, illet ve teleolojik yönelim bildirmeBelirgin fark tespit edilmediSöz konusu yapı kök türetimine giren üçlü bir fiil kökü değil, iki harfli müstakil bir işlev sözü olduğundan harf eklenmesiyle kök genişlemesi gerçekleşmez; başına gelen ل ile sebep pekişir, sonuna gelen لا ile hedeflenen sonucun olumsuzlanması (sakındırma) sağlanır

التحليل التصويري للحروف

BirimPiktografik İmge / HareketAnlam Açıklaması
كAvuç içi; kavrama, eğme, kaplamaEylemin hedeflenen sonucu ihata etmesi ve bir neticeye raptedilmesi
يEl ve kol; iş, yapma, uzanmaEylemin gelecekteki bir gayeye doğru uzanması ve icra edilmesi
كيHedefe uzanarak sonucu kavrama hareketiBir eylemin veya sürecin yöneldiği gayeye doğru bizzat uzanıp o gayeyi kapsayarak gerekçelendirmesi

الاستعمال التاريخي والمبكر

AlanVeri
İlk fiziksel anlamBir hareketin veya eylemin yöneldiği somut hedefi, gayeyi ve gerekçeyi sonraki bir duruma raptetme işlevi
Cahiliye şiiri kullanımıVeri bulunamadı
Erken Arapça kullanımKlasik Arapçada muzari fiili nasb ederek geleceğe dönük sebep ve amaç (ta‘lîl) bildiren temel edat olarak kullanılmıştır

المصدر Kitâbü Sîbeveyhi, Lisânü’l-Arab, el-Müfredât.

الطبقة الاشتقاقية السامية

Sami dilleri ailesinde كي edatı, sebep, açıklama, ilgi ve gaye bildiren temel bağlaç unsurlarıyla yakından ilişkilidir. İbranicede kî (כי) parçacığı "çünkü, zira, ki, şayet, amacıyla" anlamlarında sebep ve gerekçe cümleciklerinin başında son derece geniş bir kullanım alanına sahiptir. Benzer biçimde Aramice ve Süryanicede sebep-sonuç bağıntısı kuran eklemlerle morfo-semantik paralellik taşır. Arapçada bu arkaik Sami parçacığı, özellikle geleceğe dönük bir erek bildirme (ta‘lîl) işlevinde özelleşmiş ve kendisinden sonraki muzari fiili nasb ederek salt bir bağlaç olmanın ötesinde sentaktik bir amil niteliği kazanmıştır.

درجة الثقة Güçlü

المصدر Brown-Driver-Briggs, Payne Smith, Gesenius Hebrew Grammar.

التحليل الاشتقاقي

KatmanVeriAçıklamaGüven
İç Arapça etimolojik yönكيGaye ve gerekçe (ta‘lîl) bildiren mebni edat; nâsıba olarak müstakil veya lâm-ı ta‘lîl ile birlikte لكي biçiminde kullanılırKesin
Sami dilleriyle etimolojik ilişkiİbranice kî (כי)Sebep, izah ve şart bildiren Sami asıllı kök bağlaç katmanıyla doğrudan ortak miras niteliği taşırGüçlü
Daha geniş dilsel ilişkiVeri bulunamadıAfro-Asyatik katmanda edat düzeyinde doğrudan kanıtlanmış genişleme sınırlıdırMuhtemel

المصدر Brown-Driver-Briggs, Lisânü’l-Arab, Lane's Lexicon.

الجذور الشقيقة (التقاليب)

KombinasyonDurumTemel AnlamAnlam DetayıNot
كيAnlamlıGaye ve ta‘lîl bildirmeBir fiilin gerekçesini ve hedeflenen gayesini açıklar; muzari fiili nasb ederKur'an'da geçer, hedef edat
يكKök olarak oluşmayanVeri bulunamadıVeri bulunamadıKur'an'da geçmez

الجذور المجاورة والجذر المضاد

Kökİlişki TürüAnlam AlanıKarşılaştırmalı NüansAnlam Detayı
كيMerkezGaye ve ta‘lîlFiilin doğrudan amacını ve hedeflenen neticeyi kurarBir eylemin hangi nihai maksat doğrultusunda gerçekleştiğini gösterir
حتىKomşuGaye ve sınırAmacın yanında nihai bir bitiş sınırını (gāye/intihâ) bildirirكي salt amaç ve gerekçe iken, حتى sürecin varacağı sınır noktasını ve tükenişi içerir
لKomşuTa‘lîl ve ihtisasHarf-i cer olarak doğrudan sebebe ve aidiyete yönelirكي müstakil bir edat olarak nasb amiliyeti taşırken lâm harf-i cer yapısıyla sebep kurar
انKomşuMasdariyye ve ta‘lîlFiili masdara dönüştürerek amaç yapısı oluştururكي doğrudan doğruya geleceğe dönük gaye vurgusunu merkezde tutar
لولاZıtİmtina ve engellemeBir durumun varlığı sebebiyle hedeflenen sonucun gerçekleşmesini önlerكي bir maksadın tahakkukunu temin ederken لولا bir engelle sonucun vukuunu iptal eder

مقابلات المعنى في لغات أخرى

DilKelime / KelimelerKısa AnlamDetayGüven
ArapçaكيGaye ve ta‘lîl edatıFiilin yöneldiği maksadı ve hedefi bildirirKesin
Latinceut, ad hoc utAmacıyla, -sin diyeEylemin yöneldiği teleolojik gayeyi bağlayan konjonktif yapıyı tam karşılarGüçlü
İngilizcein order that, so that-mesi için, amacıylaAmaç ve hedeflenen sonucu bildirir; salt geçmiş neden ("because") anlamını dışarıda bırakırGüçlü
Almancadamit, um zu-mek için, -sin diyeGaye yan cümlesi kurarak ana eylemin hedefini ifade ederGüçlü
Fransızcaafin que, pour queAmacıyla, -sin diyeİstek ve gaye kipiyle birlikte hedeflenen neticeyi kurarGüçlü

المصدر Oxford Latin Dictionary, Lane's Lexicon.

الوجوه والنظائر

Form / KullanımAnlam YüzüAyet Tipi / Bağlam
كَيْDoğrudan gaye ve maksat (olumlu erek)İbadet, tesbih, ilahi nizamın tecellisi ve göz aydınlığı gibi hayırlı hedeflerin beyan edildiği bağlamlar (Tâhâ 20:33, Tâhâ 20:40, Kasas 28:13)
كَيْ (lâm ile: لِكَيْ)İktisadi ve toplumsal adaletin nihai gayesiToplumsal servetin tabana yayılması ve tekelleşmenin önlenmesi bağlamı (Haşr 59:7)
لِكَيْلَاOlumsuz gaye ve sakındırma (nefy-i gaye / nehy)İnsanın geçmiş kayıplara aşırı üzülmesini, kibirlenmesini veya güçsüzlüğe düşmesini engelleme bağlamları (Âl-i İmrân 3:153, Hac 22:5, Ahzâb 33:37, Hadîd 57:23)

سياق الكلام والفقه والتفسير والحديث

DisiplinKullanım AlanıTartışma NoktasıAnlam Yoğunlaşması
KelamEf‘âlullâh ve hikmet-illet meselesiAllah'ın fiillerinin bir gayeye veya illete (ta‘lîl) bağlı olup olmadığı; Eş‘arîlerin ta‘lîli vacip görmemesi ile Mâtürîdî ve Mu‘tezile'nin ilahi fiillerde hikmet ve gaye kabulüİlahi eylemlerde hikmet, teleoloji ve amaçsallık bağlamında yoğunlaşır
FıkıhAhkâmın ta‘lîli ve makâsıdü'ş-şerîaHükümlerin illetlerinin lafızdan tespiti; lafzî ta‘lîl yollarından biri olarak nassın illet bildirmesi ve kıyasa temel teşkil etmesiHükmün arkasındaki kamu yararı (maslahat) ve vaz ediliş gayesinde yoğunlaşır
TefsirNazım münasebeti ve ilahi gayelerAyetler arasındaki irtibatın hangi hikmetle kurulduğu; emir ve nehiylerin arka planındaki beşeri ve ahlaki maksatlarTeleolojik rabıta ve pedagojik sakındırma anlamında yoğunlaşır
HadisNebevi gerekçelendirmeHz. Peygamber'in emir ve uygulamalarındaki maksatların beyan edilmesiHükmün toplumsal veya ahlaki gerekçesini açıklamada yoğunlaşır

تحليل النظام الديني والعلمي والسياسي والاقتصادي

SistemBağlamKarşılıkİşlevAçıklamaGüven
DiniUbudiyet ve kulluk gayesiNihai erek ve rızaİbadetleri ve varoluşu bilinçli bir gayeye bağlamaEylemlerin ve ibadetlerin rastlantısal değil, ilahi marifet ve tesbihe matuf olması (Tâhâ 20:33)Kesin
İlmiTeleoloji ve düzenAmaçsal nedensellikSüreçlerin ve sistemlerin yöneldiği hedefi tanımlamaTabiatta ve bilgide kör bir mekanizm yerine gayeli bir tasarım ve nizamın varlığıGüçlü
SiyasiHukuk ve kamu düzeniAmme maslahatıİdari ve hukuki tasarrufları toplumsal barışa yöneltmeSiyasi iradenin koyduğu kuralların keyfîliği değil, ortak refahı hedeflemesiGüçlü
İktisadiServet dağılımı ve mülkiyetTekelleşmeyi önleme gayesiServetin tabana yayılmasını ve dolaşımını güvencelemeEkonomik artı-değerin yalnızca zenginler arasında dönen bir güce dönüşmesini engelleme (Haşr 59:7)Kesin

التماثل في العلوم العددية والإنسانية

Alanİzomorfik KarşılıkAçıklamaGüven
Sayısal bilimlerAmaç fonksiyonu (Objective function)Bir sistemin, algoritmanın veya fiziksel hareketin belirli bir hedef parametreyi en üst düzeye çıkarmak ya da kısıtları sağlamak üzere yönlendirilmesiGüçlü
Beşeri bilimlerTeleolojik eylem modeliBireysel ve kolektif eylemlerin geçmiş mekanik itkilerden ziyade gelecekte tasarlanan bir gayeye (telos) göre biçimlenmesi ve yönetilmesiKesin

التضييق الخاطئ وخطر الخطأ

AlanAçıklama
Modern daraltma riskiكي edatını yalnızca alelade bir Türkçe "-mek için" bağlacına indirgeyerek metnin taşıdığı kurucu teleolojik iddiayı ve ontolojik hikmeti göz ardı etmek
Kur'an içi daha geniş anlamKur'an'da bu edat; ilahi fiillerin amaçsızlığını reddeden, iktisadi tekelleşmeye set çeken ve insan psikolojisini kadere teslimiyetle inşa eden külli gayelerin taşıyıcısıdır
Yanlış anlamanın doğuracağı hataİlahi hükümleri keyfî buyruklar, iktisadi adalet ilkelerini ise ikincil tavsiyeler gibi görerek dinin kurmak istediği gayeli toplumsal nizamı ıskalamak

خلاصة موجَّهة لفهم القرآن

SoruCevap
Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir?Kur'an'ın teleolojik dil yapısını doğrudan inşa eden edattır; Allah'ın evrene ve insana dair tasarruflarının rastlantısal değil, hikmet ve hedefe dayalı bir düzen içinde olduğunu bildirir
Hangi ayet groupslarında belirleyicidir?İktisadi adaletin formüle edildiği kamu hukuku ayetinde (Haşr 59:7), insanın hüzün ve kibrini sağaltan kader ayetinde (Hadîd 57:23) ve peygamberlik kıssalarında gayenin beyan edildiği bağlamlarda (Tâhâ 20:33, Kasas 28:13)
Hangi yanlış anlamaları düzeltir?Varlık nizamının ve şeriat hükümlerinin sebepsiz ve hikmetsiz olduğunu varsayan mekanist veya aşırı lafızcı yaklaşımları tashih eder; servetin dar bir zümrede toplanmasını meşru sayan iktisadi yanılgıları ortadan kaldırır

التركيب النهائي والنموذج الرياضي

  • Somut anlamBir eylemi veya süreci, hedeflenen neticeye doğru uzatarak o neticenin sınırları içinde sabitleyen eklemleme hareketi.
  • Soyut anlamBütün fiillerin, hükümlerin ve varoluşsal süreçlerin nihai bir hikmete, gayeye ve maslahata raptedilmesi.
  • Sistematik karşılıkHukukî, iktisadî ve ahlakî sistemlerde her kuralın meşruiyetini hizmet ettiği teleolojik hedeften alması.
  • LaTeX modelix↦y(y∈{g,¬g})
  • LaTeX açıklamasıModelde x icra edilen fiili, hükmü veya ilahi tasarrufu temsil eder. ↦ sembolü bu fiilin teleolojik olarak yöneldiği hedefi kuran كي edatının bağlama işlevidir. y elde edilmesi murat edilen sonuç kümesidir; g doğrudan hedeflenen olumlu gayeyi (كي), ¬g ise eylemin kaçınmak veya önlemek üzere yöneldiği olumsuz akıbeti (كيلا) ifade eder.
النسخة النصية (لأدوات الذكاء الاصطناعي)فهرس الجذور حسب الحروف: ك