لبد
ل - ب - د
جذر- الورود: ٢
- الآيات: ٢
- الصيغ: ٢
- المعاجم: ١٢
Yeleden yapılan keçedir. Karışık anlamında kullanılmıştır.المزيد ›
ملاحظاتي
المعاجم(١٢)
★ معجم آق إيفلر (بالتركية)التركية
Yeleden yapılan keçedir. Karışık anlamında kullanılmıştır.
كتاب العين
الخليل بن أحمد · القرن ٨مترجمالحروف: ٣٬٢٢١باب الدال واللام والباء معهما
د ل ب، ب ل د، ل ب د، د ب ل، ب د ل مستعملات
دلب:
الدُّلبُ شَجَرةُ العَيْثام، ويقال: شجر الصِّنار، وهو بالصِّنار أَشبَهُ، والواحدة دُلْبةٌ.
بلد:
البَلَدُ: كلُّ موضعٍ مُسْتَخيزٍ من الأرض، عامرٍ أو غيرِ عامرٍ، خالٍ أو مَسكون، والطائفة منه بَلْدةٌ، والجميع البِلاد.
والبَلَدُ اسمٌ يقعن على الكُوَر.
والبَلَدُ المقبرة، ويقال: هو نَفسُ القَبْر، ورُبَّما عُنِيَ بالبَلَد
الصحاح
الجوهري · القرن ١٠مترجمالحروف: ١٬٦٨٤اللِبْدُ: واحد اللُبودِ. واللِبْدَةُ أخصُّ منه. ومنه قيل لزُبْرَةِ الأسد لِبْدَةٌ، وهي الشعر المتراكب بين كتفيه. والأسد ذو لِبْدَةٍ. وفي المثل: "هو أمنع من لِبْدَةِ الأسد". والجمع لِبَدٌ. واللُبَّادَةُ: ما يلبس منها للمطر. وقولهم: ما له سَبَدٌ ولا لَبَدٌ، السَبَدُ: الشَعَرُ. واللَبَدُ: الصوف. أي ماله شيءٌ. وأَلْبَدْتُ الفرسَ فهو مُلْبَدٌ، إذا شددتَ عليه اللِبْدَ. وأَلْبَدْتُ السرجَ، إذا عمِلت له
تهذيب اللغة
الأزهري · القرن ١٠مترجمالحروف: ٩٬٨٣١د ل ب
دلب ، دبل ، بدل ، بلد ، لبد : مستعملة .
دلب : قال الليث : الدُّلْبُ شجرة العيثَام ، ويقال : شجر الصِّنارِ وهو بالصِّنار أشبه ، والواحدة دُلْبَةٌ .
ثعلب عن ابن الأعرابي : الدُّلْبَةُ السّوادُ ، والدُّلْبُ جنْسٌ من سُودان السِّند ، وهو مقلوب عن الدَّيْبُل .
وقال الشاعر :
كأن الذراع المشكُولَ منها
سَلِيبٌ مِن رجال الدّيْبُلانِ
قال : شَبَّهَ سوادَ الزِّقِّ بالأسود المشلَّح من رجال السند .
دبل :
مقاييس اللغة
ابن فارس · القرن ١١مترجمالحروف: ٦٬٠٢٥(باب اللام والباء وما يثلثهما)
(لبث) اللام والباء والثاء حرف يدلُّ على تمكُّث. يقال: لَبِثَ بالمكان: أقام. قال الله تعالى: ﴿لَمْ يَلْبَثُوا إلاَّ سَاعَةً مِنْ نَهَارٍ﴾ [يونس 45، الأحقاف 35].
(لبج) اللام والباء والجيم كلمتان لا تنقاسان. فالأولى قولهم: لُبِجَ به، إذا صُرِع: وحَيٌّ لَبِيجٌ، للحيِّ إذا نَزَل واستقرَّ مكانَه. قال:
كأن ثِقالَ المُزْنِ بين تُضارعٍ *** وشَابَةَ بَرْكٌ من جُذامَ
(باب اللام والباء وما يثلثهما) (لبث) اللام والباء والثاء حرف يدلُّ على تمكُّث. يقال: لَبِثَ بالمكان: أقام. قال الله تعالى: ﴿لَمْ يَلْبَثُوا إلاَّ سَاعَةً مِنْ نَهَارٍ﴾ [يونس 45، الأحقاف 35]. (لبج) اللام والباء والجيم كلمتان لا تنقاسان. فالأولى قولهم: لُبِجَ به، إذا صُرِع: وحَيٌّ لَبِيجٌ، للحيِّ إذا نَزَل واستقرَّ مكانَه. قال: كأن ثِقالَ المُزْنِ بين تُضارعٍ *** وشَابَةَ بَرْكٌ من جُذامَ لبيجُ([1])والأخرى اللُّبْجَة([2]): حديدة ذات شُعَب، كأنَّها كفٌّ بأصابعها. (لبخ) اللام والباء والخاء. يقولون: اللُّبَاخِيّة: المرأة التامّة الخَلْق. قال الأعشى: عَبْهَرة الخَلْق لُباخِيّة *** تَزِينه بالخُلُق الطاهرِ([3]) (لبد) اللام والباء والدال كلمةٌ صحيحة تدلُّ على تكرُّسِ الشَّيءِ بعضِه فوقَ بعض. من ذلك اللِّبْد، وهو معروف. وتلبَّدت الأرضُ، ولبَّدها المطر.وصار النَّاس عليه لُبَداً، إذا تجمَّعوا عليه. قال الله تعالى: ﴿وَأَنَّهُ لَمَّا قَامَ عَبْدُ اللهِ يَدْعُوهُ كادُوا يَكُونُونَ عَلَيهِ لِبَداً﴾([4]) [الجن 19]. و ﴿لُبَداً﴾ أيضاً على وزن فُعَل، من ألبَدَ بالمكان، إذا أقام، والأسدُ ذو لِبْدة، وذلك أنَّ قَطيفَتَه تتلبَّدُ عليه، لكَثْرة الدِّماء التي يَلَغُ فيها. قال الأعشى: كَسَتْه بَعوضُ القريتين قَطيفةً *** متَى ما تنَلْ من جلدهِ يتَلبَّدِ([5])ويقولون في المثل: "هو أمْنَعُ من لِبدة الأسَد". ومن الباب: ألْبَدَ بالمكان: أقام به. واللُّبَد: الرّجلُ لا يفارِقُ منْزِلَه. كلُّ ذلك مقيسٌ على الكلمة الأولى. ويقال: لَبَدَ بالأرض لَبودا. وألبَدَ البعيرُ، إذا ضرب بذنَبه على عجُزه وقد ثَلط عليه، فيصير على عَجُزه كاللِّبدة. ويقولون: ألْبَدَت الإبلُ، إذا تهيَّأت للسِّمَن، وكأنَّه شبِّه ما ظهر من ذلك* باللِّبدة. ويقولون: إنَّ اللَّبِيد: الجُوالق. يقال: ألبَدْتُ القِربةَ، إذا صيَّرتَها فيه. (لبز) اللام والباء والزاء كلمتان متقاربتا القياس. فاللبْز: ضربُ النَّاقة بجميع خُفِّها. قال: * خبطاً بأخفافٍ ثِقالِ اللَّبْزِ([6]) * واللَّبْز: الأكل الجيِّد. (لبس) اللام والباء والسين أصلٌ صحيح واحد، يدلُّ على مخالَطَة ومداخَلة. من ذلك لَبسْتُ الثَّوبَ ألْبَسُه، وهو الأصل، ومنه تتفرَّع الفروع. واللَّبْس: اختلاط الأمر؛ يقال لَبَسْتُ عليه الأمرَ ألْبِسُه بكسرها. قال الله تعالى: ﴿وللَبَسْنَا عَلَيْهِمْ ما يَلْبِسُونَ﴾ [الأنعام 9]. وفي الأمر لَبْسَةٌ، أي لَيْسَ بواضح واللَّبْس: اختلاط الظَّلام ويقال: لابست الأمرَ أُلابِسُه. ومن الباب: اللباس، وهي امرأة الرّجُل؛ والزّوجُ لِباسُها. قال الجعديّ: إذا ما الضَّجيعُ ثَنَى جِيدَها *** تدَاعَتْ فكانت عليه لباسا([7])واللَّبُوس: كلُّ ما يُلبَس من ثيابٍ [و] دِرع. ولابَسْتُ الرّجلَ حتَّى عَرفْت باطنَه. ويستعار هذا فيقال: فيه مَلْبَسٌ، أي مُستمتَعٌ([8]) وبقيَّة. قال: ألا إنَّ بعد العُدْم للمرء قُِنْوةً *** وبعدَ المشيب طولَ عُمرٍ وملبَسا([9])ولِبْسُ الهودج والكعبة: ما عليهما من لِباسٍ، بكسر اللام. (لبط) اللام والباء والطاء أصَيلٌ صحيح يدلُّ على سُقوط وصَرْع. يقال: لُبِط به، إذا صُرِع، ولَبَطَة: اسمُ رجل من هذا. والتَبَطَ الفرسُ، إذا جمَعَ قوائمه. والتَبَط الرّجلُ في أمره وتلبَّط، إذا تحيَّر. قال: ذو مَناديحَ وذو مُلتَبَطٍ *** ورِكابي حيثُ وَجَّهتُ ذُلُلْ (لبق) اللام والباء والقاف أصلٌ صحيحٌ يدلُّ على خَلْط شيء لتطييبه. يقال لبَقْتُ الطعام ولبَّقته، إذا ليَّنتَه وطيَّبتَه. ومن الباب اللَّبِق: الحاذِق بالشيء يَعملُه. ورجلٌ لبِقٌ ولبيق. والمصدر اللَّبَاقة. قال الشَّاعر([10]): * لبيقاً بتصريف القناة بنانيا([11]) * (لبك) اللام والباء والكاف أصلٌ صحيح يدلُّ على خَلْط شيء بشيء. يقال لَبَكتُ على فلانٍ الأمرَ ألْبِكه، إذا خلَطْتَه عليه. وسأل رجلٌ الحسن عن شيء فلم يبيِّنْ([12]) فقال: "لبَّكت عليَّ". ويقال: [لبكت]([13]) الطعام بعسل وغيره، إذا خلطتَهما. قال: إلى رُدُح من الشِّيزَى مِلاءٍ *** لُبابَ البُرِّ يُلبَكُ بالشِّهادِ([14])ومن الباب: ما ذقت عبَكةً ولا لَبَكة. يقولون: هي اللُّقمة من الحَيْس. (لبن) اللام والباء النون أصلٌ صحيح يتفرَّع منه كلمات، وهو اللّبن المشروب. يقال: لبنتُه ألبِنُهُ، إذا سقيته اللَّبن. وفلانٌ لابنٌ، أي عِنده لبن، كما يقال تامر. قال: وغَرَرتَنِي وزعمتَ أنَّكَ *** لابنٌ بالصَّيفِ تامرْ([15])والمُلبِنُ: الكثير اللَّبَن. وناقة لَبِنة: غزيرة. وإذا نَزَلَ لبنُها في ضرعها فهي مُلْبِن، وإن كانت ذاتَ لبنٍ فهي لَبُون، غزيرةً كانت أو بكيئة. ورجلٌ مَلبون، إذا سَفِه عن كثرة شُرب اللَّبَن. وأمَّا الفرس الملبون فالذي يُقْفَى باللَّبَن: يُؤثَر به. ويقال: كم لُبْنُ غنمِك ولِبْنُها، أي كم ذوات الدَّرِّ منها. ومما شذَّ عن هذا الباب [اللَّبن]: وجَع العُنق من الوِساد، يقال رجل لَبِنٌ، إذا كان به ذلك الوجع. ومنه اللَّبِنة من الطِّين. قال ابن السكِّيت: هو أخوه بِلِبَان أمِّه، ولا يقال بلَبَن أمّه، إنَّما اللبن الذي يُشرَب. والذي أنكرَه ابن السِّكِّيتِ فغير مُنكر؛ لأنَّ ذلك مأخوذ من اللَّبن المشروب، كأنَّهما تلابَنا لِباناً، كما يقال تقاتلا قتالاً. وكان ينبغي أن يقول: هو من اللَّبَن، ولكنَّه لا يقال بلبن أمّه إنَّما يقال بِلبان أمِّه. ومما يقارب هذا اللَّبَان: الصدر، بفتح اللام. واللُّبان: الكُندُرُ، كأنَّه لبنٌ يتحلَّب من شجرةٍ. والقياس فيه واحد. ومنه اللُّبَانة، وهي الحاجة. وقد يمكن أن يُحمل على البابِ بضربٍ من القياس، إلاَّ أنَّه إلى الشُّذوذ أقرب. (لبأ) اللام والباء والهمزة كلمتان متباينتان جدّاً. فاللَّبُؤَة: الأنثى من الأُسْد. والكلمة الأخرى اللِّبَأ: الذي يُؤكَل، مقصور مهموز. ويقال: ألْبَأتِ الشّاةُ ولدَها: أرضعته اللِّبأ*، والتبأها ولدُها. ولَبأْتُ القومَ: سقيتهم لِبَأ. وعِشارٌ مَلاَبِئُ، إذا دنا نِتاجُها. ومما شذَّ عن هذا وهو قليل لبَّأْتُ، مثل لبَّيْت؛ وليس بأصل. --------------ـــ ([1]) لأبي ذؤيب في ديوان الهذليين (1: 55) واللسان (لبج). ([2]) وكذا ضبط في المجمل. ويقال "لبجة" أيضاً بالتحريك. ([3]) ديوان الأعشى 104 برواية: "تشوبه بالخلق". ([4]) هذه هي قراءة الجمهور بكسر ففتح. وقرأ مجاهد وابن محيصن وابن عامر بخلاف عنه. "لبدا" بضم ففتح. وقرأ الحسن والجحدري وأبو حيوة وجماعة عن أبي عمرو بضمتين. وقرأ الحسن والجحدري أيضاً بضم اللام وتشديد الباء المفتوحة. فهن أربع قراءات. تفسير أبي حيان (8: 353) وإتحاف فضلاء البشر 425. ([5]) ديوان الأعشى 132 برواية: "يتزند". ([6]) لرؤبة في ديوانه 64 واللسان (لبز). ([7]) في المجمل واللسان (لبس): "تثنت فكانت". ([8]) في الأصل: "ومستمع"، صوابه في المجمل. ([9]) لامرئ القيس في ديوانه 142. وأنشد عجزه في المجمل واللسان (لبس) بدون نسبة. ([10]) هو عبد يغوث بن وقاص الحارثي، في المفضليات (1: 156). ([11]) صدره: * وكنت إذا ما الخيل شمصها القنا * ([12]) في المجمل: "سأل رجل الحسن عن شيء ثم أعاده بغير لفظ الأول". ([13]) التكملة من المجمل. ([14]) لأمية بن أبي الصلت في ديوانه 27 واللسان (رجح، ردح، شيز، لبك، شهد). وقد سبق في (دور، شهد). ([15]) للحطيئة في ديوانه 17 واللسان (لبن). وقد سبق في (تمر).
ـ
أساس البلاغة
الزمخشري · القرن ١٢مترجمالحروف: ١٬٢١٤ل ب د
تلبّد الشعر والصوف: تلصّق.
وتلبّد التراب والرمل ولبّده المطر.
والتبد الورق.
ولبّد الصوف: جعله لبداً.
وخفّ ملبّد وملبود: متخذ من اللبد ولبس اللبّادة.
ولبّد الحاج شعره: عالجه بخطميٍّ أو صمغ لئلا يشعث.
وخرج فلان ملبياً ملبّداً.
وألبد القربة: جعلها في لبيد وهو الجوالق ومنه قول عمر للبيد قاتل أخيه زيد: أأنت قتلت أخي يا جوالق.
ومن المجاز: " أجرأ من ذي لبدة
لسان العرب
ابن منظور · القرن ١٣مترجمالحروف: ٨٬٧٨٢لبَدَ بالمكان يَلْبُدُ لبُوداً ولَبِدَ لَبَداً وأَلبَدَ: أَقام به ولَزِق، فهو مُلْبِدٌ به، ولَبَِدَ بالأَرض وأَلبَدَ بها إِذا لَزِمَها فأَقام؛ ومنه حديث علي، رضي الله عنه، لرجلين جاءا يسأَلانه: أَلبِدا بالأَرض
(* قوله «ألبدا بالأرض» يحتمل أنه من باب نصر أو فرح من ألبد وبالأخير ضبط في نسخة من النهاية بشكل القلم.) حتى تَفْهَما أَي أَقيما؛ ومنه قول حذيفة حين ذكر الفتنة قال: فإِن كان ذلك فالبُدُوا
القاموس المحيط
الفيروزآبادي · القرن ١٥مترجمالحروف: ٤٠٤* ل ب د * * اللِّبْدُ * بوزن الجلد واحد * اللُّبُود * و * اللِّبْدةُ * أخص منه قلت وجمعها * لِبَد * ومنه قوله تعالى ﴿كادوا يكونون عليه لِبَدَاً﴾ و * اللُّبَادَة * ما يلبس منه للمطر وماله سَبَدٌ ولا * لَبَدٌ * سبق تفسيره في سَ بَ د و * التَّلْبيد * أن يجعل المحرم في رأسه شيئا من صمغ * لِيَتَلَبَّد * شعره بُقيا عليه لئلا يشعث في الإحرام وأهلكت مالا * لُبَداً * أي جما ويقال الناس لُبَدٌ أيضا أي
تاج العروس
الزبيدي · القرن ١٨مترجمالحروف: ١٠٬٢٧٢لبد بالمكان كنصر وفرح يلبد ويلبد لبودا، بالضم مصدر الأول، ولبدا، محركة، مصدر الثاني: أقام به ولزق، كألبد، رباعيا، فهو ملبد به. ولبد بالأرض وألبد بها، إذا لزمها فأقام، ومنه حديث علي رضي الله عنه لرجلين جاءا يسألانه ألبدا بالأرض حتى تفهما أي أقيما، ومنه قول حذيفة حين ذكر الفتنة قال فإن كان ذلك فالبدوا لبود الراعي على عصاه خلف غنمه لايذهب بكم السيل أي اثبتوا والزموا منازلكم كما يعتمد الراعي عصاه
معجم لين
إدوارد لين · القرن ١٩مترجمالحروف: ١٠٬٨٠٣لَبِدَ
1 لَبِدَ ذ , aor. لَبَدَ , inf. n. لَبَدٌ, It (a thing) stuck, clave, or adhered. (Msb.) ― -b2- لَبَدَ بِالأَرْضِ, aor, لَبُدَ , inf. n. لُبُودٌ; (S, L;) and بِهَا ↓ البد; (L;) and بِهَا ↓ تلبّد; (S;) It (a thing) stuck, clave, or adhered, to the ground. (S, L.) ― -b3- بِالأَرْضِ ↓ تلبّد He (a bird) lay upon his breast, cleaving to the ground. (S, L, K.) ― -b4- (tropical:) He clave to the
قاموس سالمون
هنري أنتوني سالمون · القرن ١٩مترجمالحروف: ٢٬٦١٤لَبَدَ
لَبَدَ U ( n. ac. لُبُوْد 27 )
a. [ Bi ], Stayed in.
b. [ Bi ], Stuck, clave to; crouched, squatted on ( the ground ).
c. [ 'Ala ], Leant upon.
d. I ( n. ac. لَبْد 1 ), Wadded, padded; stuffed; made into felt; felted; lined.
e. [ coll. ], Crammed, rammed.
لَبِدَ
لَبِدَ A ( n. ac. لَبَد 4 ),
a. see supra (a) , ( b ).
c. Was choked.
لَبَّدَ
لَبَّدَ II ,
a. Stuck, conjoined,
كتاب الله
مستخلص من الاستعمال القرآنيمترجمالحروف: ٣٠٬٤١٥لبد
لَبَدَ - يَلْبُدُ - لِبْدَة- لُبَد - لَبْدَة - لِبَد
لَبَدَ - يَلْبُدُ + كائن + على كائن آخر: يركب فوقه ويلتصق به ويلزمه، ويشكل معه كتلة أو كومة متكدسة متراصة
لِبْدَة: اسم فعل بمعنى مفعول للمرة من " لَبَدَ - يَلْبُدُ ": كدسة أو كتلة متراكبة متراصة
لُبَد: جمع " لِبْدَة "
لُبَداً: حال من " لُبَد ": بشكل متكدس متراص
لَبْدة: اسم فعل بمعنى
الجذور المجاورةالمجاورة: ٩ (الإجمالي: ١٢)
- كود
الآيات المشتركة: ١ · Neredeyse o
- هلك
الآيات المشتركة: ١ · Helek, ot bitmeyen tuzlu çorak yerdir
- مول
الآيات المشتركة: ١ · Onların malları
- دعو
الآيات المشتركة: ١ · Deav : Dua, gel gel anlamına kalkan eller demektir
- عبد
الآيات المشتركة: ١ · Ana kapının önündeki bekçidir
- قوم
الآيات المشتركة: ١ · Hayvanların ön ayaklarına denir
- كون
الآيات المشتركة: ١ · Kevn, tepe demektir
- قول
الآيات المشتركة: ١ · Birlikte bir iş yapan kimselere, belli bir sesle kumanda…
- أله
الآيات المشتركة: ١ · Lah bir şeyi kapatmak için üstüne örtülen örtü demektir
الآيات التي ورد فيها(٢)
تحليل الجذر
تعريف الجذر والخلاصة
| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | لبد |
| Yapı | Üçlü |
| Özel Durum | Belirgin fark tespit edilmedi |
| Bağlamsal Yakın Kökler | ركم, كمش, جمع, حشد |
| Zıt Kök | نفش |
| Çekirdek Özet 1 | Yün, kıl veya tozun birbirine geçip sıkışarak keçe ve yekpare tabaka oluşturması, yere yapışıp kalma |
| Çekirdek Özet 2 | İnsanların veya servetin birbiri üzerine binip sıkışarak geçirimsiz ve yoğun bir kütleye dönüşmesi |
| Çekirdek Özet 3 | Parçalı unsurların sıkışarak iç ayrımını yitirmesi, dışarıdan nüfuz edilemez kesintisiz bir yoğunluk üretmesi |
| Kritik Hata Riski | Kökü yalnızca sıradan bir sayısal çokluk sanmak; birbirine kenetlenme, keçe gibi kaynaşma ve geçirimsizleşme niteliğini gözden kaçırmak |
التحليل الثنائي
| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| لب | Bir şeyin özüne yerleşme, ayrılmayacak biçimde bağlanma, içte toplanıp yoğunlaşma; nitekim لبب zihnin özünü, لبث bir yerde tutunup kalmayı, لبس bir şeyi bütünüyle sarıp örtmeyi, لبن ise vücutta yoğunlaşan temel besin özünü ifade eder. | د | Kapı ve sınır imgesi taşıyan harfin eklenmesiyle özde toplanma hareketi katılaşma, tabaka halinde birbirine yapışma, yere veya zemine yapışarak basılma ve sıkı bir kütleye dönüşme anlamına daralmıştır. |
التحليل التصويري للحروف
| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| ل | Çoban değneği, üvendire | Unsurları bir araya getirme, yönlendirme, sevk ederek bir hizada toplama hareketi. |
| ب | Ev, çadır | İçeride tutma, sınırlandırma, bir mekan veya hacim içinde birbirine yaklaştırma. |
| د | Kapı | Geçişi durdurma, kapatma, katı bir yüzey veya set oluşturma. |
| لبد | Sevk edilip toplanan unsurların kapalı bir alanda birbirine bastırılarak kapatılması ve geçirimsiz, tek parça bir kütle meydana getirmesi. | Keçe yapımında liflerin dövülüp birbirine geçmesi gibi, parçaların aralarındaki boşluğu kaybederek katı bir tabaka veya set halinde kenetlenmesi hareketidir. |
الاستعمال التاريخي والمبكر
| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Yün veya saçın su, ter, yapışkan madde ya da baskı etkisiyle birbirine geçip düğümlenerek keçe halini alması; devenin sağrısında dışkı ve çamurun kuruyup katmanlaşması; aslanın boynundaki yele kıllarının kan ve terle birbirine yapışıp kalkan gibi sertleşmesi (لِبْدَةُ الأَسَدِ); kuşun veya insanın yere yapışıp hareketsiz kalması. |
| Cahiliye şiiri kullanımı | el-A‘şâ bir beytinde derinin sinek ve böcek ısırıklarıyla ya da kabuk bağlayarak keçe gibi sertleşmesini tasvir eder: كَسَتْه بَعوضُ القريتين قَطيفةً / متَى ما تنَلْ من جلدهِ يتَلبَّدِ |
| Erken Arapça kullanım | Hz. Ali'nin kendisine soru soran iki kişiye yere iyice yerleşip dikkat kesilmelerini öğütlerken kullandığı أَلْبِدَا بِالأَرْضِ ifadesi ile Huzeyfe b. el-Yemân'ın fitne anında yerinden kıpırdamamayı tembihleyen فَالْبُدُوا لُبُودَ الرَّاعِي sözü. Hacıların saçlarını ihramda dağılmaması için zamk benzeri bir maddeyle yapıştırması (تَلْبِيدُ الشَّعْرِ). |
المصدر Lisânü’l-ʿArab, Kitâbü’l-ʿAyn, Maqâyîsü’l-Luğa, Esâsü’l-Belâga.
الطبقة الاشتقاقية السامية
Sami dillerinde لبد kökü, yün ve liflerin birbirine yapışarak kütle bağlaması, bastırılmış döşek ve keçe haline gelmesi semantik matrisi etrafında şekillenir. İbranicede l-b-d / l-b-t kökü ve rabbinik dönemde keçeleşme, kumaşın sıkıştırılması anlamındaki türevler fonetik ve anlamsal olarak Arapça ile birebir örtüşür. Süryanicede lebda biçimi doğrudan keçe, sıkıştırılmış kaba yün örtü veya eğer altlığı karşılığında kullanılır. Akadcada labātu / labdu benzeri biçimlerin yere serilme, bastırılma ve örtü oluşturma bağlamında kullanıldığı bilinmektedir. Kökün Sami ortak mirasındaki en ilksel fiziksel karşılığı, dokuma öncesi en kadim tekstil yöntemi olan liflerin dövülerek, nemlendirilerek birbirine kaynaştırılması ve keçe yapılmasıdır. Arapçada bu somut çekirdek, hem fiziksel olarak yere yapışıp kalmayı (لَبَدَ بِالأَرْضِ) hem de üst üste yığılarak aralarında boşluk bırakmayan insan topluluklarını ve biriktirilip bloklaşmış malı ifade edecek biçimde korunmuştur.
درجة الثقة Kesin
المصدر Brown-Driver-Briggs, Payne Smith, HALOT, Lane’s Lexicon, David Cohen.
التحليل الاشتقاقي
| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | لب çekirdeğinden türeyen لبد | Bir şeyin özüne yapışması ve zemine kapanması yönünde özelleşmiş, liflerin birbirine binerek keçe oluşturması kök anlamından hareketle istifleme ve kenetlenme manaları kazanmıştır. | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | İbranice l-b-d, Süryanice lebda | Bütün kuzeybatı ve merkezi Sami dillerinde dövülmüş yün, keçe, bastırılmış sıkı örtü ortak kökene dayanır. | Kesin |
| Daha geniş dilsel ilişki | Veri bulunamadı | Afro-Asyatik çerçevenin ötesinde doğrudan soydaşlık güvenilir biçimde belgelenememiştir. | Veri bulunamadı |
المصدر Brown-Driver-Briggs, Lisânü’l-ʿArab, Lane’s Lexicon.
الجذور الشقيقة (التقاليب)
| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| لبد | Anlamlı | Birbirine yapışıp keçe oluşturmak, yığılmak | Liflerin veya unsurların sıkışarak yekpare tabaka oluşturması, yere yapışıp kalmak. | Hedef köktür; Kur'an'da geçer. |
| لدب | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Klasik lügatlerde bu diziliş mühmel kabul edilmiştir. | Kur'an'da geçmez. |
| بلد | Anlamlı | Mekan tutmak, yerleşmek, zemin | Bir toprak parçasını vatan edinmek, sınırları belirli yerleşim yeri oluşturmak. | لبد kökündeki zemine yapışma ve orada kalma anlamıyla ortak mekan-zemin bağı vardır; Kur'an'da geçer. |
| بدل | Anlamlı | Değiştirmek, yerine başkasını koymak | Bir nesnenin ya da durumun yerini bir başkasına bırakması. | Ayrılma ve yer değiştirme hareketiyle hedef kökün sabitlik ve kenetlenme vasfına karşıt yöndedir; Kur'an'da geçer. |
| دلب | Anlamlı | Çınar ağacı | Sert ve geniş gövdeli ağaç türü. | Somut bitki adı olarak müsta'meldir; Kur'an'da geçmez. |
| دبل | Anlamlı | Toplamak, düzeltmek, büyük lokma | Parçaları toplayıp tek bir lokma veya kütle haline getirmek, gübrelemek. | Parçaları bir araya getirip kütleleştirme bakımından hedef kökle anlam akrabalığı taşır; Kur'an'da geçmez. |
الجذور المجاورة والجذر المضاد
| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| لبد | Merkez | Sıkışarak yığılma, keçeleşme | Parçaların birbirine geçerek, aralarında boşluk bırakmaksızın yekpare kütle oluşturması. | Hem toplulukta kaynaşmayı hem servette yığılmayı ve ayrışmazlığı anlatır. |
| ركم | Komşu | Kat kat yığma | Nesnelerin veya bulutların üst üste binerek tabakalaşması; ancak liflerin keçeleşmesi gibi birbirine kaynaşması şart değildir. | Dikey istifleme ve kütle oluşturma yönü baskındır. |
| كمش | Komşu | Büzülme, toplanma | Bir şeyin uçlarından merkeze doğru çekilip hacmini küçültmesi, toparlanması. | Hacim daralması ön plandadır, keçe gibi kaynaşma içermez. |
| جمع | Komşu | Bir araya getirme | Dağınık olan parçaların tek bir yerde toplanması; unsurlar bağımsızlığını koruyabilir. | Genel toplama eylemidir, sıkışma ve geçirimsizleşme zorunlu değildir. |
| حشد | Komşu | Seferber olma, toplaşma | İnsanların ortak bir amaç için belirli bir merkezde kalabalık oluşturması. | İradi ve dönemsel toplanmayı ifade eder. |
| نفş | Zıt | Didikleme, kabartma, ayırma | Sıkışmış lifleri, yünü veya saçları birbirinden ayırıp aralarına hava girmesini sağlayarak dağıtmak. | Keçeleşmenin tam zıddı olarak kütleyi gevşetip parçalamaktır. |
مقابلات المعنى في لغات أخرى
| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | لبد | Keçeleşmek, birbirine yapışıp yığılmak | Parçaların sıkışarak yekpare kütle veya tabaka haline gelmesi, yere kapanıp ayrılmaması. | Kesin |
| Latince | Coactilis, conglutinare, coaceruare | Sıkıştırılmış yün (keçe), birbirine yapıştırmak, yığmak | Coactilis doğrudan keçe yapımını, coaceruare ise üst üste yığmayı karşılar; Arapçadaki hem yığılma hem kenetlenme sentezini tek başına tam vermez. | Güçlü |
| İngilizce | Felted, compact, congregated heap | Keçeleşmiş, sıkışık kütle, birbirine geçmiş yığın | Felted kelimesi keçeleşmeyi tam verir; compact yoğunlaşmayı anlatır. Kur'an'daki insan izdihamını ve üst üste istiflenen serveti birlikte anlatmak için bileşik ifade gerekir. | Güçlü |
| Almanca | Verfilzt, zusammengeballt, die Masse | Keçeleşmiş, yumaklaşmış kütle, yığın | Verfilzt liflerin birbirine geçmesini, zusammengeballt ise sıkışık bir kütle halini almasını ifade eder. | Güçlü |
| Fransızca | Feutré, aggloméré, amas compact | Keçeleşmiş, kaynaşmış, sıkışık yığın | Feutré doğrudan liflerin dövülüp keçe olmasını, aggloméré parçaların yapışarak bloklaşmasını karşılar. | Güçlü |
المصدر Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch, Littré Dictionnaire de la langue française, Lane’s Lexicon.
الوجوه والنظائر
| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| لِبَدًا / لُبَدًا (Topluluk hali) | Birbirine kenetlenmiş, üst üste binen, kuşatıcı kalabalık | Hz. Peygamber ibadete kalktığında cinlerin veya inkarcıların onun etrafında birbirine yapışırcasına, keçe gibi sıkışarak oluşturduğu izdiham ve kuşatma bağlamı; Cin 72:19. |
| لُبَدًا (Mal ve servet hali) | Üst üste yığılmış, kat kat biriktirilmiş, tükenmez sanılan muazzam servet | İnsanın kibrine ve sınırsız harcama iddiasına konu olan, katman katman bloklaşmış zenginlik böbürlenmesi bağlamı; Beled 90:6. |
سياق الكلام والفقه والتفسير والحديث
| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | İnsanın mülkiyet iddiası ve istiğnâ psikolojisi | Beled 90:6 bağlamında insanın yığdığı serveti tükenmez sanarak böbürlenmesi ve Allah'ın denetiminden bağımsız olduğunu zannetmesi tartışılır. | Servetin kulu körleştiren ve katılaştıran bir kalkan/yığın haline gelmesi. |
| Fıkıh | Hac ibadeti ve ihram yasakları | Hacamat ve ihram ahkâmında ihramlının saçını toz ve kirden korumak, dağılmasını önlemek amacıyla zamklaması veya keçeleştirmesi (تَلْبِيدُ الشَّعْرِ) fıkhi bir mesele olarak ele alınır. | Saçın dökülmesini ve dağılmasını önleyecek biçimde yapıştırılması. |
| Tefsir | Peygamber etrafındaki izdiham ve baskı ortamı | Cin 72:19 tefsirinde Resulullah namaza durduğunda cinlerin hayretten birbirine binmesi veya Mekke müşriklerinin onu boğmak istercesine üzerine çullanması tasvir edilir. | Sayısal çokluktan öte, fiziksel ve psikolojik bir kuşatma yoğunluğu. |
| Hadis | Fitne zamanında sebat etme ve ayrılmama | Fitne çıktığında eve kapanıp yere yapışmayı (فَالْبُدُوا لُبُودَ الرَّاعِي) ve secdede gözü yerden ayırmamayı emreden rivayetlerde kullanılır. | Yerinden ayrılmama, zemine mıhlanma ve hareketsiz kalarak korunma. |
تحليل النظام الديني والعلمي والسياسي والاقتصادي
| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Birlik, sebat ve fitneden korunma | Kenetlenmiş cemaat veya yere yapışıp sebat etme | Dağılmayı önleme, dış etkilere karşı koruyucu kalkan olma | Dini yapıda fertlerin dağılmadan birbirine kenetlenmesi ya da kriz anında zemine sımsıkı bağlanarak savrulmaktan kurtulması. | Güçlü |
| İlmi | Malzemenin ve unsurların faz değişimi | Kohezyon ve keçeleşme | Ayrık parçacıkları tek parça kompozit yapıya dönüştürme | Lifli maddelerin mekanik baskı ve yapışmayla poroziteyi sıfırlayıp tek bir blok haline gelmesi prensibi. | Kesin |
| Siyasi | Kitle baskısı ve kuşatma | İzdiham, kitle barikatı | İktidarı ya da hak daveti fiziksel yoğunlukla boğma veya koruma | İnsan yığınlarının aralarında boşluk bırakmaksızın bir merkez etrafında kenetlenerek siyasi baskı veya siper oluşturması. | Güçlü |
| İktisadi | Sermaye birikimi ve atıl servet | İstiflenmiş, likiditesini yitirip donmuş servet | Tedavülden çekilip yığınlaşma, kibre yol açan birikim | Paranın dolaşım yerine üst üste yığılarak toplumsal bünyede geçirimsiz, hantal bir sermaye bloku meydana getirmesi. | Güçlü |
التماثل في العلوم العددية والإنسانية
| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Polimerleşme, perkolasyon eşiği ve gözeneklilik kaybı | Ayrı ayrı liflerin veya moleküllerin dış kuvvet ve bağlayıcı etkisiyle serbestlik derecelerini kaybederek birbirine geçmesi, aradaki boşlukların sıfırlanıp kompozit bir faz oluşturması. | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Kitleleşme, bireyselliğin erimesi ve kör yığılma | Toplumsal kriz veya hayret anlarında bireylerin bağımsız muhakemelerini yitirip tek bir bedene dönüşürcesine birbirine kenetlenmesi; iktisatta servetin dolaşımdan kopup bloklaşması. | Güçlü |
التضييق الخاطئ وخطر الخطأ
| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | لبد kelimesini yalnızca çok mal ya da kalabalık halk gibi basit bir niceliksel çokluk olarak tercüme etmek. |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Kökün asıl anlamı keçeleşmedir. Parçaların rastgele çokluğu değil; birbirinin içine geçerek, aralarında hava ve boşluk bırakmayacak şekilde kaynaşması, bloklaşması ve nüfuz edilemez hale gelmesidir. |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Beled 90:6 ayetindeki malın sadece miktarını görüp, o malın sahibinde oluşturduğu sahte dokunulmazlık, katılaşma ve kibre dönüşen kalkan işlevini fark edememek; Cin 72:19'daki kuşatmanın boğucu ve kenetlenmiş psikolojik şiddetini kavrayamamak. |
خلاصة موجَّهة لفهم القرآن
| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Kur'an'ın somut bedevi tecrübesine dayalı keçe imgesini, hem kitle psikolojisini hem de sermaye kibrini tarif etmekte nasıl muazzam bir semantik hassasiyetle kullandığını gösterir. |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | Peygamberi kuşatan kalabalıkların ve baskı ortamının tasvir edildiği ayetlerde (Cin 72:19) ve cahiliye insanının servetle övünmesini yerin dibine batıran nefis terbiyesi ayetlerinde (Beled 90:6). |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Çokluğun her zaman bereket veya güç olmadığını; aksine keçeleşmiş, iç ayrımını yitirmiş ve basireti kapatan kör bir kütleye dönüşebileceğini hatırlatarak nicelik ile nitelik ayrımını netleştirir. |
التركيب النهائي والنموذج الرياضي
- Somut anlamYün ve kıl gibi lifli unsurların su, ter, basınç veya dövülme yoluyla birbirine geçerek aralarında boşluk bırakmayan, keçeleşmiş ve yekpare sert bir tabakaya dönüşmesi; yere yapışıp kalma.
- Soyut anlamBağımsız unsurların bireysellik ve serbestliklerini kaybederek birbirine kenetlenmesi, dış etkilere kapalı, geçirimsiz ve yoğun bir kitle veya istif haline gelmesi.
- Sistematik karşılıkSosyolojide kitleleşip geçirimsizleşen izdiham, iktisatta tedavülden çekilerek donuk bir tabaka oluşturan sermaye yığını, ahlakta ise insanı saran ve hakikate karşı yalıtan kibir zırhı.
- LaTeX modeli
- LaTeX açıklamasıFormülde ayrık lifleri, unsurları veya mal birimlerini; bu unsurların arasındaki boşluk hacmini temsil eder. durumunda yani aradaki serbestlik ve mesafe sıfıra yaklaştığında, sistemin yoğunluğu azami sınıra ulaşarak kütleleşir (). Bu süreç sonunda yapının iç gözenekliliği ve dışarıdan geçirgenliği temsil eden porozite katsayısı değerini alarak keçe gibi yekpare, nüfuz edilemez bir tabaka meydana gelir.