لبن
ل - ب - ن
جذر- الورود: ٢
- الآيات: ٢
- الصيغ: ٢
- المعاجم: ١٣
Süt demektir.المزيد ›
ملاحظاتي
المعاجم(١٣)
★ معجم آق إيفلر (بالتركية)التركية
Süt demektir.
كتاب العين
الخليل بن أحمد · القرن ٨مترجمالحروف: ٢٬٣٦٧باب الّلام والنّون والباء معهما
ل ب ن، ن ب ل مستعملان فقط
لبن:
اللَّبَنُ: خلاص الجَسَد، ومُستخلصه من بَيْن الفَرْث والدّم، وإذا أرادوا الطّائفة القليلة قالوا: لَبَنَة.
وفي الحديث أنّ النّبيّ صلّى اللَّهُ عليه وآله وسلّم قال لخديجة ما يُبْكيكِ، فقالت: درّت لَبَنَةُ القاسم فذكرته، ويقال: درّت دريرته.
وناقة لَبُون مُلْبِن، قد أَلْبَنَتْ، إذا نزل لبنُها في ضَرْعها، وإذا كانت ذاتَ لَبَن في كلّ
الصحاح
الجوهري · القرن ١٠مترجمالحروف: ٢٬٠٤٠اللَبَنُ: اسم جنسٍ، والجمع الألبانُ. واللَبَنُ أيضاً: وجعٌ في العنق من الوسادة. وقد لَبِنَ الرجل بالكسر. ويقال أيضاً: لَبِنَتِ الشاة لَبَناً، أي غَزُرَتْ. وناقةٌ لَبِنَةٌ: غزيرةٌ. أبو زيد: اللَبونُ من الشاء والإبل: ذات اللَبَنِ، غزيرةً كانت أم بكيئةً، وجمعها لِبْنٌ ولُبْنٌ عن يونس. يقال: كم لُبْنُ غنمك، أي ذوات الدَرِّ منها. قال: فإذا قصدوا قصد الغزيرة قالوا: لَبِنَةٌ، وقد لَبِنَتْ لَبَناً. وقال
تهذيب اللغة
الأزهري · القرن ١٠مترجمالحروف: ٨٬٥٣٣ل ن ب
لبن ، نبل .
نبل : اللّيثُ : النُّبْل ، في الفضل ، والفَضِيلة .
وأمّا النَّبَالة ، فهي أعَمّ ، تَجْري مَجْرى النُّبل ، وتكون مصدراً للشيء النَّبِيل الجَسيم ؛ وأَنْشد :
كَعْثَبُهَا نَبِيلُ
قال : وهو يَعيبها بهذا .
والنَّبَلُ ، في معنى جماعة النَّبِيل ، كما أن الأَدَم جماعة الأدِيم .
وفي بَعض القول : رَجُلٌ نَبْلٌ ، وامرأة نَبْلة ، وقوم نِبَال .
وفي المَعنى الأوّل : قوم نُبلاء .
قال :
مقاييس اللغة
ابن فارس · القرن ١١مترجمالحروف: ٦٬٠٢٤(باب اللام والباء وما يثلثهما)
(لبث) اللام والباء والثاء حرف يدلُّ على تمكُّث. يقال: لَبِثَ بالمكان: أقام. قال الله تعالى: ﴿لَمْ يَلْبَثُوا إلاَّ سَاعَةً مِنْ نَهَارٍ﴾ [يونس 45، الأحقاف 35].
(لبج) اللام والباء والجيم كلمتان لا تنقاسان. فالأولى قولهم: لُبِجَ به، إذا صُرِع: وحَيٌّ لَبِيجٌ، للحيِّ إذا نَزَل واستقرَّ مكانَه. قال:
كأن ثِقالَ المُزْنِ بين تُضارعٍ *** وشَابَةَ بَرْكٌ من جُذامَ
(باب اللام والباء وما يثلثهما) (لبث) اللام والباء والثاء حرف يدلُّ على تمكُّث. يقال: لَبِثَ بالمكان: أقام. قال الله تعالى: ﴿لَمْ يَلْبَثُوا إلاَّ سَاعَةً مِنْ نَهَارٍ﴾ [يونس 45، الأحقاف 35]. (لبج) اللام والباء والجيم كلمتان لا تنقاسان. فالأولى قولهم: لُبِجَ به، إذا صُرِع: وحَيٌّ لَبِيجٌ، للحيِّ إذا نَزَل واستقرَّ مكانَه. قال: كأن ثِقالَ المُزْنِ بين تُضارعٍ *** وشَابَةَ بَرْكٌ من جُذامَ لبيجُ([1])والأخرى اللُّبْجَة([2]): حديدة ذات شُعَب، كأنَّها كفٌّ بأصابعها. (لبخ) اللام والباء والخاء. يقولون: اللُّبَاخِيّة: المرأة التامّة الخَلْق. قال الأعشى: عَبْهَرة الخَلْق لُباخِيّة *** تَزِينه بالخُلُق الطاهرِ([3])(لبد) اللام والباء والدال كلمةٌ صحيحة تدلُّ على تكرُّسِ الشَّيءِ بعضِه فوقَ بعض. من ذلك اللِّبْد، وهو معروف. وتلبَّدت الأرضُ، ولبَّدها المطر.وصار النَّاس عليه لُبَداً، إذا تجمَّعوا عليه. قال الله تعالى: ﴿وَأَنَّهُ لَمَّا قَامَ عَبْدُ اللهِ يَدْعُوهُ كادُوا يَكُونُونَ عَلَيهِ لِبَداً﴾([4]) [الجن 19]. و ﴿لُبَداً﴾ أيضاً على وزن فُعَل، من ألبَدَ بالمكان، إذا أقام، والأسدُ ذو لِبْدة، وذلك أنَّ قَطيفَتَه تتلبَّدُ عليه، لكَثْرة الدِّماء التي يَلَغُ فيها. قال الأعشى: كَسَتْه بَعوضُ القريتين قَطيفةً *** متَى ما تنَلْ من جلدهِ يتَلبَّدِ([5])ويقولون في المثل: "هو أمْنَعُ من لِبدة الأسَد". ومن الباب: ألْبَدَ بالمكان: أقام به. واللُّبَد: الرّجلُ لا يفارِقُ منْزِلَه. كلُّ ذلك مقيسٌ على الكلمة الأولى. ويقال: لَبَدَ بالأرض لَبودا. وألبَدَ البعيرُ، إذا ضرب بذنَبه على عجُزه وقد ثَلط عليه، فيصير على عَجُزه كاللِّبدة. ويقولون: ألْبَدَت الإبلُ، إذا تهيَّأت للسِّمَن، وكأنَّه شبِّه ما ظهر من ذلك* باللِّبدة. ويقولون: إنَّ اللَّبِيد: الجُوالق. يقال: ألبَدْتُ القِربةَ، إذا صيَّرتَها فيه. (لبز) اللام والباء والزاء كلمتان متقاربتا القياس. فاللبْز: ضربُ النَّاقة بجميع خُفِّها. قال: * خبطاً بأخفافٍ ثِقالِ اللَّبْزِ([6]) * واللَّبْز: الأكل الجيِّد. (لبس) اللام والباء والسين أصلٌ صحيح واحد، يدلُّ على مخالَطَة ومداخَلة. من ذلك لَبسْتُ الثَّوبَ ألْبَسُه، وهو الأصل، ومنه تتفرَّع الفروع. واللَّبْس: اختلاط الأمر؛ يقال لَبَسْتُ عليه الأمرَ ألْبِسُه بكسرها. قال الله تعالى: ﴿وللَبَسْنَا عَلَيْهِمْ ما يَلْبِسُونَ﴾ [الأنعام 9]. وفي الأمر لَبْسَةٌ، أي لَيْسَ بواضح واللَّبْس: اختلاط الظَّلام ويقال: لابست الأمرَ أُلابِسُه. ومن الباب: اللباس، وهي امرأة الرّجُل؛ والزّوجُ لِباسُها. قال الجعديّ: إذا ما الضَّجيعُ ثَنَى جِيدَها *** تدَاعَتْ فكانت عليه لباسا([7])واللَّبُوس: كلُّ ما يُلبَس من ثيابٍ [و] دِرع. ولابَسْتُ الرّجلَ حتَّى عَرفْت باطنَه. ويستعار هذا فيقال: فيه مَلْبَسٌ، أي مُستمتَعٌ([8]) وبقيَّة. قال: ألا إنَّ بعد العُدْم للمرء قُِنْوةً *** وبعدَ المشيب طولَ عُمرٍ وملبَسا([9])ولِبْسُ الهودج والكعبة: ما عليهما من لِباسٍ، بكسر اللام. (لبط) اللام والباء والطاء أصَيلٌ صحيح يدلُّ على سُقوط وصَرْع. يقال: لُبِط به، إذا صُرِع، ولَبَطَة: اسمُ رجل من هذا. والتَبَطَ الفرسُ، إذا جمَعَ قوائمه. والتَبَط الرّجلُ في أمره وتلبَّط، إذا تحيَّر. قال: ذو مَناديحَ وذو مُلتَبَطٍ *** ورِكابي حيثُ وَجَّهتُ ذُلُلْ (لبق) اللام والباء والقاف أصلٌ صحيحٌ يدلُّ على خَلْط شيء لتطييبه. يقال لبَقْتُ الطعام ولبَّقته، إذا ليَّنتَه وطيَّبتَه. ومن الباب اللَّبِق: الحاذِق بالشيء يَعملُه. ورجلٌ لبِقٌ ولبيق. والمصدر اللَّبَاقة. قال الشَّاعر([10]): * لبيقاً بتصريف القناة بنانيا([11]) * (لبك) اللام والباء والكاف أصلٌ صحيح يدلُّ على خَلْط شيء بشيء. يقال لَبَكتُ على فلانٍ الأمرَ ألْبِكه، إذا خلَطْتَه عليه. وسأل رجلٌ الحسن عن شيء فلم يبيِّنْ([12]) فقال: "لبَّكت عليَّ". ويقال: [لبكت]([13]) الطعام بعسل وغيره، إذا خلطتَهما. قال: إلى رُدُح من الشِّيزَى مِلاءٍ *** لُبابَ البُرِّ يُلبَكُ بالشِّهادِ([14])ومن الباب: ما ذقت عبَكةً ولا لَبَكة. يقولون: هي اللُّقمة من الحَيْس. (لبن) اللام والباء النون أصلٌ صحيح يتفرَّع منه كلمات، وهو اللّبن المشروب. يقال: لبنتُه ألبِنُهُ، إذا سقيته اللَّبن. وفلانٌ لابنٌ، أي عِنده لبن، كما يقال تامر. قال: وغَرَرتَنِي وزعمتَ أنَّكَ *** لابنٌ بالصَّيفِ تامرْ([15])والمُلبِنُ: الكثير اللَّبَن. وناقة لَبِنة: غزيرة. وإذا نَزَلَ لبنُها في ضرعها فهي مُلْبِن، وإن كانت ذاتَ لبنٍ فهي لَبُون، غزيرةً كانت أو بكيئة. ورجلٌ مَلبون، إذا سَفِه عن كثرة شُرب اللَّبَن. وأمَّا الفرس الملبون فالذي يُقْفَى باللَّبَن: يُؤثَر به. ويقال: كم لُبْنُ غنمِك ولِبْنُها، أي كم ذوات الدَّرِّ منها. ومما شذَّ عن هذا الباب [اللَّبن]: وجَع العُنق من الوِساد، يقال رجل لَبِنٌ، إذا كان به ذلك الوجع. ومنه اللَّبِنة من الطِّين. قال ابن السكِّيت: هو أخوه بِلِبَان أمِّه، ولا يقال بلَبَن أمّه، إنَّما اللبن الذي يُشرَب. والذي أنكرَه ابن السِّكِّيتِ فغير مُنكر؛ لأنَّ ذلك مأخوذ من اللَّبن المشروب، كأنَّهما تلابَنا لِباناً، كما يقال تقاتلا قتالاً. وكان ينبغي أن يقول: هو من اللَّبَن، ولكنَّه لا يقال بلبن أمّه إنَّما يقال بِلبان أمِّه. ومما يقارب هذا اللَّبَان: الصدر، بفتح اللام. واللُّبان: الكُندُرُ، كأنَّه لبنٌ يتحلَّب من شجرةٍ. والقياس فيه واحد. ومنه اللُّبَانة، وهي الحاجة. وقد يمكن أن يُحمل على البابِ بضربٍ من القياس، إلاَّ أنَّه إلى الشُّذوذ أقرب. (لبأ) اللام والباء والهمزة كلمتان متباينتان جدّاً. فاللَّبُؤَة: الأنثى من الأُسْد. والكلمة الأخرى اللِّبَأ: الذي يُؤكَل، مقصور مهموز. ويقال: ألْبَأتِ الشّاةُ ولدَها: أرضعته اللِّبأ*، والتبأها ولدُها. ولَبأْتُ القومَ: سقيتهم لِبَأ. وعِشارٌ مَلاَبِئُ، إذا دنا نِتاجُها. ومما شذَّ عن هذا وهو قليل لبَّأْتُ، مثل لبَّيْت؛ وليس بأصل. --------------ـــ ([1]) لأبي ذؤيب في ديوان الهذليين (1: 55) واللسان (لبج). ([2]) وكذا ضبط في المجمل. ويقال "لبجة" أيضاً بالتحريك. ([3]) ديوان الأعشى 104 برواية: "تشوبه بالخلق". ([4]) هذه هي قراءة الجمهور بكسر ففتح. وقرأ مجاهد وابن محيصن وابن عامر بخلاف عنه. "لبدا" بضم ففتح. وقرأ الحسن والجحدري وأبو حيوة وجماعة عن أبي عمرو بضمتين. وقرأ الحسن والجحدري أيضاً بضم اللام وتشديد الباء المفتوحة. فهن أربع قراءات. تفسير أبي حيان (8: 353) وإتحاف فضلاء البشر 425. ([5]) ديوان الأعشى 132 برواية: "يتزند". ([6]) لرؤبة في ديوانه 64 واللسان (لبز). ([7]) في المجمل واللسان (لبس): "تثنت فكانت". ([8]) في الأصل: "ومستمع"، صوابه في المجمل. ([9]) لامرئ القيس في ديوانه 142. وأنشد عجزه في المجمل واللسان (لبس) بدون نسبة. ([10]) هو عبد يغوث بن وقاص الحارثي، في المفضليات (1: 156). ([11]) صدره: * وكنت إذا ما الخيل شمصها القنا * ([12]) في المجمل: "سأل رجل الحسن عن شيء ثم أعاده بغير لفظ الأول". ([13]) التكملة من المجمل. ([14]) لأمية بن أبي الصلت في ديوانه 27 واللسان (رجح، ردح، شيز، لبك، شهد). وقد سبق في (دور، شهد). ([15]) للحطيئة في ديوانه 17 واللسان (لبن). وقد سبق في (تمر).
ـ
المفردات في غريب القرآن
الراغب الأصفهاني · القرن ١١مترجمالحروف: ١٬٠٠٧- اللبن جمعه: ألبان. قال تعالى: ﴿وأنهار من لبن لم يتغير طعمه﴾ [محمد/ 15]، وقال: ﴿من بين فرث ودم لبنا خالصا﴾ [النحل/66]، ولابن: كثر عنده لبن، ولبنته: سقيته إياه، وفرس ملبون، وألبن فلان: كثر لبنه، فهو ملبن. وألبنت الناقة فهي ملبن: إذا كثر لبنها؛ إما خلقة؛ وإما أن يترك في ضرعها حتى يكثر، والملبن: ما يجعل فيه اللبن، وأخوه بلبان أمه، قيل: ولا يقال: بلبن أمه (قال العكبري: وهو أخوه بلبان أمه، لا بلبن
أساس البلاغة
الزمخشري · القرن ١٢مترجمالحروف: ٦٣٨ل ب ن
فلان أيمن من اللبن ولبنت القوم: سقيتهم اللبن وفرس ملبون ولبين: مقتفًى باللبن وهو لابن وتامر وألبن القوم وقوم ملبنون: كثر عندهم وناقة لبون: ذات لبن ونوق لُبْنٌ ولُبُنٌ وكم لُبْنث غنمك وهو أخوه بلبان أمه وتقول: حملتني على لبانها وأرضعتني بلبانها.
وما قضيت منه لبانتي: نهمتي.
واتخذ تلبينة وهي حساء من نخالة.
وجاء فلان يستلبن: يطلب لبناً لضيفه أو عياله.
ومن المجاز:
لسان العرب
ابن منظور · القرن ١٣بلا ترجمةالحروف: ١٥٬٦٤٩اللَّبَنُ: معروف اسم جنس. الليث: اللَّبَنُ خُلاصُ الجَسَدِ ومُسْتَخْلَصُه من بين الفرث والدم، وهو كالعَرق يجري في العُروق، والجمع أَلْبان، والطائفة القليلة لَبَنةٌ. وفي الحديث: أَن خديجة، رضوان الله عليها، بَكَتْ فقال لها النبي، صلى الله عليه وسلم: ما يُبْكِيكِ؟ فقالت: دَرَّت لَبَنةُ القاسم فذَكَرْتُه؛ وفي رواية: لُبَيْنةُ القاسم، فقال لها: أَما تَرْضَيْنَ أَن تَكْفُلَهُ سارة في الجنة؟ قالت:
القاموس المحيط
الفيروزآبادي · القرن ١٥مترجمالحروف: ٩٩٨* ل ب ن * * اللَّبَن * اسم جنس والجمع * ألْبَان * و * اللَّبُون * من الشاء والإبل ذات اللبن غزيرة كانت أم بكيئة والغزيرة * لَبِنة * وقد * لَبِنَتْ * من باب طرب وابن * لَبُون * ولد الناقة إذا استكمل السنة الثانية ودخل في الثالثة والأنثى ابنة لَبُونٍ لأن أمه وضعت غيره فصار لها لبن وهو نكرة ويُعرف باللام فيقال بن * اللَّبُون * و * لَبَنَه * فهو * لابِنٌ * سقاه اللبن وبابه ضرب ونصر ورجل لابن أيضا ذو
تاج العروس
الزبيدي · القرن ١٨مترجمالحروف: ١٥٬٥٩٩: ( اللَّبْنُ ) ، بالفَتْحِ : ( الأَكْلُ الكَثيرُ ) عن أَبي عَمْرٍ و . يقالُ : لَبَنَ من الطَّعامِ لَبْناً صالِحاً : أَكْثَرَ ، وقَوْلُه أَنْشَدَه ثَعْلَب :
ونحنُ أَثافِي القِدْرِ والأَكْلُ سِتَّةٌ جَرَاضِمَةٌ جُوفٌ وأَكْلَتُنا اللَّبْنُيقولُ : نحنُ ثلاثَةٌ ونأْكُلُ أَكْلَ سِتَّة .
( و ) اللَّبْنُ : ( الضَّرْبُ الشَّديدُ ) ؛ ) عن أَبي عَمْرٍ و أَيْضاً . يقالُ : لَبَنَه بالعَصا لَبْناً ، مِن
معجم لين
إدوارد لين · القرن ١٩مترجمالحروف: ١٬٩٠٢بَنَاتُ لَبَنٍ
بَنَاتُ لَبَنٍ ذ [app. The small guts or intestines, in which originate the lacteals;] the intestines in which is the milk. (M, K.) See حَويَّةٌ, termed بَنَاتُ اللَّبَنِ. ― -b2- لَبَنَةٌ [n. un. of لَبَنٌ]. (Az, in TA, art. خرس.)
لَبِنٌ
لَبِنٌ ذ Bricks; (T, S, M, Mgh, Msb, K;) crude, or unburnt, bricks. (MA.)
لِبْنَةٌ
لِبْنَةٌ ذ : see بَنِيقَةٌ.
لُبَانٌ
لُبَانٌ ذ [The
قاموس سالمون
هنري أنتوني سالمون · القرن ١٩مترجمالحروف: ١٬٩٨٦لَبَنَ
لَبَنَ I , U ( n. ac. لَبْن 1 ),
a. Gave a draught of milk to.
b. I , Ate much.
c. [ acc. & Bi ], Struck with.
لَبِنَ
لَبِنَ A ( n. ac. لَبَن 4 ),
a. Had much milk ( sheep ).
لَبَّنَ
لَبَّنَ II ,
a. Made bricks.
أَلْبَنَ
أَلْبَنَ IV ,
a. see ( لَبِنَ ).
تَلَبَّنَ
تَلَبَّنَ V ,
a. Tarried.
اِلْتَبَنَ
اِلْتَبَنَ VIII ,
a. Sucked ( milk ).
اِسْتَلْبَنَ
اِسْتَلْبَنَ X ,
a.
كتاب الله
مستخلص من الاستعمال القرآنيبلا ترجمةالحروف: ١٥٬٥٣٢لبن
لَبِنَ- يَلبَنُ - لَبَن
لَبِنَ- يَلبَنُ + اللبن أو السائل + من الكائنة (المرأة أو البقرة أو الناقة أو الشجرة): نَبَطَ ودرَّ ونزل منها اللبن أو السائل
لَبَنَ َ- يَلبِنُ ويََلْبُنُ+ كائن + اللبن أو السائل + من الكائنة (المرأة أو البقرة أو الناقة أو الشجرة): يحلبها ويستخرج لبنها
لَبَن: اسم فعل من " لَبِنَ- يَلبَنُ ": وهو كذلك بمعنى مفعول:
الجذور المجاورةالمجاورة: ٣١ (الإجمالي: ٤٢)
- سقي
الآيات المشتركة: ٢ · Sakiy: Kaba konmuş sudur
- شرب
الآيات المشتركة: ٢ · İçecek
- أسن
الآيات المشتركة: ١ · Sin diş demektir
- عسل
الآيات المشتركة: ١ · Bal
- فرث
الآيات المشتركة: ١ · Sindirilmiş gıda
- معي
الآيات المشتركة: ١ · Onların ince bağırsakları
- سوغ
الآيات المشتركة: ١ · “Sığa(sad)” kalıba dökülmüş şeydir
- لذذ
الآيات المشتركة: ١ · “Rezak” tatlı üzüm
- خمر
الآيات المشتركة: ١ · Hamr (hı) : Üzümden yapılan içki, şarap demektir
- عبر
الآيات المشتركة: ١ · Abere bir ırmaktan geçerken üstüne basılan taşlar
- دمم
الآيات المشتركة: ١ · Ve kan
- صفو
الآيات المشتركة: ١ · Seçip ayırdı
الآيات التي ورد فيها(٢)
وَإِنَّ لَكُمْ فِي الْأَنْعَامِ لَعِبْرَةً نُسْقِيكُمْ مِمَّا فِي بُطُونِهِ مِنْ بَيْنِ فَرْثٍ وَدَمٍ لَبَنًا خَالِصًا سَائِغًا لِلشَّارِبِينَ
Süt
تحليل الجذر
تعريف الجذر والخلاصة
| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | لبن |
| Yapı | Üçlü |
| Özel Durum | Belirgin fark tespit edilmedi |
| Bağlamsal Yakın Kökler | حلب, رضع, سقى |
| Zıt Kök | فرث |
| Çekirdek Özet 1 | Canlının iç bünyesinde ayrışıp süzülen, tortudan arınmış beyaz ve besleyici saf sıvı |
| Çekirdek Özet 2 | Zıt unsurlar arasından bozulmadan ve lekelenmeden çıkan arı fıtrat ve kusursuz rızık |
| Çekirdek Özet 3 | Karışık ve kirletici ortamlardan saf bilginin, adaletin ve fıtrî düzenin ayrıştırılması |
| Kritik Hata Riski | Kökün yalnızca ticari veya biyolojik bir içecek sayılarak fıtrî saflık ve arınma metaforunun ıskalanması |
التحليل الثنائي
| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| لب | Bir nesnenin en iç, öz, arı ve korunaklı merkezi kısmı; kabuktan ve posadan ayrılmış cevher (karşılaştır: لبب, لبث, لبد, لبس) | ن | Bünyenin en iç katmanındaki arı cevherin akışkanlık, bedensel besin salgısı ve canlılık sürekliliği kazanarak süzülen bir sıvıya dönüşmesi |
التحليل التصويري للحروف
| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| ل | Çoban değneği, üvendire; yöneltme, öğretme, bağlama | Bünyedeki gıdanın belirli bir kanala yönlendirilmesi ve sevk edilmesi |
| ب | Ev, çadır; iç, barınma, içinde olma | Besinin canlının iç haznesinde, batında ve bedensel dokuda barınması |
| ن | Filiz, yılan, balık; süreklilik, çoğalma, canlılık | İç hazneden dışarıya doğru kesintisiz, akıcı ve canlılığı besleyen bir süreklilikle çıkması |
| لبن | İç haznede olgunlaşan özün sevk edilerek hayat veren sürekli bir akışa dönüşmesi | Canlının iç mekanizmasında sindirilen maddelerin en arı kısmının yönlendirilerek canlılığı besleyen saf bir akıntı halinde zuhur etmesi |
الاستعمال التاريخي والمبكر
| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Memeli hayvanların ve insanın memesinden sağılan, kandan ve dışkı atığından süzülmüş beyaz, saf ve besleyici sıvı; kurutulup üst üste dizilen kerpiç tuğla ve bağrın iki memesinin birleştiği sine/göğüs kemiği |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Cahiliye şairi el-A‘şâ, ortak emzirmeyle kurulan sütkardeşliği bağını ve göğsün besleyici değerini şu mısra ile dile getirir: رضيعي لبان ثدي أم تقاسما / بأسحم داج عوض لا نتفرق |
| Erken Arapça kullanım | Muhadram şair Ebü’l-Esved ed-Düelî, süt bağı ve anne terbiyesini anlatırken kökü şöyle zikreder: فإلا يكنها أو تكنه فإنه / أخوها غذته أمه بلبانها; ayrıca erken hadis rivayetlerinde rüya tabirinde sütün fıtrat ve ilimle özdeşleştirilmesi yaygın bir kullanımdır |
المصدر Kitābü’l-ʿAyn, Maqāyīs al-Lugha, el-Müfredât, Lisānü’l-ʿArab.
الطبقة الاشتقاقية السامية
Sami dilleri ailesinde لبن kökü ilksel düzeyde hem renk niteliği olan beyazlığı hem de bu renkle doğrudan bağlantılı somut nesneleri (süt, kerpiç/tuğla, süzülen akışkan) ifade eden kadim bir köktür. Proto-Sami biçiminde *laban- / *libn- olarak yeniden kurulan kök, Batı Sami dillerinde özellikle "beyaz olmak" fiili ve türevleriyle öne çıkar. İbranicede לָבָן (lavan) kelimesi doğrudan "beyaz" sıfatıyken, לְבֵנָה (levenah) kelimesi güneşte kurutularak rengi açılan "kerpiç, tuğla" manasına gelir. Süryanicede ܠܒܰܢ (lban) fiili "beyazlaşmak", ܠܒܶܢܬܳܐ (lebento) ise "tuğla, kerpiç" anlamındadır; süt kavramı için Süryanicede daha çok חֲלָבָא (halba) kökü kullanılırken Arapçada لبن kökü beyaz rengin somutlaşmış zirvesi sayılan "sağılan saf süt" nesnesine hasredilmiş ve sütü türeten ana isim haline gelmiştir. Kökün çöl şartlarında balçığın kalıba dökülüp kurutulmasıyla elde edilen kerpice ad olması da rengin sarımsı-beyaza dönmesi ve harcın yoğrulup saflaştırılmasıyla açıklanır.
درجة الثقة Güçlü
المصدر Brown-Driver-Briggs, HALOT, Payne Smith, David Cohen.
التحليل الاشتقاقي
| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | لبن / لَبَن | Süzülmüş beyaz içecek, göğüs bölgesi (لَبَان), anne sütüyle bağ (لِبَان) ve çamurdan kesilen tuğla (لَبِنَة) arasında saflık, beyazlık ve kalıba girme bağı | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | İbranice לָבָן (lavan), Süryanice ܠܒܰܢ (lban), Akadca labānu | İbranice ve Süryanicede beyazlık ve kerpiç anlamı baskınken, Arapçada beyazlığın bedensel cevheri olan süt anlamı ana gövdeyi kurmuştur | Güçlü |
| Daha geniş dilsel ilişki | Afro-Asyatik katman | Çad ve Berberî dillerinde beyazlık ve parlaklık bildiren bazı köklerle morfolojik yakınlıklar ileri sürülmüştür | Muhtemel |
المصدر Brown-Driver-Briggs, David Cohen, Lisānü’l-ʿArab.
الجذور الشقيقة (التقاليب)
| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| لبن | Anlamlı | Süt, beyazlık, süzülmüş öz | Hayvan veya insandan çıkan saf besleyici sıvı ve kerpiç | Hedef kök; Kur'an'da geçer |
| لنب | Anlamı bulunmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Kur'an'da geçmez; klasik sözlüklerde mühmeldir |
| بلن | Anlamı bulunmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Kur'an'da geçmez; klasik sözlüklerde mühmeldir |
| بنل | Anlamı bulunmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Kur'an'da geçmez; klasik sözlüklerde mühmeldir |
| نلب | Anlamı bulunmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Kur'an'da geçmez; klasik sözlüklerde mühmeldir |
| نبل | Anlamı bulunmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Hedef kökün ters çevrilmiş hali değildir; Kitābü'l-Ayn kaydında müsta'mel olan tek kardeş permütasyondur, Kur'an'da geçmez |
الجذور المجاورة والجذر المضاد
| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| لبن | Merkez | Süzülmüş saf süt | Maddenin özünden süzülerek çıkan, rengi ve tadı tam, besleyici beyaz sıvı | Özün saflığını ve fıtrî besin değerini gösterir |
| حلب | Komşu | Sağma eylemi | Sütün memeden dışarıya mekanik hareketle çekilip alınması fiili | لبن sıvının bizatihi kendisi ve vasfı iken, حلب onu çıkarma ameliyesidir |
| رضع | Komşu | Emme ve süt emzirme | Sütün doğrudan kaynağından ağız yoluyla çekilerek beslenme ilişkisine girmesi | لبن besin maddesi iken, رضع o maddeden beslenme ve kurulan akrabalık bağıdır |
| سقى | Komşu | Sıvı içirme | Canlıya susuzluğunu giderecek herhangi bir sıvıyı sunma | لبن doğrudan besleyici ve doyurucu bir öz iken, سقى genel sıvı verme eylemidir |
| فرث | Zıt | İşkembe pisliği, atık | Sindirim kanalında kalan, besin değeri çekilmiş, atılmaya hazır tortu ve dışkı | لبن saflığı ve gıdayı temsil ederken, فرث atığı ve pisliği temsil eder |
مقابلات المعنى في لغات أخرى
| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | لبن | Süt, saf akışkan öz | Memeden sağılan beyaz gıda sıvısı; kök aynı zamanda saflık ve beyazlık taşır | Kesin |
| Latince | Lac, lactis | Süt | Yalnızca memelilerin ürettiği biyolojik sıvıyı karşılar; kökteki kerpiç veya beyazlık türevlerini dışarıda bırakır | Güçlü |
| İngilizce | Milk | Süt | Biyolojik salgıyı ve mecazen saf besini karşılar; Arapçadaki fıtrat ve kurutulmuş kerpiç anlam katmanını taşımaz | Güçlü |
| Almanca | Milch | Süt | Doğrudan içeceği ve beyaz besleyici sıvıyı karşılar; kavramsal olarak yalnızca gıda alanına sıkışmıştır | Güçlü |
| Fransızca | Lait | Süt | Latince kökenli olup fiziksel sütü ve benzeri emülsiyonları anlatır; semantik saflık metaforunu kısmen yansıtır | Güçlü |
المصدر Oxford Latin Dictionary, Kluge Etymologisches Wörterbuch, Dictionnaire Étymologique Larousse.
الوجوه والنظائر
| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| لَبَنًا | Dünyevi fıtrat ve kudret delili olan arı gıda | Hayvanların sindirim kanallarındaki atık ile kan arasından süzülüp çıkan, içenlerin boğazından kolaylıkla geçen kusursuz besin bağlamı (Nahl 16:66) |
| لَبَنٍ | Uhrevi cennet nimeti, bozulmayan ebedi arılık | Takva sahiplerine vadedilen cennette tadı, kokusu ve kıvamı zamanla bozulmayan, ekşimeye uğramayan saf nehirler bağlamı (Muhammed 47:15) |
سياق الكلام والفقه والتفسير والحديث
| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | Fıtrat ve ilahi kudret delili | Zıt ve kirletici iki unsur (dışkı ve kan) arasından hiçbir leke ve koku bulaşmadan çıkan sütün yaratılış mucizesi oluşu | Tevhid, ilahi inayet ve saf yaratılış düzeni |
| Fıkıh | Süt hısımlığı ve haramlık hükümleri | Emzirme yoluyla oluşan mahremiyet (radâ‘), sütannenin ve sütün sahibinin (lebanü'l-fahl) akrabalık derecesi | Nesep gibi bağ kuran hukuki ve biyolojik geçişkenlik |
| Tefsir | Temsil ve teşbih tahlili | Dünyada bozulan sütün cennette bozulmaz bir nehir olarak tasvir edilmesi ve Nahl suresindeki süzülme nizamı | Saf rızık, fıtratın korunması ve ahiret mükâfatı |
| Hadis | Rüya tabiri ve fıtrat sembolü | Miraç gecesinde Peygamber'e sunulan süt ve şarap kadehleri arasından sütün seçilmesi; rüyada sütün ilimle yorumlanması | İslam fıtratı, saf bilgi ve bozulmamış insan tabiatı |
تحليل النظام الديني والعلمي والسياسي والاقتصادي
| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Fıtrat ve saf din | Hurafeden ve şirkten arınmış saf itikat | Ruhun kirlenmeden beslenmesi | Dışkı ve kan metaforu gibi, bâtıl inanışların arasından saf tevhidin süzülüp korunmasını temsil eder | Güçlü |
| İlmi | Bilgi üretimi ve metodoloji | Ham verilerden saf ve sahih bilginin damıtılması | Zihinsel beslenme ve hakikate ulaşma | Karmaşık, çelişkili ve kaba malumat arasından metodolojik süzgeçle arı hakikatin çıkarılması işlevidir | Güçlü |
| Siyasi | Adalet ve kamu düzeni | Çıkar çatışmalarından arınmış temiz yönetim | Toplumsal bünyeyi ifsat etmeden ayakta tutma | Grupların bencil talepleri ve kan dökücü ihtirasları arasından adil hukukun lekesizce işletilmesidir | Muhtemel |
| İktisadi | Temiz kazanç ve helal üretim | Faizin, sömürünün ve hilenin karışmadığı arı gelir | İktisadi bünyenin fıtrî ve sıhhatli dolaşımı | Piyasanın kirli spekülasyonları ve posa unsurları arasından üretilen tertemiz, kolay tüketilebilir katma değerdir | Güçlü |
التماثل في العلوم العددية والإنسانية
| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Diyaliz, filtrasyon ve kromatografi sistemleri | Karışık bir çözeltiden zar veya süzgeç yardımıyla istenmeyen moleküllerin ayrılarak yalnızca saf ve işlevsel bileşenin ayrıştırılması süreci | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Fıtrat teorisi ve birincil sosyalleşme | Bireyin toplumsal sapmalar, kirlenmeler ve ideolojik baskılar arasından özündeki temiz ahlakı ve masumiyeti koruyarak yetişmesi | Güçlü |
التضييق الخاطئ وخطر الخطأ
| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | لبن kelimesini yalnızca market raflarında satılan, pastörize edilmiş hayvansal bir içecek kategorisine indirgemek |
| Kur'an içi daha geniş anlam | İki zıt, itici ve kirletici unsurun (atık posa ve akıcı kan) tam ortasından zerre kadar lekelenmeden çıkan kusursuz ilahi denge ve bozulmayan fıtrat sembolü |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Ayetlerdeki harikulade biyokimyasal ayrıştırma mucizesini ve cennetteki lezzeti değişmeyen süt ırmağının vadettiği ontolojik bozulmazlık vaadini kavrayamamak; sütün Kur'an'daki fıtrat ve ilim temsilini sıradanlaştırmak |
خلاصة موجَّهة لفهم القرآن
| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Kur'an'ın yaratılış mucizelerini anlatırken kullandığı ayrışma ve saflaşma mekanizmasını gösterir; vahyin, şirk ve cehalet karanlığı içinden insanı nasıl saf bir tevhid gıdasıyla beslediğini kavramak için bu kökün taşıdığı arılık zorunludur. |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | Yaratılıştaki kusursuz tasarımı, nimetlerin hikmetini ve tevhidi vurgulayan kozmolojik ayetlerde (Nahl 16:66) ile ahiretteki kusursuz nimetlerin mahiyetini bildiren tasvir ayetlerinde (Muhammed 47:15) belirleyicidir. |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Çevrenin ve kökenin zorunlu olarak ürünü kirleteceği yönündeki determinist yanılgıyı düzeltir; en kirli ve tehlikeli ortamların (işkembe pisliği ve kan) arasından dahi lekesiz, bembeyaz ve besleyici bir fıtratın var edilebileceğini ispatlar. |
التركيب النهائي والنموذج الرياضي
- Somut anlamCanlının iç organlarında sindirilen gıdaların atık posa ve kandan süzülerek ayrışmasıyla memelerden sağılan beyaz, saf, besleyici ve tortusuz sıvı.
- Soyut anlamBozulma, kirlenme ve sapma potansiyeli taşıyan zıt unsurların tam merkezinden lekesiz, katıksız ve ebediyen tatlı kalan bir fıtratın ve saf hakikatin doğuşu.
- Sistematik karşılıkSosyal, hukuki veya ilmi yapılarda kaba tortuların ve yıkıcı unsurların ayıklanarak bünyeyi diri tutan saf nizamın ve helal rızkın üretilme mekanizması.
- LaTeX modeli
- LaTeX açıklamasıModelde canlının tükettiği toplam gıda maddesini, atık posayı (işkembe pisliğini), ise kan dolaşımını simgeler; aradaki fark kümesi süzülme süreci ile saf ve lekesiz süte dönüşür. İkinci bağıntı ise zaman türevinin sıfır olmasıyla sütünün cennet nehirlerinde ekşimeye, tat bozulmasına ve nitelik kaybına uğramayan ebedi kararlılığını ifade eder.