محل
م - ح - ل
جذر- الورود: ١
- الآيات: ١
- الصيغ: ١
- المعاجم: ١٢
معناه في القرآن: Komplo
ملاحظاتي
المعاجم(١٢)
كتاب العين
الخليل بن أحمد · القرن ٨مترجمالحروف: ٦٬١٢٨باب الحاء واللام والميم معهما
ح م ل، ح ل م، م ل ح، م ح ل، ل ح م كلهن مستعملات
حمل:
الحَمَلُ: الخَروف، والجميع الحُمْلانُ. والحَمَلُ: برُجْ ٌمن البُرُوج الاثنَيْ عشر.
والفعل حَمَلَ يَحْمِلُ حَمْلاً وحُمْلاناً. ويكون الحُمْلان أجْراً لما يُحْمَل.
والحُمْلان: ما يُحْمَلُ عليه من الدَّوابِّ في الهِبَة خاصَّةً.
وتقول: إني لأَحمِلُه على أمرٍ فما يَتَحَمَّل، وأُحَمِّله أمراً فما يَتَحَمَّل، وإنَّه
الصحاح
الجوهري · القرن ١٠مترجمالحروف: ١٬٠٠٢المَحْلُ: الجَدبُ، وهو انقطاع المطر ويُبْسُ الأرض من الكلإ. يقال: بلدٌ ماحِلٌ، وزمانٌ ماحلٌ، وأرضٌ مَحْلٌ وأرضٌ مُحُولٌ. يريدون بالواحد الجمع. وقد أَمْحَلَتْ. قال ابن السكيت: أَمْحَلَ البلدُ فهو ماحِلٌ، ولم يقولوا مُمحِلٌ. وربَّما جاء ذلك في الشعر. قال حسَّان بن ثابت:
إمَّا تَرَيْ رأسي تَغَيَّرَ لـونُـهشَمَطاً فأصبَحَ كالثغامِ المُمْحِلِ
وأَمْحَلَ القومُ: أجدبوا. والمَحْلُ: المكرُ والكيد.
تهذيب اللغة
الأزهري · القرن ١٠بلا ترجمةالحروف: ٢٨٬٥٧٠ح ل م
حمل ، حلم ، لحم ، لمح ، ملح ، محل : مستعملات .
حمل : قال الليث : الحَمَلُ الخروف والجميع الْحُمْلاَنُ . والحَمَلُ بُرْجٌ من بُرُوجِ السَّمَاءِ ، أوله الشَّرْطانِ وهما قرْنَا الحَمَل ثم البُطيْن
ثلاثة كَوَاكِب ثم الثُّريا وهي أَلْيَةُ الحَمَل ، هذه النجومُ على هذه الصفة تسمى حَمَلاً .
سلمة عن الفرَّاء : المُحَامِلُ الذي يَقْدر على جوابك فيدعُه إبقاءً على مودتك ، والمُجَامِل الذي لا يَقْدر
مقاييس اللغة
ابن فارس · القرن ١١مترجمالحروف: ٤٬٦١٢(باب الميم والحاء وما يثلثهما)
(محز) الميم والحاء والزاء ليس بشيء، على أنهم يقولون: المَحْز: النِّكاح، ومَحَزَها مَحْزاً.
(محش) الميم والحاء والشين أصلٌ صحيح يدلُّ على إحراق النار شيئاً حتى ينسحِجَ جِلدُه. يقال: مَحَشَت النارُ الشيءَ تَمْحَشُه. وامتَحَشَ الخبزُ: احتَرق. وروى ابنُ السِّكِّيت: أمْحَشَهُ الحَرُّ. ويقال: امتحَشَ، إذا غَضِب؛ ومعناه أنَّ الغضبَ لحرارته بَلَغَ ذلك المبلغ، كأنّه أحرَق.
المفردات في غريب القرآن
الراغب الأصفهاني · القرن ١١مترجمالحروف: ٦٢٤- قوله تعالى: ﴿وهو شديد المحال﴾ [الرعد/13] أي: الأخذ بالعقوبة، قال بعضهم: هو من قولهم محل به محلا ومحالا: إذا أراده بسوء، قال أبو زيد: محل الزمان: قحط (انظر: الأفعال 4/149)، ومكان ماحل ومتماحل، وأمحلت الأرض، والمحالة: فقارة الظهر، والجمع: المحال، ولبن ممحل: قد فسد، ويقال: ماحل عنه. أي: جادل عنه، ومحل به إلى السلطان: إذا سعى به، وفي الحديث: (لا تجعل القرآن ماحلا بنا) (انظر: النهاية 4/303؛ وغريب
أساس البلاغة
الزمخشري · القرن ١٢مترجمالحروف: ١٬٠٢٥م ح ل
أصابهم محلٌ ومحولٌ.
وقد أمحلت الأرض وأمحل أهلها.
وبلد وزمان ما حلٌ وممحلٌ وعن ابن دريد: أمحل الله الأرض وأرض محلٌ وأرضون محل ومحولٌ وأمحال.
ومحل به إلى السلطان: سعى به.
وفي الدعاء " ولا تجعله علينا ماحلاً مصدّقاً ".
وإنه لحوّل قلّب دحل محل: محتال كبّاد وهو يتمحّل: يحتال وماحله: كايده " وهو شديد المحال ".
ورجل متماحل: فاحش الطول.
وبلد متماحل:
لسان العرب
ابن منظور · القرن ١٣مترجمالحروف: ١٠٬٢٦٤المَحْلُ: الشدّة. والمَحْلُ: الجوع الشديد وإِن لم يكن جَدْب. والمَحْل: نقيض الخِصْب، جمعه مُحول وأَمْحال. الأَزهري: المُحولُ والقُحوطُ احتباس المطر. وأَرض مَحْلٌ وقَحْطٌ: لم يصبها المطر في حينه. الجوهري: المَحْل الجدبُ وهو انقطاع المطر ويُبْسُ الأَرض من الكَلإِ. غيره قال: وربما جمع المَحْل أَمْحالاً؛ وأَنشد:
لا يَبْرَمُون، إِذا ما الأُفْقُ جلَّله
صِرُّ الشتاء من الأَمْحال كالأَدَمِ
ابن السكيت:
القاموس المحيط
الفيروزآبادي · القرن ١٥مترجمالحروف: ٨٣١* م ح ل * * المَحْلُ * الجدب وهو انقطاع المطر ويبس الأرض من الكلإ يقال بلد * مَاحِلٌ * وزمان * مَاحِلٌ * وأرض * مَحْلٌ * وأرض * مُحُولٌ * كما قالوا أرض جدبة وأرض جدوب يريدون بالواحد الجمع وقد * أمْحَلَتْ * و * أَمْحَلَ * البلد فهو * مَاحِلٌ * ولم يقولوا * مُمْحِلٌ * وربما قالوه في الشعر و * أَمْحَلَ * القوم أجدبوا و * المَحْلُ * المكر والكيد يقال * مَحَلَ * به إذا سعى به إلى السلطان فهو * مَاحِلٌ
تاج العروس
الزبيدي · القرن ١٨مترجمالحروف: ٧٬٩٤٠المحل: المكر والكيد، ومنه المحال، بالكسر، على ما يأتي. المحل: الغبار، عن كراع. المحل: الشدة والجوع الشديد، وإن لم يكن جدب. المحل: الجدب، وهو انقطاع المطر ويبس الأرض من الكلأ، والجمع محول. يقال: زمان ماحل، قال الشاعر:
والقائل القول الذي مثلـه يمرع منه الزمن الماحل ومكان ماحل، وبلد ماحل. وأرض محل وقحط: لم يصبها المطر في حينه. أرض محلة ومحول، كصبور هكذا هو في المحكم،
المحل: المكر والكيد، ومنه المحال، بالكسر، على ما يأتي. المحل: الغبار، عن كراع. المحل: الشدة والجوع الشديد، وإن لم يكن جدب. المحل: الجدب، وهو انقطاع المطر ويبس الأرض من الكلأ، والجمع محول. يقال: زمان ماحل، قال الشاعر: والقائل القول الذي مثلـه يمرع منه الزمن الماحل ومكان ماحل، وبلد ماحل. وأرض محل وقحط: لم يصبها المطر في حينه. أرض محلة ومحول، كصبور هكذا هو في المحكم، وفي الصحاح بضم الميم، قال: كما يقال: بلد سبسب وبلد سباسب، وأرض جدبة وأرض جدوب؛ يريدون بالواحد الجمع، قال ابن سيده: وأرى أبا حنيفة حكى أرض محول، بضم الميم، وأرضون محلة ومحل، ومحول. أرض ممحلة وممحل، الأخيرة على النسب. قال الأزهري: عن ابن شميل: أرض ممحال، قال الأخطل: وبيداء ممحال كأن نعامـهـا بأرجائها القصوى أباعر همل قال ابن سيده: وقد حكي: محلت الأرض ككرمت ومنعت. قال ابن السكيت: أمحل البلد فهو ماحل، ولم يقولوا ممحل، قال: وربما جاء في الشعر، وهو قليل، قال حسان رضي الله تعالى عنه: إما ترى رأسي تغير لـونـه شمطا فأصبح كالثغام الممحل أمحل القوم: أجدبوا واحتبس عنهم المطر حتى مضى زمان الوسمي فكانت الأرض محولا، ويقال: قد أمحلنا منذ ثلاث سنين. والمتماحل: الطويل المضطرب الخلق من الإبل، يقال: ناقة متماحلة، وبعير متماحل: طويل بعيد ما بين الطرفين مساند الخلق مرتفعه، ومنا أي من الرجال، قال أبو ذؤيب: وأشعث بوشي شفينا أحاحه غداتئذ ذي جردة متماحل قال الجوهري: هو من صفة أشعث. قلت: والبوشي: الكثير العيال، والأحاح: ما يجده في صدره من غيظ، والجردة: بردة خلق، والمتماحل: الطويل. المتماحل: المتباعدة الأطراف من الدور، يقال: سبسب متماحل، ومفازة متماحلة، وأنشد ابن بري: بعيد من الحادي إذا ما تـدفـعـت بنات الصوى في السبسب المتماحل وقد تماحلت بهم الدار: أي تباعدت، أنشد ابن الأعرابي: وأعرض إني عن هواكن معرض تماحل غـيطـان بـكـن وبـيد
دعا عليهن حين سلا عنهن بكبر أو شغل أو تباعد. وتمحل له: احتال، هكذا هو في الصحاح. قال الأزهري: وأما قول الناس: تمحلت مالا لغريمي، فإن بعض الناس ظن أنه بمعنى احتلت، وقدر أنه من المحالة بفتح الميم، وهي مفعلة من الحيلة، ثم وجهت الميم فيها وجهة الميم الأصلية فقيل: تمحلت، كما قالوا: مكان، وأصله من الكون، ثم قالوا: تمكنت من فلان، ومكنت فلانا من كذا، قال: وليس التمحل عندي ما ذهب إليه في شيء، ولكنه من المحل، وهو السعي، كأنه يسعى في طلبه ويتصرف فيه، والمحل: السعاية من ناصح وغير ناصح. تمحل له حقه: تكلفه له، والذي في المحكم: ومحل لفلان حقه: تكلفه له. الممحل، كمعظم: المطول، وبه فسر قول جندل الطهوي: عوج تساندن إلى ممحل فعم وأسنان قرا مهلل ومن اللبن: الآخذ طعم الحموضة أو ما حقن فلم يترك يأخذ الطعم وشرب، وقال الأصمعي: إذا حقن اللبن في السقاء فذهبت عنه حلاوة الحلب لم يتغير طعمه، فهو سامط، فإن أخذ شيئا من الريح فهو خامط، فإن أخذ شيئا من طعم فهو الممحل، وأنشد الجوهري للراجز: ما ذقت ثفلا منذ عام أول إلا من القارص والممحل قال ابن بري: الرجز لأبي النجم يصف راعيا جلدا، وصوابه: ما ذاق ثفلا، وقبله: صلب العصا جاف عن التغزل يحلف بالله سوى التحلل والثفل: طعام أهل القرى من التمر والزبيب ونحوهما. والمحال، ككتاب: الكيد والقوة، وبه فسر قول عبد المطلب بن هاشم: لا يغلبن صليبـهـمء ومحالهم غدوا محالك أي: كيدك وقوتك. وروم الأمر بالحيل وقد محل به يمحل محلا. أيضا: التدبير. أيضا: المكر بالحق، وبه فسر الشعبي: شديد المحال وقال الأعشى: فرع نبع يهتز في غصن المج د غزير الندى شديد المحـال أي شديد المكر، وقال ذو الرمة: ولبس بين أقـوام فـكـل أعد له الشغازب والمحالا
أيضا: القدرة، وبه فسر أيضا: شديد المحال . قال ابن عرفة: المحال: الجدال، ماحل: أي جادل. قيل: المحال: العذاب، وأيضا: العقاب، وبهما فسر أيضا: شديد المحال . المحال من الناس: العداوة. قيل: هو مصدر ماحله بمعنى المعاداة، كالمماحلة. أيضا: القوة، وبه فسر أيضا: شديد المحال ، نقله الأزهري. أيضا: الشدة، كالمحل، كالمهاد والمهد والفراش والفرش. أيضا: الهلاك، قال ثعلب أصله أن يسعى بالرجل ثم ينتقل إلى الهلكة. أيضا: الإهلاك، وبه فسر أيضا: شديد المحال . وروى الأزهري بسنده عن قتادة قال: شديد المحال : أي شديد الحيلة. وروى عن ابن جريج: أي شديد الحول، قال: وقال أبو عبيد: أراه أراد المحال بفتح الميم، كأنه قرأه كذلك، ولذلك فسره بالحول. وقال القتيبي: أصل المحال الحيلة وبه فسر الآية، ورد ذلك الأزهري وغلطه، قال: وأحسبه توهم أن ميم المحال ميم مفعل، وأنها زائدة، وليس الأمر كما توهمه؛ لأن مفعلا إذا كان من بنات الثلاثة فإنه يجيء بإظهار الواو والياء، مثل المرود والمزود والمجول والمحور والمزيل والمعير وما شاكلها، قال: وإذا رأيت الحرف على مثال فعال أوله ميم مكسورة فهي أصلية، مثل ميم مهاد، وملاك، ومراس، وما أشبهها. وقال الفراء في كتاب المصادر: المحال: المماحلة، يقال في فعلت محلت أمحل محلا، قال: وأما المحالة فهي مفعلة من الحيلة. قال الأزهري: وقرأ الأعرج: وهو شديد المحال بفتح الميم، قال: وتفسيره عن ابن عباس يدل على الفتح لأنه قال: المعنى وهو شديد الحول. ومحل به - مثلثة الحاء - محلا ومحالا: كاده بسعاية ولم يعين ابن الأعرابي إلى السلطان: سعة به وكاده أم إلى غيره، وأنشد: مصاد بن كعب والخطوب كثيرة ألم تر أن الله يمحل بـالألـف وقال عدي: محلوا محلهم بصرعتنا العا م فقد أوقعوا الرحى بالثفال أي مكروا وسعوا، وقال الأزهري: المحل هو السعي من ناصح وغير ناصح. وقال ابن الأنباري: سمعت أحمد بن يحيى يقول: المحال مأخوذ من قول العرب: محل فلان بفلان: أي سعى به إلى السلطان وعرضه لأمر يهلكه، فهو ماحل ومحول، والماحل: الساعي، يقال: محلت بفلان أمحل: إذا سعيت به إلى ذي سلطان حتى توقعه في ورطة ووشيت به. وماحله مماحلة ومحالا: قاواه حتى يتبين أيهما أشد فمحله محلا: إذا غلبه. والمحالة: البكرة العظيمة التي يستقي بها الإبل، كالمحال بغير هاء، وكثيرا ما تستعملها السفارة على البئار العميقة، وهي مفعلة لا فعالة، بدليل جمعها على محاول، سميت لأنها تدور فتنقل من حالة إلى حالة، قال ابن بري: فحقه أن يذكر في حول، وأنشد الجوهري لحميد الأرقط: يردن والليل مـرم طـائره مرخى رواقاه هجود سامره ورد المحال قلقت محاوره المحالة أيضا: الفقرة من فقر البعير، هي أيضا مفعلة لا فعالة، قيل: إنها منقولة من المحالة التي هي البكرة. ج: محال، بحذف الهاء، جج: محل، بالضم، وأنشد ابن الأعرابي: كأن حيث تلتقي منه المحل من قطريه وعلان ووعل يعني قرون وعلين ووعل، شبه ضلوعه في اشتباكها بقرون الأوعال. المحالة أيضا: الخشبة التي يستقر، كذا في النسخ والصواب: يستقي عليها الطيانون سميت بفقارة البعير فعالة، وقيل: مفعلة؛ لتحولها في دورانها. من المجاز: المحال: ضرب من الحلي يصاغ مفقرا، أي محززا على تفقير وسط الجراد، قال:
محال كأجواز الجراد ولؤلؤ من القلقي والكبيس الملوب ورجل محل: لا ينتفع به، شبه بالجدب من الأرضين التي لا كلأ بها. والممحلة، كمرحلة: شكوة اللبن، عن شمر، زاد غيره: يمحل فيها اللبن. المحل، ككتف: من طرد حتى أعيا، قال العجاج: تمشي كمشي المحل المبهور في النوادر: رأيته متماحلا وماحلا وناحلا: أي متغير البدن. قال اللحياني عن الكسائي: يقال: محلني يا فلان: أي قوني. وفي كلام علي رضي الله تعالى عنه: إن من ورائكم أمورا متماحلة ردحا، وبلاء مكلحا مبلحا، أي فتنا طويلة المدة، وقيل: يطول شرحها وأيامها ويعظم خطرها، ويشتد كلبها، وقيل: يطول أمرها، وليس بحديث كما توهمه الجوهري، قال شيخنا: قد تقرر أن ما يقوله الصحابي - ولا سيما مما لا مجال للرأي فيه - من قبيل الحديث المرفوع، وكلام الصحابة رضي الله تعالى عنهم داخل في الحديث كما علم في علوم الاصطلاح، فما قاله الجوهري صحيح، ولا أمور بالرفع كما غيره الجوهري فإن الرواية بالنصب، كما في النهاية والأساس والعباب والمحكم. ومما يستدرك عليه: المحل: الجوع الشديد، والبعد. وجمع المحل - نقيض الخصب - محول وأمحال، قال: لا يبرمون إذا ما الأفق جلـلـه صر الشتاء من الأمحال كالأديم وأرض محولة: لا مرعى بها ولا كلأ، كما في التهذيب. وأمحل المطر: احتبس. وأمحل الله الأرض. وفتنة متماحلة: متطاولة لا تنقضي، وهو مجاز. وتمحل الدراهم: انتقدها. والمحول، كصبور: الساعي. وهو يماحل عن الإسلام: أي يماكر ويدافع ويجادل. والمحال، بالكسر: الغضب وبه فسر: شديد المحال . وروى الأزهري عن سفيان الثوري في تفسير قوله تعالى: شديد المحال أي شديد الانتقام. ويقال: إنه لدحل محل، ككتف فيهما: أي محتال ذو كيد، عن الأصمعي. وتمحل لي خيرا: أي اطلبه. . ومماحلة الإنسان: مناكرته إياه ينكر الذي قاله. ومحل فلان بصاحبه: إذا بهته، وقال: إنه قال شيئا لم يقله. والماحل: الخصم المجادل. وذات الأماحل: موضع قرب مكة، قال بعض الحضريين: جاب التنائف من وادي سكاك إلى ذات الأماحل من بطحاء أجـياد نقله ياقوت.
معجم لين
إدوارد لين · القرن ١٩مترجمالحروف: ٨٤١أَمْحَلَتِ النُّجُومُ
4 أَمْحَلَتِ النُّجُومُ ذ The stars set aurorally and brought no rain. (S, K * in art. خوى.)
تَمَحَّلْتُ مَالًا بِغَيْرِ ثَمَنٍ
5 تَمَحَّلْتُ مَالًا بِغَيْرِ ثَمَنٍ ذ I laboured to acquire property without price: (Msb:) or, accord. to Az, تَمَحَّلَ مَالًا means he laboured, and exercised art or management, in seeking [to acquire] property. (TA.) See also تَعَلَّثَ.
قاموس سالمون
هنري أنتوني سالمون · القرن ١٩مترجمالحروف: ١٬٨٣٩مَحَلَ
مَحَلَ A ( n. ac. مَحْل 1 , مُحُوْل 27 ),
a. Was barren.
b. ( n. ac. مَحْل 1 , مِحَاْل 23 ) [ Bi & Ila ], Injured, did an ill turn to, lost the favour of.
مَحِلَ
مَحِلَ A ( n. ac. مَحْل 1 ),
a. see supra (b) .
مَحُلَ
مَحُلَ U ( n. ac. مَحَاْلَة 22t ),
a. see supra (a) , ( b ).
مَحَّلَ
مَحَّلَ II ,
a. Strengthened, invigorated.
مَاْحَلَ
مَاْحَلَ III ,
a. Intrigued against.
b.
كتاب الله
مستخلص من الاستعمال القرآنيمترجمالحروف: ٢٧٬٠٧٤محل
مَحَلَ - يَمْحَلُ (مَحِلَ - يَمْحَلُ) - مِحَال
مَحَلَ - يَمْحَلُ (مَحِلَ - يَمْحَلُ) + كائن + بـِ كائن: يمكر ويكيد له بخفاء ليصيبه بسوء، وخاصة لقطع الخير والرزق عنه: مثلاً بحصره أو بالوشاية لدى صاحب عمله أو بقطع الماء عن زرعه
مِحَال: اسم فعل مبالغة على وزن " فِعال " من " مَحَلَ - يَمْحَلُ ":المكر والكيد الخفي الشديد المؤدي إلى قطع الرزق
الصيغ(١)
الجذور المجاورةالمجاورة: ١٢ (الإجمالي: ١٨)
- رعد
الآيات المشتركة: ١ · Gürleyen bulut demektir
- صعق
الآيات المشتركة: ١ · Yıldırım demektir
- جدل
الآيات المشتركة: ١ · Cedle havan tokmağı demektir
- صوب
الآيات المشتركة: ١ · Sağanak yağmur demektir
- حمد
الآيات المشتركة: ١ · Hamd: Cümle kapısı demektir
- سبح
الآيات المشتركة: ١ · Sebhe, omuzlara atılan, esen rüzgarda kanatlar gibi açılan…
- شدد
الآيات المشتركة: ١ · Sicim bağıdır
- خوف
الآيات المشتركة: ١ · Havf : “Hafe” korkulduğu zaman saklanmak için takınılan…
- ملك
الآيات المشتركة: ١ · Melekut, tüm kainatı mülk olarak varlığını ifade eder
- رسل
الآيات المشتركة: ١ · Saçak demektir
- شيأ
الآيات المشتركة: ١ · Şey
- أله
الآيات المشتركة: ١ · Lah bir şeyi kapatmak için üstüne örtülen örtü demektir
الآيات التي ورد فيها(١)
وَيُسَبِّحُ الرَّعْدُ بِحَمْدِهِ وَالْمَلَائِكَةُ مِنْ خِيفَتِهِ وَيُرْسِلُ الصَّوَاعِقَ فَيُصِيبُ بِهَا مَنْ يَشَاءُ وَهُمْ يُجَادِلُونَ فِي اللَّهِ وَهُوَ شَدِيدُ الْمِحَالِ
Komplo
تحليل الجذر
تعريف الجذر والخلاصة
| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | محل |
| Yapı | Üçlü |
| Özel Durum | Belirgin fark tespit edilmedi |
| Bağlamsal Yakın Kökler | مكر, كيد, حول |
| Zıt Kök | خصب |
| Çekirdek Özet 1 | Yağmurun kesilmesi, toprağın kuruyup çoraklaşması ve darlık meydana gelmesi |
| Çekirdek Özet 2 | İlahi kudretin karşı konulamaz gücü, hile ve tuzakları boşa çıkaran kuşatıcı yaptırımı |
| Çekirdek Özet 3 | Varlık zeminindeki kuraklaşma ve tükeniş ile mutlak iradenin karşı konulamaz cezalandırma kudreti arasındaki yapısal zorunluluk |
| Kritik Hata Riski | Kökü yalnızca sıradan bir insani hile veya komplo derekesine indirgeyerek ilahi sıfat bağlamındaki mutlak cezalandırma ve kudret boyutunu gözden kaçırmak |
التحليل الثنائي
| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| مح | Tüketme, silme, aşındırma, içindekini boşaltıp kurutma; nitekim محو kökünde izi silip yok etme, محق kökünde bereketi ve varlığı kökten tüketme, محص kökünde arıtıp ayıklayarak fazlalıkları giderme ve محن kökünde şiddetli zorlukla sınayıp tüketme anlamları belirgindir. | ل | Çekirdekteki tüketme ve kurutma hareketine yöneliş, sertlik, devamlılık ve dışa dönük kesin bir bağlama/kuşatma boyutu eklenerek bir canlının veya toprağın hayat bağlarını kurutma, çoraklaştırma, arkadan kuşatıcı bir baskıyla güçsüz bırakma veya karşı konulamaz bir tedbirle hasmı çaresiz kılma anlamı belirginleşmiştir. |
التحليل التصويري للحروف
| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| م | su; akış, çokluk, derinlik | Hayatın temeli olan sıvıyı, canlılık akışını ve bu akışın çekilme potansiyelini temsil eder. |
| ح | çit, duvar; çevirme, koruma, ayırma | Sınır çekme, hayat alanını bloke etme, dışarıdan veya içeriden kuşatma hareketini simgeler. |
| ل | çoban değneği, üvendire; yöneltme, öğretme, bağlama | Harekete yön verme, bağlayıcı bir güç uygulama ve kontrolü ele alma unsurunu katar. |
| محل | Suyun kesilip sınır çekilmesi ve kuşatıcı bir güçle hayat bağlarının kilitlenmesi | Canlılık kaynağının çekilmesiyle (su imgesi) başlayan sürecin sınırlandırılıp (çit imgesi) karşı konulamaz bir yönlendirici güçle (değnek imgesi) baskı altına alınmasını ve hasmın hareket imkânının tüketilişini resmeder. |
الاستعمال التاريخي والمبكر
| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Yağmurun kesilmesi sebebiyle yeryüzünün kuruması, ot ve bitkinin tükenip toprağın çoraklaşması (kuraklık ve kıtlık hali); ayrıca omurga kemiği anlamındaki kullanım. |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Nâbiğa ez-Zübyânî kurak ve bereketsiz zamanı överken bolluğa kavuşulan dönemi tasvir eder: يُمْرعُ منه الزَّمَنُ الماحِلُ |
| Erken Arapça kullanım | Kuraklık ve darlık tasvirinde kullanılan bir erken dönem şiirinde kış soğuğu ve kuraklığın deriyi andıran sertliği şöyle aktarılır: لا يَبْرَمُون إذا ما الأفقُ جَلَّلـه / صِرُّ الشتاء من الأَمحال كالأَدَم |
المصدر Kitābü’l-ʿAyn, Maqāyīs al-Lugha, Lisān al-ʿArab.
الطبقة الاشتقاقية السامية
Sami dil ailesinde محل biçimi özellikle Güneybatı Sami (Arapça) sahasında kuraklık, çoraklık, tükeniş ve buna bağlı olarak gelişen mekr, koğuculuk veya tuzak kurma anlamlarıyla öne çıkar. Kökün biliteral temelini oluşturan مح matrisi, Kuzeybatı Sami (İbranice ve Ârâmîce/Süryanice) zemininde silme, yok etme, kazıma ve kurutma kökleriyle (İbranice מחה - māḥāh, Süryanice ܡܚܐ - mḥā) doğrudan örtüşür. Üçüncü seslem olan ل sesinin eklenmesiyle Arapçada türeyen gövde, yağışsızlık sebebiyle bitki örtüsünün tamamen yok olması halini somutlamış; buradan da hasmın dayanaklarını kurutup onu ansızın ve karşı konulamaz bir çaresizlik içinde yakalama biçimindeki mecazi ve hukuki semantik alana geçmiştir. Diğer taraftan Klasik Arap filologlarının bir kısmı Kur'an'daki formu kök harfi kabul ederken, bir kısmı da kökü dönüştürme ve kudret anlamındaki حول ile irtibatlandırıp mîm harfini zâide saymıştır; ancak Sami dillerindeki tüketme ve güçten düşürme matrisi kökün özgün bir üçlü yapı olarak da köklü bir anlama sahip olduğunu doğrulamaktadır.
درجة الثقة Güçlü
المصدر Maqāyīs al-Lugha, Brown-Driver-Briggs, Payne Smith, Lisān al-ʿArab.
التحليل الاشتقاقي
| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | Toprağın kuruyup bitkisiz kalması anlamındaki kuraklık çekirdeğinden güçsüzleştirme ve cezalandırma türetimi | Somut düzlemdeki yağmursuzluk ve gıdasızlık hali, soyut düzlemde hasmın imkânlarını tüketerek onu çaresiz bırakma ve şiddetli yaptırıma uğratma anlamına evrilmiştir. | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | İbranice ve Süryanicedeki yok etme, silme ve vurma kökleriyle semantik akrabalık | Çekirdekteki tüketme, yok etme ve aşındırma dinamiği Sami dillerinde mevcuttur; ancak kuraklık ve mekr eksenli üçlü kök formu Arapçada özelleşmiştir. | Güçlü |
| Daha geniş dilsel ilişki | Veri bulunamadı | Afro-Asyatik çerçevenin Sami dışı kollarında doğrudan bu üçlü kök dizilimine dayanan doğrulanabilir bir paralellik tespit edilememiştir. | Veri bulunamadı |
المصدر Maqāyīs al-Lugha, Lisān al-ʿArab, Brown-Driver-Briggs.
الجذور الشقيقة (التقاليب)
| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| محل | Anlamlı | Kuraklık, çoraklık, hasmı tüketip çaresiz bırakma | Yağmurun kesilmesiyle oluşan fiziksel kıtlık; hasmın aleyhine gizli çaba gösterip onu şiddetle cezalandırma. | Hedef köktür. |
| ملح | Anlamlı | Tuzlu olmak, tatlılığın zıddı; güzellik | Suyun veya maddenin tuzlanarak yoğunlaşması, tadının başkalaşması; mizahta veya görünüşte letafet. | Kur'an'da geçer; sıvının özünün başkalaşması yönüyle ortak maddesel etki taşır. |
| حمل | Anlamlı | Yüklenmek, taşımak, gebe olmak | Bir ağırlığı üstüne alıp bir yerden bir yere nakletme, bünyesinde barındırma. | Kur'an'da geçer; harflerin kalb yoluyla zıt baskı ilişkisidir. |
| حلم | Anlamlı | Akıl, vakar, sabır; rüya görmek | Öfkeyi kontrol altında tutma, acele etmeme olgunluğu; uykuda görülen düş. | Kur'an'da geçer; gücü tutma ve içselleştirme durumudur. |
| لمح | Anlamlı | Hızlıca bakmak, parıldamak | Göz ucuyla bir anlık görmek; şimşeğin aniden parlayıp sönmesi. | Kur'an'da geçer; anilik ve algı keskinliği taşır. |
| لحم | Anlamlı | Et, etle kaplamak, birbirine bitiştirmek | Canlı dokusu; savaşa tutuşup iç içe girmek, kumaşı sık dokumak. | Kur'an'da geçer; organik bütünleşme ve yoğunlaşma ifade eder. |
الجذور المجاورة والجذر المضاد
| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| محل | Merkez | Kuraklaştırma, tüketme, karşı konulamaz cezalandırıcı güç | Hasmın dayanaklarını tamamen kurutup onu hiç beklemediği biçimde mutlak çaresizliğe sevk eden kuşatıcı güç. | Kur'an'da ilahi bir sıfat tamlamasında yer alır. |
| مكر | Komşu | Hile, gizli plan | İyilik veya kötülük amacıyla birine hissettirmeden arkasından plan yürütme durumudur; محل kadar doğrudan fiziksel tüketme ve mutlak kudret boyutu içermez. | Niyet ve gizli planlama ekseni baskındır. |
| كيد | Komşu | Tuzak kurma, ince tedbir | Belli bir amaca ulaşmak için ince ve ayrıntılı çaba sarf etmek; hasmı zayıf yerinden yakalama iradesidir. | Planın inceliği ve tedbirlilik öne çıkar. |
| حول | Komşu | Güç, dönüşüm, hareket yeteneği | Bir durumdan diğerine dönüştürme ve etkileme kuvvetidir; kökteki zâide mîm tartışmasında bu anlama bağlanır. | Değiştirme ve dönüştürme potansiyelidir. |
| خصب | Zıt | Bolluk, bereket, yeşillik | Toprağın bol su alarak canlanması, otların ve rızkın çoğalması halidir. | Kuraklığın ve kıtlığın doğrudan zıddıdır. |
مقابلات المعنى في لغات أخرى
| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | محل | Kuraklık, çoraklık; şiddetli tuzak ve cezalandırma gücü | Canlılık kaynağının kesilmesiyle oluşan çaresizlik ve hasmı her yönden kuşatan karşı konulamaz kudret. | Kesin |
| Latince | sterilitas, ultio | Kısırlık/kuraklık; intikam ve cezalandırma gücü | Fiziksel kuraklığı ve ardından gelen kaçınılmaz cezai yaptırımı karşılar; ilahi mutlak kuşatıcılığı tam yansıtmaz. | Güçlü |
| İngilizce | drought; devastating power, retribution | Kuraklık; kahredici güç, karşı konulamaz ceza | Toprağın kurumasını ve hasmın tuzaklarını altüst eden mutlak yaptırımı verir; koğuculuk nüansı dışarıda kalır. | Güçlü |
| Almanca | Dürre, Unfruchtbarkeit; unentrinnbare Vergeltung | Kuraklık; kaçınılmaz ilahi ceza ve yaptırım | Somut kuraklık ile hasmı çaresiz bırakan üstün kudret hareketini karşılar. | Güçlü |
| Fransızca | sécheresse, stérilité; châtiment redoutable | Kuraklık; dehşetli cezalandırma kudreti | Tükeniş zeminini ve hasmın tedbirlerini boşa çıkaran dehşetli gücü ifade eder. | Güçlü |
المصدر Lisān al-ʿArab, Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch.
الوجوه والنظائر
| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| الْمِحَالِ | Karşı konulamaz güç, hileleri boşa çıkaran şiddetli cezalandırma ve mutlak kudret | Gök gürültüsünün hamd ile meleklerin de korkuyla Allah'ı tesbih ettiği, kafirlerin ise Allah hakkında tartıştığı bir kozmik kudret ve meydan okuma bağlamında geçer; Ra'd 13:13. |
سياق الكلام والفقه والتفسير والحديث
| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | İlahi sıfatlar ve kudret | Allah'a mekr, kîd veya mihâl izafe edilmesinin keyfiyeti; bu sıfatların acizlik veya ahlaki noksanlık barındıran beşeri hilelerden tenzih edilerek mutlak adalet ve cezalandırma kudreti şeklinde yorumlanması. | Hasmı çaresiz bırakan mutlak ilahi yaptırım. |
| Fıkıh | Veri bulunamadı | Kök fıkıh literatüründe teknik bir terim veya müstakil bir hüküm başlığı olarak yer almamıştır. | Veri bulunamadı |
| Tefsir | Ra'd suresi 13. ayetin tefsiri | Ayetteki ifadenin kökünün محل (şiddetli ceza, tuzak) mi yoksa حول (kuvvet, kudret) kökünden mîm harfi zâide kılınmış bir kelime mi olduğu tartışması. | Hasımların bütün hilelerini kurutan karşı konulamaz kuvvet. |
| Hadis | Kur'an'ın şefaati ve aleyhte şahitliği | Hadis rivayetinde geçen Kur'an'ın hakkını vermeyip terk eden kimse aleyhine şikayetçi olması ve aleyhteki şahitliğinin kabul edilmesi tasviri. | Aleyhte hüccet ikame etme ve suçlayıcı olma. |
تحليل النظام الديني والعلمي والسياسي والاقتصادي
| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | İlahi kudret ve ceza | Karşı konulamaz ilahi ceza | Şirkin ve inkârın dayandığı sahte güveni yıkmak | İnsanın görünür sebeplere ve kendi planlarına güvenerek ilahi iradeye başkaldırmasını mutlak bir çöküşle sonuçlandırır. | Kesin |
| İlmi | Fiziksel ve biyolojik yasalar | Çoraklaşma ve entropi | Yaşam kaynaklarının kesilerek sistemin çökmesi | Su ve enerjinin kesildiği bir sistemde canlılığın tükenip tüm dinamizmin durması yasasını gösterir. | Güçlü |
| Siyasi | Egemenlik ve güvenlik | Nihai caydırıcılık | Karşıt güçlerin komplolarını felç etmek | İktidarın, rakiplerinin bütün gizli manevra ve tertiplerini tek bir hamleyle işlemez kılan nihai yaptırım kudretidir. | Güçlü |
| İktisadi | Kaynak yönetimi ve piyasa | Kıtlık ve sermaye kuruluğu | Üretim kanallarının tıkanması | Likiditenin ve temel kaynakların piyasadan çekilmesi sonucu ortaya çıkan derin ekonomik kriz ve üretim tıkanıklığıdır. | Güçlü |
التماثل في العلوم العددية والإنسانية
| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Sistemik kaynak tükenmesi ve direncin sıfırlanması | Fiziksel veya termodinamik bir sistemde enerji girdisinin kesilmesiyle sistemin iç direncinin kırılması ve dıştan gelen baskıya karşı koyamaz hale gelmesi durumudur. | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Asimetrik stratejik üstünlük ve kuşatma | Hukuk ve siyasette karşı tarafın savunma dayanaklarını tamamen tüketerek onun manevra alanını sıfırlayan ve hukuki/stratejik yaptırımı mutlak kılan hamledir. | Güçlü |
التضييق الخاطئ وخطر الخطأ
| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Kökü basitçe komplo, gizli entrika veya siyasi kumpas kelimeleriyle karşılayarak insani zaaf ve ahlak dışılık taşıyan bir hile düzeyine indirgemek. |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Fiziksel kuraklıktaki dayanakların tamamen kuruması gerçeğinden hareketle, Allah Teâlâ'nın inkârcıların bütün sahte emniyetlerini, stratejilerini ve güç vehimlerini kökünden kurutan mutlak, karşı konulamaz cezalandırma ve kudret iradesi. |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Ayette Allah'a isnat edilen sıfatı insani bir komplo düzeyinde algılamak; tevhid inancına halel getirecek şekilde ilahi iradeyi beşeri zaaflarla tasavvur etmek veya ilahi gazabın kaçınılmazlığını sıradan bir siyasi çekişme derekesine düşürmek. |
خلاصة موجَّهة لفهم القرآن
| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Kur'an'ın ilahi sıfatları inşa ederken kullandığı dilin, fiziksel dünyanın en yalın gerçeklerinden (kuraklık, çoraklık) hareketle en yüksek aşkın hakikatleri (mutlak kudret, hasmı çaresiz bırakan ceza) nasıl kurduğunu gösterdiği için hayatidir. |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | Kozmik hadiselerin, şimşeğin, gök gürültüsünün ve meleklerin korkuyla tesbihinin anlatıldığı, buna karşılık insanın Allah hakkında cüretkâr tartışmalara giriştiği tehdit ve kudret ayetlerinde belirleyicidir. |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Allah'ın hile kuranlara karşı tavrını zayıflık içeren bir karşı kumpas gibi gören sığ bakışı tashih eder; cezanın, hasmın bütün imkânlarını kökten kurutan ontolojik bir kuşatma olduğunu fark ettirir. |
التركيب النهائي والنموذج الرياضي
- Somut anlamToprağın yağmursuz kalıp ot ve bitkisini yitirmesi, kuraklık ve kıtlık yüzünden can damarlarının çekilip sertleşmesi.
- Soyut anlamBir varlığın tüm dayanaklarının ve mecallerin kurutularak karşı konulamaz bir güç ve stratejiyle kuşatılıp cezalandırılması.
- Sistematik karşılıkİlahî egemenliğin, sahte güç odaklarının bütün gizli planlarını kendi aleyhlerine döndüren ve dirençlerini sıfırlayan mutlak cezalandırma kapasitesi.
- LaTeX modeli
- LaTeX açıklamasıFormülde mutlak ve karşı konulamaz ilahi kudreti; inkârcı veya hasım unsurların ürettiği tekil hile, tedbir ve stratejileri; bu tedbirlerin toplamını; ise hasmın dayanma gücünü ve direnç marjını temsil eder. İlahi yaptırım kuvveti (), tüm karşı stratejilerin toplamından kıyaslanamaz derecede üstün olduğunda (), karşı tarafın direnci sıfıra yaklaşır () ve mutlak çaresizlik gerçekleşir.