مزق
م - ز - ق
جذر- الورود: ٤
- الآيات: ٢
- الصيغ: ٣
- المعاجم: ١٢
Pamuk tüyüdür.المزيد ›
ملاحظاتي
المعاجم(١٢)
★ معجم آق إيفلر (بالتركية)التركية
Pamuk tüyüdür.
كتاب العين
الخليل بن أحمد · القرن ٨مترجمالحروف: ١٬١٦٠القاف والزاي والميم معهما
ق ز م، ز ق م، م ز ق مستعملات قزم: القَزَمُ: اللئيم الدنيء، الصغير الجثة، ورجل قَزَمٌ، وامرأة قَزَمٌ، وقومٌ قَزَمٌ وأقزامٌ، وهو ذو قَزَمٍ.
ولغة أخرى: رجل قَزمٌ وامرأة قَزَمةٌ وامرأتان قَزَمتَانِ، ونساء قَزَماتٌ، ورجلان قَزَمانِ، ورجال قَزَمُونَ، قال:
لا بخل خالطه ولا قَزَمُ
ويقال للرذالة من الأشياء: قَزَمٌ، والجميع قَزَمٌ.
زقم: الزَّقْمُ: أكل الزَّقُّومِ.
ويقال:
الصحاح
الجوهري · القرن ١٠مترجمالحروف: ٣١٠مَزَقْتُ الثوبَ أمزُقُهُ مَزْقاً: خرقته. ومَزَّقْتُ الشيء تَمْزيقاً فَتَمَزَّقَ. والمُمَزَّقُ: مصدرٌ كالتَمزيق، ومنه قوله تعالى: "ومَزَّقْناهم كلَّ مُمَزَّقٍ". والمِزَقُ: القِطَهُ من الثوب المُمْزوقِ. والقِطعةُ منه مِزْقَةٌ. ومَزَقَ الطائرُ يَمْزُقُ ويَمْزِقُ، أي رمى بذَرْقِهِ. وناقةٌ مِزاقٌ، أي سريعةٌ جدًّا.
تهذيب اللغة
الأزهري · القرن ١٠مترجمالحروف: ٣٬٣٧١ق ز م
زمق ، قزم ، قمز ، زقم ، مزق .
قمز : أهمل الليثُ : قَمَزَ .
وسمعت العرب تقول : رأيت الكَلأ في أرض بني فلان قُمزاً قُمزاً ، وذلك إذا لم يتوافر ( ولكنه نبت متفرِّقاً ) وكانت ها هنا لُمعَةٌ ( وها هنا لمعة ) ( 1 ) ثم تنقطع ثم ترى لُمعةٌ أخرى ، وكذلك الحصى إذا اجتمع منها في مكان صُوبة فهي قُمزَةٌ أيضاً ( وجمعها : قمزٌ ، وقال ابنُ مُقبل :
يَرْمي النَّجادَ بِحَيْدارِ الحصَا قُمَزا
في مشيةٍ سُرُح
مقاييس اللغة
ابن فارس · القرن ١١مترجمالحروف: ٢٬٢٠٦(باب الميم والزاء وما يثلثهما)
(مزع) الميم والزاء والعين أصلٌ صحيح يدلُّ على قطع وتقَطُّع. والقِطعَة من اللحم مُزْعة، وقد تكسر الميم. والمُزْعة: الجُرعة في الإناء من الماء. وفلان يتمزَّعُ من الغَيظ، أي يكاد يتقطّع. ومنه مَزَع الظّبْي مَزْعاً: أسرع، كأنَّه ينقدُّ من شدة عَدْوِه؛ وقد يقال للفَرَس.
(مزق) الميم والزاء والقاف أصلٌ صحيح يدلُّ على تخرُّقٍ في شَيء. ومَزَقه يَمْزِقُه، ومَزَّقَه يمزِّقه.
أساس البلاغة
الزمخشري · القرن ١٢مترجمالحروف: ٣٦١م ز ق
مزّق الثوب فتمزّق وصار ثوبه مزقاً.
ومن المجاز: مزّق فروته " ومزّقناهم كل ممزّقٍ ".
وتمزّق جمعهم.
ويكاد عنه إهابه يتمزّق: للمسرع.
وفرس وناقة مزاق: يكاد يتمزّق عنها جلدها من سرعتها.
قال حميد بن ثور: وقال: فجاءوا بشوشاة مزاق ترى بها ندوباً من الأنساع فذاً وتوأما وقال ذو الرمة: أجنّة كلّ شازبة مزاقٍ براها القود واكتست اقورارا
لسان العرب
ابن منظور · القرن ١٣مترجمالحروف: ٢٬٨٨١المَزْق: شَقّ الثياب ونحوها. مَزَقهُ يَمْزِقه مَزْقاً ومَزّقه فانْمَزق تَمْزيِقاً وتَمَزّق: خرقه؛ ومنه قول العجاج:
بحَجَبات يَتَثَقَّبْنَ البُهَرْ،
كأَنما يَمْزِقْنَ باللحم الحَوَرْ
والحَوَر: جلود حُمْرٌ، والبُهَر: الأَوساط. وفي حديث كتابه إلى كِسْرَى: لما مَزَّقَهُ دعا عليهم أن يُمَزَّقوا كلَّ مُمَزَّقٍ، التَّمْزيقُ التخريق والتقطيع، وأَراد بِتَمْزيقهم تفرُّقهم وزوال مُلكهم وقطع دابرهم.
القاموس المحيط
الفيروزآبادي · القرن ١٥مترجمالحروف: ٢٢٦* م ز ق * * مَزَقَ * الثوب من باب ضرب و * مَزَّقَ * الشيء * تمز قاً فَتَمَزَّقَ * و * المُمَزَّقُ * بالفتح مصدر أيضا كالتمزيق ومنه قوله تعالى ﴿ومزَّقناهم كل مُمَزَّق﴾ و * المِزَقُ * القِطع من الثوب الممزوق واحدتها * مِزْقَةٌ
تاج العروس
الزبيدي · القرن ١٨مترجمالحروف: ١٬٥٦٤مزقه يمزقه مزقا ومزقة: خرقه. قال العجاج:
بحجنات يتثقبن البـهـر
كأنما يمزقن باللحم الحور والحور: جلود حمر. والبهر: الأوساط. كمزقه تمزيقا للمبالغة، أي: خرقه وقطعه فتمزق: تخرق وتقطع. ومزق الطائر بسلحه يمزق ويمزق مزقا: رمى بذرقه. ومنه حديث ابن عمر: أن طائرا مزق عليه. ومن المجاز: مزق عرض أخيه مزقا: إذا طعن فيه كهرده، وهو من حد ضرب، ومثله: مزق فروة أخيه. والممزق، كمعظم هكذا ضبطه الفراء
معجم لين
إدوارد لين · القرن ١٩مترجمالحروف: ١٬٩٤٨مَزَّقَ
2 مَزَّقَ ذ (assumed tropical:) He scattered, or dispersed. (Kur, xxxiv, 18; and Expos. of the Jelلleyn.) ― -b2- [مَرَّقَ, used tropically, may sometimes be rendered (assumed tropical:) He mangled, rent much, or dissundered; but more generally, (assumed tropical:) he, or it, shattered, disorganized, or dissipated; or (assumed tropical:) he, or it, marred, or impaired; being opposed to
قاموس سالمون
هنري أنتوني سالمون · القرن ١٩مترجمالحروف: ٥٧٩مَزَقَ
مَزَقَ I ( n. ac. مَزْق 1 , مَزْقَة 1t ),
a. Rent, tore.
b. I , U ( n. ac. مَزْق 1 ), Dropped excrement, muted ( bird ).
c. Slandered, maligned.
مَزَّقَ
مَزَّقَ II ,
a. see I (a) .
b. Destroyed, overthrew ( kingdom ).
c. Scattered, dispersed.
مَاْزَقَ
مَاْزَقَ III ,
a. Tried to outstrip.
تَمَزَّقَ
تَمَزَّقَ V ,
a. Was rent, torn; was scattered &c.
مِزْق
مِزْق 2 ,
a. see
كتاب الله
مستخلص من الاستعمال القرآنيمترجمالحروف: ٧٬٤٧٢مزق
مَزَقَ - يَمْزِقُ - مَزَّقَ - يُمَزِّقُ - مُمَزَّق
مَزَقَ - يَمْزِقُ + كائن + شيئاً: يشققه ثم يفصله إلى أجزاء: يحول الشيء الواحد المتصل إلى أجزاء صغيرة متباعدة مبعثرة
مَزَّقَ - يُمَزِّقُ: على وزن " فَعَّل " من " مَزَقَ - يَمْزِقُ ": يجعله " يَمْزِقُ " على وجه التكرار والشدة: يشققه ثم يقطعه أجزاء منفصلة متباعدة مبعثرة
مُمَزَّق: اسم مفعول
مزق مَزَقَ - يَمْزِقُ - مَزَّقَ - يُمَزِّقُ - مُمَزَّق مَزَقَ - يَمْزِقُ + كائن + شيئاً: يشققه ثم يفصله إلى أجزاء: يحول الشيء الواحد المتصل إلى أجزاء صغيرة متباعدة مبعثرة مَزَّقَ - يُمَزِّقُ: على وزن " فَعَّل " من " مَزَقَ - يَمْزِقُ ": يجعله " يَمْزِقُ " على وجه التكرار والشدة: يشققه ثم يقطعه أجزاء منفصلة متباعدة مبعثرة مُمَزَّق: اسم مفعول صفة مشبهة من " مَزَّق - يُمَزِّق " ﴿إذا مزقتم كل ممزق﴾: كُلَّ مُمَزَّق: مبالغة في الصيرورة إلى الممزق: ممزق بشدة كبيرة واللفظ ينتمي إلى مجموعة ألفاظ " فصل جزء عن كائن أو شيء بالمزق والفتق والسلخ"، وهي: فَتَقَ - يَفْتُقُ، قَدَّ - يَقُدُّ، مَزَقَ - يَمْزِقُ، سَلَخَ - يَسْلََخُ، قَبَسَ - يَقْبِسُ، هَرَتَ - يَهْرُتُ (هَرَتَ - يَهْرِتُ) ممزق ﴿وقال الذين كفروا هل ندلكم على رجل ينبئكم إذا مزقتم كل ممزق إنكم لفي خلق جديد (7)﴾ سبأ ﴿فقالوا ربنا باعد بين أسفارنا وظلموا أنفسهم فجعلناهم أحاديث ومزقناهم كل ممزقإن في ذلك لآيات لكل صبار شكور(19)﴾ سبأ مختار الصحاح ● [مزق] م ز ق: مَزَقَ الثوب من باب ضرب و مَزَّقَ الشيء تمز قاً فَتَمَزَّقَ و المُمَزَّقُ بالفتح مصدر أيضا كالتمزيق ومنه قوله تعالى ﴿ومزَّقناهم كل مُمَزَّق﴾ و المِزَقُ القِطع من الثوب الممزوق واحدتها مِزْقَةٌ ملخص اللسان: 1. المَزْق: شَقّ الثياب ونحوها. مَزَقهُ يَمْزِقه مَزْقاً ومَزّقه فانْمَزق تَمْزيِقاً وتَمَزّق: خرقه 2. التَّمْزيقُ التخريق والتقطيع، وأَراد بِتَمْزيقهم تفرُّقهم وزوال مُلكهم وقطع دابرهم.والمِزْقة: القطعة من الثوب. وثوب مَزِيق ومَزِقٌ الأخيرة على النسب 3. ومَزْقُ العِرْض: شتمه. ومَزَق عِرْضَه يَمْزِقُه مَزْقاً: كَهَرَده 4. مَزَقَ الطائرُ بسَلْحه يمْزُق ويَمْزِقُ مَزْقاً: رمى بذَرْقه. لسان العرب ● - مزق: المَزْق: شَقّ الثياب ونحوها. مَزَقهُ يَمْزِقه مَزْقاً ومَزّقه فانْمَزق تَمْزيِقاً وتَمَزّق: خرقه؛ ومنه قول العجاج: بحَجَبات يَتَثَقَّبْنَ البُهَرْ، كأَنما يَمْزِقْنَ باللحم الحَوَرْ والحَوَر: جلود حُمْرٌ، والبُهَر: الأَوساط. وفي حديث كتابه إلى كِسْرَى: لما مَزَّقَهُ دعا عليهم أن يُمَزَّقوا كلَّ مُمَزَّقٍ، التَّمْزيقُ التخريق والتقطيع، وأَراد بِتَمْزيقهم تفرُّقهم وزوال مُلكهم وقطع دابرهم. والمِزْقة: القطعة من الثوب. وثوب مَزِيق ومَزِقٌ الأخيرة على النسب. وحكى اللحياني: ثوب أَمْزَاق ومِزَق. ويقال: ثوب مَزِيق مَمْزُوق مُتَمَزِّق وممزَّق، وسحاب مِزَق على التشبيه كما قالوا كِشفَ. والمِزَق: القطع من الثوب المَمْزُوق، والقطعة منها مِزْقَة. الليث: يقال صار الثوب مِزَقاً أي قطعاً، قال: ولا يكادون يقولون مِزْقة للقطعة الواحدة، وكذلك مِزَق السحاب قطعه. ومَزْقُ العِرْض: شتمه. ومَزَق عِرْضَه يَمْزِقُه مَزْقاً: كَهَرَده. وناقة مِزاق، بكسر الميم، ونِزَاق؛ عن يعقوب: سريعة جدّاً يكاد يتَمَزَّق عنها جلدها من نَجائها، وزاد في التهذيب: ناقة شَوْشَاة مِزَاقٌ سريعة: قال الليث: سميت مِزَاقاً لأن جلدها يكاد يتَمَزَّق عنها من سرعتها؛ وأَنشد: فجاءَ بشَوْشاةٍ مِزَاقٍ، ترى بها نُدوباً من الأَنْساع: فَذّاً وتَوْأَما وقال غيره: فرس مِزَاق سريعة خفيفة؛ قال ذو الرمة: أَفاؤُوا كلَّ شاذبةٍ مِزَاقٍ بَراها القَوْدُ، واكتَسَتِ اقْوِرَارا وفي النوادر: ما زَقْتُ فلاناً ونازَقْتُه مُنَازقةً أَي سابقته في العدو. ومُزَيْقِياءُ: لقب عمرو بن عامر بن مالك ملك من ملوك اليمن جَدّ الأنصار، قيل: إنه كان يُمَزِّق كل يوم حُلَّة فيَخْلَعُها على أَصحابه، وقيل: إنه كان يلبس كل يوم حُلَّتين فيُمَزِّقهما بالعشي ويَكْره أَن يعود فيهما ويأْنف أن يلبسهما أَحد غيره، وقيل: سمي بذلك لأنه كان يلبس كل يوم ثوباً، فإذا أمسى مَزَّقه ووهبه؛ وقال: أنا ابن مُزَيْقيا عَمْرو، وجدّي أَبوه عَامِرٌ، ماءُ السماءِ وفي حديث ابن عمر: أن طائراً مَزَق عليه أي ذرق ورمى بسَلْحه عليه؛ مَزَقَ الطائرُ بسَلْحه يمْزُق ويَمْزِقُ مَزْقاً: رمى بذَرْقه. والمُزْقةُ: طائر، وليس بثَبَتٍ. والمُمَزِّقُ: لقب شاعر من عبد القيس، بكسر الزاي وكان الفراء يفتحها: وإنما لُقِّب بذلك لقوله: فإن كنت مأْكولاً، فكُنْ خير آكلٍ، وإلاَّ فأدْرِكْني، ولَمّا أُمَزَّقِ قال ابن بري: وحكى المفضل الضبي عن أَحمد اللغوي أَن المُمَزّق العبدي سمي بذلك لقوله: فمَنْ مُبْلِغُ النعمان أَن ابن أُختِهِ، على العَيْنِ، يَعْتاد الصَّفَا ويُمَزِّقُ ومعنى يُمَزِّقُ يغنِّي. قال: وهذا يقوي قول الجوهري في كسر الزاي في المُمَزِّقِ، إلا أَن المعروف في هذا البيت يُمَرّق، بالراء. والتَّمْرِيقُ، بالراء: الغناء فلا حجة فيه على هذا لأن الزاي فيه تصحيف، وقال الآمدي: المُمَزَّق، بالفتح، هو شَأْس بن نَهارٍ العبدي، سمي بذلك لقوله: فإن كُنْتُ مأْكولاً، فكُنْ خيرا آكِلٍ وأَما المُمَزِّق، بكسر الزاي، فهو المُمَزَّقُ الحَضْرمي، وهو متأَخر؛ وكان ولده يقال له المُخَزِّق لقوله: أَنا المُخَزِّق أَعْراضَ اللِّئَام، كما كان المُمَزِّقُ أَعراض اللِّئَام أَبي وهجا المُمَزقَ أَبو الشَّمَقْمَقِ فقال: كُنْتَ المُمَزِّقَ مرَّة، فاليوم قد صِرْتَ المُمَزَّقْ لما جَرَيْتَ مع الضَّلال، غَرقْتَ في بحر الشَّمَقْمَقْ والمُمَزَّقُ أَيضاً: مصدر كالتَّمْزِيق، ومنه قوله تعالى: ومَزَّقْناهم كل مُمَزَّق. مقاييس اللغة: (مزق) الميم والزاء والقاف أصلٌ صحيح يدلُّ على تخرُّقٍ في شَيء. ومَزَقه يَمْزِقُه، ومَزَّقَه يمزِّقه. والمِزَق: قطاع الثّوب الممزوق. وناقةٌ مِزَاقٌ: سريعةٌ جداً يكاد يتمزَّق عنها جِلدُها. ومَزَقَ الطَّائرُ بذَرْقِهِ: رمى به. ومزَّقت القومَ: فرّقتهم فتمزَّقُوا. القاموس المحيط: مَزَقَهُ يَمْزِقُه مَزْقاً ومَزْقَةً خَرَقَه، كمَزَّقَهُ فَتَمَزَّقَ، و الطائرُ يَمْزُقُ ويَمْزِقُ رَمَى بذَرْقِه، و عِرْضَ أخيهِ: طَعَنَ فيه. والمُمَزَّقُ، كمُعَظَّمٍ أو محدِّثٍ: لَقَبُ شاسِ ابنِ نَهارٍ لقولِه: فإن كنتُ مَأكولاً فَكُنْ خيرَ آكِلٍ ... وإلاَّ فأَدْركْني ولمَّا أُمَزِّق وكمُحَدِّثٍ: شاعرٌ حَضْرمِيٌّ. وكمُعَظَّمٍ: مَصْدَرٌ، كالتَّمْزيقِ. والمِزَقُ، كعِنَبٍ: القِطَعُ من المَمْزوقِ. وناقةٌ مِزاقٌ، ككِتابٍ: سريعةٌ جِدّاً. ومُزَيْقِياءُ: لَقَبُ عَمْرِو بنِ عامِرٍ مَلِكِ اليَمنِ، كانَ يَلْبَسُ كلَّ يومٍ حُلَّتَيْنِ، ويُمَزِّقُهُما بالعَشِيِّ، يَكْرَهُ العَوْدَ فيهما، ويَأنَفُ أن يَلْبَسَهُما غيرُهُ. والمُزْقَةُ، بالضم: طائرٌ صغيرٌ، وبالكسرِ: قِطْعَةٌ من الثَّوْبِ وغيرِه. ومازَقَه: سابَقَه في العَدْوِ. تاج العروس: م ز ق مزَقَه يمْزِقه مزْقاً ومَزْقَةً : خرَقَه . قال العجّاجُ : " بحَجَناتٍ يتثقّبن البُهَرْ " كأنّما يمزِقْنَ باللّحمِ الحَوَرْ والحَوَرُ : جُلودٌ حُمْر . والبُهَر : الأوْساط . كمزَّقَه تمْزيقاً للمُبالَغة أي : خرَّقه وقطَّعه فتمزّق : تخرَّق وتقطَّع . ومزَق الطّائِرُ بسَلْحِه يمزُق ويمْزِق مزْقاً : رَمَى بذَرْقِه . ومنه حديث ابنِ عُمَر : أن طائِراً مزَقَ عليه . ومن المَجاز : مزَقَ عِرْضَ أخيه مزْقاً : إذا طعَنَ فيه كهَرَدَه وهو من حدِّ ضرب ومثله : مزَق فرْوةَ أخيه . والمُمَزَّق كمُعَظَّم هكذا ضبَطه الفَرّاءُ أو مُحَدِّث وبه صدّر الجوهريّ : لقَب شأْسِ بن نَهار بنِ أسْودَ بن حَريدٍ بن حُيَيّ بن عوْف بن سُود بن عُذْرَةَ بن مُنَبِّه بن نُكْرَة بن لُكَيْز بن أفْصَى بن عبدِ القَيْس العَبْديّ الشاعر لُقِّب بذلك لقَوْلِه لعَمْرو بنِ المُنْذِر بنِ عمْرو بن النُّعْمان : فإن كُنتُ مأْكولاً فكُنْ خيْرَ آكِلٍ ... وإلا فأدْرِكْني ولمّا أُمَزَّقِ وكان عَمْرو قد همّ بغَزْو عبدِ القَيْس فلما بلغَتْه القَصيدةُ التي منها هذا البيْتُ انْصرفَ عن عزْوِهم . قال ابنُ برّي : وحكى المُفضّل الضّبيُّ عن أحمدَ اللُّغَوي أن المُمزَّق العبْدي سُمّي بذلك لقوله : فمَنْ مُبْلِغُ النُّعمانَ أنّ ابنَ أختِه ... على العَيْنِ يعْتادُ الصّفا ويُمزِّقُ ومعنى يمزِّق يُغنّي . قال : وهذا يقوّي قولَ الجوهريّ في كسْرِ الزّاي في المُمزِّق . إلا أن المَعْروفَ في هذا البيت يمرِّقُ بالرّاء . والتّمْريق بالرّاء : الغِناء فلا حُجّة فيه على هذا ؛ لأن الزّاي فيه تصْحيف . وقال الآمِديُّ في المُوازَنة : المُمَزَّق بالفَتْح هو شأسُ بن نَهار العَبديُّ سُمّيَ لقوله : " فإن كُنتُ مأكُولاً... البيت وأما المُمزِّقُ كمُحدِّث فهو شاعِرٌ حَضْرَميّ متأخّر وكان ولَدُه يُقال له : المُخزِّق لقوله : أنا المُخزِّقُ أعراضَ اللِّئامِ كما ... كان المُمَزِّقُ أعراضَ اللّئامِ أبي وهَجا المُمَزِّقَ أبو الشّمَقْمَق فقال : كنتَ المُمَزِّقَ مرّةً ... فاليومَ قد صِرْتَ المُمَزَّقْ لمّا جرَيْتَ مع الضّلا ... لِ غرِقْتَ في بحْرِ الشّمَقْمَقْ
الجذور المجاورةالمجاورة: ١٨ (الإجمالي: ٢٦)
- دلل
الآيات المشتركة: ١ · Dell : Delv kova demektir
- جدد
الآيات المشتركة: ١ · Cedid geniş yol demektir
- سفر
الآيات المشتركة: ١ · “Sufur” süpürgedir
- حدث
الآيات المشتركة: ١ · Hadis : Kirlenmiş veya kapanmış şeyi parlattıktan sonra…
- رجل
الآيات المشتركة: ١ · Rical ayak demektir
- شكر
الآيات المشتركة: ١ · Sütle dolu memedir
- قول
الآيات المشتركة: ٢ · Birlikte bir iş yapan kimselere, belli bir sesle kumanda…
- صبر
الآيات المشتركة: ١ · Granit taş demektir
- نبأ
الآيات المشتركة: ١ · Doğurmadan evvel devenin memesinde görülen süttür
- خلق
الآيات المشتركة: ١ · Halk: Halk, deri veya bez parçası demektir
- بعد
الآيات المشتركة: ١ · Baid uzak demektir
- نفس
الآيات المشتركة: ١ · Dibağlamada kullanılan palamut, meşenin bir meyvesidir
الآيات التي ورد فيها(٢)
وَقَالَ الَّذِينَ كَفَرُوا هَلْ نَدُلُّكُمْ عَلَى رَجُلٍ يُنَبِّئُكُمْ إِذَا مُزِّقْتُمْ كُلَّ مُمَزَّقٍ إِنَّكُمْ لَفِي خَلْقٍ جَدِيدٍ
Didik didik edilen
فَقَالُوا رَبَّنَا بَاعِدْ بَيْنَ أَسْفَارِنَا وَظَلَمُوا أَنْفُسَهُمْ فَجَعَلْنَاهُمْ أَحَادِيثَ وَمَزَّقْنَاهُمْ كُلَّ مُمَزَّقٍ إِنَّ فِي ذَلِكَ لَآيَاتٍ لِكُلِّ صَبَّارٍ شَكُورٍ
Didik didik edilen
تحليل الجذر
تعريف الجذر والخلاصة
| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | مزق |
| Yapı | Üçlü |
| Özel Durum | Belirgin fark tespit edilmedi |
| Bağlamsal Yakın Kökler | خرق, فزر, قطع |
| Zıt Kök | رتق |
| Çekirdek Özet 1 | Bir kumaşın, derinin veya bütünlüklü nesnenin lif lif ayrılarak parçalanması, yırtılıp tiftiklenmesi |
| Çekirdek Özet 2 | Toplumsal veya bedensel bir yapının parçalarına ayrılarak dağıtılması, bir araya gelmez şekilde unufak edilmesi |
| Çekirdek Özet 3 | Birliği ve dokusu bozulmuş sistemin fonksiyonunu yitirip ibretlik bir çözülüşe ve kıyamet tasvirine dönüşmesi |
| Kritik Hata Riski | Kökü yalnızca sıradan bir ölüm veya basit bir yok oluş sayıp fiziksel dokunun lif lif dağılması ve saçılması nüansını gözden kaçırmak |
التحليل الثنائي
| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| مز | Maddenin ince parçalara ayrışması, yumuşak bir akışkanlıkla liflenmesi, tadın veya unsurların birbirine geçmesi; nitekim مزج kökünde maddelerin birbirine karışıp yayılması, مزن kökünde ise ince su zerrelerinin bulut halinde ayrışıp akması görülür | ق | Boğazın gerisinden çıkan sert ve patlamalı ق harfi, yumuşak ve lifli ayrışma hareketine dışsal bir şiddet, koparma ve kesin bir parçalama momenti katarak kumaş veya bedenin zorlanarak yırtılması ve tiftiklenmesi anlamını pekiştirmiştir |
التحليل التصويري للحروف
| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| م | Su, dalgalanma, yayılma ve akışkan madde | Bütünlüğü olan nesnenin bünyesindeki esnekliği, lifli yapıyı ve dağılmaya açık iç akışı simgeler |
| ز | Kesici alet, kama veya bıçak; ayırma ve biçme | Dokunun arasına giren kesici, ayırıcı ve bölücü dışsal bir müdahaleyi ifade eder |
| ق | İğne deliği veya ufuktaki sınır; toplanıp kesin bir noktada sonlanma | Ayrışmanın ve kesilmenin son haddine varmasını, geri dönüşsüz bir sınıra ve parçalara ulaşmasını gösterir |
| مزق | Bütünsel bir dokunun kesici bir etkiyle sınırlarına kadar yarılması ve lif lif çözülerek dağılması | Esnek veya örülü bir yapının kesilip açılarak parça parça tiftiklenmesi ve dağıtılması hareketidir |
الاستعمال التاريخي والمبكر
| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Bir elbisenin, kumaşın veya hayvan derisinin çekilerek, yırtılarak lif lif edilmesi; birikintinin parça parça dağıtılması |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Erken dönem şairi el-Accâc recezinde derinin ve etin yırtılışını bu kökle tasvir eder: بحَجَبات يَتَثَقَّبْنَ البُهَرْ / كأَنما يَمْزِقْنَ باللحم الحَوَرْ |
| Erken Arapça kullanım | Arap dilinde sürati sebebiyle derisi bedenine dar gelip yırtılacakmış gibi koşan dişi deveye ناقة مزاق denilmiş; ayrıca Kisrâ Peygamberimizin mektubunu yırttığında Resûlullah onun mülkü için دعا عليهم أن يُمَزَّقوا كلَّ مُمَزَّقٍ buyurmuştur |
المصدر Lisān al-ʿArab, Kitābü’l-ʿAyn, Maqāyīs al-Lugha.
الطبقة الاشتقاقية السامية
Arapça مزق kökü, Sami dil ailesinde esnek ve lifli dokuların yırtılması, parçalara ayrılması ve dağıtılması anlam alanıyla örtüşen arkaik bir fiildir. Kökün İbranice ve Aramice/Süryanice hatlarında doğrudan aynı üçlü kökle birebir eşleşen geniş bir fiil gövdesi bulunmamakla birlikte, kök içi fonetik kaymalar ve biliteral çekirdek düzeyinde parçalama, ezme ve tiftikleme bildiren Sami kökleriyle anlamsal akrabalık taşır. Arapçada kök, hem kumaşın ve derinin yırtılması gibi fiziksel bir doku kaybını hem de itibarın zedelenmesi (şeref ve haysiyetin tahrif edilmesi) ve bir topluluğun unufak edilerek coğrafyaya saçılması gibi mecazi yönleri bünyesinde toplamıştır. Kökün çöl hayatındaki karşılığı, rüzgârın bulutları parça parça dağıtması ve yırtıcı hayvanın avının derisini lif lif ayırması eylemlerinde somutlaşır.
درجة الثقة Güçlü
المصدر Lisān al-ʿArab, Brown-Driver-Briggs, David Cohen.
التحليل الاشتقاقي
| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | Kumaş ve derinin tiftiklenip yırtılması | Dokuma ve lif bütünlüğünün şiddetle koparılıp dağılması | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | Parçalama ve ufalanma bildiren ikili çekirdekler | İnce liflerin ve tanelerin saçılması yönündeki semantik örtüşme | Muhtemel |
| Daha geniş dilsel ilişki | Veri bulunamadı | Afro-Asyatik diğer kollarda doğrulanmış izomorfik veri tespit edilmedi | Veri bulunamadı |
المصدر Maqāyīs al-Lugha, Lisān al-ʿArab.
الجذور الشقيقة (التقاليب)
| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| مزق | Anlamlı | Yırtmak, parçalamak | Kumaş, deri ve topluluğu parça parça edip dağıtmak | Hedef kök; Kur'an'da geçer |
| مقز | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Klasik sözlüklerde mühmel kabul edilmiştir | Kur'an'da geçmez |
| زمق | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Klasik sözlüklerde mühmel kabul edilmiştir | Kur'an'da geçmez |
| زقم | Anlamlı | Yutmak, boğazdan geçirmek | Bir şeyi hızla ve zorla yutmak; zakkum ağacı | Kur'an'da geçer; zıt yönde içe alma hareketidir |
| قمز | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Klasik sözlüklerde mühmel kabul edilmiştir | Kur'an'da geçmez |
| قزم | Anlamlı | Küçülmek, aşağılaşmak | Boyca kısa, cüssece küçük ve değersiz olmak | Kur'an'da geçmez; küçülme ve ufalanma ortaklığı taşır |
الجذور المجاورة والجذر المضاد
| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| مزق | Merkez | Dokuyu parçalayıp dağıtmak | Dokumanın veya bedenin lif lif ayrılıp unufak edilmesi | Bütünlüğün parçalanıp dağıtılması |
| خرق | Komşu | Yırtmak, delmek | Bütünü bozmadan veya dağıtmadan üzerinde delik ve yırtık açmak | Nesnenin bir kısmında kontrolsüz açıklık oluşturma |
| فزر | Komşu | Ayrılmak, çatlamak | Birleşme yerlerinden, dikişlerinden veya doku arasından yarılmak | Doğal eklem yerlerinden kopup ayrılma |
| قطع | Komşu | Kesmek, ayırmak | Bir aletle nesneyi iki veya daha fazla kesin parçaya bölmek | Geometrik ve sınırlı bir ayırma işlemi |
| رتق | Zıt | Bitiştirmek, dikmek | Ayrık parçaların kaynaşması, dokunun kapanıp tek parça olması | Açıklık ve yırtığın tamamen kapatılması |
مقابلات المعنى في لغات أخرى
| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | مزق | Yırtıp lif lif ayırmak | Bütünlüklü bir dokunun parça parça edilerek dağılması | Kesin |
| Latince | Lacerare, dilacerare | Parçalamak, yırtmak | Bedeni veya kumaşı parçalama yönünü karşılar; saçılma boyutunu eksik bırakır | Güçlü |
| İngilizce | Tear to shreds, disintegrate | Didik didik etmek, ufalamak | Lif lif ayrılma ve dağılma nüansını karşılar; kökün tarihsel itibar yıpratması boyutunu dışarıda tutar | Güçlü |
| Almanca | Zerfetzen, zerreißen | Lime lime etmek, parçalamak | Kumaşın veya dokunun tiftiklenip parçalanmasını iyi verir | Güçlü |
| Fransızca | Déchiqueter, lacérer | Parça pinçik etmek | Nesnenin bütünlüğünün bozulup küçük parçalara bölünmesini anlatır | Güçlü |
المصدر Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch.
الوجوه والنظائر
| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| مُزِّقْتُمْ كُلَّ مُمَزَّقٍ | Ölüm sonrası bedenin çürüyüp toprakta zerrelere ayrılması | İnkârcıların yeniden dirilmeyi imkânsız görerek bedenin toz toprak olup dağılmasını alay konusu etmeleri (Sebe 34:7) |
| وَمَزَّقْنَاهُمْ كُلَّ مُمَزَّقٍ | Toplumun siyasi, iktisadi ve coğrafi bütünlüğünün parçalanması | Sebe halkının nankörlüğü sonucu medeniyetlerinin çökertilip ibretlik masallara dönüştürülerek darmadağın edilmesi (Sebe 34:19) |
سياق الكلام والفقه والتفسير والحديث
| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | Haşir ve yeniden diriliş | Didik didik olup toprağa karışan parçaların (ecza-yı asliyye) Allah'ın ilmi ve kudretiyle yeniden bir araya getirilmesi meselesi | Çözünmüş ve dağılmış zerrelerin iadesi |
| Fıkıh | İtibar ve nesne hasarı | Başkasının kumaşını tahrif etme tazmini ve gıybet yoluyla şerefin yırtılması (مزق العرض) suçunun cezai karşılığı | Hukuki değerin ve bütünlüğün zedelenmesi |
| Tefsir | Sebe kıssası ve eskatoloji | Sebe toplumunun coğrafi dağılışı ile insanın ölüm anındaki fiziksel dağılışının mukayesesi | İbret verici ve tam bir parçalanma hali |
| Hadis | Siyasi iktidarın çöküşü | Resûlullah'ın nâme-i hümâyûnunu yırtan Sasani imparatoruna karşı mülkünün parça parça edileceği ihbarı | Saltanatın ve birliğin geri dönüşsüz yıkımı |
تحليل النظام الديني والعلمي والسياسي والاقتصادي
| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Ahiret inancı ve tevhid | Dağılan cevherin toplanması | Diriliş kudretini sınama | En küçük zerresine kadar dağılan varlığın ilahi kudret karşısında kaybolmadığını gösterir | Kesin |
| İlmi | Madde ve biyoloji | Çürüme ve entropi | Bozunma süreci | Organik dokunun atom ve molekül düzeyinde ayrışarak doğaya karışması | Güçlü |
| Siyasi | Devlet otoritesi ve birlik | Bölünme ve anarşi | Çözülme aşaması | Kurumsal ve toplumsal dokunun yırtılarak siyasi birliğin unufak olması | Kesin |
| İktisadi | Refah ve üretim ağı | Pazarın dağılması | Ticaretin çöküşü | Ticaret yollarının ve üretim dengesinin bozulmasıyla sermayenin ve refahın darmadağın edilmesi | Güçlü |
التماثل في العلوم العددية والإنسانية
| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Entropik parçalanma ve saçılma (Dispersion) | Düzenli ve örülü bir termodinamik sistemin bağlarının koparak maksimum düzensizlik ve serbest parçacıklar haline geçmesi | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Sosyal anomi ve kurumsal dağılma (Disintegration) | Bir toplumu bir arada tutan ortak değerlerin, ahlak ve hukuk dokusunun yırtılarak fertlerin bağsız ve hedefsiz kütlelere dönüşmesi | Kesin |
التضييق الخاطئ وخطر الخطأ
| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Kökü yalnızca sıradan bir yırtma veya basit bir ölüm gibi görüp dokunun lif lif ayrışması ve zerreciklerine dağılması boyutunu ihmal etmek |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Hem bireysel bedenin moleküler/toprak düzeyindeki tam çözülüşünü hem de bir medeniyetin coğrafi ve kurumsal olarak paramparça edilişini kapsayan kapsamlı çözülüş |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Sebe 34:7 ve 34:19 ayetlerindeki yapısal benzerliği görememek; bedensel diriliş mucizesi ile toplumsal çöküş yasası arasındaki analojik bağı kaçırmak |
خلاصة موجَّهة لفهم القرآن
| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Varlığın ve toplumun en üst düzeyde örülmüş birlik halinden en küçük parçalara kadar nasıl çözülebileceğini, ilahi iradenin hem bu parçalama hem de yeniden toplama kudretini gösterdiği için hayatidir |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | Sebe suresinde geçen bedenin ölümle zerrelere ayrılması (Sebe 34:7) ve Sebe kavminin nankörlük sonucu darmadağın edilmesi (Sebe 34:19) ayetlerinde belirleyicidir |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Ölümün sadece bir yok oluş olduğu zannını yıkar; parçalanmanın (didik didik olmanın) zerrelerin zayi olması anlamına gelmediğini ve ilahi kayıt altında yeniden birleştirileceğini ortaya koyar |
التركيب النهائي والنموذج الرياضي
- Somut anlamBir kumaşın, elbisenin veya derinin lif lif çekilerek tiftiklenmesi, parça parça yırtılıp dağıtılması.
- Soyut anlamBir nizamın, bedenin veya toplumun iç bağlarının tamamen çözülerek bir daha kendi kendine toparlanamayacak biçimde etrafa saçılması.
- Sistematik karşılıkSistemsel dokunun kohezyonunu yitirip maksimum entropiyle alt bileşenlerine ayrışması ve her bir unsurun bağımsız zerreye dönüşmesi.
- LaTeX modeli
- LaTeX açıklamasıModelde sembolü başlangıçtaki bütüncül ve örülü sistemi (kumaşı, canlı bedeni veya Sebe toplumunu), sembolü dokuyu yırtan dışsal etkiyi veya ilahi müdahaleyi, sembolleri sistemin lif lif ayrışmasıyla ortaya çıkan ayrık ve bağımsız parçacıkları temsil eder. Parçaların arakesitinin boş küme olması (), aralarındaki bağ dokusunun tamamen koparak her birinin darmadağınık birer zerrecik haline geldiğini ifade eder.