نحس
ن - ح - س
جذر- الورود: ٣
- الآيات: ٣
- الصيغ: ٣
- المعاجم: ١٣
Alevi olmayan duman demektir. Uğursuzالمزيد ›
ملاحظاتي
المعاجم(١٣)
★ معجم آق إيفلر (بالتركية)التركية
Alevi olmayan duman demektir. Uğursuz
كتاب العين
الخليل بن أحمد · القرن ٨مترجمالحروف: ١٬٨٣٠باب الحاء والسين والنون معهما
ح س ن، س ح ن، ن ح س، س ن ح، ن س ح مستعملات
حسن:
حَسُنَ الشَيْءُ فهو حَسَن. والمَحْسَن: الموضع الحسن في البدن، وجمعه مَحاسن. وامرأةٌ حَسناء، ورجُل حُسّان، وقد يجيء فُعّال نعتاً، رجلٌ كُرّام، قال الله -جل وعز-: "مَكْراً كُبّاراً".
والحُسّان: الحَسَنُ جِدّاً، ولايقال: رجل أحسنَ. وجارية حُسّانة.
والمَحاسِن من الأعمال ضد المساوىء، قال الله -عز وجل-: "للذين أحْسَنُوا
الصحاح
الجوهري · القرن ١٠مترجمالحروف: ٦٦٦النَحْسُ: ضد السعد، وقرئ قوله تعالى: "في يومٍ نَحْسٍ" على الصفة، والإضافةُ أكثر وأجودُ. وقد نَحِسَ الشيءُ بالكسر فهو نَحِسٌ أيضاً. قال الشاعر:
أبْلِغْ جُذاماً ولَخْماً أنَّ إخْوَتَهُـمطَيًّا وبَهْراءَ قومٌ نَصْرُهُمْ نَحِسُ
ومنه قيل: أيامٌ نَحِساتٌ. والنُخاسُ معروفٌ. والنُحاسُ أيضاً: دخانٌ لا لَهَبَ فيه. قال نابغة بني جَعدَة:
يُضيءُ كضَوءِ سِراجِ السَليطِ لم يَجْعَلِ الله فيه نحاسـا
تهذيب اللغة
الأزهري · القرن ١٠مترجمالحروف: ١٢٬٢٠١ح س ن
حسن ، حنس ، سحن ، سنح ، نحس ، نسح : ( مستعملات ) .
حسن : قال الليث : الحَسَنُ : نعت لما حَسُنَ ، تقول : حَسُنَ الشيءُ حُسْناً ، وقال الله جلّ وعزّ : ( وَقُولُواْ لِلنَّاسِ حُسْنًا ) ( البَقَرَة : 83 ) وقُرِىء ( وَقُولُوا لِلنَّاسِ حَسَنا ) .
أخبرني المنذري عن أحمد بن يحيى أنه قال : قال بعض أصحابنا : اخْتَرْنَا حَسَناً : لأنه يريد قولاً حَسَنَا .
قال : والأُخْرى مصدر حَسُن يَحسُن حُسْناً .
مقاييس اللغة
ابن فارس · القرن ١١مترجمالحروف: ٥٬٦٢٨(باب النون والحاء وما يثلثهما)
(*نحر) النون والحاء والراء. كلمة واحدة يتفرّعُ منها كلماتُ الباب. هي النَّحْر للإنسانِ وغيره، والجمع نُحور. والنَّحْر: البَزْل([1]) في النَّحْر. ونَحَرتُ البعيرَ نَحْراً. والنَّاحِران: عِرْقان في صَدر الفَرَس. ودائرة النَّاحر تكون في الجران إلى أسفَلَ من ذلك. وانتَحَروا على الشَّيء: تشاحُّوا عليه حِرصاً، كأنَّ كلَّ واحدٍ منهم يريد نَحرَ صاحبِه. ويقال: النَّحيرة:
(باب النون والحاء وما يثلثهما) (*نحر) النون والحاء والراء. كلمة واحدة يتفرّعُ منها كلماتُ الباب. هي النَّحْر للإنسانِ وغيره، والجمع نُحور. والنَّحْر: البَزْل([1]) في النَّحْر. ونَحَرتُ البعيرَ نَحْراً. والنَّاحِران: عِرْقان في صَدر الفَرَس. ودائرة النَّاحر تكون في الجران إلى أسفَلَ من ذلك. وانتَحَروا على الشَّيء: تشاحُّوا عليه حِرصاً، كأنَّ كلَّ واحدٍ منهم يريد نَحرَ صاحبِه. ويقال: النَّحيرة: آخرُ يومٍ من الشَّهر، لأنّه ينحر الذي يدخل([2])، وأظن معنى يَنحره يَلِي نَحْرَه. والعالم بالشّيء المجرِّب نِحْرِير، وهو إن كان من القياس الذي ذكرناه، بمعنى أنّه ينحر العلمَ نحراً، كقولك: قَتلتُ هذا الشَّيءَ عِلْماً. (نحز) النون والحاء والزاء أصلانِ صحيحان، يدلُّ أحدهما على معنى النَّخس والدّقّ، والآخر على امتدادٍ في شيء. فالأول النَّحْز: النَّخْس. ونَحَزَه نَحْزاً. والراكب يَنْحَزُ بصدره واسِطةَ الرَّحْل. ونَحزْتُ النّاقةَ برِجلي: ركلتُها. والنَّاحز: أن يصيب المِرفَقُ كركرةَ البعير، يقال به ناحِز. والنُّحَاز: داءٌ يأخذ الإبل في رِئاتها. والقياس فيهما واحد. ومن الباب نَحَز الشَّيءَ: دقَّه. والمِنحاز: شيء يُدَقُّ فيه الأشياء. والأصل الآخر: النَّحِيزة: طِبَّةٌ تكونُ في الأرض ممتدة كالفَرسَخ. والنّحائز: نَسَائِجُ كالحُزُم والشُّقَق العريضة، تكون للرِّحال. ويقولون: النَّحيزة: طبيعة الإنسان. والذي نقوله([3]) أنَّ النَّحيزة على معنى التَّشبيه، وإنَّما يُراد بها الحال التي كأنَّه نُسِجَ عليها، فيقولون: هو ضعيفُ النَّحيزة، أي هذه الحالُ منه ضعيفة. (نحس) النون والحاء والسين أصلٌ واحد يدلُّ على خِلاف السَّعد. ونُحِسَ هو فهو مَنحوس. والنُّحَاس: الدُّخَان لا لَهَبَ فيه. قال: * شياطين يُرمَى بالنُّحاسِ رَجيمُها * والنُّحَاس من هذه الجواهرِ كأنه لـمَّا خالف الجواهرَ الشَّريفَةَ كالذَّهب والفِضّة سُمِّي نُحَاساً. هذا على وجه الاحتمال. ويقال: يومٌ نَحْسٌ ويومٌ نَحِسٌ. وقرئ: {في أيَّامٍ نَحِسَاتٍ[. [فصلت 16]. و ]نَحْسَاتٍ([4])[. ويحتمل أنَّ النُّحاس: الأصل، على ما ذكره بعضهم، ولمَّا كان أصلاً لكثيرٍ من الجواهر قيل لمبلغ أصلِ الشَّيء نُحاس. (نحص) النون والحاء والصاد كلمةٌ واحدة، هي النَّحُوص: الأتَان الحائل في شعر امرئ القيس. قال: أرَنَّ عليه قارباً وانتحَتْ لهُ *** طُوَالةُ أرساغِ اليدينِ نَحوصُ([5]) (نحض) النون والحاء والضاد كلمةٌ واحدة، وهي اللَّحْم. يقال لِلَّحْم نَحْض. وامرأةٌ نَحِيضة: كثيرة اللَّحم، فإذا ذَهَب لحمها فَمنحوضَة، من قولهم: نحضْتُ العَظْم: أخذتُ ما عليه من لَحم. ويقولون: نَحَضْت السِّنانَ: رقّقته، كأنَّك لما رقَّقته أخذت عنه نَحضَه. (نحط) النون والحاء والطاء كلمةٌ تدلُّ على حكايةِ صوت. من ذلك النَّحِيط كالزَّفير. والنَّحَّاط: الرّجل المتكبِّر ينحطُ من الغَيظ. والنَّحْطة: داءٌ يأخذ الإبل في صَدرها تَنحَطُ منه فلا تكاد تَسلم معَه. (نحف) النون والحاء والفاء كلمةٌ تدلُّ على دِقّة وذُبول. نحو([6]) نَحُف الرّجُل نحافةً فهو نحيف، إذا قلَّ لحمُه وهُزِل. وهُم نِحافٌ. (نحل) النون والحاء واللام كلماتٌ ثلاث: الأولى تدلُّ على دِقّةٍ وهُزال، والأخرى على عطاء، والثالثة على ادِّعاء. فالأولى نَحَل جِسُمه نُحولاً فهو ناحل، إذا دقَّ، وأنْحلَه الهمُّ. والنَّواحل: السُّيوف التي رَقَّت ظُباتُها من كثرة الضَّرْب بها. والثانية: نَحلْتُه كذا، أي أعطيتُه. والاسم النُّحْل. قال أبو بكر([7]): سمِّي الشَّي المُعطَى النُّحْلان. ويقولون: النُّحْل: أن تُعطِيَ شيئاً بلا استِعْواض. ونَحَلْتُ المرأةَ مَهْرَها* نِحلةً، أي عن طِيب نَفْسٍ من غير مطالَبة. كذا قال المفسِّرون في قوله تعالى: ﴿وَآتُوا النِّسَاءَ صَدُقَاتِهِنَّ نِحْلَةً﴾ [النساء 4]. والثالثة قولهم: انْتحَلَ كذا، إذا تعاطاه وادَّعاء. وقال قوم: انتحلَه، إذا ادّعاه مُحِقّاً؛ وتَنَحَّله، إذا ادَّعاه مُبطِلاً. وليس هذا عندنا بشيء. ومعنى انتحل وتَنَحَّل عندنا سواء. والدليل على ذلك قولُ الأعشى: فكيف أنا وانتحالِي القوَا *** فِ بعدَ المشيبِ كفى ذاك عارا([8])(نحو) النون والحاء والواو كلمةٌ تدلُّ على قصد. ونحوْتُ نَحْوَه. ولذلك سمِّي نَحْوُ الكلام، لأنه يَقصِد أصول الكلام فيتكلمُ على حَسَب ما كان العرب تتكلَّم به. ويقال إنَّ بني نَحْوٍ: قومٌ من العرب([9]). وأمّا [أهل([10])] المَنْحَاةِ فقد قيل: القوم البُعَداء غيرُ الأقارب. ومن الباب: انتحَى فلانٌ لفلانٍ: قصَدَه وعَرَض له. (نحي) النون والحاء والياء كلمةٌ واحدة، هي النِّحْي: سِقاء السَّمْن. (نحب) النون والحاء والباء أصلانِ: أحدهما يدلُّ على نَذْرٍ وما أشبَهَه من خَطَر أو إخطار شيء، والآخر على صوتٍ من الأصوات. فالأوّل: النَّحْب: النَّذْر. وسار فلانٌ على نَحْبٍ، إذا جهد، فكأنَّه خاطَرَ على شيءٍ فَجدَّ. قال: * كما سار عن إحدى يديه المُنَحِّبُ([11]) * أي المُخاطِر. وقد كان التَّنْحِيب([12]) في العرب، وهو كالمخاطَرة، تقول: إن كان كذا فلك عليَّ كذا وإلاَّ فلي عليك. وجاء الإسلامُ بالنَّهي عنه. ومنه ناحَبْتُه إلى فلانٍ، إذا حاكمتَه. والقياسُ فيهما واحد. وكذا النَّحْب: الموت، كأنَّه نذْرٌ ينذُِرُهُ الإنسان يَلزَمُه الوفاءُ به، ولا بُدَّ له منه. والأصل الآخر النَّحيب: [نحيبُ] الباكِي، وهو بكاؤُه مع صوتٍ وإعوال. ومنه النُّحَاب: سُعال الإبل. ونَحَب البعيرُ يَنْحَب. (نحت) النون والحاء والتاء كلمة تدل على نَجْرِ شيءٍ وتسويتهِ بحديدة. ونَحَتَ النَّجَّار الخشبةَ ينحَتُها نحتاً. والنَّحيتة: الطَّبيعة، يريدون الحالةَ التي نُحِت عليها الإنسان، كالغريزة التي غُرِز عليها الإنسان. وما سقط من المنحوت نُحاتَةٌ. --------------ـــ ([1]) البزل: الشق. وفي الأصل: "النزل". ([2]) في اللسان: "لأنها تنحر الذي يدخل بعدها أي، تصير في نحره فهي ناحرة". ([3]) في الأصل: "يقوله". ([4]) من الآية 16 في سورة فصلت. وقراءة "نحسات" بفتح فسكون هي قراءة الحرميين وأبي عمرو والنخعي وعيسى والأعرج. تفسير أبي حيان (7: 490). والحرميان هما نافع وابن كثير. غيث النفع للصفاقسي 18. ([5]) ديوان امرئ القيس برواية الطوسي (مخطوطة دار الكتب)، وفيه: "أرن عليها". ([6]) كذا وردت هذه الكلمة، وأراها مقحمة. ([7]) الجمهرة (2: 192). ([8]) ديوان الأعشى 41 واللسان (نحل). والقواف، هي القوافي، مثل ما جاء في قول الله: ﴿وجفان كالجواب﴾ [سبأ 13]، أي كالجوابي. وفي الديوان: "فما أنا أم ما انتحالي القواف". ([9]) في اللسان: "بطن من الأزد". وهم في الاشتقاق 300 بنو نحو بن شمس. ([10]) التكملة من المجمل واللسان. ([11]) للكميت، كما في اللسان (نحب) وروايته فيه: "كما صار". وصدره: * يخدن بنا عرض الفلاة وطولها * ([12]) في الأصل: "النحيب".
ـ
المفردات في غريب القرآن
الراغب الأصفهاني · القرن ١١مترجمالحروف: ٥٤٩- قوله تعالى: ﴿يرسل عليكما شواظ من نار ونحاس﴾ [الرحمن/35] فالنحاس: اللهيب بلا دخان، وذلك تشبيه في اللون بالنحاس، والنحس: ضد السعد، قال الله تعالى: ﴿في يوم نحس مستمر﴾ [القمر/19]، ﴿فأرسلنا عليهم ريحا صرصرا في أيام نحسات﴾ [فصلت/16] وقرئ (نحسات) (وهي قراءة شاذة) بالفتح. قيل: مشؤومات (وهذا قول الضحاك، حكاه عنه أبو جعفر النحاس في إعراب القرآن 3/33، وكذا قال به قتادة ومجاهد. انظر: الدر المنثور 7/317)،
أساس البلاغة
الزمخشري · القرن ١٢مترجمالحروف: ٢٨٩ن ح س
سعد فلان على قومه ونحس فهو مسعود ومنحوس وهو يوم نحسٍ ونحوس ومناحس.
وانتحس فلان وانتكس وانتحس جدّه.
ويقال: هو كريم النحّاس طيب الجلاس.
وقال: يا أيها السائل عن نحاسي قصّر مقياسك عن مقياسي وهو الأصل والطبع.
وقال لبيد: وكم فينا إذا ما المحل أبدى نحاس القوم من سمح هضوم
لسان العرب
ابن منظور · القرن ١٣مترجمالحروف: ٢٬٣٧١النَّحْسُ: الجهد والضُّر. والنَّحْسُ: خلاف السَّعْدِ من النجوم وغيرها، والجمع أَنْحُسٌ ونُحوسٌ. ويوم ناحِسٌ ونَحْسٌ ونَحِسٌ ونَحِيسٌ من أَيام نَواحِس ونَحْساتٍ ونَحِساتٍ، من جعله نعتاً ثقّله، ومن أَضاف اليوم إِلى النَّحْسِ فبالتخفيف لا غير. ويوم نَحْسٌ وأَيام نَحْسٌ. وقرأَ أَبو عمرو: فأَرسلنا عليهم ريحاً صرصراً في أَيام نَحْساتٍ؛ قال الأَزهري: هي جمع أَيام نَحْسَة ثم نَحْسات جمع الجمع، وقرئت: في
القاموس المحيط
الفيروزآبادي · القرن ١٥مترجمالحروف: ٢٤٦* ن ح س * * النَّحْسُ * ضد السَّعد وقُرئ قوله تعالى ﴿في يوم نَحْسٍ﴾ على الصفة والإضافة أكثر وأجود وقد * نَحِسَ * الشيء من باب فهِم فهو * نَحِسٌ * بكسر الحاء ومنه قيل أَيام * نَحِساتٌ * و * النُّحاسُ * معروف و * النُّحاسُ * أيضا دُخان لا لهب فيه
تاج العروس
الزبيدي · القرن ١٨مترجمالحروف: ٤٬٠٨٢النحس، بالفتح: الأمر المظلم، عن ابن عباد. وقال الأزهري: والعرب تسمي الريح الباردة إذا أدبرت نحسا. وقيل: هو الريح ذات الغبار. وقال ابن دريد: النحس: الغبار في أقطار السماء إذا عطف المحل، قال الشاعر:
إذا هاج نحس ذو عثانين وإلتقت سباريت أغفال بها الآل يمصح والنحس: ضد السعد من النجوم وغيرها، والجمع: أنحس ونحوس. وقد نحس، كفرح وكرم نحسا ونحوسة، الثاني لغة في نحس، بالكسر،
معجم لين
إدوارد لين · القرن ١٩مترجمالحروف: ٤٬٩٤١نَحِسَ
1 نَحِسَ ذ , aor. نَحَسَ ; (S, A, K;) and نَحُسَ, aor. نَحُسَ ; (K;) and نَحِسُ, like [its contr.] سُعِدَ; (Bd, xvii. 30;) inf. n. [of the first] نَحَسٌ and [of the second نُحُوسَةٌ; (TA;) He, or it, was, or became, unprosperous, unfortunate, inauspicious, or unlucky: (S, A, K:) said of a man, (A, Bd,) and of a star, (TA,) or other thing. (S, TA.)
أَنْحَسَتِ النَّارُ
4 أَنْحَسَتِ
قاموس سالمون
هنري أنتوني سالمون · القرن ١٩مترجمالحروف: ١٬٧٥٣نَحَسَ
نَحَسَ A ( n. ac. نَحْس 1 ),
a. Distressed, vexed; tired out. _ast;
نَحِسَ
نَحِسَ A ( n. ac. نَحَس 4 ),
a. Was ill-omened, inauspicious.
نَحُسَ
نَحُسَ U ( n. ac. نَحَاْسَة 22t , نُحُوْسَة 27t ),
a. see ( نَحِسَ ).
نَحَّسَ
نَحَّسَ II ,
a. see V (c) .
b. [ pass. ], Was sad.
c. [ coll. ], Was hard.
d. [ coll. ], Overlaid with copper.
أَنْحَسَ
أَنْحَسَ IV ,
a. Smoked ( fire ).
كتاب الله
مستخلص من الاستعمال القرآنيمترجمالحروف: ١٢٬٨٣٧نحس
نَحِسَ - يَنْحَسُ (نَحُسَ - يَنْحُسُ) - نَحْس - نَحِس - نَحِسَات - نُحَاس
نَحِسَ - يَنْحَسُ (نَحُسَ - يَنْحُسُ) + الكائن: يبرد بشدة حتى درجة التجمد، فلا يقدر على الحركة أو الحس: يصاب ببرد شديد يؤدي إلى إلحاق الضر والأذى به، حتى أنه يخدر ويتبلد لديه الحس، فلا يعود يشعر بأطرافه من شدة البرد
نَحْس: اسم فعل " نَحِسَ - يَنْحَسُ ": الإصابة
الجذور المجاورةالمجاورة: ١٤ (الإجمالي: ٢٠)
- صرصر
الآيات المشتركة: ٢ · Dondurucu
- رسل
الآيات المشتركة: ٣ · Saçak demektir
- شوظ
الآيات المشتركة: ١ · Dumanı olmayan ateşin ışık demektir
- روح
الآيات المشتركة: ٢ · Reyhan kokulu çiçeğin adıdır
- نصر
الآيات المشتركة: ٢ · Bereketli yağmurla sulanmış toprak demektir
- خزي
الآيات المشتركة: ١ · Hizy (hı, ze) : Dikenli çalı demektir
- يوم
الآيات المشتركة: ٢ · “Yemm” durgun akan su demektir
- مرر
الآيات المشتركة: ١ · Ağaç liflerinden bükülerek yapılmış iptir
- ذوق
الآيات المشتركة: ١ · Sevik (Sin) özel bir un çorbasıdır
- دنو
الآيات المشتركة: ١ · Dünya : “Dena” kelimesi ecveften nakısa dönüşmüştür
- حيي
الآيات المشتركة: ١ · Uyanık yılan demektir
- نور
الآيات المشتركة: ١ · Ateş demektir
الآيات التي ورد فيها(٣)
فَأَرْسَلْنَا عَلَيْهِمْ رِيحًا صَرْصَرًا فِي أَيَّامٍ نَحِسَاتٍ لِنُذِيقَهُمْ عَذَابَ الْخِزْيِ فِي الْحَيَاةِ الدُّنْيَا وَلَعَذَابُ الْآخِرَةِ أَخْزَى وَهُمْ لَا يُنْصَرُونَ
Aksiler
تحليل الجذر
تعريف الجذر والخلاصة
| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | نحس |
| Yapı | Üçlü kök |
| Özel Durum | Belirgin fark tespit edilmedi |
| Bağlamsal Yakın Kökler | شأم, شقا, ضر, رجس |
| Zıt Kök | سعد |
| Çekirdek Özet 1 | Alevsiz koyu duman, kızıl toz fırtınası, bakır/tunç kızıllığı ve darlık veren şiddetli soğuk rüzgâr |
| Çekirdek Özet 2 | İlahi azap ve kuşatıcı helak süreçlerinde inkârcıların üzerine çöken aralıksız darlık, sıkıntı ve yıkım hali |
| Çekirdek Özet 3 | Varlığın bereket, hayır ve inkişaf akışından koparak kesintisiz bir sıkışma, ceza ve tükeniş girdabına girmesi |
| Kritik Hata Riski | Kökü ontolojik ve kaçınılmaz bir astrolojik uğursuzluk veya zatî talihsizlik sanarak Kur'an'ın amel-ceza eksenli ahlaki uyarısını kadere veya zamana yüklemek |
التحليل الثنائي
| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| نح | Çekirdeğin asıl hareketi kazıma, soyma, eksiltme, iç çekme ve tüketici bir baskıyla bünyeyi inceltip daraltmadır; nitekim نحت yontup inceltmeyi, نحر boğazı kesip açmayı, نحب içten gelen inilti ve tükenişi, نحل ise zayıflayıp cılızlaşmayı gösterir | س | Eklenen س harfinin sürtünme, tutunma ve kesintisiz baskı niteliğiyle, kazıyıcı ve tüketici darlık anlamı somut bir boğuculuğa, aralıksız süren bir sıkıntı ve azap atmosferine dönüşmüştür |
التحليل التصويري للحروف
| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| ن | Filiz, tohum veya yılan; hareketin sürekliliğini, yayılmasını ve canlılığın kesintisiz akışını temsil eder | Sürecin fasılasız devam etmesini, içten içe yayılan bir hareket hattının oluşmasını simgeler |
| ح | Çit veya duvar; kapatma, kuşatma, sınır çekme ve dışarıya çıkışı engelleme hareketini ifade eder | Dış etkenlerin engellenmesiyle oluşan mahsur kalma, kuşatılma ve sıkışma zeminini kurar |
| س | Diken veya destek; sürtünme, batma, takılma ve rahatsız edici bir baskıyla tutunma imgesidir | Sürecin yakıcı, batıcı, rahatsızlık verici bir eziyet ve zorlukla bünyeye yapışmasını anlatır |
| نحس | Sürekli yayılan (ن), kuşatıcı bir duvara çarpan (ح) ve batan bir diken gibi acı veren (س) hareket | Kuşatılmış ve kaçışı olmayan bir alanda aralıksız süren, boğucu ve tahrip edici sıkıntının somutlaşmasıdır |
الاستعمال التاريخي والمبكر
| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Alevsiz koyu duman; göğü kaplayan kırmızı toz bulutu; ufkun kızıl bakır rengini almasıyla beliren kavurucu kuraklık veya iliklere işleyen şiddetli soğuk poyraz rüzgârı |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Nâbiğa ez-Zübyânî beytinde eritilmiş kızıl bakırın veya dumanın parıltısını tasvir ederken kökü maden ve duman bağlamında kullanır: كأنَّ شِواظَهُنَّ بـجـانِـبَـيْه / نُحاسُ الصُّفْر تضربه القُيُون |
| Erken Arapça kullanım | Kuraklık ve kıtlığın kabilenin asıl cevherini ve soy kökenini ortaya çıkardığını anlatmak üzere Lebîd b. Rebîa kökü soy ve asıl anlamında zikreder: وكم فينا إذا ما المحل أبدى / نحاس القوم من سمح هضوم |
المصدر Kitābü'l-ʿAyn, Maqāyīs al-Lugha, Lisān al-ʿArab.
الطبقة الاشتقاقية السامية
Arapça نحس kökü, Sami dil ailesinde hem maden (bakır, tunç) hem de boğucu darlık, duman, keder ve fenalık alanlarında derin bir ortak mirasa dayanır. İbranicede yer alan neḥošet sözcüğü tunç veya bakır anlamına gelirken, nḥš kökünün erken Sami katmanlarında büyü, işaret arama ve gizli bir tesiri gözleme manalarıyla örtüştüğü görülür. Süryanicede nḥāšā kelimesi doğrudan bakır ve maden cevherini karşılarken, Akadcada erû ve benzeri maden terimleriyle ilişkilenen tunç imgesi, sertlik, kızıllık ve ateşte erime vasfıyla semantik ortaklık kurar. Kökün Arapçada kazandığı iki ana koldan ilki somut kızıl maden ve alevsiz dumandır; ikincisi ise bu fiziki boğuculuğun, ufuktaki kızıllığın ve sert rüzgârın zihinde oluşturduğu bereketsizlik, şiddetli meşakkat ve bedbahtlık algısıdır. Bu bağlamda Sami dillerindeki ortak katman sert, kızıl ve ısıtıldığında duman çıkaran cevher iken; Arapça bu kökü insanın varoluşsal darlığına, helak atmosferine ve ilahi azabın kesintisiz baskısına doğru semantik bir kaymayla genişletmiştir.
درجة الثقة Güçlü
المصدر Brown-Driver-Briggs, Payne Smith, HALOT, Maqāyīs al-Lugha.
التحليل الاشتقاقي
| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | Duman, toz ve kızıl madenden meşakkate geçiş | Ateşsiz duman, boğucu toz fırtınası ve bakır kızıllığı metaforlaşarak bereketsiz, sıkıntılı ve azap dolu zamana ad olmuştur | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | İbranice neḥošet ve Süryanice nḥāšā | Sami dillerinde bakır, pirinç ve tunç gibi sert kızıl madenleri ifade eden ortak kelimelerle doğrudan kökteştir | Güçlü |
| Daha geniş dilsel ilişki | Afro-Asyatik maden ve duman terimleri | Tunç ve bakır dökümcülüğüne ilişkin erken Akdeniz ve Yakın Doğu maden terminolojisiyle semantik temas taşır | Muhtemel |
المصدر Gesenius Hebrew and Chaldee Lexicon, David Cohen Dictionnaire des racines sémitiques.
الجذور الشقيقة (التقاليب)
| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| نحس | Anlamlı | Sıkıntı, darlık, duman, bakır | Hedef kök; boğucu sıkıntı, meşakkat ve alevsiz duman | Kur'an'da geçer |
| نسح | Anlamlı | Sürmek, kurutmak, kazımak | Rüzgârın yeri süpürüp tozunu kaldırması ve toprağı kurutması | Kur'an'da geçmez |
| حنس | Anlamlı | Sertlik, katılık, direnmek | Bir şeyin sertleşip katılaşması veya bir yerde inatla durup direnmesi | Kur'an'da geçmez |
| حسن | Anlamlı | Güzellik, denge, uygunluk | Bir şeyin her bakımdan kusursuz, dengeli, faydalı ve göze hoş gelmesi | Kur'an'da geçer; zıt yönde birleşir |
| سنح | Anlamlı | Belirmek, uğurlu gelmek | Sağdan gelip beliren av hayvanı; imkânın doğması, uğur sayılan durum | Kur'an'da geçmez; semantik karşıtlık taşır |
| سحن | Anlamlı | Ezmek, sürtmek, görünüş | İki sert nesneyi birbirine sürterek ezmek; insanın yüz hatları ve rengi | Kur'an'da geçmez; sürtünme çekirdeği ortaktır |
الجذور المجاورة والجذر المضاد
| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| نحس | Merkez | Sıkıntı, kuşatıcı azap | Dışsal ve nesnel şartların boğucu, aralıksız ve tahrip edici bir felakete dönüşmesi | Alevsiz duman, kavurucu soğuk ve helak gününün tükenmeyen darlığı |
| شأم | Komşu | Sol cihet, uğursuzluk | Yön veya algı temelinde zihinsel olarak hissedilen tekinsizlik ve bereketsizlik hali | نحس kökünde fiili ve nesnel bir ezilme varken, شأم daha çok sübjektif yöneliştir |
| شقا | Komşu | Bedbahtlık, mahrumiyet | İnsanın kendi sapkınlığı sebebiyle ebedi rahmetten ve iç huzurundan yoksun kalması | شقا insanın deruni ve ahlaki hüsranı iken, نحس kuşatıcı ceza atmosferidir |
| ضر | Komşu | Zarar, darlık, yoksunluk | Varlıkta, bedende veya mülkte somut bir eksilme ve zedelenmenin meydana gelmesi | ضر tekil bir hasara işaret eder; نحس ise kesintisiz bir felaket iklimini bildirir |
| رجس | Komşu | Pislik, iğrençlik, azap | Manevi kirlilik ve sapkınlığın doğurduğu tiksindirici bozulma ve ilahi ceza | رجس ontolojik ve ahlaki kirliliğe; نحس ise azabın boğucu şiddetine odaklanır |
| سعد | Zıt | Kutluluk, saadet, bereket | Varlığın amacına uygun işleyişle iç huzuruna, ilahi yardıma ve inkişafa kavuşması | نحس kökünün zıddıdır; hayrın, refahın ve kesintisiz berekete erişmenin adıdır |
مقابلات المعنى في لغات أخرى
| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | نحس | Boğucu sıkıntı, meşakkat, erimiş bakır | Duman boğuculuğu, kavurucu rüzgâr ve helak felaketinin sürekliliğini kapsar | Kesin |
| Latince | Calamitas, aerumna, aes | Felaket, ağır musibet, tunç | Maden anlamını aes; boğucu ve yıkıcı felaket halini calamitas tam olarak karşılar | Güçlü |
| İngilizce | Calamity, distress, brass/copper | Ağır sıkıntı, darlık, erimiş maden | Bireysel batıl uğursuzluktan ziyade nesnel yıkım ve erimiş maden tabiatını aktarır | Güçlü |
| Almanca | Unheil, Bedrängnis, Kupfer | Ağır yıkım, darlık, bakır | Maddi cevher yönünü Kupfer; kesintisiz helak atmosferini Unheil karşılar | Güçlü |
| Fransızca | Calamité, détresse, cuivre | Felaket, derin keder, bakır | Geri dönülemez musibeti détresse; cehennemi erimiş maden unsurunu cuivre ifade eder | Güçlü |
المصدر Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch, Lane's Lexicon.
الوجوه والنظائر
| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| نَحْسٍ | Kesintisiz darlık ve helak fırtınası | Âd kavminin kökünü kazıyan, ardı arkası kesilmeyen şiddetli kasırganın gerçekleştiği felaket günü bağlamında (Kamer 54:19) |
| نَحِسَاتٍ | Uğursuz, kahredici ve dondurucu günler | Âd kavmine dünyada zillet azabını tattırmak üzere gönderilen dondurucu ve helak edici rüzgârın estiği günler bağlamında (Fussilet 41:16) |
| نُحَاسٌ | Erimiş kızıl bakır veya alevsiz duman | İnsan ve cin topluluklarının göklerin sınırlarını aşamayacaklarını bildiren, üzerlerine salınacak alev ve erimiş maden/duman tehdidi bağlamında (Rahmân 55:35) |
سياق الكلام والفقه والتفسير والحديث
| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | Eşyada veya zamanda zatî uğursuzluk meselesi | Zamanın kendi doğasında uğursuzluk olup olmadığı; felaketin zamandan değil ilahi azaptan kaynaklandığı | Uğursuzluğun ontolojik değil, ilahi cezanın tecelli ettiği anlara ait nisbi bir vasıf olması |
| Fıkıh | Tiyere (uğursuzluk sayma) yasağı ve nikâh/ticaret vakitleri | Belirli günleri uğursuz sayarak akitlerden veya amelden kaçınmanın meşruiyeti | Günlerin bizatihi منحوس sayılamayacağı, meşum kabul edilen vakitlerin batıl inanç olduğu |
| Tefsir | Âd kavmine gelen rüzgârın mahiyeti | نَحِسَاتٍ ifadesinin şiddetli soğuk mu yoksa helak edici musibet mi ifade ettiği tartışması | Azabın kesintisizliği, kuşatıcılığı ve inkârcılar için dönülmez bir yıkım iklimi kurması |
| Hadis | Şe'm ve tiyereyi nefyeden nebevî beyanlar | İslâm'da uğursuzluğun reddi ile bazı günlerin felaketle anılması arasındaki bağın izahı | Felaketin inkâra verilen ceza oluşu; günlerin kendi başına kötülük doğuramayacağı |
تحليل النظام الديني والعلمي والسياسي والاقتصادي
| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | İlahi ceza ve uyarı sistemi | Helak atmosferi | Islah olmayan inkârcılığı kuşatıcı bir tükenişle cezalandırmak | Varlığın rahmetten kesilmesiyle oluşan manevi ve fiziki boğulma hali | Kesin |
| İlmi | Maden ve meteoroloji ilkeleri | Duman ve erimiş cevher | Maddenin ısı ve basınç altında yıkıcı faz değişimini göstermek | Alevsiz dumanın boğuculuğu ve erimiş bakırın yüksek tahrip gücü | Güçlü |
| Siyasi | Toplumsal çöküş ve istibdat | Zillet ve yıkım devri | Meşruiyetini yitiren zalim iktidarların kaçınılmaz akıbetini sergilemek | Zulümde direnen bir kavmin kolektif olarak zelil ve perişan kılınması | Güçlü |
| İktisadi | Kıtlık ve kaynak tükenişi | Bereketsizlik krizi | Üretim ve mübadele kanallarını tıkayarak darlığı kurumsallaştırmak | Üretim imkânlarının kavurucu felaketlerle yok olup toplumun iflas etmesi | Muhtemel |
التماثل في العلوم العددية والإنسانية
| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Termodinamik entropi artışı ve boğucu gaz yoğunlaşması | Sistemin iş yapabilir enerjisini kaybedip kaos ve atık duman fazında tıkanması, aşırı sürtünme ve ısınmayla erime noktasına gelmesi | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Kolektif kriz ve çözümsüzlük döngüsü | Toplumun ahlaki ve hukuki dengesini yitirerek hiçbir çıkış yolu bulamadığı derin buhran, kurumsal felaket ve tükeniş hali | Güçlü |
التضييق الخاطئ وخطر الخطأ
| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Kökü popüler astrolojinin veya folklorik batıl inançların talihsizlik, şanssızlık ve uğursuz yıldız kavramına indirgemek |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Kur'an'da kök, insanın kozmik bir şanssızlığa kurban gitmesini değil; hakikati yalanlayan bir topluluğun ilahi yasa gereği duçar olduğu nesnel, şiddetli ve kesintisiz azap iklimini bildirir |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | İnsanın kendi ahlaki ve ameli sorumluluğunu inkâr ederek felaketleri günlerin, ayların veya gök cisimlerinin uğursuzluğuna fatura etmesi; tevhid inancının kader ve sebep-sonuç bilincini zedelemesi |
خلاصة موجَّهة لفهم القرآن
| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Kur'an'ın felaket tasavvurunu aydınlatır; azabın rastgele bir talihsizlik değil, ilahi yasalara meydan okuyan kavimlerin karşılaştığı somut, boğucu ve kaçınılmaz bir akıbet olduğunu gösterir. |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | Geçmiş kavimlerin, özellikle Âd kavminin helakini anlatan tehdit ve ibret ayetlerinde (Kamer, Fussilet) ve ahiret azabının şiddetini anlatan kozmik sahnelerde (Rahmân) belirleyicidir. |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Zamanın belirli dilimlerinin zatî olarak uğursuz yaratıldığı fikrini yıkar; günün veya rüzgârın نَحْس oluşunu, inkârcılara dönük helak edici azabın o vakitte inmesine bağlar. |
التركيب النهائي والنموذج الرياضي
- Somut anlamAteşsiz koyu duman, havayı karartan kızıl toz bulutu, erimiş kızıl bakır ve dondurucu sert rüzgârın meydana getirdiği boğucu darlık.
- Soyut anlamİlahi rahmetten kopuş neticesinde beliren kesintisiz sıkıntı, manevi tıkanma, zillet ve helak atmosferi.
- Sistematik karşılıkBir sistemin beslendiği hayır ve inkişaf kaynaklarının kesilmesi sonucu kendi içinde ürettiği tahrip edici sıkışma ve çöküş hali.
- LaTeX modeli
- LaTeX açıklamasıModelde , kökün temsil ettiği kesintisiz boğucu felaket ve helak yoğunluğunu simgeler. , zaman içinde sisteme binen azap ve meşakkat katsayısını; , kaçışı engelleyen kuşatıcı basınç ve baskıyı temsil eder. ise varlığa hayat veren rahmet, bereket ve çıkış imkânını gösterir. sıfıra yaklaştıkça, ile arasındaki azap günlerinde helak fonksiyonunun değeri sonsuz darlığa ve çöküşe doğru ıraksar.