نعق
ن - ع - ق
جذر- الورود: ١
- الآيات: ١
- الصيغ: ١
- المعاجم: ١٢
معناه في القرآن: Haykırır
ملاحظاتي
المعاجم(١٢)
كتاب العين
الخليل بن أحمد · القرن ٨مترجمالحروف: ٦٬٧٩٨باب العين و النون والقاف
)ع ن ق، ق ع ن، ق ن ع، ن ع ق، ن ق ع مستعملات( عنق: العَنَق: من سيَرِ الدَّوابِّ. والنَّعْتُ مِعْناقٌ ومُعْنِقٌ وعَنيقٌ. وسَيْر عَنيقٌ ، وبِرْذَونٌ عَنَقٌ. ولم أسمع عَنَقَه، قال رؤبة:
لمّا رَأَتْني عَنَقـي دَبـيبُ وقد أُرَى وعَنَقي سُرحُوبُ
ويجوز للشاعر أن يجعل العَنقَ من السَّير عَنيقاً. والمُعنِقُ من جِلْدِ الأرض: ما صَلُبَ وارْتَفَعَ وما حَواَلْيِه سَهْلٌ، وهو
باب العين و النون والقاف )ع ن ق، ق ع ن، ق ن ع، ن ع ق، ن ق ع مستعملات( عنق: العَنَق: من سيَرِ الدَّوابِّ. والنَّعْتُ مِعْناقٌ ومُعْنِقٌ وعَنيقٌ. وسَيْر عَنيقٌ ، وبِرْذَونٌ عَنَقٌ. ولم أسمع عَنَقَه، قال رؤبة: لمّا رَأَتْني عَنَقـي دَبـيبُ وقد أُرَى وعَنَقي سُرحُوبُ ويجوز للشاعر أن يجعل العَنقَ من السَّير عَنيقاً. والمُعنِقُ من جِلْدِ الأرض: ما صَلُبَ وارْتَفَعَ وما حَواَلْيِه سَهْلٌ، وهو مُنْقادٌ في طُولِ نحو مِيلٍ أو أقل، وجمعه مَعانيقُ. والعُنُق مَعُروف، يُخَفَّفُ ويُثَقَّلُ ويُؤَنَّثُ. وقول الله تعالى: "فَظَلَّتْ أعناقُهم لها خاضعين" أي جماعاتهم، ولو كانت الأعناقُ خاصةً لكانت خاضعةً وخاضعاتٍ. ومن قال هي الأعناقُ، والمعني على الرَّجال، رَدَّ نُونَ "خاضعين" على أسمائهم المُضْمَرة. وتقول: جاء القوم " رَسَلاً رَسَلاً وعُنُقاً عُنُقاً إذا جاءوا فِرَقاً"، ويجمع على الأعناق. واعتَنَقَتِ الدّابة: إذا وَقَعَتْ في الوحل فأخْرَجَتْ أعناقَها، قال رؤبة: خارجةً أعناقُها من مُعْتَتَنقْ أي من مَوضِع أخَرجَتْ أعناقها منه. والمُعْتَنَقُ: مَخْرَج أعناق الجبال من السَّراب، أي اعتَنَقَتْ فأخْرَجَتْ أعناقَها. والاعتِناقُ من المُعانَقِة، ويجوز الافتعال في موضع المُفاعَلِة، غير أن المُعانَقة في حال المَوَدَّةِ، والاعتِناقُ في الحَرْبِ ونحوها، تقول: اعتَنَقُوا في الحَرْبِ ولا تقول: تَعانَقُوا والقياس واحدٌ، قال زهير: يَطْعُنُهم ما ارتَمَوا حتى اذا اطَّعَنْوا ضارَبَ حتى ما ضارَبُوا اعتَنَقـا وتَعَنَّقِت الأرنبُ في العانِقاء وتَعَنَّقَتْها، كلاهما مُسْتَعمَل: دَسَّت عُنُقها فيه وربما غابَتْ تحته، وكذلك البَربوعُ والعانقاء. وهو جُحْرٌ مملوءٌ تُراباً رخواً يكون للأرنبِ واليَرْبُوعِ إذا خافا. وربما دخل ذلك التُّرابَ فيقال: تَعَنَّقَ اليَربُوعُ لأنّه يَدُسُّ عُنُقَه فيه ويمضي حتى يصير تحته. والعَنْقاءُ: طائِرٌ لم يَبق في أيدي الناس من صِفتها غيرُ اسمها. ويقال بل سُمِّيَتْ به لبياضٍ في عُنقِها كالطَّوق وقال: إذا ما ابنُ عبِد اللّهِ خَلَّى مكانَـه فقَدْ حَلَّقْتْ بالجُودِ عَنْقاء مُغْرِبُ والعَنْقاءُ: الداهِيةُ. والعَنْقاءُ: اسم مَلَكٍ، قال: وَلَدْنا بني العَنْقاءِ وابْني مُحَرَّقٍ فأكرِمْ بنا خالاً وأكرِمْ بنا ابْنَما والأعنَقُ: الطويل العُنُق. والأعنَقُ: الكلبُ الذي في عُنقِه بياضٌ كالطوق. والعَناقُ: الأُنْثَى من أولاد المَعَز، ويجمعُ العُنوق. وقولهم: العُنُوقُ بعد النُّوقِ، أي صِرتَ راعياً للغَنَم بعد النُّوقِ، يقال ذلك لمن تحول من رفعةٍ إلى دنائةٍ، قال: إذا مَرِضَتْ منها عَناقٌ رأيته بسِكِّينِه من حولها يَتَصَرَّفُ وَعَناقُ الأرضِ: حَيَوان أسْوَدُ الرَّأسِ طَويلُ الظهر أصغَر من الفَهدِ ويُجمعُ على عُنُوقٍ. قعن: اشتُقَّ منه اسم قُعَينٍ وهو في أسدٍ وفي قَيْسٍ أيضاً. ويقال: أفْصَحُ العرب نَصْرُ قُعَيْنٍ أو قُعَيْن نَصر. والقَيْعُونُ من العُشْب: نَبْتٌ على فَيْعُول مثل قَيْصُوم، وهو ما طال منه. يقال: اشتقاقه من القَعْن كاشتقاق القَيْصوم من القَصْم. ونحو هذه الأشياء اشتُقَّت من الأسماء وأُميتَتْ أصولها، ولكن يعرف ذلك في تقدير الفعل. قيل: يكون القَيْعُونُ من القَيْع كالزَّيْتون من الزَّيت قنع: قَنِعَ يَقْنعُ قَناعةً: أي رَضيَ بالقَسمِ فهو قَنِعٌ وهم قَنِعُونَ، وقوله تعالى: "القانِعَ والمْعتَرَّ" فالقانِع: السائل، والمُعْتَرُّ: المُعْتَرض له من غير طلب، قال: ومنِهم شَقِيٌّ بالمَعيشِة قانِعُ وقَنَعَ يَقْنَعُ قُنُوعاً: تذلَّلَ للمسألة فهو قانِع، قال الشماخ: لمَالُ المرء يُصلِحُه فيُغني مُفاقِرَه أعَفُّ من القُنُوعِ ويُرْوَى "من الكُنُوع" بمنزلة القُنُوع. ورَجُلٌ قَنعٌ أي كثير المال. والقَنُوع بمَنزلة الهبوط -بلغة هذيل- من سَفْحِ الجَبَل، وهو الارتفاع أيضاً، قال: بحَيْثُ استَفاضَ القِنعُ غربيّ واسِطٍ نَهاراً ومَجَّتْ في الكَثيبِ الأباطِحُ والقِناعُ: طَبَقٌ من عَسِيبِ النَّخْل وخُوصِهِ. والإقناع. مَدُّ البَعير رأسَه إلى الماء ليَشْرَبَ، قال يصف ناقةً: تُقْنِعُ للجَدْوَل منها جَدْوَلا شَبَّه حَلقَ الناقة وفاها بالجَدْوَل تَسْتَقْبِل به جدولاً في الشُّرْب. والرَّجُل يُقْنِعُ الإناء للماء الذي يَسيلُ من جَدْوَلٍ أو شِعْبٍ. والرجُلُ يُقنِعُ يَدَه في القُنوت أي يَمُدُّها فيَسْتَرحِمُ رَبَّه. والقِناع أوسَعُ من المِقْنَعِة. وتقول: ألْقَى فُلانٌ عن وَجْهِهِ قناع الحَياء. وفُلانٌ مُقنِعٌ: أي يُرضَى بقوله. وتقول: قَنَعْتُ رأسَه بالعَصَا أو بالسَّوْط: أي عَلَوتُه ضَرْباً. والقِنْعَةُ وجمعها القِنَع وجمع القِنعَ القِنْعان: وهو ما جَرَى بين القُفِّ والسَّهْلِ من التُّرابِ الكثير، فإذا نَضَبَ عنه الماء صارَ فَراشاً يابساً، قال: وايْقَن أنّ القَنْعَ صارَتْ نِطافُه فراشاً وأن البَقْلَ ذاوٍ ويابِسٍ المُقْنِعَةُ من الشّاء: المُرَتفِعةُ الضَّرع، ليس في ضَرعها تصَوُّب، قَنَعَت بضرعها، وأقنعتْ فهي مُقْنِعٌ. واشتقاقه من اقناع الماء ونحوه كما ذكرنا. نعق: نَعَقَ الراعي بالغَنَم نَعيقاً: صاح بها زجْراً. ونَعَقَ الغُرابُ يَنْعِقُ نُعاقاً ونَعيقاً. وبالغين أحسن. والنّاعِقانِ: كوكبان أحدُهُما رِجْلُ الجوزاء اليُسْرَى والآخر مَنْكبها الأيمن. وهو الذي يُسَمَّى الهَقْعةَ، وهما أضوأ كوكبين في الجوزاء. نقع: نَقَعَ الماء في مَنْقِعِةَ السَّيل يَنْقَعُ نَقْعاً ونُقُوعاً: اجتمع فيها وطال مَكثْهُ. وتجمعُ المَنْقَعةُ على المناقِع. وهو المستَنقٍعُ: أي المجتَمِعٌ. واسَتْنَقْعتُ في الماء: أي لَبِثتُ فيه مُتَبَرَّداً. وأنقَعْتُ الدواء في الماء إنقاعاً. والنَّقُوع: شَيءٌ يُنْقَعُ فيه زَبيبٌ وأشياءُ ثم يُصَفَّى ماؤه ويُشْربُ. واسم ذلك نَقُوع. ونَقَعَ السُّمُّ في ناب الحيَّة: في أنيابِها السُمُّ ناقع اجتمع فيه كقوله. وانْتُقِعَ لَوْنُ الرَّجُل وامْتُقِعَ أصوَبُ: تَغَيَّر. والرَّجُل إذا شَرِبَ من الماء فَتَغَّير لونُه، يقال: نَقَعَ يَنْقَعُ نُقوعاً، قال: لو شِئْتُ قد نَقَعَ الفُؤادُ بشَرْبَةٍ تَدَعَ الصوادي لا يجِدْنَ غَليلا والماء يَنْقَعُ العَطَشَ نقعاً ونُقُوعاً، قال حفص الأموي: أكرَعُ عند الوُرُود في سُدُمٍ تَنْقَعُ من غُلَّتي وأجْزَؤها والنَّقيعُ: شرابٌ يُتَّخَذُ من الزَّبيبِ يُنْقَعُ في الماء من غير طبخ. والنَّقيعةُ هي العَبيطة من الإبل. وهي جَزوُرٌ تُوَفَّر أعضاؤها فتُنْقَعُ في أشياء علاجاً لها، قال: كلِّ الطَّعامِ تَشْتَهي رَبيعـهَ الخُرْس والإعذارُ والنَّقيعَه وقال المهلهل: إنّا لنَضْرِبُ بالصوارم هامَهُم ضَربَ القُدارِ نَقيعةَ القُـدّام القُدّامُ: القادمون من سفر، جمع قادِم. وقيلَ القَدام بفتح القاف وعن غير الخليل: والقُدَام: الجَزّار. يقال: نَقَعُوا النَّقيعَةَ، ولا يقال: أَنْقَعُوا لأنه لا يُريدُ إنْقاعَها في الماء. والنَّقْعُ: الغبار. قال الشُوَيْعِرُ واسمه عبد العزى: فهُنّ بهم ضوامِرُ في عجاجٍ يُثِرْنَ النَّقْعَ أمثال السَّراحي قال لَيْثٌ: قُلتُ للخليل: ما السّراحي، قال: أراد الذِئاب، ولكنه حَذَف من السرحان الألف والنُّونَ فجَمَعَه على سراحي، والعَرَبُ تقول ذلك كثيراً كما قال: دَرَسَ المَنَا بمُتالعٍ فأَبانِ أراد المنازل فحَذَفَ الزّاءَ واللامَ. ونَقَعَ الصَّوْتُ: إذا ارتَفَعَ. ونَقَعَ بصَوته، وأنْقَعَ صوْته: إذا تابَعَه ومنه قول عُمَرَ في نِسوةٍ اَجَتمعْنَ يبكين على خالد بن الوليد: "وما على نِساءِ بني المُغيرةِ أن يُهْرِقْنَ من دُمُوعِهِنَّ على أبي سليمان" ما لم يكن نَقْعٌ أو لَقْلَقةٌ. يعني بالنَّقْعِ أصوات الخُدُود إذا ضُرِبَتْ، قال لبيد: فمتى يَنْقَعْ صُراخٌ صـادِقٌ يُحلبوها ذاتَ جَرْسٍ وزَجَلْ ونَقَعَ الموتُ يعني كَثُرَ. وما نَقَعْتُ بخَبَرِه نُقُوعاً: أي ما عجِتُ به ولا صدَّقت ما عِجتُ به أي ما أخذْتُه ولا قَبِلْتُه. والنَّقْع: ما اجْتَمَعَ من الماء في القَليبِ. والنَّقيعُ: البئر الكثيرة الماء. تُذَكِّرُه العَرَب، وجمعه أنْقِعَةٌ. والمِنْقَعُ والمِنْقَعَةُ: إناءٌ يُنقَعُ فيه الشَّيءُ. والأنْقوعَةُ: وَقْبَة الثَّريدِ التي فيها الوَدَكُ. وكل شيءٍ سال إليه الماء من مَثْعَبٍ ونحوه فهو أنْقُوعَةٌ.
الصحاح
الجوهري · القرن ١٠مترجمالحروف: ٢٧٣النَعيقُ: صوت الراعي بغنمه. وقد نَعَقَ الراعي يَنْعِقُ بالكسر نَعيقاً ونُعاقاً ونَعَقاناً، أي صاح بها وزجرها. قال الأخطل:
انعِقْ بضَأْنِكَ يا جريرُ فإنَّـمـامَنَّتْكَ نفسُكَ في الخَلاءِ ضَلالا
ونَعَقَ الغرابُ أيضاً، بعين غير معجمة. والناعِقان: كوكبان من كواكب الجوزاء.
تهذيب اللغة
الأزهري · القرن ١٠بلا ترجمةالحروف: ١٨٬٦٥٦باب العين والقاف مع النون
عنق ، قنع ، قعن ، نعق ، نقع : مستعملة .
قلت : أما
عقن : فإنّه مهمل ، إلا أن
يكون العِقْيانُ فِعيالاً منه ، وهو الذَّهب ، والأقرب إنه فِعلانٌ من عَقى يَعقِي ، والنون زائدة .
عنق : قال الله جلّ وعز : ( فَظَلَّتْ أَعْنَاقُهُمْ لَهَا خَاضِعِينَ ) ( الشُّعَرَاء : 4 ) أكثر المفسِّرين ذهبوا بمعنى الأعناق في هذه الآية إلى الجماعات ، يقال جاء القوم عُنُقاً عنقاً ، إذا جاءوا فرقاً
مقاييس اللغة
ابن فارس · القرن ١١مترجمالحروف: ٧٬١٧٠(باب النون والعين وما يثلثهما)
(نعف) النون والعين والفاء كلمةٌ تدلُّ على ارتفاعٍ في شيءٍ. منه النَّعْف: مكانٌ مرتفع في اعتراض. والنَّعْفة: ذُؤابة الرَّحْل، سمِّيت لأنها سامية. وانتَعَفَ الرَّجُل الشيءَ، إذا تركهُ إلى غيرِه، كأنَّه سَمَا بنفسه عنه.
ومن الكلمة الأولى ناعَفْتُ([1]) الرّجُل: عارضتُه. وتَنَعَّفَ([2]) الرّجُلُ: ارتقَى نَعْفاً.
(نعق) النون والعين والقاف كلمةٌ تدلُّ على صَوت. ونعَق
المفردات في غريب القرآن
الراغب الأصفهاني · القرن ١١مترجمالحروف: ٨٨- نعق الراعي بصوته: قال تعالى: ﴿كمثل الذي ينعق بما لا يسمع إلا دعاء ونداء﴾ [البقرة/171].
أساس البلاغة
الزمخشري · القرن ١٢مترجمالحروف: ١٥٩ن ع ق
نعق الراعي بالغنم نعيقاً.
" ينعق بما لا يسمع ".
ونعق الغراب نعيقاً ونعاقاً والغبن أعلى.
ونَعَق المؤذِّنُ وسمعتُ نَعْقة المؤذِّن ونَعَقاتِه.
لسان العرب
ابن منظور · القرن ١٣مترجمالحروف: ٢٬٠٥٣النَّعِيقُ: دعاء الراعي الشاء. يقال: انْعِقْ بضأْنك أَي ادْعُها؛ قال الأخطل:
انْعِقْ بضَأْنك، يا جَريرُ، فإنَّما
مَنِّتْكَ نفسُك في الخَلاء ضلالا
ونَعَق الراعي بالغنم يَنْعِقُ، بالكسر، نَعْقاً ونُعاقاً ونَعِيقاً ونَعَقاناً: صاح بها وزجرها، يكون ذلك في الضأْن والمعز؛ وأَنشد ابن بري لبشر:
ولم يَنْعِقْ بناحيةِ الرِّقاقِ
وفي الحديث: أَنه قال لنساء عثمان بن مظعون لما مات: ابْكِين وإيّاكنَّ ونَعيقَ
القاموس المحيط
الفيروزآبادي · القرن ١٥مترجمالحروف: ٢٠٧* ن ع ق * * النَّعيقُ * صوت الراعي بغنمه وقد * نَعَق * بها * ينعِقُ * بالكسر * نَعِيقاً * و * نُعَاقاً * بالضم و * نَعَقَاناً * بفتحتين أي صاح بها وزجرها وحكى بن كيسان * نَعَقَ * الغُراب أيضا بعين غير مُعجمة
تاج العروس
الزبيدي · القرن ١٨مترجمالحروف: ١٬٦٣٣نعق الراعي بغنمه، كمنع وضرب، واقتصر الجوهري والصاغاني على الأخيرة نعقا بالفتح، ونعيقا كأمير ونعاقا بالضم ونعقانا بالفتح: صاح بها وزجرها. قال الأخطل:
فانعق بضأنك يا جرير فإنمـا منتك نفسك في الخلاء ضلالا أي ادعها، يكون ذلك في الضأن والمعز. ونقل شيخنا عن بعض: نعق بالإبل أيضا، فلينظر ذلك، فإنه ثقة فيما ينقل. وفي الحديث: وإياكن ونعيق الشيطان يعني الصياح والنوح، وأضافه
معجم لين
إدوارد لين · القرن ١٩مترجمالحروف: ٢٦١نَعَقَ بِهِمْ اِلَى الفِتْنَةٍ
1 نَعَقَ بِهِمْ اِلَى الفِتْنَةٍ ذ He hallooed them on to fight, etc.: see 10 in art. عو.
نَاعِقٌ
نَاعِقٌ ذ One who drives away the beasts, and cries out after them. (TA in art. زعق.)
نَاعِقَآءُ
نَاعِقَآءُ ذ : see عَانِقَآءُ.
قاموس سالمون
هنري أنتوني سالمون · القرن ١٩مترجمالحروف: ٢٢٦نَعَقَ
نَعَقَ A , I ( n. ac. نَعْق 1 , نُعَاْق 24 , نَعِيْق 25 , نَعَقَاْن 36 ),
a. Croaked.
b. [ Bi ], Called to ( the sheep ).
c. [ coll. ], Bleated.
أَلنَّاعِقَانِ
أَلنَّاعِقَانِ [ du. ],
a. Two stars of Orion.
كتاب الله
مستخلص من الاستعمال القرآنيمترجمالحروف: ٥٬٨١٣نعق
نَعَقَ - يَنْعِقُ
نَعَقَ - يَنْعِقُ + الكائن + بكائن أو غنم: يدعوها بصوت عال فيه زجر: يصيح بالكائن بصوت عال زاجراً ومحذراً
واللفظ ينتمي إلى مجموعة ألفاظ " طريقة لحن الصوت وموسيقاه وإخراجه للتأثير به على المتلقي، وهي:
هَدهَدَ - يُهَدْهِدُ، ضَفْدَعَ - يُضَفْدِعُ، زَنَمَ - يَزْنِمُ، خَارَ - يَخُوْرُ، نَعَقَ - يَنْعِقُ، لَحَنَ - يَلْحَنُ
الصيغ(١)
الجذور المجاورةالمجاورة: ٩ (الإجمالي: ١٤)
- بكم
الآيات المشتركة: ١ · Dilsiz
- صمم
الآيات المشتركة: ١ · Sağırlar
- عمي
الآيات المشتركة: ١ · Kör demektir
- عقل
الآيات المشتركة: ١ · Akledersiniz
- ندو
الآيات المشتركة: ١ · Nedve halkın toplandığı yerdir
- مثل
الآيات المشتركة: ١ · Çamurdan yapılan ve bir şeye benzetilen nesne, heykeldir
- سمع
الآيات المشتركة: ١ · İşiten
- دعو
الآيات المشتركة: ١ · Deav : Dua, gel gel anlamına kalkan eller demektir
- كفر
الآيات المشتركة: ١ · Hufre, çukur demektir
الآيات التي ورد فيها(١)
وَمَثَلُ الَّذِينَ كَفَرُوا كَمَثَلِ الَّذِي يَنْعِقُ بِمَا لَا يَسْمَعُ إِلَّا دُعَاءً وَنِدَاءً صُمٌّ بُكْمٌ عُمْيٌ فَهُمْ لَا يَعْقِلُونَ
Haykırır
تحليل الجذر
تعريف الجذر والخلاصة
| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | نعق |
| Yapı | Üçlü |
| Özel Durum | Belirgin fark tespit edilmedi |
| Bağlamsal Yakın Kökler | صاح, نادى, زجر |
| Zıt Kök | انصت |
| Çekirdek Özet 1 | Çobanın koyun veya keçileri yönlendirmek ve engellemek için boğazından çıkardığı yüksek sesli nida ve zecr haykırışı |
| Çekirdek Özet 2 | Sözün ihtiva ettiği semantik anlamı kavramaksızın salt akustik bir sese ve gürültüye muhatap olma durumu |
| Çekirdek Özet 3 | Mesajın özünden kopuk, sadece taklit ve şarta bağlı ses uyarısına tepki veren bilişsel duyarsızlık hali |
| Kritik Hata Riski | Ayetteki teşbihi hakikatin özüne değil, muhatabın anlama yetisini yitirip sürü refleksine indirgenen işitme biçimine dayandığını gözden kaçırmak |
التحليل الثنائي
| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| نع | Boğazdan çıkan tabii canlılık sesi, nefes veya yumuşak devinim; nitekim نعج koyun sesi ve dişisi, نعس bedenin gevşemesi, نعم ses ve hayatın yumuşaklığı ile ilgilidir. | ق | Boğazın en derininden patlamalı biçimde çıkan ق harfi eklenerek yumuşak ses çıkarma hali, uzaktan duyulan tiz, keskin, sert ve sürüye yönelik yönlendirici bir zecr haykırışına dönüşmüştür. |
التحليل التصويري للحروف
| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| ن | filiz, yılan, balık; süreklilik, çoğalma, canlılık | Canlı bir varlıktan kesintisiz ve akıcı biçimde doğan ses potansiyeli. |
| ع | göz; görme, bilme, kaynak | Sesin içsel bir menbadan, gırtlak kanalından dış dünyaya doğru açığa vurulması. |
| ق | ufuktaki güneş, iğne deliği; dönme, toplanma, sınır | Ses dalgasının belirli bir hedefe toplanarak odaklanması ve yönlendirici bir sınır çekmesi. |
| نعق | Bir canlının boğaz kaynağından çıkan sürekli sesin, muhatabı zecr ile sınırlamak üzere odaklanmış bir haykırışa dönüşmesi hareketi. |
الاستعمال التاريخي والمبكر
| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Çobanın davarı sevk etmek, bir araya toplamak veya tehlikeden men etmek amacıyla boğazından çıkardığı tiz, kaba haykırış ve karganın ötüşü. |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Şair Bişr b. Ebî Hâzim el-Esedî bir beytinde kökü çobanın dağ eteğinde sürüyü gütmesi bağlamında zikreder: ولم يَنْعِقْ بناحيةِ الرِّقاقِ |
| Erken Arapça kullanım | Emevî dönemi şairi el-Ahtal, Cerîr’i hicvederken onu koyun güden bir çobana benzeterek kökü şöyle kullanır: انْعِقْ بضَأْنك، يا جَريرُ، فإنَّما / مَنِّتْكَ نفسُك في الخَلاء ضلالا |
المصدر Lisān al-ʿArab, Kitābü’l-ʿAyn, Maqāyīs al-Lugha.
الطبقة الاشتقاقية السامية
Sami dilleri ailesinde نعق kökü, kökeni itibarıyla boğazdan çıkarılan ilksel, taklidi (onomatopeik) gırtlaksı sesleri ve haykırışları temsil eden bir kök matrisine dayanır. İbranicede feryat etmek, inlemek ve boğazdan acı dolu ses çıkarmak anlamındaki נָאַק fiili ile bu eylemin ismi olan נְאָקָה kelimesi Arapçadaki kökle fonetik ve anlamsal bir paralellik sergiler. Benzer ses dizilişi Ge'ez (Etiyopya) dilinde ulumak, iniltiyle bağırmak manasındaki köklerde de izlenir. Doğu ve Batı Sami dillerinde boğaz feryadını veya hayvan sesini anlatan bu geniş taban, Arapçada göçebe çöl hayatının ve hayvancılığın etkisiyle çobanın sürüye bağırması ve karga ötüşü şeklinde daralarak uzmanlaşmış bir anlam alanı kazanmıştır.
درجة الثقة Güçlü
المصدر Brown-Driver-Briggs Hebrew and English Lexicon, David Cohen Dictionnaire des racines sémitiques, Lisān al-ʿArab.
التحليل الاشتقاقي
| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | Çobanın zecr sesi ve karga sesi | Gırtlaktan çıkarılan tiz ve sert sesin hayvanı engelleme eylemine dönüşmesi. | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | İbranice נָאַק (feryat etmek, inlemek) ve Ge'ez bağırma kökleri | Boğazdan feryat ve kaba ses çıkarma anlamındaki ortak ses taklidi katman. | Güçlü |
| Daha geniş dilsel ilişki | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı |
المصدر David Cohen Dictionnaire des racines sémitiques, Brown-Driver-Briggs.
الجذور الشقيقة (التقاليب)
| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| نعق | Anlamlı | Çobanın sürüye haykırması | Çobanın hayvanı yönlendirmek için bağırması veya karganın ötmesi | Hedef kök; Kur'an'da geçer |
| نقع | Anlamlı | Suyun birikmesi ve emilmesi | Sıvının bir çukurda toplanıp kalması, susuzluğun dinmesi veya tozun kalkması | Kur'an'da geçer |
| عنق | Anlamlı | Boyun ve öne geçme | Bedensel uzuv olarak boyun; bineklerin başını uzatarak hızlı yürümesi | Kur'an'da geçer |
| عقن | Anlamı bulunmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Kur'an'da geçmez; sözlüklerde mühmel kabul edilir |
| قنع | Anlamlı | Yetinme veya örtünme | Az mala rıza gösterme yahut başı ve yüzü örtüyle bürüme | Kur'an'da geçer |
| قعن | Anlamlı | Kısa ve basık burunlu olma | Çadırın alçak kurulması veya burun kemiğinin içe doğru basıklığı | Kur'an'da geçmez; klasik sözlüklerde müsta'meldir |
الجذور المجاورة والجذر المضاد
| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| نعق | Merkez | Sürüye haykırma | Anlam içermeyen, sırf yönlendirme ve zecr amaçlı çoban sesi | Hayvanı sevk etmeye mahsus kaba ve tiz haykırış |
| صاح | Komşu | Yüksek ses çıkarma | Korkutucu, dehşet verici ve ani gelişen patlamalı çığlık | Helak edici veya uyarıcı mahiyetteki şiddetli ses |
| نادى | Komşu | Uzaktan seslenme | Muhatabın aklına ve idrakine yönelen, anlam yüklü sözlü çağrı | İki taraf arasında bilinçli iletişim kurma gayesi |
| زجر | Komşu | Azarlama ve men etme | Kötü bir davranışı durdurmak için yapılan sert ve tehditkâr çıkış | Fiili engellemeye odaklanan caydırıcı müdahale |
| انصت | Zıt | Susup kulak kesilme | Gürültüyü kesip anlamı idrak etmek üzere derin bir sükûtla dinleme | Sözün manasını kavramak amacıyla dikkati yoğunlaştırma |
مقابلات المعنى في لغات أخرى
| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | نعق | Çobanın sürüye bağırması | Davarı sevk etmek için çıkarılan anlamsız zecr sesi | Kesin |
| Latince | vociferari, clamare | Yüksek sesle haykırmak | Sesin şiddetini karşılar ancak çoban-sürü bağlamındaki zecr boyutunu vermez | Güçlü |
| İngilizce | to shout at cattle, to holler, to croak | Hayvana bağırmak, anlamsızca haykırmak | Sürüye yönelik gütme nidasını ve karga ötüşünü kısmen karşılar | Güçlü |
| Almanca | schreien, scheuchen | Haykırmak, ürküterek sürmek | Zecr ve kovalama boyutunu taşır fakat özel çoban nidasını tam yansıtmaz | Güçlü |
| Fransızca | vociférer, brailler | Kaba sesle bağırmak | Anlamsız yüksek sesi karşılar; hayvancılığa özgü yönlendirme nüansını içermez | Güçlü |
المصدر Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch, Littré Dictionnaire de la langue française.
الوجوه والنظائر
| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| يَنْعِقُ (Müzari tekil) | Hayvanı anlamdan yoksun biçimde sadece sesle güden çobanın haykırışı | İnkârcıların peygamberi davet karşısında hakikati akletmeyip sadece kuru bir ses ve gürültü işitmelerini niteleyen temsilî istiare bağlamı; Bakara 2:171. |
سياق الكلام والفقه والتفسير والحديث
| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | İdrak ve akıl yürütme (nazar) | İnkârcıların taklitçiliği ve vahyin getirdiği manayı kavramadan sadece ses dalgasına tepki vermeleri. | Mesajın lafzını duyup muhtevasını idrak edemeyen bilişsel körlük. |
| Fıkıh | Hitap ve mükellefiyet ehliyeti | Anlama melekesi bulunmayan varlıklara yapılan zecr nidasının hukuki irade ve mükellefiyet doğurmaması. | Hukuki bağlayıcılık için hitabın muhatap tarafından kavranabilir olması şartı. |
| Tefsir | Temsilî istiare (teşbih-i maklûb) | Ayetteki teşbihin çobana mı yoksa sürüye mi döndüğü; kâfirlerin çobanın sesini duyup manasını bilmeyen hayvana benzetilmesi. | Sözün manasını anlamaksızın sadece kuru gürültüye muhatap olma hali. |
| Hadis | Yasaklanan cahiliye âdetleri | Cenazelerde kadınların feryat edip dövünerek anlamsız çığlıklar atmasının şeytan nidası olarak nitelenmesi. | Hüzün anında akıl ve vakardan yoksun feryat ve çığlık çıkarma. |
تحليل النظام الديني والعلمي والسياسي والاقتصادي
| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Vahyî tebliğ ve davet | Hakikati duyurma | İdrakten yoksun muhataba yapılan çağrının kuru sese dönüşmesi | Muhatabın basireti kapalıysa vahyin derin manası sadece akustik bir titreşim olarak algılanır | Kesin |
| İlmi | İletişim teorisi ve epistemoloji | Anlamsız sinyal / Gürültü | Alıcının semantik kodu çözememesi sonucu bilginin fiziksel sese indirgenmesi | Akıl ve tefekkür devreye girmediğinde enformasyon aktarımı gerçekleşmez, iletişim çöker | Güçlü |
| Siyasi | Kitle yönetimi ve demagoji | Kuru propaganda ve zecr | Toplumu rasyonel ikna yerine anlamsız slogan ve tehditlerle güdümleme | Yönetici ile tebaa arasındaki bağın akli müzakere yerine sürü refleksine dayandırılması | Güçlü |
| İktisadi | Tüketici davranışı ve manipülasyon | Güdüsel yönlendirme | Tüketicinin rasyonel fayda yerine şartlı reflekslerle harcamaya sevk edilmesi | Reklam ve pazarlamanın zihni devre dışı bırakarak insanı kuru dürtülerle gütmesi | Muhtemel |
التماثل في العلوم العددية والإنسانية
| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Gürültü ve sinyal-gürültü oranı (SNR) | Bilgi teorisinde taşıyıcı dalganın alıcı tarafından çözümlenemeyip sistemde yalnızca enerji ve arka plan gürültüsü olarak kalması hali. | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Klasik koşullanma ve sürü refleksi | Bireyin sözün mantıksal muhtevasını kavramaksızın salt şartlı bir uyarana veya otoriter bir haykırışa tepki vermesi durumu. | Güçlü |
التضييق الخاطئ وخطر الخطأ
| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Kökü yalnızca çobanın koyunlara bağırması veya karga ötüşü gibi folklorik ve zoolojik bir ayrıntıdan ibaret sayarak, taşıdığı epistemolojik derinliği görmezden gelmek. |
| Kur'an içi daha geniş anlam | İnsanın idrak, akıl ve basiret melekelerini kapatarak hakikati sadece mekanik bir ses, anlamsız bir gürültü gibi dinlemesini ifade eden bilişsel kapalılık durumu. |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Ayetteki benzetmeyi ters anlayarak davetçiyi haksız yere bağıran konumuna indirgemek veya muhatabın anlama sorumluluğunu göz ardı edip işitmeyi kâfi görmek. |
خلاصة موجَّهة لفهم القرآن
| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Kur'an'ın salt fiziksel işitme ile kalbî ve aklî idrak arasındaki farkı ortaya koyan en sarsıcı temsilinde yer alması bakımından vazgeçilmezdir. |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | İnkârcıların taklitçiliklerini, atalarını körü körüne izlemelerini ve peygamberin tebliğine karşı sergiledikleri duyusal sağırlığı işleyen ayetlerde belirleyicidir (Bakara 2:170-171). |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Hakikati duymanın salt kulak yoluyla ses dalgası almak olduğu yanılgısını yıkar; kavranmayan ve amel edilmeyen dinlemenin hayvani bir tepkiden farksız olduğunu gösterir. |
التركيب النهائي والنموذج الرياضي
- Somut anlamÇobanın sürüyü sevk etmek veya tehlikeden men etmek için gırtlaktan çıkardığı yüksek sesli, zecr amaçlı haykırış.
- Soyut anlamAnlamsal muhtevası çözümlenmeden yalnızca fiziki bir akustik uyaran olarak algılanan, idrakten yoksun mekanik ses.
- Sistematik karşılıkGöndericinin anlam yüklü mesaj ilettiği ancak alıcının bilişsel filtreleri kapalı olduğu için sürecin anlamsız bir sinyale dönüşmesi hali.
- LaTeX modeli
- LaTeX açıklaması
kaynak veya davetçiyi, taşınan semantik mesajı, ise alıcıyı simgeler. Kaynak mesajı gönderdiğinde alıcının anlam idraki mesajı çözümleyemediği için anlam kümesi boş kalır (); alıcı yalnızca sesin fiziksel varlığını ve akustik uyarısını algılar (). Bu formül, duymanın akletmeye dönüşemeyip kuru bir ses algısına indirgenmesini ifade eder.