نكف

اختصارات لوحة المفاتيح

البحث
/
ملاحظة جديدة
n
الآية السابقة / التالية
[ ]
وضع القراءة
f
وضع الشبكة
g
كون القرآن
e
إغلاق / رجوع
Esc
تخطَّ الشبكة

شبكة الجذر

شبكة الجذر: ن-ك-فالصيغ: ٣ · الجذور المجاورة: ٢٢ · الآيات: ٢ · السور: ١؛ المحتوى نفسه مسرود في بطاقات «الصيغ» و«الجذور المجاورة» و«الآيات».جمعحشردونوفيألمألهاسْتَنْكَفُوانكفكبروجدمسحأجرزيدصلحقربنصر

الجذرالصيغ ٣الآيات ٢السور ١المجاورة ٢٢

▶ افتح الشبكة (ثلاثية الأبعاد)

نكف

ن - ك - ف

جذر
  • الورود: ٣
  • الآيات: ٢
  • الصيغ: ٣
  • المعاجم: ١٢

معناه في القرآن: Kaçınır

ملاحظاتي

المعاجم(١٢)

كتاب العين

الخليل بن أحمد · القرن ٨مترجمالحروف: ١٬٩١١
الكاف والنون والفاء معهما ك ن ف، ك ف ن، ن ك ف، ن ف ك، ف ك ن، ف ن ك كلهن مستعملات كنف: الكَنَفانِ: الجناحان، قال: عنس مذكرة كأن عفاءهـا سقطان من كَنَفَيْ نعام جافل وكَنَفا الإنسان: جانباه، وناحيتا كل شيء: كَنَفاه. ويقال: كَنَفَهُ الله، أي: رعاه وحفظه. وهو في حفظ الله وكَنَفِه، أي: حرزه وظله، يَكْنُفُهُ بالكلاءة وحسن الولاية. والكِنْفُ: وعاء طويل لأسقاط التجار ونحوه. وقالوا: الكِنْفُ: الزنفليجة.
اقرأ المدخل كاملًا

الصحاح

الجوهري · القرن ١٠مترجمالحروف: ٩٠٨
النَكَفُ بالتحريك: جمع نَكَفَةٍ، وهي غُدَدَةٌ صغيرةٌ في أصل اللحْي بين الرأدِ وشحمة الأذن. يقال منه: نَكَّفَتِ الإبل فهي مُنَكِّفَةٌ، إذا ظهرتْ نَكَفاتُها. وقال أبو الغوث: النَكْفَتانِ: اللهْزِمَتانِ. والنُكافُ: ورمٌ يأخذ في نَكَفَتَيْ البعير. قال: وهو داءٌ يأخذها في حلوقها فيقتُلها قتلاً ذريعاً. والبعير مَنْكوفٌ، والناقة مَنْكوفَةٌ. ونَكَفْتُ الغيث وانْتَكَفْتُهُ، أي قطَعْته، وذلك إذا انقطعَ
اقرأ المدخل كاملًا

تهذيب اللغة

الأزهري · القرن ١٠مترجمالحروف: ٨٬٤٥٧
ك ن ف كنف ، كفن ، نكف ، فنك ، فكن : مستعملات . كنف : قال الليث : الكَنَفَانِ : الجَناحان ، وأنشد : سِقْطَانِ مِن كَنَفَيْ نعَامٍ جافِلِ وكَنَفَا الإنسانِ : جانباه ، وناحِيَتَا كلِّ شيءٍ : كَنَفاه . وقولُهم : في حِفظ الله وكَنَفه أي في حِرزه وظلِّه ، يَكْنُفُه بالكَلاءَة وحُسْنِ الولاية . وفي حديث ابن عمر في النَّجوى : ( يَدْنُو المؤمِنُ من رَبِّهِ يومَ القِيَامَةِ حتَّى يَضَعَ عَليه كَنَفَهُ ) .
اقرأ المدخل كاملًا

مقاييس اللغة

ابن فارس · القرن ١١مترجمالحروف: ٧٬٥٠٥
(باب النون والكاف وما يثلثهما) (نكل) النون والكاف واللام أصلٌ صحيح يدلُّ على مَنعٍ وامتناع، وإليه يرجع فروعه. ونَكَل عنه نُكولاً يَنكِل. وأصل ذلك النِّكْل: القَيْد، وجمعه أنكال، لأنَّه يَنْكُل: أي يَمنَع. والنِّكْل: حديدة اللِّجام. وهو ناكلٌ عن الأمور: ضعيفٌ عنها. وقال ابن دُريد: رماه [اللهُ بنُكْلِهِ وبِنُكلَةٍ، أي رماه بما([1])] ينكِّله. ومن الباب نَكَّلت به تنكيلاً، ونَكَّلت به نَكالاً، وهو
رابط المدخل

(باب النون والكاف وما يثلثهما) (نكل) النون والكاف واللام أصلٌ صحيح يدلُّ على مَنعٍ وامتناع، وإليه يرجع فروعه. ونَكَل عنه نُكولاً يَنكِل. وأصل ذلك النِّكْل: القَيْد، وجمعه أنكال، لأنَّه يَنْكُل: أي يَمنَع. والنِّكْل: حديدة اللِّجام. وهو ناكلٌ عن الأمور: ضعيفٌ عنها. وقال ابن دُريد: رماه [اللهُ بنُكْلِهِ وبِنُكلَةٍ، أي رماه بما([1])] ينكِّله. ومن الباب نَكَّلت به تنكيلاً، ونَكَّلت به نَكالاً، وهو ذلك القياس، ومعناه أنّه فَعَل به ما يمنَعُه من المعاودة ويمنع غيرَه من إتيانِ مثلِ صَنيعِه. وهذا أجْوَدُ الوجهين. ويقال: المَنْكَل: الشَّيء الذي ينكِّل بالإنسان. قال: * وارْمِ عَلَى أقفائِهِمْ بمَنْكَلِ([2]) * فأمَّا الحديث: "إنّ الله تعالى يحبُّ النَّكَلَ على النَّكَل"، فإنَّ تفسيره في الحديث أنَّه الرّجل القويُّ المجرَّب، على الفرس القويّ المجرَّب. وهذا للتَّفسير الذي جاء فيه، وليس هو من الأصل الذي ذكرناه. (نكه) النون والكاف والهاء كلمةٌ واحدة، وهي نَكْهةُ الإنسان. واستَنكَهْتُه: تشمَّمْتُ رِيحَ فمِه. ويقولون وما أدري كيف هو: إنَّ النُّكَّهَ من الإبل: التي ذهَبَتْ أصواتها من الضَّعف. قال: * بعد اهتضامِ الراغِياتِ النُّكَّهِ([3]) * (نكب) النون والكاف والباء أصلٌ صحيح يدلُّ على مَيْل أو مَيَلٍ في الشَّيء. ونَكَب عن الشَّيء يَنكُبُ. قال الله تعالى: ﴿عَن الصِّراطِ لَناكِبُون([4])﴾ [المؤمنون 74]. والنَّكباء: كلُّ ريح عَدلَتْ عن مَهبِّ الرِّياح الأربع. قال: لا تَعدِلَنّ أَتَاوِيِّين تَضربُهُمْ *** نَكباءُ صِرٌّ بأصحاب المُحِلاّتِ([5])والأنكَب: الذي كأنَّه يمشي في شِقّ. والمَنْكِبُ: مُجتَمَع ما بين العَضُد والكَتِف، وهما مَنكِبان، لأنَّهما في الجانبين. والنَّكَبُ: داءٌ يأخذ الإبلَ في مناكبها فتَظلَعُ منه. والمَنْكِب: عَون العَرِيف، مشبَّه بمنكب الإنسان، كأنَّه يقوِّي أمرَ العَرِيف كما يتقوَّى بمَنكِبِه الإنسان. (نكت) النون والكاف والتاء أصلٌ واحد يدلُّ على تأثيرٍ يسيرٍ في الشيء* كالنُّكتة ونحوِها ونكت في الأرض بقَضِيبهِ ينكُت، إذا أثَّر فيها. وكلُّ نُقطةٍ نُكْتَة. ومن الباب رُطَبةٌ منَكِّتة: بدأ الإرطاب فيها، كأنَّ ذلك كالنُّقَط. والنّاكِت بالبَعير: شِبه الحازِّ، وهو أنْ ينكُت مِرْفَقُه حرفَ كِركِرته. ومما يقاس على هذا قولهم: نكَتُّه، إذا ألقيتَه على رأسه فانتكَتَ، ولعل ذاك من أثرٍ يؤثِّره في الأرض. (نكث) النون والكاف والثاء أصلٌ صحيح يدلُّ على نقض شيء. ونكثَ العهد ينكُثُه نَكْثاً. وانتَكَثَ الشّيءُ: انتَقَض. وقال قولاً لا نَكِيثَةَ فيه، أي لا خُلْف. ومنه: طَلَب حاجةً ثم انتكثَ لأُخْرَى. كأنه نقض عَزْمَه الأوّل. والنِّكْث: أن تُنقَضَ أخلاقُ الأكسية وتُغْزَلَ ثانية، وبها سمِّي الرَّجلُ نِكْثاً. والنَّكيثَةُ: خُطَّةٌ صَعبة يَنكُثُ فيها القَومُ. قال طرفة: * مَتَى يَكُ أمرٌ للنَّكيثةِ أَشْهَدِ([6]) * (نكح) النون والكاف والحاء أصلٌ واحد، وهو البِضاع. ونَكَحَ يَنْكِحُ. وامرأةٌ ناكِحٌ في بني فلان، أي ذات زَوجٍ منهم. والنِّكاح يكون العَقدَ دونَ الوطء. يقال نَكَحْتُ: تَزَوّجْتُ. وأنكَحْتُ غَيرِي. (نكد) النون والكاف والدال أُصَيل يدلُّ على خُروجِ الشَّيء إلى طالِبِه بِشدّة. وهذا مَطلَبٌ نَكِدٌ. ورجلٌ نَكِدٌ ونَكَدٌ([7]). ويقال: نَكَدَ الغُراب([8]): استَقْصَى في شَحِيجِه، كأنَّه يَقِيء. وناقةٌ نَكْدَاءُ: لا لبَنَ فيها. (نكر) النون والكاف والراء أصلٌ صحيح يدلُّ على خلاف المعرفة التي يَسكُن إليها القَلب. ونَكِرَ الشَّيءَ وأنكَره: لم يَقْبَلْه قلبُه ولم يعترِفْ به لسانُه. قال: وأنكرَتْنِي وما كانَ الَّذِي نَكِرَتْ *** مِنَ الحوادثِ إلاَّ الشَّيبَ والصَّلَعا([9])والباب كلُّه راجعٌ إلى هذا. فالنُّكْر: الدَّهْي. والنَّكْراء: الأمر الصعب الشَّديد. ونَكُرَ الأمرُ نَكَارةً. والإنكار: خِلاف الاعتراف. والتنكُّر: التَّنقُّل من حالٍ تَسُرُّ([10]) إلى أخرى تُكْرَه. ويقولون لما يخرج من الحُِوَلاءِ([11]) [من([12])] دمٍ وما أشبهه: نَكِرَة. (نكز) النون والكاف والزاء أُصَيلٌ يدلُّ على غَرْزِ شيء ممدَّد في شيء. يقال: نكَزْتُه بالحديد أنكُزُه، وذلك كالغَرْز. ونَكَزَت الحيّةُ بأنْفِها. ومنه: نكزَ الماءُ: غاضَ، كأنَّه كالشَّيء يدخُل في الأرض. وبئرٌ ناكزٌ: غارَ ماؤُها. وأنكَزَها أصحابُها. وهذا على المعنى، كأنَّهم لمّا استقَوْا ماءها ظُنَّ بها أنَّ ماءها غارَ ونكَزَ في الأرض. قال ذو الرُّمّة: على حِمْيَرِيّاتٍ كأنَّ عيونَها *** ذِمام الرَّكايا أنكزَتْها المواتحُ([13])(نكس) النون والكاف والسين أصلٌ يدلُّ على قَلْب الشّيء. منه النَّكْس: قَلبُك شيئاً على رأسه. والوِلاد المنكوس: أن يَخرُج رجلاهُ قَبْلَ رأسِه. والنِّكْسُ: السَّهم الذي ينكسر فُوقُه، فيُجعلُ أعلاه أسفلَه. ويقال للمائق: إنَّه لنِكْسٌ، تشبيهاً بذلك. والمُنَكِّس من الخيل: الذي إذا جرى لم يَسْمُ برأسهِ ولا هادِيهِ من ضَعفه. (نكش) النون والكاف والشين كلمةٌ تدلُّ على الأتْيِ على الشَّيء. يقال: أتَوا على عُشب فنكَشُوه. ويقولون: هو بحرٌ لا يُنكَش، كما يقولون: لا يُنْزَف. (نكص) النون والكاف والصاد كلمةٌ. يقال: نَكَصَ على عَقبَيه، إذا أحجَمَ عن الشَّيءِ خوفاً وجُبناً. قال ابن دريد([14]): نكَصَ على عَقِبيه: رجَع عمَّا كان عليه من خَير؛ لا يقال ذلك إلاَّ في الرُّجوع عن الخَير. (نكظ) النون والكاف والظاء كلمة واحدة. يقال النَّكظ: الدَّفع والعَجَلة. قال: [قد] تجاوزتُها على نَكَظِ المَيْـ *** ـطِ إذا خَبَّ لامعاتُ الآلِ([15])قال ابن دريد: أنكَظته([16]) إنكاظاً، ونَكَظْتُه نكظاً، إذا أعجلتَه. (نكع) النون والكاف والعين أصلانِ: أحدهما يدلُّ على لونٍ من الألوان، والآخر على* حَبْسٍ وردّ. فالأوّل: الأنكع: الأحمر المتقشِّر الأنف. يقال منه نَكِع. ونَكَعَة الطُّرْثُوت من أعلاه إلى قدر إصبع، عليه قِشرة حمراء. وشَفَة([17]) نَكِعة، شديدة الحمرة. ومن الأصل الآخر: نكعَهُ حَقَّه، إذا حَبَسه([18]) عنه. ونكَعه عنه: دَفَعه. ونكعتُه بالسَّيف وغيرِه: دفعتُه. ونكَعْتُه عن حاجته رددتُه عنها. ومنه نكعته الشيء مثل نَقَصْتُه، كأنَّك دفعتَه عن إكماله أكلاً وشُرْباً. ومن الباب النَّكُوع: المرأة القصيرة، والجمع نُكُع، كأنَّها حُبِست عن أن تطول. ورجلٌ هُكَعة نُكَعة: يثبت مكانَه لا يبرح، وهو من الحَبْس أيضاً. (نكف) النون والكاف والفاء أصلان: أحدُهما يدلُّ على قطع شيء وتنحيته، والآخر على عضوٍ من الأعضاء، ثم يقاس عليه. فالأوّل النَّكْف: تنحِيتُك الدُّموعَ عن خدِّكَ بإصبعك. ويقولون: رأينا غيثاً ما نكَفَه أحدٌ سار يوماً ولا يومين. يقول: ما قَطَعه. وبَحرٌ لا يُنْكَف، مثل لا يُنْزَح، والانتكاف، خُروجٌ من أرضٍ إلى ارض، أو أمرٍ إلى أمر. تقول: أراد هذا وانتكَفَ فأراد هذا، كأنَّه قطع عزْمَه الأوّل. وانتكف الأثرَ: وجَدَه. والأصل الآخر النَّكَف: جمع نَكفَة، وهي غُدّةٌ في أصل اللَّحْي. يقال: إبلٌ مُنكِّفة: ظهرت نَكَفاتُها. ثم قِيسَ على هذا فقيل: نَكِف من الأمر([19]) واستنكف، إذا أنِفَ منه. معنى القِياس في هذا أنَّه لما أنِفَ أعْرَضَ عنه وأراهُ أصل لَحْيِه، كما يقال أعْرضَ إذا ولاَّه عارِضَه وتركَ مواجَهَتَه. والأَنِفُ من هذا، كأنَّه شَمَخَ بأنْفِه دُونَه. والقياس في جميع هذا واحد. والله أعلم بالصَّواب. --------------ـــ ([1]) التكملة من المجمل. والذي في الجمهرة (3: 170): "والنكلة، من قولهم نكل به نكلة قبيحة، كأنه رماه بما ينكله". ([2]) الرجز لرياح الهذلي، كما في بقية أشعار الهذليين 71 وحواشي الجمهرة (3: 170). وأنشده في المجمل واللسان (نكل) بدون نسبة. وصواب روايته: "فارم" كما في البقية واللسان لأن قبله: * يا رب أشقاني بنو مؤمل * وبعده: * بصخرة أو عرض جيش جحفل * ([3]) لرؤبة في ديوانه 166 والمجمل واللسان (نكه). ([4]) في الأصل: "وهم عن الصراط لناكبون"، تحريف وهي الآية 74 من سورة المؤمنين، وهي: {وإن الذين لا يؤمنون بالآخرة عن الصراط لناكبون. ([5]) سبق إنشاده في (أتي). وانظر الحيوان (5: 97) والبيان (3: 43) واللسان (حلل، أتو). ([6]) من معلقة طرفة. وصدره: * وقربت بالقربى وجدك إنه * ([7]) ويقال نكد أيضاً، بالفتح، وأنكد. ([8]) ذكر في القاموس، ولم يذكر في اللسان. ([9]) للأعشى في ديوانه 72 واللسان (نكر). ([10]) في الأصل: "تستر". ([11]) الحولاء، بضم الحاء وكسرها مع فتح الواو، هي من الناقة كالمشيمة للمرأة، وهي جلدة ماؤها أخضر تخرج مع الولد. وفي الأصل: "من الجولا"، صوابه في المجمل واللسان. ([12]) التكملة من المجمل واللسان. ([13]) ديوان ذي الرمة 103 واللسان (نكز، ذمم). ([14]) الجمهرة (3: 86). ([15]) للأعشى في ديوانه 6 والمجمل واللسان (نكظ). والتكملة في أول البيت من هذه المراجع. ([16]) في الأصل: "أنكظه"، صوابه من الجمهرة (3: 124). ([17]) في الأصل: وشفعة"، صوابه في المجمل واللسان. ([18]) في الأصل: "تحبسه"، صوابه في المجمل. ([19]) يقال نكف من الأمر، وعن الأمر أيضاً.

ـ

المفردات في غريب القرآن

الراغب الأصفهاني · القرن ١١مترجمالحروف: ٢٧٠
- يقال: نكفت من كذا، واستنكفت منه: أنفت. قال تعالى: ﴿لن يستنكف المسيح أن يكون عبد لله﴾ [النساء/172]، ﴿وأما الذين استنكفوا﴾ [النساء/ 173] وأصله من: نكفت الشيء: نحيته، ومن النكف، وهو تنحية الدمع عن الخد بالأصبع، وبحر لا ينكف. أي: لا ينزح، والانتكاف: الخروج من أرض إلى أرض.
اقرأ المدخل كاملًا

أساس البلاغة

الزمخشري · القرن ١٢مترجمالحروف: ٥٤
ن ك ف استنكف منه ونكف‏:‏ امتنع وانقبض أنفاً وحميّة‏.‏
اقرأ المدخل كاملًا

لسان العرب

ابن منظور · القرن ١٣مترجمالحروف: ٤٬٦٨٤
النكْفُ: تنحِيتُك الدَّمْع عن خدَّيك بإصْبعك؛ قال: فبانُوا فلولاً ما تذَكَّر منهمُ من الحِلْفِ، لم يُنْكَفْ لعَينيك مَدمَعُ وفي التهذيب: فماتُوا. ونكَفْتُ الدمعَ أَنكُفه نَكْفاً إذا نحّيته عن خدّك بإصبعك. وفي حديث عليّ، عليه السلام: جعَلَ يضرِب بالمِعْول حتى عَرِقَ جَبينُه وانتكَف العَرَقَ عن جبينه أَي مسَحَه ونحّاه. وفي حديث حُنيْن: قد جاء جيش لا يُكَتُّ ولا يُنْكَف أَي لا يُحْصَى ولا يُبلَغ
اقرأ المدخل كاملًا

القاموس المحيط

الفيروزآبادي · القرن ١٥مترجمالحروف: ٣٢
* ن ك ف * * النَّكْفُ * العُدُول
اقرأ المدخل كاملًا

تاج العروس

الزبيدي · القرن ١٨مترجمالحروف: ٤٬٣١٠
نكف عنه، كفرح ونصر الأولى عن ابن دريد، والثانية عن الفراء، ونقلهما الجوهري: أنف منه وامتنع، وهو ناكف. ونكف منه، كفرح نكفا: تبرأ هو نحو الأول. ونكفت اليد نكفا: أصابها وجع. قال ابن دريد: وينكف كيمنع: ع. قال: وينكف: ملك لحمير وقال ابن الكلبي في نسب حمير: فمن ذي أصبح: أبرهة بن الصباح بن لهيعة بن شيبة الحمد بن مرثد الخير بن ينكف بن ينف بن معد يكرب بن مضحى، وهو عبد الله بن عمرو بن ذي أصبح. وذات نكيف،
اقرأ المدخل كاملًا

معجم لين

إدوارد لين · القرن ١٩مترجمالحروف: ٥٠٧
نَكِفَ مِنَالشَّىْءِ 1 نَكِفَ مِنَالشَّىْءِ ذ , aor. نَكَفَ ; inf. n. نَكَفٌ; and نَكَفَ, aor. نَكُفَ ; and ↓ استنكف; He abstained from, or refused to do, the thing, from disdain and pride. (Msb.) تَنَكَّفَ بِمَوْضِعِ كَذَا 5 تَنَكَّفَ بِمَوْضِعِ كَذَا ذ [He waited, &c.,] i. q. تَلَيَّثَ. (TA in art. صقر, from the “ Nawلdir. ”) اِسْتَنْكَفَ مِنْهُ 10 اِسْتَنْكَفَ مِنْهُ ذ (KL, * MA) He
اقرأ المدخل كاملًا

قاموس سالمون

هنري أنتوني سالمون · القرن ١٩مترجمالحروف: ١٬٠٣١
نَكَفَ نَكَفَ U ( n. ac. نَكْف 1 ), a. Endured. b. Found, came upon. c. Wiped away ( a tear ). d. [ 'An ], Desisted from; disliked. e. see infra (a) . f. Stopped ( rain ). g. Counted ( an army ). h. Exhausted ( sea ). نَكِفَ نَكِفَ A ( n. ac. نَكَف 4 ) a. [ 'An ], Refused; abstained from. b. [ Min ], Was exempt from. c. Ached. نَاْكَفَ نَاْكَفَ III , a. Bandied ( words )
اقرأ المدخل كاملًا

كتاب الله

مستخلص من الاستعمال القرآنيبلا ترجمةالحروف: ١٥٬٦٣٦
نكف نَكَفَ - يَنْكُفُ (نَكِفَ - يَنْكَفُ) - اسْتَنْكَفَ - يَسْتَنْكِفُ نَكَفَ - يَنْكُفُ (نَكِفَ - يَنْكَفُ) + الكائن + عن أمر: يتراجع عن عمل كان يريد البدء به وذلك قبل أن يبدأ به اسْتَنْكَفَ - يَسْتَنْكِفُ: على وزن " استفعلَ " من " نَكَفَ - يَنْكُفُ ": طلب وسعى أن " يَنْكُفَ ": سعى وطلب أن يتراجع عن البدء بعمل كان يريد أن يفعله واللفظ
اقرأ المدخل كاملًا

الصيغ(٣)

الجذور المجاورةالمجاورة: ٢٢ (الإجمالي: ٣٢)

الترتيب: مدى قوة اجتماع الجذرين في الآية نفسها مقارنةً بالمصادفة (نسبة الأرجحية لدنينغ). يُذكر عدد الآيات المشتركة في كل سطر. الأدوات مخفية افتراضيًا.
  1. كبر

    الآيات المشتركة: ٢ · Yaşlı adamdır

  2. مسح

    الآيات المشتركة: ١ · Mesih

  3. حشر

    الآيات المشتركة: ١ · Haşr : Bir araya toplanıp hareketli halde bulunan küçük…

  4. زيد

    الآيات المشتركة: ١ · Zade : Azık demektir

  5. وفي

    الآيات المشتركة: ١ · “Vefyü” düzlük yerde oluşan tümsek yer veya tepecikler…

  6. ألم

    الآيات المشتركة: ١ · Ürrem, erm çakıl taşları, azı dişi demektir

  7. قرب

    الآيات المشتركة: ١ · Suyun içine konduğu kap veya tulum demektir

  8. فضل

    الآيات المشتركة: ١ · Fadl Deriden yapılan gömlektir

  9. أجر

    الآيات المشتركة: ١ · (EaCR) “Acur” tuğla demektir

  10. وجد

    الآيات المشتركة: ١ · Su birikintisidir

  11. جمع

    الآيات المشتركة: ١ · Yumruk demektir

  12. نصر

    الآيات المشتركة: ١ · Bereketli yağmurla sulanmış toprak demektir

الآيات التي ورد فيها(٢)

  1. … الصَّالِحَاتِ فَيُوَفِّيهِمْ أُجُورَهُمْ وَيَزِيدُهُمْ مِنْ فَضْلِهِ وَأَمَّا الَّذِينَ اسْتَنْكَفُوا وَاسْتَكْبَرُوا فَيُعَذِّبُهُمْ عَذَابًا أَلِيمًا وَلَا يَجِدُونَ لَهُمْ مِنْ …

    Kaçındılar

تحليل الجذر

تعريف الجذر والخلاصة

AlanDeğer
Kökنكف
YapıÜçlü
Özel DurumBelirgin fark tespit edilmedi
Bağlamsal Yakın Köklerكبر, انف, عتا
Zıt Kökخضع
Çekirdek Özet 1Yanağa inen yaş veya teri parmak ucuyla sıyırıp kenara itmek, uzaklaştırmak ve çene altını dikleştirerek yüz çevirmek
Çekirdek Özet 2Yaratıcının mutlak otoritesi karşısında kulluk konumunu kendine yediremeyip kibir ve arlanma duygusuyla itaatten geri çekilmek
Çekirdek Özet 3Varlık hiyerarşisinde ontolojik haddini aşarak kulluk ilişkisini onur kırıcı sayma ve bu yanılsamayla kendini sistem dışına itme
Kritik Hata RiskiKavramı yalnızca alelade bir «çekinme» veya pasif «kaçınma» sayıp arkasındaki ontolojik kibir, arlanma ve küçümseyerek yüz çevirme dinamiklerini gözden kaçırmak

التحليل الثنائي

Biliteral ÇekirdekTemel AnlamEklenen UnsurOluşan Anlam Farkı
نكBir şeyin yönünü tersine çevirme, çarpma, bükme, geri döndürme ve sarsarak bozma; nitekim نكب yolundan saptırma, نكث bağı geri çözme, نكس baş aşağı çevirme, نكص topukları üstünde geri dönme ve نكل cezayla geri püskürtme manasındadırفKenar, ağız ve sıyırma bildiren harfin eklenmesiyle bükülme ve geri dönüş hareketi, bir yüzeydeki fazlalığı sıyırıp kenara atma ve çeneyi dikleştirip başı geriye doğru savurma anlamına daralmıştır

التحليل التصويري للحروف

BirimPiktografik İmge / HareketAnlam Açıklaması
نfiliz, yılan, balık; süreklilik, çoğalma, canlılıkBedenden veya kaynaktan doğal akışla ortaya çıkan bir unsuru (ter, yaş, yönelim) temsil eder
كavuç içi; kavrama, eğme, kaplamaAkan veya yönelen unsuru bir temasla yakalama, bükme ve sınırlandırma hareketini kurar
فağız; söz, açıklık, kenarYakalanan unsuru sınırın dışına sürme, kenara itip sıyırma ve açık alana fırlatma işlevini tamamlar
نكفAkış halinde olan bir yönelimi el veya uzuv hamlesiyle yakalayıp yüzeyden sıyırarak kenara itme; bedensel düzlemde ise çeneyi yukarı kaldırıp muhatabı dışlayarak yüz çevirme hareketidir

الاستعمال التاريخي والمبكر

AlanVeri
İlk fiziksel anlamParmak ucuyla yanağa dökülen gözyaşını veya alındaki teri sıyırıp kenara atmak; ayrıca çene kemiğinin boyunla birleştiği dip noktadaki bezenin (en-nekefe) başı gururla yukarı dikme anında belirginleşmesi
Cahiliye şiiri kullanımıErken dönem şairinin ayrılık hüznünü ve yemin hatırına gözyaşını silmeyi anlattığı beyitte geçer: فبانُوا فَلَوْلا ما تَذَكَّرُ مِنْهُمْ / مِنَ الحِلْفِ لَمْ يُنْكَفْ لِعَيْنِكَ مَدْمَعُ
Erken Arapça kullanımHz. Ali'nin kazma ile sert zemini kazarken yorulup alnında biriken teri eliyle sıyırıp atmasını aktaran rivayette yer alır: جعَلَ يضرِب بالمِعْول حتى عَرِقَ جَبينُه وانتكَف العَرَقَ عن جبينه

المصدر Kitābü'l-ʿAyn, Maqāyīs al-Lugha, Lisān al-ʿArab.

الطبقة الاشتقاقية السامية

Arapça نكف kökü, merkezi Sami gövdesinde fiziksel bir teması, sıvıyı sıyırıp defetmeyi ve baş-çene anatomisi üzerinden sergilenen onur refleksini ifade eden özgün bir kullanıma sahiptir. İbrani ve Arami kollarında kökün tam fonetik denkliği sınırlı kalmakla birlikte, akışkanı uzaklaştırma ve reddetme nosyonu arkaik kök katmanlarında kenara itme fiilleriyle akrabadır. Arapçada kök iki somut eksende ihtisaslaşmıştır: İlki, dökülen bir damlayı yahut akıntıyı parmakla sıvazlayıp uzaklaştırmak (تنحية الدمع); ikincisi ise alt çenenin boğazla birleştiği kıkırdaksı beze yapısına (النكفة) dayalı olarak, kişinin gururlandığında başını geriye atıp çene altını göstererek muhatabından yüz çevirmesidir (الأنف والاستنكاف). Bu iki somut çekirdek, dilde soyutlanarak bir teklifi, konumu veya hükmü kendine yediremeyip kibirle savuşturma ve geri çekilme anlamına evrilmiştir.

درجة الثقة Güçlü

المصدر Maqāyīs al-Lugha, Lisān al-ʿArab, Brown-Driver-Briggs.

التحليل الاشتقاقي

KatmanVeriAçıklamaGüven
İç Arapça etimolojik yönنكف kökünün sıyırma ve çene bezesi anlamlarıDamlayı yüzden sıyırıp atma eylemi ile başı dikleştirerek çene altını gösterme jesti, teklifi kibirle itme ve çekinme anlamını doğurmuşturKesin
Sami dilleriyle etimolojik ilişkiKenara itme, püskürtme ve arlanma göstergeleriKuzeybatı Sami dillerinde doğrudan üçlü kök zayıf iz verirken, bükme ve sıyırma hareketini taşıyan iki harfli çekirdek ortak refleksleri barındırırMuhtemel
Daha geniş dilsel ilişkiVeri bulunamadıBelirgin bir Afro-Asyatik dış bağlantı tespit edilmediVeri bulunamadı

المصدر Maqāyīs al-Lugha, David Cohen.

الجذور الشقيقة (التقاليب)

KombinasyonDurumTemel AnlamAnlam DetayıNot
نكفAnlamlıSıyırıp uzaklaştırmak, çekinmekYanağından yaşı sıyırmak; arlanıp büyüklenerek bir şeyi yapmaktan kaçınmakHedef kök; Kur'an'da geçer
نفكAnlamlıÇekinmek, uzak durmakKlasik sözlüklerde نكف kökünün bir lehçe varyantı (bedeli) olarak kaydedilmiştirKur'an'da geçmez; fonetik ikiz
كنفAnlamlıKanat, koruma, çevrelemeBir şeyin yanı, tarafı, himaye altına alıp sarıp sarmalayan kanadıKur'an'da geçmez; ters yönde kuşatma bildirir
كفنAnlamlıÖrtmek, sarmakÖlünün bedenini bütünüyle saran ve örten kumaşKur'an'da geçmez; içe alma ve kaplama bağı
فنكAnlamlıYerinde çakılıp kalmak, alt çene kemiğiBir yerde ayrılmaksızın sabit durmak; ayrıca çiğneme esnasında hareket eden çene kemiğiKur'an'da geçmez; çene anatomisiyle ortaklık taşır
فكنAnlamlıKaçırılan şeye hayıflanmakElinden bir fırsat veya kazanç kaçtığında derin pişmanlık ve üzüntü duymakKur'an'da geçmez

الجذور المجاورة والجذر المضاد

Kökİlişki TürüAnlam AlanıKarşılaştırmalı NüansAnlam Detayı
نكفMerkezİmtina, arlanma, geri çekilmeKendini yüksek görüp o işi veya konumu şerefine yediremeyerek geri çekilmeKulluğu küçük düşürücü sayarak imtina etme tavrıdır
كبرKomşuBüyüklük taslama, istikbarKendinde mutlak bir büyüklük ve üstünlük vehmederek hakka boyun eğmemeVasıf ve konum olarak kendini büyük görme yönü öndedir
انفKomşuGurur, arlanmaBurnu dikme jesti üzerinden gelişen haysiyet veya küçümseme refleksiFiziksel burun hareketiyle izah edilir; kökteşlik nüansı taşır
عتاKomşuHaddi aşma, serkeşlikSınır tanımaz bir kabalık ve azgınlıkla buyruklara başkaldırmaKibrin itaatsizlikte saldırganlaşmış ve taşkınlaşmış halidir
خضعZıtBoyun eğme, teslim olmaBüyüklük iddiasını tamamen terk ederek başını öne eğip emre teslim olmaMuhatabın otoritesi önünde alçalmayı ve itaati kabullenmektir

مقابلات المعنى في لغات أخرى

DilKelime / KelimelerKısa AnlamDetayGüven
ArapçaنكفSıyırmak, arlanıp çekinmekDamlayı yüzden itmek ve kibir sebebiyle kulluktan imtina etmekKesin
LatinceDedignari, recusareKüçümseyerek reddetmekLayık görmediği için tenezzül etmeyip geri çevirmeyi tam karşılarGüçlü
İngilizceTo disdain, to scorn to beTenezzül etmemek, hor görüp kaçınmakKişinin bir konumu kendine yakıştıramayıp kibirle reddetmesini ifade ederGüçlü
AlmancaVerschmähen, sich weigern aus StolzGururundan ötürü geri çevirmekKendini üstün görerek bir teklifi veya durumu hor bulup kaçınmaGüçlü
FransızcaDédaigner, répugner par orgueilKibirle tenezzül etmemekBir role veya itaate girmeyi gurur kırıcı sayarak uzak durmaGüçlü

المصدر Lane's Lexicon, Oxford Latin Dictionary.

الوجوه والنظائر

Form / KullanımAnlam YüzüAyet Tipi / Bağlam
يَسْتَنْكِفَKulluğu kendine yedirememe tavrından tenzihMesih'in ve مقربون meleklerin Allah'a kul olmayı asla onur kırıcı bir noksanlık saymayıp bundan imtina etmeyeceklerini beyan eden itikadi bağlam (Nisâ 4:172)
اسْتَنْكَفُواKibirle kulluktan kaçınanların akıbetiYaratıcıya itaati kendilerine yakıştıramayıp büyüklenerek geri duranların can yakıcı bir azaba uğratılacağını bildiren tehdit bağlamı (Nisâ 4:173)

سياق الكلام والفقه والتفسير والحديث

DisiplinKullanım AlanıTartışma NoktasıAnlam Yoğunlaşması
KelamMesih'in uluhiyeti ve ubudiyet mahiyetiHristiyan teolojisinin İsa'ya uluhiyet atfetmesine karşılık, en yüce peygamberlerin ve meleklerin dahi kul olmaktan ar duymayacağıKulluğun bir eksiklik değil, yaratılmış varlık için ulaşılabilecek en yüksek ontolojik şeref olduğu
FıkıhMükellefiyetin kabülü ve itaatsizlikİlahi emirlere karşı tembellikle değil, hükmü hakir ve aşağılık görerek sırt çevirmenin hükmüKibrinden ötürü kulluk yükümlülüğünü reddetmenin inanç alanındaki yıkıcı neticesi
Tefsirİsti'fâl kalıbının semantik ağırlığıÂyetteki استنكاف ifadesinin salt kaçınma değil, bir şeyi kendine ar ve noksanlık sayarak reddetme boyutuKelimenin etimolojisindeki gözyaşını sıyırma ve boyun dikleştirme kök anlamının tefsiri
HadisBeden temizliği ve kibirden sığınmaAlındaki teri elle sıyırıp atma rivayetleri ile nefsin hakka karşı isti'nkâf göstermesinden sakınmaFiziksel temizleme ve manevi arlanma kutuplarının korunması

تحليل النظام الديني والعلمي والسياسي والاقتصادي

SistemBağlamKarşılıkİşlevAçıklamaGüven
DiniVarlık-Yaratıcı ilişkisiUbudiyetten imtina etmemeŞirki ve sahte ilahlık iddialarını kökünden tasfiye etmeKul olma şerefini kavrayamayan kibrin, yaratılmış olanı rab edinme sapkınlığına yol açtığını gösterirKesin
İlmiHakikat karşısındaki tutumCehaletten kaynaklanan gururla gerçeği reddetmeÖğrenme ve teslimiyet kapısını kapatmaBilgiye ve hakikate boyun eğmeyi kendine yediremeyen zihnin epistemik körleşmesiGüçlü
SiyasiHukuk ve meşru otoriteHukuki eşitliği reddedip kendini üstün görmeKanun önünde hesap vermekten kaçınmaToplumsal hiyerarşide kendini diğer insanlarla aynı kurallara tabi olmayı ar sayan elitist serkeşlikGüçlü
İktisadiHakça bölüşüm ve infakMalı paylaşmayı ve zekat vermeyi eksiklik görmeKaynakların ortak dolaşımını tıkamaVarlığını başkalarına harcamayı veya yoksulla aynı düzlemde olmayı gururuna yedirememeMuhtemel

التماثل في العلوم العددية والإنسانية

Alanİzomorfik KarşılıkAçıklamaGüven
Sayısal bilimlerYüzey gerilimi ve itki vektörü (repulsion)Bir akışkanın temas ettiği yüzey tarafından emilmeyip dışlanarak damlacık halinde yüzeyden kaydırılıp atılması gibi, sistemin gelen girdiyi içine almayıp dışarı fırlatmasıdırGüçlü
Beşeri bilimlerSosyal kibir ve statü koruma refleksi (disdain)Bireyin bir görevi, rolü veya zümreyi kendi benlik algısına tehdit sayarak aşağılaması ve dışlayıcı bir arlanmayla temastan kaçınmasıKesin

التضييق الخاطئ وخطر الخطأ

AlanAçıklama
Modern daraltma riskiKelimeyi sadece «çekinmek», «uzak durmak» veya sıradan bir «kaçınmak» olarak çevirip duygu ve zihniyet boyutunu silmek
Kur'an içi daha geniş anlamBir eylemi yapmamaktan öte, o eylemi ve konumu kendi şanına yakıştıramayacak kadar nankörce ve körce bir gurur içinde bulunmak
Yanlış anlamanın doğuracağı hataNisâ Suresi'ndeki tartışmanın Hristiyanların Mesih'e atfettiği sahte yüceliği kırmak olduğunu anlamayıp ayeti basit bir emir-yasak kaçınması düzeyine indirgemek

خلاصة موجَّهة لفهم القرآن

SoruCevap
Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir?Varlığın zirvesi kabul edilen meleklerin ve peygamberlerin Allah karşısındaki tek ve nihai makamının «abd» (kul) olduğunu, kulluktan gocunmanın ise temel inkar kaynağı sayıldığını kanıtladığı için hayatidir.
Hangi ayet gruplarında belirleyicidir?Hristiyan teolojisinin teslis ve ilahlaştırma iddialarını cevaplayan, tevhid ile şirkin sınırlarını çizen ve ahirette kibirlenenlerin cezasını haber veren ayetlerde belirleyicidir.
Hangi yanlış anlamaları düzeltir?Allah'a kul olmayı noksanlık, esaret veya hakaret gibi gören modern ya da kadim yanılgıyı yıkar; en kamil varlıkların kulluğu en büyük şeref bildiğini ortaya koyar.

التركيب النهائي والنموذج الرياضي

  • Somut anlamYanağa süzülen gözyaşı veya teri parmak ucuyla sıyırıp kenara itmek ve çenenin boyunla birleştiği yeri dikleştirerek muhataptan yüz çevirmek.
  • Soyut anlamBir konumu, buyruğu veya bağı kendi onuruna, makamına ya da kibrine yediremeyerek küçümseme eşliğinde reddedip geri çekilmek.
  • Sistematik karşılıkOntolojik kulluk hiyerarşisinde yaratılmışın kendi sınırını aşarak Yaratıcı'ya ram olmayı kendine yakıştıramaması ve ilahi nizamdan arlanarak kopması.
  • LaTeX modeliR(x)={y∈U∣Φ(x)>Ψ(y)  ⟹  x⊥y}
  • LaTeX açıklamasıFormülde x faili, U tüm ontolojik ve ahlaki ilişkiler evrenini, y ise faile teklif edilen kulluk veya itaat konumunu gösterir. Φ(x) failin kendine vehmettiği sahte büyüklük potansiyelini, Ψ(y) ise görevin görünürdeki tevazu düzeyini simgeler. Failin kibri görevin tevazuundan büyük olduğunda (Φ(x)>Ψ(y)), teklif edilen durumla fail arasında sıfır temas ve kesin bir dışlanma/dikleşme bağıntısı (x⊥y) kurulur; bu da kökün temsil ettiği küçümseyerek geri çekilme (R) eylemini modeller.
النسخة النصية (لأدوات الذكاء الاصطناعي)فهرس الجذور حسب الحروف: ن