كبر

اختصارات لوحة المفاتيح

البحث
/
ملاحظة جديدة
n
الآية السابقة / التالية
[ ]
وضع القراءة
f
وضع الشبكة
g
كون القرآن
e
إغلاق / رجوع
Esc
تخطَّ الشبكة

شبكة الجذر

شبكة الجذر: ك-ب-رالصيغ: ٦٣ · الجذور المجاورة: ١٨٧ · الآيات: ١٥٣ · السور: ٥٧؛ المحتوى نفسه مسرود في بطاقات «الصيغ» و«الجذور المجاورة» و«الآيات».نكفضعفأَكْبَرُثويكونكبرصغرعلوكَبُرَالْكَبِيرُعزبكَبِيرًارأيأيي

الجذرالصيغ ٦٣الآيات ١٥٣السور ٥٧المجاورة ١٨٧

▶ افتح الشبكة (ثلاثية الأبعاد)

كبر

ك - ب - ر

جذر
  • الورود: ١٦١
  • الآيات: ١٥٣
  • الصيغ: ٦٣
  • المعاجم: ١٣

Yaşlı adamdır. Büyük anlamında kullanılmaktadır.المزيد ›

ملاحظاتي

المعاجم(١٣)

★ معجم آق إيفلر (بالتركية)التركية

Yaşlı adamdır. Büyük anlamında kullanılmaktadır.

كتاب العين

الخليل بن أحمد · القرن ٨مترجمالحروف: ٦٬٩٨٢
الكاف والراء والباء معهما ك ر ب، ك ب ر، ر ك ب، ب ك ر، ر ب ك، ب ر ك كلهن مستعملات كرب: الكَرْبُ، مجزوم، هو الغم الذي يأخذ بالنفس. يقال: كَرَبه أمر، وإنه لمكروب ُالنفس. والكُربة: الاسم، والكَريبُ: المكروبُ. وأمر كاربٌ. والكُرُوبُ: مصدر كَرَبَ يكْرُبُ. وكل شيء داني أمراً فقد كَرَب، يقال: كَرَبَتِ الشمس أن تغيب، وكربت الجارية أن تدرك، وكَرَبَ الأمر أن يقطع. والكَرَبُ: الكِرْناف، وهو أصل السعفة، قال
اقرأ المدخل كاملًا

الصحاح

الجوهري · القرن ١٠مترجمالحروف: ١٬٠٥٠
الكِبَرُ في السنّ. وقد كَبِرَ الرجل يَكْبَرُ كِبَراً، أي أسَنَّ، ومَكْبِراً أيضاً. ويقال: عَلاهُ المَكْبِرُ. والاسم الكَبْرَةُ بالفتح. يقال: عَلَتْ فلاناً كَبْرَةٌ. وكَبُرَ بالضم يَكْبُرُ، أي عَظُمَ، فهو كَبيرٌ وكُبارٌ. فإذا أفرط قيل: كُبَّارٌ بالتشديد. والكِبْرُ: العظَمة، وكذلك الكِبْرِياءُ. وكِبْرُ الشيء أيضاً: مُعظمه. قال الله تعالى: "والذي تَوَلَّى كِبْرَهُ". ويقال أيضاً: فلانٌ كِبْرَةُ ولدِ
اقرأ المدخل كاملًا

تهذيب اللغة

الأزهري · القرن ١٠بلا ترجمةالحروف: ٢٧٬٩٣٥
ك ر ب كرب ، كبر ، ركب ، ربك ، برك ، بكر : مستعملات . كرب : قال الليث : الكربُ مجزومٌ هو الغم الذي يأخذ بالنفس ، يقال : كربه الغم ، وإنه لمكروب النفس ، والكربة : الاسم ، والكريب : المكروب ، وأمرٌ كارب ، والكُرُوبُ : مصدر كَرَب يكرُب ، وكل شيء دنا فقد كرَب . يقال : كرَبت الشمس أن تغيبَ وكرَبت الجاريةُ أن تُدرِك . وفي الحديث : ( إذا اسْتَغْنى أو كرَبَ اسْتَعَفَّ ) . قال أبو عبيد : كرب أي دنا من ذلك
اقرأ المدخل كاملًا

مقاييس اللغة

ابن فارس · القرن ١١مترجمالحروف: ٤٬٨٤٠
(باب الكاف والباء وما يثلثهما) (كبت) الكاف والباء والتاء كلمة واحدة، وهي من الإذلال والصَّرفِ عن الشيء. يقال: كَبَتَ اللهُ العدُوَّ يَكْبِتُه، إذا صَرَفَهُ وأذلَّهُ. قال الله تعالى: ﴿إنَّ الَّذِينَ يُحَادُّونَ اللهَ ورَسُولَهُ كُبِتُوا كَمَا كُبِتَ الَّذِينَ مِنْ قَبْلِهِمْ﴾ [المجادلة 5]. (كبث) الكاف والباء والثاء كلمةٌ، وهي الكَبَاث، يقال: إنَّه حَمْل الأراك. وحَكَوْا عن الشَّيباني: كَبِثَ
اقرأ المدخل كاملًا

المفردات في غريب القرآن

الراغب الأصفهاني · القرن ١١مترجمالحروف: ٥٬٨٣٥
- الكبير والصغير من الأسماء المتضايقة التي تقال عند اعتبار بعضها ببعض، فالشيء قد يكون صغيرا في جنب شيء، وكبيرا في جنب غيره، ويستعملان في الكمية المتصلة كالأجسام، وذلك كالكثير والقليل، وفي الكمية المنفصلة كالعدد، وربما يتعاقب الكثير والكبير على شيء واحد بنظرين مختلفين نحو: ﴿قل فيهما إثم كبير﴾ [البقرة/219] و: ﴿كثيرا﴾ (وهي قراءة حمزة والكسائي، ووافقهما الأعمش. انظر: الإتحاف ص 157) وقرئ بهما. وأصل
اقرأ المدخل كاملًا

أساس البلاغة

الزمخشري · القرن ١٢مترجمالحروف: ١٬٤٦٦
ك ب ر كبر الأمر وخطب كبير‏.‏ وكبر عليّ ذلك إذا شقّ عليك ‏"‏ كبر على المشركين ما تدعوهم إليه ‏"‏ وكبر الرجل في قدره وكبر في سنّه وشيخ كبير وذو كبر وكُبرٍ وعلته الكبرة والمكبر‏:‏ علوّ السن‏.‏ قال‏:‏ عجوز علتها كبرة في ملاحة أقاتلتي يا للرّجال عجوز وقال الحارث بن حرجة‏:‏ فأبدت معارفها والرسو - م داء دفينا على المكبر وهو كبر قومه‏:‏ أكبرهم في السنّ أو في الرياسة أو في النسب‏:‏ أقعدهم فيه‏.‏ وفي
اقرأ المدخل كاملًا

لسان العرب

ابن منظور · القرن ١٣بلا ترجمةالحروف: ١٤٬٩٤٢
الكَبير في صفة الله تعالى: العظيم الجليل والمُتَكَبِّر الذي تَكَبَّر عن ظلم عباده، والكِبْرِياء عَظَمَة الله، جاءتْ على فِعْلِياء؛ قال ابن الأَثير: في أَسماء الله تعالى المتكبر والكبير أَي العظيم ذو الكبرياء، وقيل: المتعالي عن صفات الخلق، وقيل: المتكبر على عُتاةِ خَلْقه، والتاء فيه للتفرّد والتَّخَصُّصِ لا تاء التَّعاطِي والتَّكَلُّف. والكِبْرِياء: العَظَمة والملك، وقيل: هي عبارة عن كمال الذات
اقرأ المدخل كاملًا

القاموس المحيط

الفيروزآبادي · القرن ١٥مترجمالحروف: ١٬٠٩٨
* ك ب ر * * كَبِرَ * أي أسن وبابه طرب و * مَكْبِراً * أيضا بوزن مجلس يقال علاه المكبر والاسم * الكَبْرةُ * بالفتح يقال علته كبرة و * كَبُرً * أي عظم يكبر بالضم * كَبراً * بوزن عنب فهو * كَبِيرٌ * و * كُبَارٌ * بالضم فإذا أفرط قيل * كُبَّارٌ * بالتشديد و * الكِبْرُ * بالكسر العظمة وكذا * الكبْرياءُ * مكسورا ممدودا و * كِبْرُ * الشيء أيضا معظمه ومنه قوله تعالى ﴿والذي تولى كبره﴾ وقولهم هو * كُبْرُ
اقرأ المدخل كاملًا

تاج العروس

الزبيدي · القرن ١٨مترجمالحروف: ١٢٬٧٢٣
كبر الرجل، ككرم، يكبر كبرا، كعنب، وكبرا بالضم، وكبارة، بالفتح: نقيض صغر، فهو كبير وكبار، كرمان، إذا أفرط، ويخفف، وهي بهاء، ج كبار، بالكسر، وكبارون، مشددة، أي مع ضم الكاف، ومكبوراء، كمعيوراء ومشيوخاء. والكابر: الكبير، ومنه قولهم: سادوك كابرا عن كابر، أي كبيرا عن كبير، في المجد والشرف. وكبر تكبيرا وكبارا، بالكسر مشددة - وهي لغة بلحارث بن كعب وكثير من اليمن، كما نقله الصاغاني. - : قال: الله أكبر،
اقرأ المدخل كاملًا

معجم لين

إدوارد لين · القرن ١٩مترجمالحروف: ١٩٬١٥٨
كَبُرَ 1 كَبُرَ ذ , aor. كَبُرَ , (S, A, Msb, K,) inf. n. كُبْرٌ (A, Msb, K) and كِبَرٌ and كَبَارَةٌ, (A, K,) He, (TA,) or it, (Msb,) was, or became, great, [big, or large in body, or corporeal substance: and in years, or age; (when said of a human being, often particularly signifying he attained to puberty;) and in estimation or rank or dignity;] contr. of ضَغُرَ; (A, K;) syn. عَظُمَ, (S, Msb,
اقرأ المدخل كاملًا

قاموس سالمون

هنري أنتوني سالمون · القرن ١٩مترجمالحروف: ٣٬٣٨٣
كَبَرَ كَبَرَ U ( n. ac. كَبْر 1 ) a. [ acc. & Bi ], Was older than....by. كَبِرَ كَبِرَ A ( n. ac. كِبَر 7 , مَكْبِر 18 ), a. Was, became full-grown. b. Was old. _ast; كَبُرَ كَبُرَ U ( n. ac. كُبْر 3 , كِبَر 7 , كَبَاْرَة 22t ), a. Was, became great, large, big; waxed, grew, increased; grew up. b. Was momentous, important; was troublesome, grievous. c. [ 'Ala ], Was hard for;
اقرأ المدخل كاملًا

كتاب الله

مستخلص من الاستعمال القرآنيمترجمالحروف: ٤٤٬٣٢٠
كبر كَبِرَ - يَكْبَرُ - كِبَر -كَبِيْر - أكْبَر - كُبْرى كَبِرَ - يَكْبَرُ + الكائن: ينمو ويكبر في الجسم والعقل والسن ﴿ولا تأكلوها إسرافا وبدارا أن يَكْبَروا﴾ كِبَر - الكِبَر: اسم فعل " كَبِرَ - يَكْبَرُ ": وهو كذلك ما يكون بفعل " كَبِرَ - يَكْبَرُ ": الزيادة في الجسم والسن: التقدم والطعن في السن والعمر: العمر الذي يعتبر أعلى من عمر آخر مرجع
اقرأ المدخل كاملًا

الصيغ(٦٣)

الجذور المجاورةالمجاورة: ١٨٧ (الإجمالي: ٤٩٦)

الترتيب: مدى قوة اجتماع الجذرين في الآية نفسها مقارنةً بالمصادفة (نسبة الأرجحية لدنينغ). يُذكر عدد الآيات المشتركة في كل سطر. الأدوات مخفية افتراضيًا.
  1. صغر

    الآيات المشتركة: ٧ · Küçük

  2. علو

    الآيات المشتركة: ١١ · “A’leve” kökünden fiilin ismi olmuş ve “gel !” anlamındadır

  3. ضعف

    الآيات المشتركة: ٩ · Katlanmış deri demektir

  4. رأي

    الآيات المشتركة: ٢١ · Raye bir yere konmuş, oranın özelliğini gösteren işaret…

  5. كون

    الآيات المشتركة: ٤٩ · Kevn, tepe demektir

  6. مقت

    الآيات المشتركة: ٣ · Mikat (tı) ile sicim demektir

  7. عزب

    الآيات المشتركة: ٢ · Meraya salınmış sahibinden uzak develer

  8. نكف

    الآيات المشتركة: ٢ · Kaçınır

  9. مكر

    الآيات المشتركة: ٥ · Sinek kapan bitki demektir

  10. جرم

    الآيات المشتركة: ٨ · Cürame hurma döküntüsü demektir

  11. ثوي

    الآيات المشتركة: ٤ · Saye develerin ahırı demektir

  12. أيي

    الآيات المشتركة: ٢٩ · Evye kuş yuvası demektir

الآيات التي ورد فيها(١٥٣)

  1. … مَا دُعُوا وَلَا تَسْأَمُوا أَنْ تَكْتُبُوهُ صَغِيرًا أَوْ كَبِيرًا إِلَى أَجَلِهِ ذَلِكُمْ أَقْسَطُ عِنْدَ اللَّهِ وَأَقْوَمُ لِلشَّهَادَةِ …

    Büyük

  2. وَآتُوا الْيَتَامَى أَمْوَالَهُمْ وَلَا تَتَبَدَّلُوا الْخَبِيثَ بِالطَّيِّبِ وَلَا تَأْكُلُوا أَمْوَالَهُمْ إِلَى أَمْوَالِكُمْ إِنَّهُ كَانَ حُوبًا كَبِيرًا

    Büyük

  3. … فَلَا تَبْغُوا عَلَيْهِنَّ سَبِيلًا إِنَّ اللَّهَ كَانَ عَلِيًّا كَبِيرًا

    Büyük

  4. قَالُوا يَاأَيُّهَا الْعَزِيزُ إِنَّ لَهُ أَبًا شَيْخًا كَبِيرًا فَخُذْ أَحَدَنَا مَكَانَهُ إِنَّا نَرَاكَ مِنَ الْمُحْسِنِينَ

    Büyük

  5. وَقَضَيْنَا إِلَى بَنِي إِسْرَائِيلَ فِي الْكِتَابِ لَتُفْسِدُنَّ فِي الْأَرْضِ مَرَّتَيْنِ وَلَتَعْلُنَّ عُلُوًّا كَبِيرًا

    Büyük

  6. إِنَّ هَذَا الْقُرْآنَ يَهْدِي لِلَّتِي هِيَ أَقْوَمُ وَيُبَشِّرُ الْمُؤْمِنِينَ الَّذِينَ يَعْمَلُونَ الصَّالِحَاتِ أَنَّ لَهُمْ أَجْرًا كَبِيرًا

    Büyük

  7. وَلَا تَقْتُلُوا أَوْلَادَكُمْ خَشْيَةَ إِمْلَاقٍ نَحْنُ نَرْزُقُهُمْ وَإِيَّاكُمْ إِنَّ قَتْلَهُمْ كَانَ خِطْئًا كَبِيرًا

    Büyük

  8. سُبْحَانَهُ وَتَعَالَى عَمَّا يَقُولُونَ عُلُوًّا كَبِيرًا

    Büyük

  9. … الْمَلْعُونَةَ فِي الْقُرْآنِ وَنُخَوِّفُهُمْ فَمَا يَزِيدُهُمْ إِلَّا طُغْيَانًا كَبِيرًا

    Büyük

  10. إِلَّا رَحْمَةً مِنْ رَبِّكَ إِنَّ فَضْلَهُ كَانَ عَلَيْكَ كَبِيرًا

    Büyük

تحليل الجذر

تعريف الجذر والخلاصة

AlanDeğer
Kökكبر
YapıÜçlü
Özel DurumBelirgin fark tespit edilmedi
Bağlamsal Yakın Köklerعظم, فخر, جبر, كثر
Zıt Kökصغر
Çekirdek Özet 1Cisim, hacim, yaş ve mertebe bakımından küçüklüğün zıddı olarak genişleme, büyüme ve baskın hale gelme
Çekirdek Özet 2Allah'ın mutlak aşkın azameti ile insanın haddini aşarak hakikate karşı sergilediği haksız üstünlük iddiası (istikbâr) arasındaki ontolojik gerilim
Çekirdek Özet 3Varlık hiyerarşisinde gerçek büyüklüğün yalnızca mutlak yaratıcıya ait olduğu, meşru olmayan büyüklük taslamanın zulüm ve sapma ürettiği ilkesi
Kritik Hata RiskiKökün yalnızca ahlaki bir kusur olan bireysel gurura indirgenmesi; siyasi, ontolojik ve epistemolojik tahakküm biçimlerinin (müstekbirlik) gözden kaçırılması

التحليل الثنائي

Biliteral ÇekirdekTemel AnlamEklenen UnsurOluşan Anlam Farkı
كبYığılma, kütle oluşturma, ters yüz etme ve yoğunlaşarak ağırlık kazanma (كبب, كبت, كبد, كبكب)رÇekirdekteki kütleleşme ve ağırlık hareketine boyutsal yükseliş, yaş, rütbe ve aşkınlık katarak küçüklüğün karşıtı olan aşamalı büyüme ve heybete dönüştürmüştür.

التحليل التصويري للحروف

BirimPiktografik İmge / HareketAnlam Açıklaması
كavuç içi; kavrama, eğme, kaplamaAlanı veya nesneyi çepeçevre kuşatma, kavrayarak içine alma ve hacim sınırlarını belirleme hareketidir.
بev, çadır; iç, barınma, içinde olmaKavranan kütlenin içsel olarak dolması, yapının kendi içinde yerleşiklik ve yoğunluk kazanmasıdır.
رinsan başı; baş, ilk, üstKütle ve hacmin dikey doğrultuda zirveye yönelmesi, başat konuma yükselmesi ve görünür biçimde öne çıkmasıdır.
كبرAvuç içiyle kavranan bir özün kendi içinde yoğunlaşarak baş ve üst konuma tırmanması, hacim ve mertebe bakımından diğerlerini aşan bir heybete ulaşması hareketidir.

الاستعمال التاريخي والمبكر

AlanVeri
İlk fiziksel anlamBir nesnenin cüsse ve hacimce genişlemesi, bedenin yaşlanarak cüsse ve ağırlık kazanması; ayrıca bir yüzü deriyle gerilmiş büyükçe kaba davul (el-keber).
Cahiliye şiiri kullanımıAlkame b. Abede, atın cüssesinin ve ana gövdesinin gecenin karanlığında örtülü kalmasını bu kökten isimle tasvir etmiştir: بدت سوابق من أولاه نعرفها / وكُبْرُهُ في سواد الليل مستور
Erken Arapça kullanımErken dönem şairi el-Mudar b. Munkız, kabilesi içindeki yaş, şeref ve mevki büyüklüğünü şu mısra ile dile getirmiştir: ولي الأعظم من سلافها / ولي الهامة فيها والكُبُرْ

المصدر Kitābü’l-ʿAyn, Maqāyīs al-Lugha, Lisān al-ʿArab ve Asās al-Belāġa.

الطبقة الاشتقاقية السامية

Sami dillerinde كبر kökü, fiziksel kalınlık, büyüme, ağırlık ve saygınlık bildiren ortak bir Afro-Asyatik miras alanına aittir. Kök, Doğu Sami kolunda Akadcada kabāru biçiminde kalınlaşmak, irileşmek, büyümek ve kabru şeklinde iri, kalın, büyük anlamlarıyla temel fiziksel cüsse artışını karşılar. Ayrıca Akadca kabtu kelimesi ağır, şerefli ve önemli varlıkları tanımlayarak kökün fiziksel ağırlıktan toplumsal ve ontolojik saygınlığa geçişini belgeler. Batı Sami sahasında Ugarit dilinde kbr doğrudan büyük olmak ve büyüklük bildiren kök olarak kullanılır. Kuzeybatı Sami dillerinden İbranicede kök kābar biçimiyle çoğalmak, büyümek, güçlenmek manasını taşırken, kebār yapısı zamansal çokluğu ve doluluğu bildirir; ayrıca semantik olarak kābēd (ağır ve şerefli olmak) kavramıyla örtüşen bir değerler alanı üretir. Aramice ve Süryanicede kbar kökünden türeyen kabbīrā kelimesi ulu, büyük ve güçlü anlamlarını taşır. Arapçada kök hem maddî cisim ve yaş büyümesini (kiber) hem de manevi şeref, ilahî azamet (kibriyâ) ve insanın haddini aşarak sahte büyüklük davasına kalkışması (istikbâr) boyutlarını koruyarak zenginleşmiştir.

درجة الثقة Kesin

المصدر Brown-Driver-Briggs, HALOT, Payne Smith, The Assyrian Dictionary of the Oriental Institute of the University of Chicago (CAD).

التحليل الاشتقاقي

KatmanVeriAçıklamaGüven
İç Arapça etimolojik yönكب yığılma ve kütle kökünden ر uzantısıyla türetimMaddî yığılmanın boyutsal, zamansal (yaş) ve rütbesel büyüklüğe dönüşmesi yönünde semantik evrilme göstermiştir.Kesin
Sami dilleriyle etimolojik ilişkiAkadca kabāru, Ugaritçe kbr, İbranice kābar, Süryanice kabbīrāOrtak Sami kökü olan *kbr, cüsse genişliği, ağırlık, çoğalma ve mertebe yüksekliğini ifade eden ortak mirastır.Kesin
Daha geniş dilsel ilişkiAfro-Asyatik k-b / k-p tabakasıKütleleşme, kabarma ve dışa doğru şişme eylemini niteleyen ilksel fonetik tabakayla örtüşmektedir.Muhtemel

المصدر David Cohen Dictionnaire des racines sémitiques; CAD; HALOT.

الجذور الشقيقة (التقاليب)

KombinasyonDurumTemel AnlamAnlam DetayıNot
كبرAnlamlıBüyümek, ulu olmak, yaşlanmakHacim, yaş, mevki ve kudretçe küçüklüğün zıddı olma.Hedef kök; Kur'an'da geçer.
كربAnlamlıGam, keder, sıkıştırmak, yaklaşmakİç dünyayı kuşatan ve nefesi daraltan yoğun ağırlık.Tersine çevrilmiş ağırlık; Kur'an'da geçer.
بكرAnlamlıErken davranmak, ilk vakit, gençlikZamanın başlangıç noktası, tazelik ve olgunlaşmamışlık.Kökün yaşlılık anlamına zıt uç; Kur'an'da geçer.
بركAnlamlıÇökmek, yerleşmek, bereketlenmekDevenin göğsü üstüne çöküp sabitlenmesi, hayrın kalıcı olması.Ağır kütlenin yere oturup sabit kalması; Kur'an'da geçer.
ركب / ركبAnlamlıBinmek, üstüne çıkmak, katmanlaşmakBir nesnenin diğerinin üzerine çıkıp ona hâkim olması.Yükseklik ve üstünlük yönü; Kur'an'da geçer.
ربكAnlamlıKarıştırmak, yoğurmak, dolaştırmakBir şeyi bir şeye katarak iç içe geçirmek, zihnin karışması.Yoğunlaştırma eylemi; Kur'an'da geçmez.

الجذور المجاورة والجذر المضاد

Kökİlişki TürüAnlam AlanıKarşılaştırmalı NüansAnlam Detayı
كبرMerkezHacim, yaş, mertebe büyüklüğü ve aşkınlıkBoyut, yaş ve yetkide zâtî veya izâfî olarak küçükten ayrılıp başat olma durumu.Cisimden ahlaka ve ontolojiye uzanan genel büyüklük.
عظمKomşuKemiksel sağlamlık, heybet ve ağırlıkعظم kökünde yapısal sertlik, metanet ve sarsılmaz heybet öne çıkarken, كبر boyutsal ve aşamalı genişlemeyi anlatır.Cüsse ve yapının dayanak noktası olan kemik (azm) merkezlidir.
فخرKomşuÖvünme, kabarma, üstünlük taslamaفخر hak edilmemiş veya geçici erdemlerle başkalarına karşı övünmeyi imlerken, كبر içsel bir üstünlük inancı taşır.Dışa dönük sözlü ve gösterişçi böbürlenmedir.
جبرKomşuKırığı sarma, zorbalıkla boyun eğdirmeجبر güç kullanarak eksikliği zorla gidermeyi ve baskı kurmayı ifade eder; كبر ise zâtî büyüklüğü veya sahte büyüklük algısını imler.Kudretin fiilî zorlama ve tahakkümle açığa çıkmasıdır.
كثرKomşuSayıca ve miktarca artışكثر kökü ayrık ve parçalı sayılabilirlikteki artışı anlatırken, كبر bütüncül hacim ve mertebe büyümesidir.Niceliksel fazlalıktır.
صغرZıtUfalmak, alçalmak, hakir olmakصغر boyut, yaş veya değer bakımından önemsizleşme ve boyun eğmedir; كبر bunun tam zıddıdır.Varlıkça daralma, etkisizleşme ve aşağıda kalma.

مقابلات المعنى في لغات أخرى

DilKelime / KelimelerKısa AnlamDetayGüven
ArapçaكبرBüyümek, ululuk, kibirMaddî boyuttan zâtî azamete ve ahlaki büyüklenmeye uzanan geniş anlam yelpazesi.Kesin
LatinceGrandis, magnus, superbiaBüyük, iri, kibirMagnus ve grandis fiziksel ve mevkisel büyüklüğü; superbia ise haddi aşan böbürlenmeyi (istikbâr) karşılar.Güçlü
İngilizceGreat, magnitude, elder, arroganceBüyük, boyut, yaşlı, kibirGreat genel niteliği, magnitude boyutsal hacmi, elder yaş büyüklüğünü, arrogance ise haksız büyüklenmeyi verir.Kesin
AlmancaGroß, Größe, Älteste, HochmutBüyük, büyüklük, en yaşlı, kibirGröße maddî ve manevi ölçeği, Hochmut ise hakikati tanımayan üstten bakışı (istikbâr) açıklar.Güçlü
FransızcaGrand, grandeur, aîné, orgueilBüyük, azamet, yaşça büyük, kibirGrandeur nesnel ve ahlaki büyüklüğü, aîné ailedeki yaşça büyüklüğü (kübr), orgueil haksız gururu karşılar.Güçlü

المصدر Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch, Littré.

الوجوه والنظائر

Form / KullanımAnlam YüzüAyet Tipi / Bağlam
الْكِبَرُİleri yaş, ihtiyarlıkYaşın ilerlemesi, bedensel zaafın gelmesi bağlamında (İsrâ 17:23, Âl-i İmrân 3:40).
كَبِيرٌ / كَبِيرَةً / كَبَائِرَAğır günah, büyük suçHukuki ve ahlaki sorumluluğu yüksek, cezası ağır olan fiiller (Nisâ 4:31, Şûrâ 42:37).
الْكَبِيرُ / الْكِبْرِيَاءُİlahî azamet ve mutlak büyüklükAllah'ın zâtına mahsus aşkınlık, eşsizlik ve mutlak hükümranlık (Ra'd 13:9, Câsiye 45:37).
اسْتَكْبَرُوا / مُسْتَكْبِرُونَHakka boyun eğmeme, tahakküm ve kibirPeygamberlerin çağrısını reddeden seçkinlerin ve zalimlerin serkeşliği (A'râf 7:75, Mü'min 40:60).
كَبُرَAğır gelme, katlanılması zor olmaBir tebliğin veya olayın muhatabın nefsine son derece ağır gelmesi (En'âm 6:35, Yûnus 10:71).
كُبْرَهُOlayın başını çekme, ağırlık merkeziToplumsal iftiranın veya eylemin organizasyonunu ve en büyük payını üstlenme (Nûr 24:11).
الْكُبْرَى / أَكْبَرُNisbî veya mutlak en büyük boyutÂhiret azabının veya mucizelerin kıyas kabul etmez derecesi (Tâhâ 20:23, Nâziât 79:34).

سياق الكلام والفقه والتفسير والحديث

DisiplinKullanım AlanıTartışma NoktasıAnlam Yoğunlaşması
Kelamİlahî sıfatlar ve istikbârEl-Kebîr ve el-Mütekebbir isimlerinin tenzihi; kulun büyüklenmesinin küfürle ilişkisi.Mutlak kemal ve azametin Allah'a has kılınması, kula nispetinin ontolojik hadsizlik sayılması.
FıkıhKebâir (büyük günahlar) ve yaş hadleriBüyük günah işleyenin hukuki durumu (fısk); miras ve velayette en büyük evladın (el-ekber) hakları.Şer'î hadd gerektiren fiillerin ağırlığı ve yaşa dayalı ehliyet tespiti.
Tefsirİstikbâr ayetleri ve vücûh analiziİblis'in secdeden kaçınma sebebi ve kavimlerin helakine yol açan inkârcı kibrin mahiyeti.İsyankârlığın temel psikolojik ve epistemolojik kökeni olarak gerçeği inkâr ve insanları tahkir.
HadisAhlaki kibir ve namaz tekbiriKibrin hakkı inkâr ve insanları küçümseme olarak tanımlanması; tekbirin (Allâhu ekber) ibadetteki yeri.Kulun kendi aczini ikrar ederek büyüklüğü sadece Allah'a atfetmesi.

تحليل النظام الديني والعلمي والسياسي والاقتصادي

SistemBağlamKarşılıkİşlevAçıklamaGüven
DiniTevhid ve kulluk bilinciMutlak azamet ve tekbirKulluğun sınırını belirlemeAllah'ın mutlak büyük (el-Kebîr) kabul edilmesi, insanın sahte tanrılık ve azamet iddialarını kökten yıkar.Kesin
İlmiEpistemolojik tevazuHakikate teslimiyetDogmatizm ve kör inadı kırmaGerçeği kabullenmeyi engelleyen zihinsel kibir kırılmadıkça nesnel ve doğru bilgiye ulaşılamaz.Güçlü
SiyasiYönetim ve iktidar ilişkileriMüstekbirlik - müstaz'aflıkTahakküm ve adalet dengesiGücü elinde tutan seçkinlerin kibre kapılarak halkı ezmesi tiranlığa, hukukun üstünlüğü ise adalete yol açar.Kesin
İktisadiServet dağılımı ve tekelleşmeKarunlaşma ve mülk kibriPaylaşım ve sömürüyü önlemeSermayenin belli ellerde büyüklük vesilesi kılınması tekelleşme üretir; infak ve zekât bu kibri dağıtır.Güçlü

التماثل في العلوم العددية والإنسانية

Alanİzomorfik KarşılıkAçıklamaGüven
Sayısal bilimlerSkaler büyüklük, kütle artışı ve tensör genleşmesiBir sistemin uzaydaki hacminin, kütlesinin veya mertebesinin diğer referans noktalarına kıyasla katlanarak artması durumudur.Kesin
Beşeri bilimlerNarsistik kişilik şişmesi ve oligarşik tahakkümBireyin kendi egosunu gerçeklikten kopuk biçimde mutlaklaştırması veya bir sınıfın toplumu baskılayan kurumsal güce dönüşmesidir.Güçlü

التضييق الخاطئ وخطر الخطأ

AlanAçıklama
Modern daraltma riskiكبر kökünün sadece bireysel, ahlaki bir huysuzluk veya içsel bir kibir duygusu olarak algılanması; fiziksel, hukuki ve siyasal boyutlarının ihmal edilmesi.
Kur'an içi daha geniş anlamKök; yaşlılıktan (kiber), en ağır toplumsal ve hukuki suçlara (kebâir), toplumsal sınıfsal baskı araçlarına (istikbâr) ve kâinatın yegâne sahibinin aşkınlığına (el-Kebîr) kadar uzanan bir nizam kavramıdır.
Yanlış anlamanın doğuracağı hataİstikbâr kavramı salt bireysel ahlaka indirgendiğinde, Kur'an'ın firavunlaşma, kurumsal zulüm, sömürü düzeni ve hakikati reddeden sistemik baskılara dair siyasi ve toplumsal eleştirisi görünmez hale gelir.

خلاصة موجَّهة لفهم القرآن

SoruCevap
Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir?Kur'an'ın varlık tasavvurunda ontolojik dengeyi kuran temel kavramdır. Büyüklüğün gerçek kaynağının Allah olduğunu ilan ederek, tarihteki tüm zalim ve inkârcı odakların sapma gerekçesi olan sahte büyüklük davasını (istikbâr) deşifre eder.
Hangi ayet gruplarında belirleyicidir?Peygamberlerin inkârcı kavimlerle mücadelelerini anlatan kıssalarda, İblis'in ilk isyanını bildiren ayetlerde, ibadetlerin merkezindeki tekbir ifadelerinde ve büyük günahların sınırlandırıldığı ahkâm ayetlerinde belirleyicidir.
Hangi yanlış anlamaları düzeltir?Güç ve zenginliğin insana meşru bir üstünlük sağladığı yanılgısını yıkar; insanın haddini bilmesini sağlayarak her türlü tiranlığın temelindeki psikolojik ve ideolojik putlaştırmayı ortadan kaldırır.

التركيب النهائي والنموذج الرياضي

  • Somut anlamCisimlerin hacimce genişlemesi, bedenin yaşlanarak cüsse ve ağırlık kazanması, küçüklüğün zıddı bir iriliğe ulaşmasıdır.
  • Soyut anlamVarlık düzeninde bir mertebenin diğerlerinden üstün olması, mutlak kemal ve azametin tecellisi veya insanın yanılarak haddini aşan bir büyüklük taslamasıdır.
  • Sistematik karşılıkOntolojide tenzih ve tevhidi; siyasette tiranlığa karşı adalet ve eşitliği; ahlakta ise tevazu ve hakka teslimiyeti kuran aşkınlık ölçütüdür.
  • LaTeX modeliM(x)={∞,x=Af(t),x=H∧lim⁡t→∞f(t)=0Δ(x)>0  ⟹  Ψ(x)=⊥,x=H∧iddia
  • LaTeX açıklamasıModelde M varlıktaki büyüklük ve yetki mertebesini; A mutlak yaratıcıyı; H ise insanı temsil eder. Yaratıcı için büyüklük sonsuz ve zâtîdir. İnsan için büyüklük zamana bağlı bir fonksiyon olup (f(t)) yaşlanma ile nihayette acziyete ve sıfıra yaklaşır. İnsanın meşru sınırları aşarak büyüklük iddia etmesi (Δ(x)>0), hakikatin inkârı ve ontolojik bir sapma olan bâtılla (Ψ(x)=⊥) sonuçlanır.
النسخة النصية (لأدوات الذكاء الاصطناعي)فهرس الجذور حسب الحروف: ك