ركب
ر - ك - ب
جذر- الورود: ١٥
- الآيات: ١٥
- الصيغ: ١٥
- المعاجم: ١٣
“Rükbe” diz demektir. Rükub binmek demektir.المزيد ›
ملاحظاتي
المعاجم(١٣)
★ معجم آق إيفلر (بالتركية)التركية
“Rükbe” diz demektir. Rükub binmek demektir.
كتاب العين
الخليل بن أحمد · القرن ٨مترجمالحروف: ٦٬٩٨٢الكاف والراء والباء معهما
ك ر ب، ك ب ر، ر ك ب، ب ك ر، ر ب ك، ب ر ك كلهن مستعملات كرب: الكَرْبُ، مجزوم، هو الغم الذي يأخذ بالنفس. يقال: كَرَبه أمر، وإنه لمكروب ُالنفس. والكُربة: الاسم، والكَريبُ: المكروبُ. وأمر كاربٌ. والكُرُوبُ: مصدر كَرَبَ يكْرُبُ.
وكل شيء داني أمراً فقد كَرَب، يقال: كَرَبَتِ الشمس أن تغيب، وكربت الجارية أن تدرك، وكَرَبَ الأمر أن يقطع.
والكَرَبُ: الكِرْناف، وهو أصل السعفة، قال
الصحاح
الجوهري · القرن ١٠مترجمالحروف: ١٬٥٥٤رَكِبَ رُكوباً والرِكْبَةُ بالكسر: نوع منه. ابن السكيت: يقال مَرَّ بنا راكِبٌ، إذا كان على بعير خاصَّةً. فإن كان على حافِرٍ: فرسٍ أو حمارٍ، قلت: مَرَّ بنا فارسٌ على حمار. وقال عُمارَةُ: لا أقول لصاحب الحمار فارسٌ، ولكن أقول حَمَّارٌ. قال: والرَكْبُ أصحابُ الإبل في السفَر دون الدواب، وهم العَشَرَةُ فما فوقها، والجمع أَرْكُبٌ. قال: والرَكَبَةُ بالتحريك أقل من الرَكْبِ، والأُرْكوبُ بالضم أكثر من
تهذيب اللغة
الأزهري · القرن ١٠بلا ترجمةالحروف: ٢٧٬٩٣٥ك ر ب
كرب ، كبر ، ركب ، ربك ، برك ، بكر : مستعملات .
كرب : قال الليث : الكربُ مجزومٌ هو الغم الذي يأخذ بالنفس ، يقال : كربه الغم ، وإنه لمكروب النفس ، والكربة : الاسم ، والكريب : المكروب ، وأمرٌ كارب ، والكُرُوبُ : مصدر كَرَب يكرُب ، وكل شيء دنا فقد كرَب .
يقال : كرَبت الشمس أن تغيبَ وكرَبت الجاريةُ أن تُدرِك .
وفي الحديث : ( إذا اسْتَغْنى أو كرَبَ اسْتَعَفَّ ) . قال أبو عبيد : كرب أي دنا من ذلك
مقاييس اللغة
ابن فارس · القرن ١١مترجمالحروف: ٦٬٩٩٧(باب الراء والكاف وما يثلثهما)
(ركل) الراء والكاف واللام أصلٌ يدلُّ على جنسٍ من الضرب بالرِّجْل. يقال رَكَلَه ورَفَسه برِجله. ومَرْكَلاَ الفَرَس مِن جنبيه، حيث يركُل الفارسُ برجليه. وتركَّل على الشيء برجله. وتركَّل الحافرُ بمِسْحَاتِه، إذا ضربَها برِجْله لتدخُل في الأرض. قال الأخطل:
رَبَت ورَبا في حَِجْرِها ابنُ مَدينةٍ *** يَظَلُّ على مِسحاتِه يتركَّل([1]) والكديد: المُرَكَّل([2]).
(ركم)
المفردات في غريب القرآن
الراغب الأصفهاني · القرن ١١مترجمالحروف: ٨١٦- الركوب في الأصل: كون الإنسان على ظهر حيوان، وقد يستعمل في السفينة، والراكب اختص في التعارف بممتطي البعير، وجمعه ركب، وركبان، وركوب، واختص الركاب بالمركوب، قال تعالى: ﴿والخيل والبغال والحمير لتركبوها وزينة﴾ [النحل/8]، ﴿فإذا ركبوا في الفلك﴾ [العنكبوت/65]، ﴿والركب أسفل منكم﴾ [الأنفال/42]، ﴿فرجالا أو ركبانا﴾ [البقرة/239]، وأركب المهر: حان أن يركب، والمركب (في اللسان: والمركب: الذي يستعير فرسا يغزو
أساس البلاغة
الزمخشري · القرن ١٢مترجمالحروف: ١٬٤٨٠ر ك ب
رَكِبَه وركبَ عليه رُكوباً ومرْكباً وإنه لحسن الرّكبة ونعم المركب الدابة وأرفىء مركب فلان فركـب فيـه وجـاءت مراكب اليمن: سفائنه.
وأوضعوا ركابهم وركائبهم وماله ركوبة ولا حلوبة وبعير ركوب وإبل ركب وهم ركبان الإبـل وركّـاب السفـن وأركبنـي خلفـه وأركبنـي مركباً فارهاً.
وأركب المهر ولي قلوص ما أركب.
وفارس مركب: أعطاه رجل فرساً يغزو عليه على أن له بعض غنمه.
قال: لا يركب الخيل
لسان العرب
ابن منظور · القرن ١٣بلا ترجمةالحروف: ١٥٬٧٥١رَكِبَ الدابَّة يَرْكَبُ رُكُوباً: عَلا عليها، والاسم الرِّكْبة، بالكسر، والرَّكْبة مرَّةٌ واحدةٌ. وكلُّ ما عُلِـيَ فقد رُكِبَ وارْتُكِبَ. والرِّكْبَةُ، بالكسر: ضَرْبٌ من الرُّكوبِ، يقال: هو حَسَنُ الرِّكْبَةِ. ورَكِبَ فلانٌ فُلاناً بأَمْرٍ، وارْتَكَبَه، وكلُّ شيءٍ عَلا شيئاً: فقد رَكِبَه؛ ورَكِبَه الدَّيْنُ، ورَكِبَ الـهَوْلَ واللَّيْلَ ونحوَهما مثلاً بذلك. ورَكِب منه أَمْراً قبيحاً،
القاموس المحيط
الفيروزآبادي · القرن ١٥مترجمالحروف: ٥٤٨* ر ك ب * قال بن السكيت يقال مر بنا * راكِبٌ * إذا كان على بعير خاصة فإذا كان على فرس أو حمار قلت مر بنا فارس على حمار وقال عمارة راكب الحمار حَمَّار لا فارس و * الرَّكْبُ * أصحاب الإبل في السفر دون الدواب وهم العشرة فما فوقها و * الرُّكْبَانُ * الجماعة منهم و * الرِّكَابُ * الإبل التي يسار عليها الواحدة راحلة ولا واحدة لها من لفظها والركاب مع راكب مثل كافر وكفار و * المَرْكَبُ * واحد * مَرَاكبِ
تاج العروس
الزبيدي · القرن ١٨مترجمالحروف: ١٤٬١٦٤ركبه كسمعه ركوبا ومركبا: علاه وعلا عليه كارتكبه، وكل ما علي فقد ركب وارتكب والاسم الركبة، بالكسر، والركبة مرة واحدة والركبة ضرب من الركوب يقال: هو حسن الركبة، وركب فلان فلانا بأمر وارتكبه، وكل شيء علا شيئا فقد ركبه، ومن المجاز: ركبه الدين، وركب الهول والليل ونحوهما مثلا بذلك، وركب منه أمرا قبيحا، وكذلك، ركب الذنب أي اقترفه، كارتكبه، كله على المثل، قاله الراغب والزمخشري، وارتكاب الذنوب: إتيانها أو
معجم لين
إدوارد لين · القرن ١٩بلا ترجمةالحروف: ٢٧٬٤٠٥رَكِبَهُ
1 رَكِبَهُ ذ , (S, * A, K,) and رَكِبَ عَلَيْهِ, (A,) aor. رَكَبَ , (A, K,) inf. n. رُكُوبٌ (S, A, K) and مَرْكَبٌ; (A, K;) and ↓ ارتكبهُ; (K;) I. q. عَلَاهُ (A, K, TA) and عَلَا عَلَيْهِ [explained by what follows]. (TA.) You say, رَكِبْتُ الدَّابَّةَ, (Msb,) or الفَرَسَ, (Mgh,) and رَكِبْتُ عَلَيْهَا, [or عَلَيْهِ,] inf. n. رُكُوبٌ and مَرْكَبٌ [as above, meaning I rode, or rode upon,
قاموس سالمون
هنري أنتوني سالمون · القرن ١٩مترجمالحروف: ٢٬٣٠١رَكَبَ
رَكَبَ U ( n. ac. رَكْب 1 ),
a. Hit, struck on or with the knee. _ast;
رَكِبَ
رَكِبَ A ( n. ac. مَرْكَب 17 , رُكُوْب 27 ),
a. Mounted, rode upon; traveled, journeyed on, in; embarked upon, voyaged, sailed ( in a ship ); ventured upon, braved ( danger ).
b. Followed ( his own inclinations ).
c. Committed ( sin ).
d. ( n. ac. رَكَب 4 ), Was large-kneed.
رَكَّبَ
رَكَّبَ II ,
a.
كتاب الله
مستخلص من الاستعمال القرآنيمترجمالحروف: ٤٧٬٧٠١ركب
رَكِبَ - يَرْكَبُ - رَكْب - رِكَاب - رَكُوْب - رَاكِب - رَاكِبُون - رُكْبَانَاً - رَكَّبَ - يُرَكِّبُ - تَرَاكَبَ - يَتَراكََبُ - مُتَرَاكِب
رَكِبَ - يَرْكَبُ + كائن أو شيء أو أمر+ شيئاً: يتوضع ويستقر فوقه ويُحْمَلُ عليه فيسير وينتقل به ومعه: يعلوه ويتوضع ويستقر فوقه، فيلزمه ويتحرك بحركته منتقلاَ من مكان لآخر مستخدماً إياه لحمله
الصيغ(١٥)
- ارْكَبُواBinin(افْعَلُوا)×١
- ارْكَبْBin(افْعَلْ)×١
- تَرْكَبُونَBinersiniz(تَفْعَلُونَ)×١
- رَكَّبَكَSeni terkib etti(فَعَّلَكَ)×١
- رَكُوبُهُمْOnların bindikleri(فَعُولُهُمْ)×١
- رَكِبَاİkisi bindi(فَعِلَا)×١
- رَكِبُواBindiler(فَعِلُوا)×١
- رُكْبَانًاBinekliler(فُعْلَانًا)×١
- رِكَابٍBinek(فِعَالٍ)×١
- لَتَرْكَبُنَّKesinlikle bineceksiniz(لَتَفْعَلُنَّ)×١
الجذور المجاورةالمجاورة: ٨٢ (الإجمالي: ١١٥)
- خيل
الآيات المشتركة: ٢ · Heyl (hı) : At demektir
- بغل
الآيات المشتركة: ١ · Katır demektir
- قنو
الآيات المشتركة: ١ · Hurma salkımı demektir
- ينع
الآيات المشتركة: ١ · Ve onun olgunlaşması
- فلك
الآيات المشتركة: ٢ · Fülk (kef), İğ topacı demektir
- وجف
الآيات المشتركة: ١ · Vacife, koşan at demektir
- خرق
الآيات المشتركة: ١ · Hırka elbiselik kumaş demektir
- رمن
الآيات المشتركة: ١ · Nar meyvesi veya ağacı demektir
- سفن
الآيات المشتركة: ١ · Gemi
- طبق
الآيات المشتركة: ١ · Üst üste giyilen elbisenin her birdir
- قصو
الآيات المشتركة: ١ · Daha uzak
- جري
الآيات المشتركة: ٢ · Cariye yelkenli sandal demektir
الآيات التي ورد فيها(١٥)
وَقَالَ ارْكَبُوا فِيهَا بِسْمِ اللَّهِ مَجْرَاهَا وَمُرْسَاهَا إِنَّ رَبِّي لَغَفُورٌ رَحِيمٌ
Binin
تحليل الجذر
تعريف الجذر والخلاصة
| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | ركب |
| Yapı | Üçlü |
| Özel Durum | Belirgin fark tespit edilmedi |
| Bağlamsal Yakın Kökler | حمل, سوى, مطو |
| Zıt Kök | رجل |
| Çekirdek Özet 1 | Bir şeyin başka bir şeyin üstüne çıkması, yerleşmesi ve onun tarafından taşınması |
| Çekirdek Özet 2 | İnsanın hayvan veya gemi gibi vasıtalarla yol alması, organların terkip edilmesi ve merhaleleri aşması |
| Çekirdek Özet 3 | Vasıtalanma, katmanlaşma, taşıyan-taşınan ilişkisi ve varlıksal terkip |
| Kritik Hata Riski | Kökü yalnızca sıradan bir hayvana binme eylemine indirgeyip Kur'an'daki ontolojik terkip ve varoluşsal aşama katetme boyutlarını gözden kaçırmak |
التحليل الثنائي
| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| رك | Bir yere basma, ağırlık koyma, çökme veya sabitlenme hareketi; nitekim ركد suyun durulup çökmesini, ركز bir şeyi yere saplayıp dikmeyi, ركس ters çevirip baş aşağı etmeyi, ركض ayağı yere vurarak koşturmayı, ركع bedeni öne eğip ağırlığı dizlere vermeyi, ركم şeyleri üst üste yığmayı ve ركن bir tarafa dayanıp güç almayı ifade eder | ب | Temel baskı ve dayanma hareketine temas, birleşme ve yerleşme boyutu eklenerek bir nesnenin diğerinin üstüne çıkıp kenetlenmesi ve onunla birlikte hareket etmesi anlamı pekişmiştir |
التحليل التصويري للحروف
| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| ر | insan başı; baş, ilk, üst | Yukarıda olma, öne geçme, üst konuma yükselme hareketi |
| ك | avuç içi; kavrama, eğme, kaplama | Dayanak noktasını kavrama, sarma ve tutunma eylemi |
| ب | ev, çadır; iç, barınma, içinde olma | Bir mekanın veya zeminin içine girme, yerleşme ve temas kurma |
| ركب | Üst konuma geçip kavrayarak bir zemine yerleşme; vasıtaya binip onun taşıyıcılığına dahil olma ve parçaların birbiri üzerine oturarak terkip oluşturması |
الاستعمال التاريخي والمبكر
| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Bir cismin diğerinin üstüne binip yerleşmesi; devenin veya atın sırtına çıkma; devenin yere çökerken katlanan ön diz mafsalı ile insanın diz kapağı (ركبة); hörgüçte üst üste binen yağ katmanları |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Cahiliye şairlerinin kasidelerinde çöl seferlerine çıkan binek develeri (ركاب) ve binekli süvari kafileleri (ركب) bağlamında, devenin sırtına semer vurup binme ve mesafeleri katetme anlamında sıkça yer alır |
| Erken Arapça kullanım | İnsanın bir vasıtaya oturması yanında; borcun, korkunun veya gecenin kişiyi bütünüyle sarmalaması hakkında mecazen "onu borç bindi" (رَكِبَهُ الدَّيْنُ) ve "geceye/korkuya bindi" (رَكِبَ الـهَوْلَ) şeklinde kullanılmıştır |
المصدر Kitābü’l-ʿAyn, Maqāyīs al-Lugha, Lisān al-ʿArab.
الطبقة الاشتقاقية السامية
Sami dilleri ailesinde ركب kökü fonetik ve semantik sürekliliği son derece berrak bir ortak mirastır. İbranicede r-k-b (רָכַב - rakhav) kökü doğrudan ata, eşeğe veya savaş arabasına binmek; mecazen Tanrı'nın bulutları ve gökleri binek edinip intikal etmesi anlamlarını taşır; nitekim ilahi taht arabasını ifade eden merkavah (מֶרְכָּבָה) kelimesi bu köktendir. Süryanicede r-k-b (ܪܟܒ - rkab) formu binmek, üstüne çıkmak, birleştirmek ve terkip etmek fiillerini karşılar. Akadcada ise rakābu(m) eylemi hem binek veya arabaya binmeyi, hem bir tekneye binip su üstünde yol almayı, hem de canlıların çiftleşmesi sırasında üstte bulunmayı ifade eder. Bu etimolojik katman, kökün ilksel çekirdeğinde "bir varlığın veya aracın üstüne çıkarak onun hareket kabiliyetiyle taşınması ve iki unsurun üst üste gelerek fonksiyonel bir bütün (terkip) oluşturması" fikrinin yattığını belgeler.
درجة الثقة Kesin
المصدر Brown-Driver-Briggs, HALOT, Payne Smith, David Cohen Dictionnaire des racines sémitiques.
التحليل الاشتقاقي
| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | Bir şeyin diğerinin üstüne çıkması, binmesi ve kenetlenmesi | Temel hareket üste çıkıp taşınmadır; diz mafsalı (ركبة) bedenin bükülüp üst üste bindiği yer olduğu gibi, parçaların birleştirilmesi (تركيب) de üst üste geçme ilişkisinden türer | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | İbranice רכב (rakhav), Süryanice ܪܟܒ (rkab), Akadca rakābu | Proto-Sami r-k-b kökünden düzenli ses ve anlam denkliğiyle intikal etmiştir; vasıtaya binme, araba sürme ve bir araya gelme anlamları ortaktır | Kesin |
| Daha geniş dilsel ilişki | Veri bulunamadı | Belirgin ve kanıtlanmış bir Afro-Asyatik dışı soydaşlık tespit edilmedi | Veri bulunamadı |
المصدر Brown-Driver-Briggs, HALOT, David Cohen.
الجذور الشقيقة (التقاليب)
| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| ركب | Anlamlı | Üste çıkmak, binmek, terkip etmek | Bir taşıyıcının üstüne yerleşip onunla hareket etmek veya unsurları birleştirmek | Hedef kök; Kur'an'da geçer |
| ربك | Anlamlı | Karıştırmak, birbirine katmak | Hamur, yağ ve hurmayı birbirine katıp yoğurmak; işleri karmaşıklaştırmak | Kur'an'da geçmez; unsurların fiziksel olarak birbirine girmesi |
| كرب | Anlamlı | Keder, ruhu sıkan ağırlık, yaklaşmak | İnsanın içine çöken, göğsüne binen ağır keder ve darlık | Kur'an'da geçer; ağırlığın nefse baskı yapması boyutu |
| كبر | Anlamlı | Büyümek, yücelmek, yaşlanmak | Hacim, yaş, mevki veya itibar bakımından üstün ve baskın olmak | Kur'an'da geçer; üstünlük ve ağırlık yönüyle ortak çağrışım |
| برك | Anlamlı | Diz çökmek, sabit kalmak, bereket | Devenin göğsü üzerine yere çökmesi, suyun birikmesi, hayrın yerleşmesi | Kur'an'da geçer; dizin (ركبة) yere konup durması ile zıt/tamamlayıcı yön |
| بكر | Anlamlı | Erken davranmak, ilk olmak | Sabahın erken vaktinde yola çıkmak; ilk doğan çocuk veya ürün | Kur'an'da geçer; hareketin başlangıç ve öncelik aşaması |
الجذور المجاورة والجذر المضاد
| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| ركب | Merkez | Taşınma, vasıtaya binme, terkip edilme | Bir vasıtanın üstüne çıkıp onun hareketine tabi olma ve yapının kurulması | Taşınan öznenin vasıtayla birleşip intikal etmesi |
| حمل | Komşu | Taşıma, yüklenme | حمل eyleminde taşıyıcı öznenin sırtlandığı ağırlık ve sorumluluk esasken, ركب eyleminde taşınanın vasıta üstüne yerleşmesi esastır | Yükü omuzlama ve kaldırma hali |
| سوى | Komşu | İstikrar bulma, yerleşme | سوى veya istiva bir yüzeyde dengeye ve sükûna ermeyi vurgular; ركب ise hareketli bir intikal sürecine dahil olmayı belirtir | Yüzeyde dengelenip karara erme |
| مطو | Komşu | Hayvan sırtına binme | Genellikle hayvanın sırtını (matn) binek edinmeyi ifade eder; ركب hem hayvana hem gemiye hem de soyut durumlara şamildir | Doğrudan hayvanın sırtına binme |
| رجل | Zıt | Yaya yürüme, bineksiz olma | Bir vasıtaya binmeksizin kendi ayakları üzerinde hareket etme hali; nitekim Bakara 2:239 ayetinde zıtlığı sabittir | Bineği terk edip yaya gitme |
مقابلات المعنى في لغات أخرى
| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | ركب | Binmek, üstüne çıkmak, terkip edilmek | Hem canlı veya cansız bir vasıtaya binmeyi hem de unsurların bir araya getirilip inşa edilmesini kapsar | Kesin |
| Latince | equitare, ascendere, componere | Ata binmek, yukarı çıkmak, birleştirmek | Equitare yalnızca hayvana binmeyi, ascendere üste çıkışı, componere ise terkip etmeyi karşılar; tek bir Latince fiil tüm alanı kuşatamaz | Güçlü |
| İngilizce | to ride, to mount, to embark, to assemble | Binmek, tırmanmak, gemiye binmek, terkip etmek | Ride vasıta veya hayvanla yol almayı, mount binmeyi, embark gemiye girmeyi, assemble terkip etmeyi karşılar; anlam alanı bölünerek aktarılır | Güçlü |
| Almanca | reiten, einsteigen, zusammensetzen | Ata binmek, araca binmek, parçaları birleştirmek | Reiten binek hayvanına, einsteigen vasıtaya binmeye mahsustur; terkip boyutu ise zusammensetzen ile verilir | Güçlü |
| Fransızca | monter, chevaucher, s'embarquer, assembler | Binmek, ata binmek, gemiye binmek, birleştirmek | Monter üste çıkmayı, chevaucher hayvana binmeyi, embarquer deniz vasıtasına binmeyi, assembler terkip oluşturmayı karşılar | Güçlü |
المصدر Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch, Littré.
الوجوه والنظائر
| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| ارْكَبُوا / رَكِبَا / رَكِبُوا | Deniz vasıtasına (gemiye) binmek | Tehlike anında veya ilahi sevk ile gemiye binip denizde yol alma bağlamı; Hûd 11:41, Kehf 18:71, Ankebût 29:65 |
| تَرْكَبُونَ / لِتَرْكَبُوهَا / رَكُوبُهُمْ | Binek hayvanlarına binmek | İnsanın hizmetine verilen en'âm ve at, katır gibi hayvanların nimet olarak kullanımı bağlamı; Nahl 16:8, Yâsîn 36:72, Mü'min 40:79, Zuhruf 43:12 |
| رُكْبَانًا / رِكَابٍ | Binekli süvariler, binekli kafile | Savaş, güvenlik zaafı ve fey mallarının paylaşımı bağlamı; Bakara 2:239, Haşr 59:6 |
| رَكَّبَكَ | İnsanı dengeli bir biçimde terkip etmek, inşa etmek | Yaratılışta organların, uzuvların ve suretin birbiriyle uyumlu terkibi bağlamı; İnfitâr 82:8 |
| مُتَرَاكِبًا | Üst üste binmiş, katmanlaşmış taneler | Bitkilerin ve başakların nizamı, tanelerin üst üste dizilmesi bağlamı; En'âm 6:99 |
| لَتَرْكَبُنَّ | Halden hale geçmek, aşama aşama merhale katetmek | Ahiret yolculuğunda ve varoluş sürecinde tabakaları aşma bağlamı; İnşikâk 84:19 |
سياق الكلام والفقه والتفسير والحديث
| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | Yaratılış terkibi ve ahiret halleri | İnsanın beden ve ruh parçalarının bir araya getirilerek yaratılması (تركيب) ile İnşikâk 84:19 ayetindeki tabaka tabaka hallerin katedilmesi tartışılır | Basit unsurların birleşmesi ve insanın varoluşsal merhaleleri aşması |
| Fıkıh | Korku namazı ve fey malları | Tehlike anında binek sırtında ima ile namaz kılma (رُكْبَانًا) cevazı ile üzerine at ve deve sürülmeden (رِكَابٍ) zahmetsizce elde edilen fey mallarının dağıtımı | Vasıtanın ibadet biçimine ve ganimet hukukuna getirdiği hükümler |
| Tefsir | Gemiye biniş ve yaratılış ayetleri | Nuh'un gemisine binerken besmele çekilmesi, denizde fırtına kopunca vasıtaya binenlerin ihlasla dua etmesi ve başaktaki tanelerin üst üste dizilişi tefsir edilir | İnsanın acziyeti, ilahi nimete şükür ve tabiatın nizamındaki terkip |
| Hadis | Binek adabı ve süvari hükümleri | Vasıtaya binerken yapılan hamd ve istirca duaları, sefere çıkış düzeni ve fitnelerin üst üste binip sarmalaması tasvirleri yer alır | Günlük hayatta vasıtayı meşru ve bilinçli kullanma disiplini |
تحليل النظام الديني والعلمي والسياسي والاقتصادي
| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | İbadet, tevekkül ve intikal | Kurtuluş gemisi ve manevi terakki | Kulun kendi gücüne değil Allah'ın hazırladığı vasıtalara sığınması | Varlık denizinde ilahi emre uyup necat vasıtasına binmek ve ilahi terkibe şükretmek | Kesin |
| İlmi | Fiziksel ve biyolojik nizam | Sentez, kompozisyon ve terkip | Basit bileşenlerin organize bir bütün oluşturması | Hücrelerin, dokuların ve bitki başaklarının üst üste kenetlenerek işlevsel bir sistem kurması | Güçlü |
| Siyasi | Seferberlik ve lojistik | Askeri hareketlilik ve süvari gücü | İdari otoritenin uzak sınırlara intikali ve caydırıcılık | Devletin binekler, filolar ve vasıtalar yoluyla coğrafyayı denetlemesi ve fey/ganimet dengesi | Güçlü |
| İktisadi | Ticaret ve nakliye | Lojistik ağ ve katma değer zinciri | Malların ve insanların pazarlara taşınması | Karayolu ve denizyolu kervanlarıyla üretimin tüketim merkezlerine ulaştırılması | Güçlü |
التماثل في العلوم العددية والإنسانية
| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Fonksiyon bileşkesi ve kimyasal bileşik | Matematikte şeklinde bir fonksiyonun diğerinin çıktısı üzerine oturması ve kimyada elementlerin terkip oluşturarak yeni bir madde meydana getirmesi kökün soyut hareketini tam yansıtır | Kesin |
| Beşeri bilimler | Sosyal tabakalaşma ve vasıtalanma | Bireyin veya topluluğun bir kurumun, statünün ya da ideolojinin üstüne binerek (onu taşıyıcı vasıta kılarak) sınıf değiştirmesi ve tarihsel merhaleleri aşması | Güçlü |
التضييق الخاطئ وخطر الخطأ
| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Kökü yalnızca bir ata, deveye veya otomobile binip gitmekten ibaret dar bir fiziksel eyleme indirgemek |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Kök hem bir taşıyıcı vasıtaya teslim olup yol almayı, hem tohumların ve organların üst üste binerek terkip teşkil etmesini, hem de insanın ölümden dirilişe kadar halden hale geçerek nihai hedefe taşınmasını kapsar |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | İnşikâk suresindeki "tabakadan tabakaya binme" uyarısını sıradan bir dünya yolculuğu sanmak, biyolojik terkipteki hikmeti kaçırmak ve insanın vasıtalarla kurduğu ontolojik ilişkiyi salt araçsal teknik boyuta indirgemek |
خلاصة موجَّهة لفهم القرآن
| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | İnsanın varlık sahasında mutlak bağımsız bir özne olmadığını; bedeninden bindiği gemiye, binek hayvanından ahiret merhalelerine kadar daima ilahi nizamın bir taşıyıcısı üzerinde yol alan bir yolcu olduğunu idrak ettirir |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | Nuh'un gemisine binişi tasvir eden kıssalarda, en'âmın insana musahhar kılınışını anlatan şükür ayetlerinde, insanın yaratılış terkibini bildiren hitaplarda ve kıyamet merhalelerini haber veren ayetlerde belirleyicidir |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | İnsanın kendi kendine hareket edip yetebileceği zannını yıkar; teknolojik ya da tabii vasıtaların arkasındaki ilahi teshiri fark ettirir ve varlığın katmanlı, birleşik (mürekkep) yapısını görünür kılar |
التركيب النهائي والنموذج الرياضي
- Somut anlamBir nesnenin diğerinin üstüne çıkıp oturması, hayvana veya gemiye binme, kemiklerin diz ekleminde kenetlenmesi ve başaktaki tanelerin üst üste dizilmesi.
- Soyut anlamBir taşıyıcının hükmüne ve seyrine girme, aşama aşama katmanlaşma, unsurların bir araya gelerek terkip oluşturması ve haller arası geçiş.
- Sistematik karşılıkAlt taşıyıcı zemin ile üstteki unsur arasındaki bağımlı hareket ve fonksiyonel terkip ilişkisi.
- LaTeX modeli
- LaTeX açıklamasıFormülde taşınan veya terkip edilen nesneyi, bu nesnenin bir taşıyıcı zeminle kurduğu temas ve kenetlenme (terkip) operatörünü, sistemin mevcut hal veya tabakasını, taşıyıcı vasıtanın sağladığı intikal dönüşümünü, ise ulaşılan yeni hal veya aşamayı sembolize eder. Model, varlığın bir taşıyıcı vasıtaya binerek halden hale intikal edişini ve parçaların üst üste kenetlenerek üst bir boyuta taşınmasını matematiksel olarak ifade eder.