هدد

اختصارات لوحة المفاتيح

البحث
/
ملاحظة جديدة
n
الآية السابقة / التالية
[ ]
وضع القراءة
f
وضع الشبكة
g
كون القرآن
e
إغلاق / رجوع
Esc
تخطَّ الشبكة

شبكة الجذر

شبكة الجذر: ه-د-دالصيغ: ١ · الجذور المجاورة: ٧ · الآيات: ١ · السور: ١؛ المحتوى نفسه مسرود في بطاقات «الصيغ» و«الجذور المجاورة» و«الآيات».جبلسموهددخررهَدًّافطرشققأرض

الجذرالصيغ ١الآيات ١السور ١المجاورة ٧

▶ افتح الشبكة (ثلاثية الأبعاد)

هدد

ه - د - د

جذر
  • الورود: ١
  • الآيات: ١
  • الصيغ: ١
  • المعاجم: ٩

معناه في القرآن: Devirmek

ملاحظاتي

المعاجم(٩)

كتاب العين

الخليل بن أحمد · القرن ٨مترجمالحروف: ١٬٤٧٠
باب الهاء مع الدال هد، د ه مستعملان هد: الهَدُّ: الهدْمُ الشّديد، كحائط يُهَدُّ بمرّةٍ فَيَنْهَدِمُ، والهَدَّةُ، صوت تَسمعُه من سقوط ركنٍ أو ناحية جبل. والهادُّ: صوتٌ شديدٌ يَسْمعُه أهلُ السَّواحلِ، يأتيهم من قِبَلِ البَحْر له دَوِيّ في الأرض وربما كانت منه الزّلزلةُ، ودَوْيُّه هديرُه. والفَحْل يُهَدْهِدُ في هديره. قال: يَتْبعْنَ ذا هَداهدٍ عَجَنَّسا إذا الغُرابان به تَمَرَّسا وهَدْهَدَةُ
اقرأ المدخل كاملًا

الصحاح

الجوهري · القرن ١٠مترجمالحروف: ٩٧٦
هَدَّ البناءَ يَهُدُّهُ هَدًّا: كسره وضعضعه. وهَدَّته المصيبة: أي أوهنتْ ركنَه. الأصمعيّ: يقال: فلانٌ يُهَدُّ، على ما لم يسمّ فاعله، إذا أُثنيَ عليه بالجَلَد والقوَّة. وتقول: مررتُ برجلٍ هدَّكَ من رَجلٍ، معناه أثْقَلَكَ وصْفُ محاسنِه. وفيه لغتان: منهم مَنْ يُجريه مجرى المصدر فلا يؤنِّثه ولا يثنِّيه ولا يجمعه، ومنهم من يجعله فعلاً فيثنِّي ويجمع. تقول: مررت برجل هَدَّكَ من رجلٍ، وبامرأة هَدَّتْكَ
اقرأ المدخل كاملًا

المفردات في غريب القرآن

الراغب الأصفهاني · القرن ١١مترجمالحروف: ٧١١
- الهد: هدم له وقع، وسقوط شيء ثقيل، والهدة: صوت وقعه. قال تعالى: ﴿وتنشق الأرض وتخر الجبال هدا﴾ [مريم/90] وهددت البقرة: إذا أوقعتها للذبح، والهد: المهدود كالذبح للمذبوح، ويعبر به عن الضعيف والجبان، وقيل: مررت برجل هدك من رجل (انظر المجمل 4/890)، كقولك: حسبك، وتحقيقه: يهدك ويزعجك وجود مثله، وهددت فلانا وتهددته: إذا زعزعته بالوعيد، والهدهدة: تحريك الصبي لينام، والهدهد: طائر معروف. قال تعالى: {مالي
اقرأ المدخل كاملًا

أساس البلاغة

الزمخشري · القرن ١٢مترجمالحروف: ٩٥٢
ه د د هدّ البيت فانهدّ وهو هدم بشدّة صوت‏.‏ وسمعت هدّةً‏:‏ صوت وقع حائط أو صخرة‏.‏ وسمع أهل الساحل هادّاً من قبل البحر‏:‏ صوتاً له هديدٌ أي دويّ وربما كانت منه الزلزلة‏.‏ قال‏:‏ وهد هدّ يهدّ‏.‏ وهدّده وتهدّده‏:‏ أوعده‏.‏ وهدهدت المرأة ولدها‏:‏ حركته لينام‏.‏ وهدهد الحمام‏:‏ صوّت‏.‏ ومن المجاز‏:‏ هدّني هذا الأمر هدّ ركني إذا بلغ منك وكسرك‏.‏ قال النمر‏:‏ على فاجع هدّ العشيرة فقده به أعلن
اقرأ المدخل كاملًا

لسان العرب

ابن منظور · القرن ١٣مترجمالحروف: ٦٬٧١٩
الهَدُّ: الهَدْمُ الشديد والكسر كحائِط يُهَدُّ بمرَّة فَيَنْهَدِم؛ هَدَّه يَهُدُّه هَدًّا وهُدُودا؛ قال كثير عزة: فَلَوْ كان ما بي بالجِبال لَهَدَّها، وإِن كان في الدُّنيا شَدِيداً هدُوُدُها الأَصمعي: هَدَّ البِناءَ يَهُدُّه هَدًّا إِذا كسره وضَعْضَعَه. قال: وسمعت هادًّا أَي سمعت صوت هَدِّهِ. وانهدَّ الحبَلُ أَي انكسر. وهَدَّني الأَمرُ وهدَّ رُكْني إِذا بلغ منه وكسَره؛ وقول أَبي ذؤيب: يَقولوا
اقرأ المدخل كاملًا

القاموس المحيط

الفيروزآبادي · القرن ١٥مترجمالحروف: ٢٤٨
* ه د د * * هَدَّ * البناء كسره وضعضعه وبابه ردَّ و * هَدَّتْهُ * المصيبة أوهنت ركنه و * الهَدَّةُ * صوت وقع الحائط ونحوه و * التَهْدِيدُ * و * التَّهَدُدُ * التخويف و * الهُدْهُدُ * طائر معروف و * الهُدَاهِدُ * بالضم مثله والجمع الهَدَاهِدُ بالفتح
اقرأ المدخل كاملًا

تاج العروس

الزبيدي · القرن ١٨مترجمالحروف: ٦٬٣٤٢
الهد: الهدم الشديد، وهو نقض البناء وإسقاطه، الهد: الكسر كحائط يهد بمرة فينهدم، كالهدود، بالضم، وقد هده هدا وهدودا، قال كثير عزة: فلو كان مابي بالجبال لهدهاوإن كان في الدنيا شديدا هدودها وقال الأصمعي: هد البناء يهده هدا، إذا كسره وضعضعه، وقولهم: ما هده كذا: ما كسره. قلت: هذا هو المعروف في هذا الباب، أعني تعديه، ونقل شيخنا عن أبي حيان في أثناء تفسير مريم أنه يقال: هد الحائط يهد،
رابط المدخل

الهد: الهدم الشديد، وهو نقض البناء وإسقاطه، الهد: الكسر كحائط يهد بمرة فينهدم، كالهدود، بالضم، وقد هده هدا وهدودا، قال كثير عزة:

فلو كان مابي بالجبال لهدهاوإن كان في الدنيا شديدا هدودها وقال الأصمعي: هد البناء يهده هدا، إذا كسره وضعضعه، وقولهم: ما هده كذا: ما كسره. قلت: هذا هو المعروف في هذا الباب، أعني تعديه، ونقل شيخنا عن أبي حيان في أثناء تفسير مريم أنه يقال: هد الحائط يهد، إذا سقط، لازما، ونقله السمين وسلمه. الهد، الهرم، محركة، وهو أقصى الكبر، قال ابن الأعرابي: الهد: الرجل الكريم الجواد القوي. الهد: هدير البعير، عن اللحياني، الهد: الصوت الغليظ، كالهدد، محركة الهد: الرجل الضعيف البدن، قاله الأصمعين ونقل الفتح عن ابن الأعرابي، ويكسر في هذه الأخيرة، ويقول الرجل للرجل إذا أوعده: إني لغير هد، أي غير ضعيف ولا جبان، هدون، بالفتح، ويكسر، قال العباس بن عبد المطلب رضي الله عنه: ليسوا بهدين في الحروب إذا تعقد فوق الحراقف النطق ومنع بعضهم الكسر، وقد هدا يهد ويهد، كيمل ويقل، أي بالفتح والكسر، هدا، مصدرهما. والهاد: صوت يأتي من قبل البحر يسمعه أهل السواحل، فيه، وفي بعض الأمهات: له دوي في الأرض، وربما كانت منه الزلزلة، وهديده: دويه، وفي التهذيب: ودويه: هديده، وقد هد يهد، كمل يمل. الهادة. بالهاء، الرعد، تقول العرب: ما سمعنا العام هادة، أي رعدا. والأهد: الجبان الضعيف، كالهدادة، قال شمر: يقال. رجل هد وهدادة، وقوم هداد: جبناء، وأنشد قول أمية بن أبي الصلت يمدح عبد الله بن جدعان: فأدخلهم عـلـى ربـذ يداه بفعل الخير ليس من الهداد قولهم مررت برجل هدك من رجل، وتكسر الدال، أي حسبك من رجل، ولا يخفى أن قوله من رجل مرة ثانية تكرار مخل للاختصار، وهو مدح، قال الزمخشري: يقال ذلك إذا وصف بجلد وشدة، انتهى. وقيل: معناه: أثقلك وصف محاسنه، وفيه لغتان، منهم من تجريه مجرى المصدر، فحينئذ الواحد والجمع والأنثى سواءق، منهم من يجعله فعلا فيثني ويجمع، يقال: مررت برجل هدك من رجل، وبامرأة هدتك من امرأة، كقولك، كفاك وكفتك، في التثنية: مررت برجلين هداك. وفي الجميع مررت برجال هدوك، وفي مثنى المؤنث: مررت بامرأتين هدتاك. وفي جميع المؤنث مررت بنساء هددنك، وأنشد ابن الأعرابي: ولي صاحب في الغار هدك صاحبا قال: أي ما أجله، ما أنبله، ما أعلمه، يصف ذئبا. وفي الحديث أن أبا لهب قال: لهد ما سحركم صاحبكم. وهي كلمة يتعجب بها، يقال: لهد الرجل، أي ما أجلده. وهدد بن بدد، كزفر، فيهما، اسم الملك الذي كان يأخذ كل سفينة غصبا، جاء ذلك عن الإمام أبي عبد الله محمد بن إسماعيل البخاري في صحيحه، في كتاب التفسير، وقيل غير ذلك.

والهدود، كصبور: الأرض السهلة اللينة، الهدود: العقبة الشاقة، عن ابن الأعرابي، وأكمة هدود: صعبة المنحدر. الهدود: الحدور، كصبور، مكان ينحدر منه، كالأحدور. والهديد: الرجل الطويل نقل الصاغاني. والهدهد، كقنفذ، وإنما ترك الضبط اعتمادا على الشهرة: كل ما يقرقر من الطير، صرح به غير واحد من الأئمة، وهدهد الطائر: قرقر، قوله تعالى، وتفقد الطير فقال مالي لا أرى الهدهد قال المفسرون: وهو طائر أي معروف كالهدهد والهداهد كغلبط وعلابط، وقال ابن دريد في تفسير الآية: الهدهد والهداهد: الحمام الكثير الهاهدة، أي الصوت، وقال أبو حنيفة: الهدهد والهداهد: الكثير الهدير من الحمام، وقال الليث: الداهد: طائر يشبه الحمام، قال الراعي يصف نفسه وحاله: كهداهد كسر الرماة جناحـه يدعو بقارعة الطريق هديلا وقال الأصمعي: يعنى به الفاختة أو الدبسي أو الورشان أو الهدهد أو الدخل أو الأيك وقال اللحيان: قال الكسائي: إنما أراد الراعي في شعره بهداهد تصغير هدهد، فأنكر الأصمعي ذلك، قال: ولا أعرفه مصغرا، قال: إنما يقال في كل ما هدل وهدر، قال ابن سيده: وهو الصحيح، لأنه ليس فيه ياء التصغير. قال الصاغاني: وقال الهدهد، وإنما أراد حمامة ذكرا يهدهد في صوته، والذي يحتج للكسائي يقول تصغير هدهد، قلبوا ياء التصغير ألفا، كما قالوا دوابة في تصغير دابة، جمع الكل هداهد، بالفتح، وهداهيد، الأخير عن كراع، قال ابن سيده، ولا أعرف لها وجها إلا أن يكون الواحد هدهادا. الهدهد، بفتحتين: أصوات الجن، بلا واحد، وأنشد ابن سيده لابن أحمر: ثم اقتحمت مناجدا ولزمتـه وفؤاده زجل كعزف الهدهد وهدده تهديدا: خوفه، كالتهدد والتهداد، وهو الوعيد والتخوف. وهدهد الحمام: هدر وهدل، وهدهدة الحمام: دوي هديره. هدهد الطائر: قرقر، والهدهدة هي القرقرة. هدهد الصبي في مهده هدهدة: حركه لينام، وفي الحديث عن النبي صلى الله عليه وسلم أنه قال جاء شيطان فحمل بلالا فجعل يهدهده كما يهدهد الصبي. وذلك حين نام عن إيقاظه القوم للصلاة. هدهد: حدر الشيء من علو إلى سفل كدهده.

وهداهد: حي من اليمن، وهو بالضم، بدليل ما بعده. وهداهد، بالفتح الرفق، ومن ذلك قولهم: هداديك، أي مهلا، يكفك. في النوادر: يهدهد إلي كذا، ويهدى إلي كذا ويسول إلي كذا، أي يخيل إلي ولي، ويخال لي كذا. تفسيره إذا شبه الإنسان في نفسه بالظن ما لم يثبته ولم يعقد عليه إلا التشبيه. يقال إنه لهد الرجل، أي لنعم الرجل، وذلك إذا أثني عليه بجلد وشدة، واللام للتأكيد، قال ابن سيدهك هد الرجل، كما تقول: نعم الرجل. وفلان يهد، على ما لم يسم فاعله، إذا أثني عليه بالجلد والقوة. وهدن بكسر الدال المشددة أي مع فتح الأول: كلمة تقال عند شرب الحمار، نقله الصاغاني. والهدة: بين عسفان ومكة أو هي من الطائف وفي معجم ياقوت: بين مكة والطائف والنسبة إليه هدوي، وهو موضع القرود وقد يخفف ويقال بالتخفيف موضع آخر عند مر الظهرانش، وهو ممدرة أهل مكة، ويقال لها: هدة زليفة، وزليفة بطن من هذيل، أو الصواب بالهمز، وقد تقدم في بابه فراجعه، وهكذا ضبطه أبو عبيد البكري الأندلسي. وهديد، كزبير، ابن جمع بن عمرو ابن هصيص بن كعب بن لؤي بن غالب، أخو سعد وحذافة. وهم يتهادون، أي يتساتلون أي يتتابعون واحدا بعد واحد. يقال، ما في وده هداهد بالفتح أي لطف ورفق. والهدهاد، بالفتح: اسم رجل، وهو صاحب مسائل القاضي، عن ابن الأعرابي. والهدهاد بن شرحبيل أبو بلقيس ملك بعد إفريقش. ومما يستدرك عليه: أنهد الجبل، أي انكسر. وهدني الأمر، وهد ركني، إذا بلغ منه وكسره. وروي عن بعضهم أنه قال: ما هدني موت أحد ما هدني موت الأقران. وهدته المصيبة: أي أوهنت ركنه، وهذا مجاز، كما في الأساس. والهدة: صوت شديد تسمعه من سقوط ركن أو حائط أو ناحية جبل. وفي الحديث عن النبي صلى الله عليه وسلم أنه كان يقول اللهم إني أعوذ بك من الهد والهدة قال أحمد بان غياث المروزي: الهد: الهدم، والهدة، الخسوف، ويقال: الهدة صوت ما يقع من السماء. والهديد: دوي الصوت، كالفديد واستهددت فلانا، أي استضعفته، وقال عدي بن زيد: لم أطلب الخطة النبيلة بال قوة أن يستهد طالبـهـا وقال الأصمعي: يقال للوعيد من وراء وراء: الفديد والهديد. وهدد، محركة، اسم لملك من ملوك حمير، وهو هدد بن همال، ويروى أن سيدنا سليمان عليه السلام زوجه بلقه بنت بلبشرح. وفحف هداهد: كثير الهدهدة يهدر في الإبل ولا يقرعها. وجمع الهدهدة هداهد، قال العجاج: يتبعن ذا هداهد عجنسا مواصلا قفا ورملا أدهسا هكذا، أنشده الجوهري، قال الصاغاني: إنما هو لعلقة التيمي، قال: وأنشده أبو زياد الكلابي في نوادره لسراج بن قرة الكلابي. وهداد، كسحابك حي من اليمن، ويقال إنه ابن زيد مناة. والهدان، بالكسر: الرجل الجافي الأحمق، وتليل بالسي يستدل به وبآخر مثله والهدان أيضا موضع بحمى ضرية، عن أبي موسى.

قاموس سالمون

هنري أنتوني سالمون · القرن ١٩مترجمالحروف: ١٬٤١٣
هَدَّ هَدَّ U ( n. ac. هَدّ 1 , هُدُوْد 27 ), a. Broke, crushed; demolished, pulled down; overhelmed ( misfortune ). b. I ( n. ac. هَدِيْد 25 ), Fell down; crashed. c. ( n. ac. هَدّ 1 ), Brayed. d. A , I ( n. ac. هَدّ 1 ), Was decrepit. هَدَّدَ هَدَّدَ II , a. Frightened; threatened, intimidated. تَهَدَّدَ تَهَدَّدَ V , a. see II . اِنْهَدَدَ اِنْهَدَدَ VII , a. Fell down; was
اقرأ المدخل كاملًا

كتاب الله

مستخلص من الاستعمال القرآنيمترجمالحروف: ٢١٬٧٩٥
هدد هَدَّ - يَهُدُّ (هَدَّ - يَهِدُّ) - هَدّ - هَدّاً هَدَّ - يَهُدُّ (هَدَّ - يَهِدُّ) + كائن أو شيء + كائناً أو شيئاً: يدمره ويسويه بالأرض: يكسره ويخربه حتى يسقط بناؤه ويخر من علوه وارتفاعه ويسويه بالأرض هَدّ: اسم فعل " هَدَّ - يَهُدُّ ": وهو كذلك ما يكون بفعل " هَدَّ - يَهُدُّ ": الخراب: بقايا البناء المنهدم المدمر هَدّاً: حال من : هَدّ
اقرأ المدخل كاملًا

الصيغ(١)

الجذور المجاورةالمجاورة: ٧ (الإجمالي: ٨)

الترتيب: مدى قوة اجتماع الجذرين في الآية نفسها مقارنةً بالمصادفة (نسبة الأرجحية لدنينغ). يُذكر عدد الآيات المشتركة في كل سطر. الأدوات مخفية افتراضيًا.
  1. خرر

    الآيات المشتركة: ١ · Sel suyunun yardığı hendek demektir

  2. فطر

    الآيات المشتركة: ١ · Fıtr ; “Futr” mantar demektir

  3. كود

    الآيات المشتركة: ١ · Neredeyse o

  4. شقق

    الآيات المشتركة: ١ · Şıkk, kopmuş parça demektir

  5. جبل

    الآيات المشتركة: ١ · Dağ anlamındadır

  6. سمو

    الآيات المشتركة: ١ · “Sem” hayvanın sırtı, “ard” da hayvanın karnıdır

  7. أرض

    الآيات المشتركة: ١ · Hayvanların sırtına sema, alt tarafına ard denir

الآيات التي ورد فيها(١)

  1. تَكَادُ السَّمَوَاتُ يَتَفَطَّرْنَ مِنْهُ وَتَنْشَقُّ الْأَرْضُ وَتَخِرُّ الْجِبَالُ هَدًّا

    Devirmek

تحليل الجذر

تعريف الجذر والخلاصة

AlanDeğer
Kökهدد
YapıÜçlü
Özel DurumMükerrer (muzaaf) kök
Bağlamsal Yakın Köklerهدم, خرر, دكك
Zıt Kökشيد
Çekirdek Özet 1Ağır ve yüksek bir yapının gürültü kopararak aniden çökmesi ve yıkılması
Çekirdek Özet 2Kozmik ve ontolojik dengenin sarsılmasıyla dağların dehşet verici bir gümbürtüyle yerle bir olması
Çekirdek Özet 3Şirkin ve sahte isnatların varlık düzeninde oluşturduğu metafizik baskı ve çöküş dinamiği
Kritik Hata RiskiKökün yalnızca fiziksel bir yıkım veya sıradan bir korkutma (tehdit) sanılması, yaradılış düzenine aykırı iddiaların varlık üzerindeki ontolojik yıkıcı etkisinin gözden kaçırılması

التحليل الثنائي

Biliteral ÇekirdekTemel AnlamEklenen UnsurOluşan Anlam Farkı
هدSarsılarak düşme, çökme, ritmik ve yankılı bir hareket veya ses çıkarma; nitekim هدم bir yapıyı tamamen yıkıp yerle bir etmeyi, هدهد ritmik hareket ve ses çıkarmayı, هدي ise hedefe doğru yönlendirip akıtmayı ifade ederدKatlamalı (mükerrer) harf eklenerek sarsıntının, düşüşün ve çöküş sesinin şiddeti, sürekliliği ve yere çarparak dağılma etkisi kuvvetlendirilmiştir

التحليل التصويري للحروف

BirimPiktografik İmge / HareketAnlam Açıklaması
هKollarını kaldırmış insan; dikkat çekme, ortaya çıkma, nefesAniden beliren büyük bir etki, dışa vurulan şiddetli bir nida ve açığa çıkan sarsıntı gücü
دKapı; giriş, geçiş, hareketBir eşikten geçiş, sınırın zorlanması, bir engelin veya duruşun kırılarak aşağı doğru hareket etmesi
دKapı; giriş, geçiş, hareketHarekete direncin tamamen kalkması, nihai geçiş ve yapının tabana çarparak geri dönülmez biçimde kırılması
هددAçığa çıkan muazzam bir etkinin eşikleri aşarak nesneyi tabanına doğru şiddetle devirmesiDik duran, yüksek ve muhkem bir kütlenin taşıyıcı direncini yitirerek gürültülü bir biçimde yerle bir olması

الاستعمال التاريخي والمبكر

AlanVeri
İlk fiziksel anlamYüksek bir duvarın, dağ yamacının veya yapının birdenbire büyük bir ses ve yankı çıkararak çökmesi; denizin kıyıya vururken çıkardığı ve yeri sarsan derin uğultu
Cahiliye şiiri kullanımıEbû Züeyb el-Hüzelî veya Kuseyyir Azze gibi erken dönem şairlerinin şiirlerinde dağları sarsacak keder veya yıkılmayan güçlü süvari bağlamında geçer; Kuseyyir Azze şöyle der: فَلَوْ كان ما بي بالجِبال لَهَدَّها / وإِن كان في الدُّنيا شَدِيداً هدُوُدُها
Erken Arapça kullanımBir kimsenin rüknünü kırmak, direncini çökertmek anlamında مجاز olarak «هدّني هذا الأمر» denilmesi; ayrıca kurbanlık deveyi veya sığırı kesilmek üzere yere devirmek (هددت البقرة) ve çocuğu uyutmak için sallamak (هدهدة) manalarında kullanılmıştır

المصدر Kitābü’l-ʿAyn, Lisānü’l-ʿArab, el-Müfredât, Esâsü’l-Belâga.

الطبقة الاشتقاقية السامية

Arapça هدد kökü, Afro-Asyatik dil ailesinin Sami kolunda ses taklidine (onomatopeik) ve ritmik harekete dayanan ilksel kök katmanıyla ilişkilidir. Çekirdek form olan /hd/, ağır bir kütlenin düşmesiyle çıkan gürültüyü, boğuk bir yankıyı veya düzenli bir sallantıyı temsil eder. İbranicede /h-d-d/ doğrudan bir kök olarak zayıf olmakla birlikte, dağların yankılanması ve sevinç ya da savaş haykırışı anlamındaki /hêdâd/ (הֵידָד) kelimesinde sesin gürültülü ve yankılı patlaması katmanıyla benzer bir fonetik kökene dayanır. Süryanicede /hadd/ biçimindeki sesleniş ve sarsıntı çağrışımları da bu eksendedir. Arapçada kök, hem bu işitsel şiddeti (hedde: çöküş anında duyulan korkunç ses, deniz uğultusu) hem de doğrudan kütlesel yıkımı (hedm: temeli sarsıp yerle bir etme) bünyesinde toplayarak tam bir fiziksel devrilme ve kırılma kavramına evrilmiştir.

درجة الثقة Güçlü

المصدر Brown-Driver-Briggs, David Cohen (Dictionnaire des racines sémitiques), Lisānü’l-ʿArab.

التحليل الاشتقاقي

KatmanVeriAçıklamaGüven
İç Arapça etimolojik yönÇökme sesi ve kütlesel yıkımGürültülü çöküşten (hedde) iradeyi sarsan korkutmaya (tehdit) ve ritmik sallamaya (hehdede) doğru genişlemeKesin
Sami dilleriyle etimolojik ilişkiİbranice /hêdâd/ ve Süryanice akustik yankı kökleriYüksek sesli patlama, dağlarda yankılanan haykırış ve sarsıcı gürültü ortaklığıGüçlü
Daha geniş dilsel ilişkiSes taklidi kökenli Afro-Asyatik tabanAğır nesnelerin çarpmasıyla oluşan tok ve rezonant seslerin dilde kökleşmesiMuhtemel

المصدر Brown-Driver-Briggs, HALOT, Lisānü’l-ʿArab.

الجذور الشقيقة (التقاليب)

KombinasyonDurumTemel AnlamAnlam DetayıNot
هددAnlamlıGürültüyle yıkılma ve devrilmeKütlesel bir ağırlığın çökmesi, ses çıkarması ve direncin kırılmasıHedef kök; Kur'an'da geçer
دهدAnlamı bulunmayanVeri bulunamadıKlasik sözlüklerde bu diziliş bağımsız bir üçlü kök olarak işlenmemiştirKur'an'da geçmez
ددهAnlamlıEğlence, oyun, vakit geçirmeÇocuk oyunu veya boş uğraş için kullanılan ses ve hareketKitābü’l-ʿAyn müsta'mel kaydı; Kur'an'da geçmez

الجذور المجاورة والجذر المضاد

Kökİlişki TürüAnlam AlanıKarşılaştırmalı NüansAnlam Detayı
هددMerkezYıkılma ve çöküşAğır ve yüksek bir yapının büyük bir gürültü ve sarsıntıyla bir anda devrilmesiÇöküşün hem mekanik ağırlığını hem de dehşet verici akustik etkisini içerir
هدمKomşuYıkma ve ortadan kaldırmaBir binanın veya duvarın parçalanıp düzlenmesiهدد kökündeki dehşetli düşüş sesi ve kendiliğinden devrilme vurgusu yerine yapının bozulması esastır
خررKomşuDüşme ve yere kapanmaYukarıdan aşağıya akarcasına veya kendinden geçercesine hızla inmeSes ve düşüş vardır ancak هدد gibi kütlesel bir parçalanma ve çöküş rezonansı şart değildir
دككKomşuParçalama ve düzlemeÇarparak veya ezerek yükseltiyi ufalamak, toz haline getirmekهدد anî bir devrilmeyi ve kırılmayı, دكك ise ezilip un ufak edilerek yerle bir olmayı belirtir
شيدZıtYükseltme ve sağlamlaştırmaYapıyı harçla, kireçle muhkem kılıp yukarıya doğru yükseltmekهدد aşağıya doğru gürültülü yıkılışı, شيد yukarıya doğru sağlam inşaatı ifade eder

مقابلات المعنى في لغات أخرى

DilKelime / KelimelerKısa AnlamDetayGüven
ArapçaهددGürültüyle çökme, devrilmeYüksek ve ağır bir yapının sarsılarak kırılması ve ses çıkarmasıKesin
LatinceRuina, collapsusÇöküş, gürültülü yıkımRuina fiziksel yıkıntıyı ve devrilmeyi karşılar; ancak Arapçadaki özgül çöküş gürültüsü nüansı daha zayıftırGüçlü
İngilizceCrash, collapse, tumbling downGümbürtüyle çökme, devrilmeCrash sesi, collapse yapının çöküşünü verir; kökün her iki unsuru birleştiren bütünlüğünü iki kelime tamamlarGüçlü
AlmancaEinsturz, KrachenÇökme, gümbürtüEinsturz yapının içe çöküşünü, Krachen ise kırılma ve yıkılma gürültüsünü karşılarGüçlü
FransızcaÉcroulement, fracasYıkılma, çatırdamaÉcroulement bir kütlenin gürültüyle aşağı inmesini, fracas ise büyük yıkım sesini ifade ederGüçlü

المصدر Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch, Lisānü’l-ʿArab.

الوجوه والنظائر

Form / KullanımAnlam YüzüAyet Tipi / Bağlam
هَدًّا (Mef'ûl-i mutlak mastar)Dağların dehşetli bir gürültü ve sarsıntıyla parçalanıp devrilmesiRahman'a çocuk isnat edilmesi karşısında göklerin çatlaması, yerin yarılması ve dağların bu iftiranın ağırlığı altında yıkılıp çökmesi bağlamı (Meryem 19:90)

سياق الكلام والفقه والتفسير والحديث

DisiplinKullanım AlanıTartışma NoktasıAnlam Yoğunlaşması
KelamTenzihi zedeleyen şirk isnatlarının ontolojik ağırlığıAllah'a evlat isnat etmenin alemin ontolojik dengesini bozan, kozmosun nizamını çatlatacak kadar ağır bir cürüm olmasıVarlığın yaratılış gayesine aykırı iddiaların tüm kâinatta yarattığı metafizik sarsıntı ve tepki
Fıkıhİkrah ve tehdit hukukuKişinin canına veya malına yönelik helak edici baskının (tehdîd) hukuki tasarruflara ve sorumluluğa etkisiBir kimsenin irade ve direncini kırıcı, çökertici korkutma fiili
TefsirMeryem 19:90 ayetinin tasviriDağların «hedden» düşüşünün hakiki bir kozmik infial mi yoksa temsili bir dehşet tasviri mi olduğuDağ gibi en muhkem sabitelerin bile tevhid zedelendiğinde dayanamayıp gürültüyle çökeceği bilinci
HadisYıkıntı ve helakten sığınma dualarıHz. Peygamber'in «yıkıntı altında kalmaktan» (el-hedd ve'l-hedme) Allah'a sığınmasıAnsızın çöken ağır duvar, tavan veya toprak kütlesinin altında kalarak can verme tehlikesi

تحليل النظام الديني والعلمي والسياسي والاقتصادي

SistemBağlamKarşılıkİşlevAçıklamaGüven
DiniTevhid ve şirk zıtlığıMetafizik dengenin bozulmasıSahte isnatların ağırlığını göstermekAllah'ın aşkınlığına aykırı iddialar, yaratılışın taşıyıcı kolonlarını sarsarak varlığı çöküş eşiğine getirirKesin
İlmiYapısal statik ve rezonansTaşıyıcı kapasitenin aşılmasıYapının mukavemetini yitirip çökmesiBir cismin taşıyabileceğinden fazla gerilime maruz kalarak aniden kırılması ve tabanına devrilmesi mekanizmasıdırGüçlü
SiyasiMeşruiyet kaybıİktidar rüknünün çökmesiOtoritenin aniden devrilmesiAdalet zeminini kaybeden tiranlıkların, dışarıdan sağlam görünse de içten kırılarak bir anda gürültüyle yıkılmasıGüçlü
İktisadiBalon ve spekülasyonFinansal sistemin gürültülü çöküşüTemelsiz büyümenin iflasla sonlanmasıGerçek üretim ve değere dayanmayan borç ve şişkinlik yapılarının piyasada anî ve sarsıcı bir çöküş yaratmasıMuhtemel

التماثل في العلوم العددية والإنسانية

Alanİzomorfik KarşılıkAçıklamaGüven
Sayısal bilimlerKritik eşik aşımı ve yapısal çökme (structural failure / buckling)Katı cisimler mekaniğinde bir sütunun veya jeolojik kütlenin limit yükü aştığında plastik deformasyona uğramadan aniden kırılarak enerjisini gürültüyle boşaltmasıGüçlü
Beşeri bilimlerToplumsal anomi ve kurumsal çözülmeToplumu ayakta tutan ahlaki ve hukuki taşıyıcı ilkeler ihlal edildiğinde, kurumların birikimli stres sonucu bir anda meşruiyetini yitirerek çökmesiGüçlü

التضييق الخاطئ وخطر الخطأ

AlanAçıklama
Modern daraltma riskiKökün gündelik Arapçadaki türevi olan «tehdit» (korkutma, gözdağı verme) kelimesine hapsedilerek Kur'an'daki somut, kütlesel ve ontolojik çöküş boyutunun unutulması
Kur'an içi daha geniş anlamKur'an'da kök, tevhid akidesinin ihlal edilmesine karşı göklerin, yerin ve dağların duyduğu dehşet verici sarsıntıyı ve kozmik taşıyıcılığın iflas ederek kütlelerin gümbürtüyle devrilmesini anlatır
Yanlış anlamanın doğuracağı hataŞirki ve teolojik sapmaları yalnızca bireysel bir kanaat veya soyut bir düşünce olarak görmek; bu sapmaların varlığın bütünü ve kozmik nizam üzerinde meydana getirdiği ontolojik tahribatı kavrayamamak

خلاصة موجَّهة لفهم القرآن

SoruCevap
Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir?Varlığın ontolojik olarak tesadüfi ve şuursuz bir madde yığını olmadığını, kâinatın baştan başa tevhid temeli üzerine kurulu bulunduğunu ve şirkin bu temeli sarsıcı en ağır cürüm olduğunu en somut ve sarsıcı fiziksel tasvirle gösterdiği için hayatidir
Hangi ayet gruplarında belirleyicidir?Meryem Suresi'nde Hristiyanlığın ve müşriklerin Allah'a çocuk isnat etmelerini (veled isnadı) reddeden ve bu iddianın ağırlığını kâinatın tepkisi üzerinden betimleyen ayet grubunda belirleyicidir
Hangi yanlış anlamaları düzeltir?Tabiatın şirk ve küfür karşısında kayıtsız olduğu zannını ortadan kaldırır; dağların صلابة (sertlik ve sarsılmazlık) vasfının bile ancak Allah'ın tenzihiyle ayakta durabildiğini gösterir

التركيب النهائي والنموذج الرياضي

  • Somut anlamAğır, yüksek ve muhkem bir kütlenin taşıyıcı zeminini kaybederek korkunç bir gümbürtü ve sarsıntıyla tabanına doğru yıkılıp parçalanması.
  • Soyut anlamVarlığın kurucu ve koruyucu ilkesine aykırı bir iddia veya baskı karşısında en sağlam dayanakların dahi mukavemetini yitirerek çökecek raddeye gelmesi.
  • Sistematik karşılıkOntolojik veya yapısal sistemlerde taşınamaz bir yük birikiminin kritik eşiği aşması sonucu oluşan katastrofik ve geri döndürülemez çöküş dinamiği.
  • LaTeX modelilim⁡σ→σc[∂2x∂t2+γ∂x∂t+U(x)]  ⟹  ΔE≫0vex→0
  • LaTeX açıklamasıFormülde σ yapıya binen metafizik veya fiziksel gerilimi, σc yapının dayanabileceği kritik mukavemet eşiğini temsil eder. Gerilim kritik sınıra yaklaştığında sisteme ait hareket denklemi kararlılığını yitirir; ortaya çıkan muazzam enerji boşalımı (ΔE≫0) akustik ve kinetik bir patlamayı (çöküş gürültüsünü) ifade eder; yapının konumu veya direnç düzeyi (x) aniden sıfıra inerek yerle bir olur (x→0).
النسخة النصية (لأدوات الذكاء الاصطناعي)فهرس الجذور حسب الحروف: ه