هرب
ه - ر - ب
جذر- الورود: ١
- الآيات: ١
- الصيغ: ١
- المعاجم: ١٢
“Harb” (ha) şişlemek için kullanılan ucu sivri ağaç veya demirdir. Sonra savaş anlamına gelmiştir. Savaş korkusu ile kaçmak “he”ye dönüşerek “hereb” olmuştur.المزيد ›
ملاحظاتي
المعاجم(١٢)
★ معجم آق إيفلر (بالتركية)التركية
“Harb” (ha) şişlemek için kullanılan ucu sivri ağaç veya demirdir. Sonra savaş anlamına gelmiştir. Savaş korkusu ile kaçmak “he”ye dönüşerek “hereb” olmuştur.
كتاب العين
الخليل بن أحمد · القرن ٨مترجمالحروف: ٢٬٤٩١باب الهاء والراء، والباء معهما
ه ر ب، ه ب ر، ر ه ب، ب ه ر، ب ر ه مستعملات ر بهمهمل هرب: الهَرَبُ: الِفرارُ. والمَهْرَب: موضع الهَرَب تقول: فلانٌ لنا مَهْرَبٌ. والمُهْرِب: الفَزِعُ الهارب. تقول: جاء فلانٌ مُهْرِباً، إذا أتاك هاربا فزِعا.
هبر: الهَبْرُ: القَطْعُ في اللّحم، قال:
تَجِدْ مُهْرَةً مثلَ الـقـنـاة قـويمةً وعَضْباً إذا ما هُزَّ لم يَرْضَ بالهَبْرِ
والهَبْرَة: نَحْضَةٌ من اللَّحْمِ لا
الصحاح
الجوهري · القرن ١٠مترجمالحروف: ١٧٧الهرب: الفرار. وقد هرب. وهَرَّبَهُ غيره تهريباً. ابن السكيت: أهْرَبَ الرجل، إذا جدَّ في الذَهاب مذعوراً. ويقال: ما له هاربٌ ولا قاربٌ، أي صادرٌ عن الماء ولا واردٌ، يعني ليس شيء.
تهذيب اللغة
الأزهري · القرن ١٠مترجمالحروف: ١٤٬٤٧٩ه ر ب
هرب ، هبر ، رهب ، بره ، بهر ، ربه : مستعملة .
هرب : أبو عبيد عن الأصمعي : العرب تقول في نفي المال عن الرَّجُل : ما لفلان هاربٌ ولا قاربٌ وكذلك ماله سَعْنَةٌ ولا مَعْنَة .
ثعلب ، عن ابن الأعرابي قال : الهارب : الذي صَدَر عن الماء ؛ ومنه قولهم : ماله هارِبٌ ولا قارب : أي ماله شيء ، قال : والقارب : الذي يطلب الماءَ .
وقال الأصمعي في قولهم : ماله هاربٌ ولا قارب . معناه ليس له أحدٌ يهرب منه ،
مقاييس اللغة
ابن فارس · القرن ١١مترجمالحروف: ٤٬٦٧٩المدخل: *هرب(باب الهاء والراء وما يثلثهما)
(هرس) الهاء والراء والسين: أصلٌ صحيح يدلُّ على دَقٍّ وهَزْمٍ في الشَّيء. وهَرَسْت الشّيءَ: دقَقْتُه. ومنه الهَرِيسة. والمِهْراسُ: حجرٌ منقورٌ، لعلّهُ يُدَقُّ فيه الشيء، وربَّما كان مستطيلاً يُتوَضَّأُ منه. والهَِرْس([1]): الثَّوب الخَلَق، وهذا على معنى التَّشبيه، كأنّه قد هُرِس. والمَهارِيس: الإبلُ الشِّداد تَهرُسُ الشيءَ عند الأكل. والهَرِسُ: الأسدُ الشَّديد، كأنّه
أساس البلاغة
الزمخشري · القرن ١٢مترجمالحروف: ١٠٣ه ر ب
جدّ به الهرب والمهرب ويقال: إليك منك المهرب.
وفلان لنا مهرب " وما له هارب ولا قارب ".
لسان العرب
ابن منظور · القرن ١٣مترجمالحروف: ١٬٥٨٢الـهَرَبُ: الفِرارُ. هَرَبَ يَهْرُبُ هَرَباً: فَرَّ، يَكونُ ذلك للإِنسان، وغيره من أَنواع الحيوان. وأَهْرَبَ: جَدَّ في الذَّهابِ مَذْعُوراً؛ وقيل: هو إِذا جَدَّ في الذهاب مَذْعُوراً، أَو غيرَ مَذْعور؛ وقال اللحياني: يكون ذلك للفَرَس وغيره مما يَعْدُو؛ وهَرَّبَ غيرَه تَهْريباً. وقال مرَّة: جاءَ مُهْرِباً أَي جادّاً في الأَمْرِ؛ وقيل: جاءَ مُهْرِباً إِذا أَتاك هارِباً فَزِعاً؛ وفلانٌ لنا مَهْرَبٌ.
القاموس المحيط
الفيروزآبادي · القرن ١٥مترجمالحروف: ١١٩* ه ر ب * * الهَرَبُ * الفرار وقد * هَرَبَ * يهرُبُ * هَرَباً * مثل طلب يطلُبُ طلبا و * أهْرَبَ * جدَّ في الفرار مذعورا
تاج العروس
الزبيدي · القرن ١٨مترجمالحروف: ٢٬٤٤٦هرب يهرب، هربا بالتحريك من باب: نصر، كما تدل عليه قاعدة إطلاقه، وهو الصحيح واغتر بعض بالمصدر المحرك، فقال: إنه من باب فرح، وآخرون أنه من باب فتح، لوجود حرف الحلق، وجهل أن حرف الحلق إذا كان في أوله، فإنه لا يعتد به؛ وآخرون أنه من باب ضرب، والصحيح الأول، ومهربا، كطلب طلبا ومطلبا، هو مصدر ميمي، كمقعد، وهربانا بالتحريك،وهذه عن الصاغاني، لما فيه من الجولان والأضطراب: فر، يكون ذلك للإنسان وغيره من
معجم لين
إدوارد لين · القرن ١٩مترجمالحروف: ٣٬١٦٨هَرَبَ
1 هَرَبَ ذ , (S, K,) aor. هَرُبَ ; not هَرَبَ , as some have imagined on account of the measure of the first of the following inf. ns., imagining thence also that the pret. is هَرِبَ; nor هَرَبَ with the pret. هَرَبَ, as some have supposed because of the guttural letter; for a guttural letter, when it is the first, is not reckoned as having any influence on the form of the aor.; nor هَرِبَ
قاموس سالمون
هنري أنتوني سالمون · القرن ١٩مترجمالحروف: ١٬٢٤٥هَرَبَ
هَرَبَ U ( n. ac. هَرَب 4 , مَهْرَب 17 , هُرُوْب 27 , هَرَبَاْن 36 ),
a. Fled, ran away; escaped; disappeared.
b. [ Min & Ila ], Fled from.... to.
c. Sank into the ground.
هَرِبَ
هَرِبَ A ( n. ac. هَرَب 4 ),
a. Was old, decrepit.
هَرَّبَ
هَرَّبَ II ,
a. Put to flight; routed.
أَهْرَبَ
أَهْرَبَ IV ,
a. see II .
b. Swept, carried away ( the dust: wind ).
c. Took fright,
كتاب الله
مستخلص من الاستعمال القرآنيمترجمالحروف: ٧٬١٧١هرب
هَرَبَ - يَهْرُبُ - هَرَب - هَرَباً
هَرَبَ - يَهْرُبُ + كائن + من شيء أو كائن أو خطر: ينطلق مسرعاً مذعوراً مرعوباً مبتعداً عن الخطر
هَرَب: اسم فعل مبالغة من " هَرَبَ - يَهْرُبُ ": الهروب المتكرر
هَرَباً: حال من " هَرَب ": ونحن هاربون
﴿وأنا ظننا أن لن نعجز الله في الأرض ولن نعجزه هربا﴾: ولن نعجزه في الأرض، ولن نعجزه ونحن هاربون
واللفظ
الصيغ(١)
الجذور المجاورةالمجاورة: ٤ (الإجمالي: ٧)
الآيات التي ورد فيها(١)
وَأَنَّا ظَنَنَّا أَنْ لَنْ نُعْجِزَ اللَّهَ فِي الْأَرْضِ وَلَنْ نُعْجِزَهُ هَرَبًا
Kaçmak
تحليل الجذر
تعريف الجذر والخلاصة
| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | هرب |
| Yapı | Üçlü |
| Özel Durum | Belirgin fark tespit edilmedi |
| Bağlamsal Yakın Kökler | فرر, ولى, نفر |
| Zıt Kök | طلب |
| Çekirdek Özet 1 | Tehlike, korku veya baskı karşısında hızla uzaklaşmak, sığınak arayarak kaçmak ve bir şeyin içine batıp kaybolmak |
| Çekirdek Özet 2 | İlahi irade, kuşatma ve egemenlik sahasından hiçbir yöne firar imkânının bulunmadığını bildirme |
| Çekirdek Özet 3 | Varoluşsal ve mutlak otorite karşısında ontolojik kaçış ve sığınma alanlarının bütünüyle hükümsüzleşmesi |
| Kritik Hata Riski | Kaçışı yalnızca basit bir mekan değiştirme olarak algılayıp ontolojik ve egemenlik boyutuyla olan mutlak bağını gözden kaçırmak |
التحليل الثنائي
| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| هر | Hızlı bir hareket, telaş, akışkan bir çözülme ve dağılma hâli; nitekim هرع kökünde korku ve telaşla sürüklenerek hızla koşma anlamı mevcuttur. | ب | Eklenen ses, telaşlı ve hızlı devinimi dış dünyaya doğru bir uzaklaşma, boşluğa yönelme ve bir yere sığınarak kaybolma çizgisine bağlamıştır. |
التحليل التصويري للحروف
| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| ه | Kollarını kaldırmış insan | Dikkat çekme, telaş, feryat, korku ve ansızın ortaya çıkan bir durum karşısındaki uyarılma. |
| ر | İnsan başı | Baş, yönelim, ilk hareket noktası ve can havliyle bir yöne doğru atılma. |
| ب | Ev, çadır | İç mekân, sınır, barınma, bir sınırın dışına çıkma yahut bir sığınağa doğru yönelme. |
| هرب | Kollarını kaldırıp telaşla yönelme ve sığınma arama | Korku ve dehşet içinde yönünü tayin edip sığınabileceği bir sınıra veya açıklığa doğru can havliyle kaçma hareketi. |
الاستعمال التاريخي والمبكر
| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Bir canlının ürküp dehşete kapılarak hızla uzaklaşması, bir tehlikeden kaçması; ayrıca çadır kazığının yarısının toprağın içinde kaybolup gözden yitmesi. |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Erken dönem Arap şiirinde ve çöl hayatında tehlikeden uzaklaşma ve su başından ayrılma tasvirlerinde kullanılmıştır. Nitekim devenin veya davarın sudan ayrılıp gitmesi durumunda kullanılan «ما له هارب ولا قارب» ifadesi bu erken kullanımlardandır. |
| Erken Arapça kullanım | Ebu Vecze es-Sa‘dî bir şiirinde kazığın toprağa gömülen kısmını şu mısra ile tasvir etmiştir: ومُجْنَـأً كإِزاءِ الـحَوْضِ مُنْثَلِماً / ورُمَّةً نَشِـبَتْ في هارِبِ الوَتِدِ |
المصدر Lisān al-ʿArab, Kitābü’l-ʿAyn, Asās al-Balāgha.
الطبقة الاشتقاقية السامية
Arapça هرب kökü, Sami dil ailesinde özellikle korku, sarsıntı ve kaçış eksenindeki fonetik ve semantik geçişlerle izlenir. Kökün asli semantik çekirdeğinde yer alan panik içinde uzaklaşma, sığınak arama ve gözden kaybolma motifi, diğer Sami dillerinde de korku ve geri çekilme anlamlarıyla paralel bir hatta ilerler. Nitekim İbranicedeki רהב ve Arapçadaki رهب ile kurulan ses ve anlam dönüşümleri, korkunun zihinsel ve bedensel bir sarsıntı doğurarak nesneyi geri çekilmeye veya hızla uzaklaşmaya zorladığını gösterir. Arapçada kök, yalnızca bir ürkme durumunu değil, bedenin mekânda hızla yer değiştirmesini, sığınak arayışını ve bir şeyin içine girip kaybolmasını (toprağa batan kazık örneğinde olduğu gibi) kapsayan dinamik bir fiziksellikle özelleşmiştir.
درجة الثقة Güçlü
المصدر Brown-Driver-Briggs, David Cohen, Lisān al-ʿArab.
التحليل الاشتقاقي
| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | هرب | Dehşet ve korkuyla sığınak arayarak kaçmak, derinleşmek ve kaybolmak. | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | İbranice ve Süryanice korku ve geri çekilme kökleri | Kök harflerinin metatezi ve ses kaymalarıyla dehşete düşme ve kaçınma anlamı korunmuştur. | Güçlü |
| Daha geniş dilsel ilişki | Veri bulunamadı | Afro-Asyatik çerçevenin ötesinde doğrudan doğrulanabilir bir soydaş tespit edilmemiştir. | Veri bulunamadı |
المصدر Lisān al-ʿArab, David Cohen.
الجذور الشقيقة (التقاليب)
| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| هرب | Anlamlı | Kaçmak | Tehlike veya korku sebebiyle hızla uzaklaşmak, sığınak aramak. | Hedef kök; Kur'an'da geçer. |
| هبر | Anlamlı | Et kesmek | Eti kemiksiz ve iri parçalar halinde kesmek, çukur yer. | Kur'an'da geçmez. |
| رهب | Anlamlı | Korkmak | Çekinmek, korkudan titremek, saygı dolu bir ürperti duymak. | Hedef kökle ortak korku çekirdeği taşır; Kur'an'da geçer. |
| ربه | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Kitābü’l-ʿAyn tarafından mühmel (kullanılmayan) olarak kaydedilmiştir. | Kur'an'da geçmez. |
| بهر | Anlamlı | Üstün gelmek, kamaştırmak | Aydınlığıyla göz kamaştırmak, güç yetirip baskın çıkmak. | Kur'an'da geçmez. |
| بره | Anlamlı | Beyazlaşmak, zaman | Bir süre geçmesi, kadının teninin aklığı ve duruluğu. | Kur'an'da geçmez. |
الجذور المجاورة والجذر المضاد
| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| هرب | Merkez | Kaçmak | Tehlikeden kurtulmak amacıyla dehşetle ve sığınak arayarak kaçmayı, uzaklaşmayı ifade eder. | Fiziksel olarak uzaklaşırken aynı zamanda bir sığınma veya saklanma gayesi taşır. |
| فرر | Komşu | Kaçmak | Karşılaşmadan, yüzleşmekten veya savaştan doğrudan yüz çevirip kaçmayı ifade eder; hareketin başlangıcına ve çatışmadan kopuşa odaklanır. | Savaştan veya baskıdan arkasını dönüp süratle ayrılmak. |
| ولى | Komşu | Yüz çevirmek | Kaçmaktan ziyade sırtını dönmek, yönünü başka bir tarafa çevirmek anlamındadır. | Bir şeye arkasını dönüp ilgiyi ve irtibatı kesmek. |
| نفر | Komşu | Ürküp dağılmak | Toplu halde veya aniden ürkerek harekete geçmek, seferber olmak veya savrulmak. | Yaban hayvanlarının bir tehdit karşısında topluca kaçışması gibi ani dağılma. |
| طلب | Zıt | Aramak, peşine düşmek | Kaçanın aksine hedefin üzerine gitmek, aramak, talep etmek ve yakalamaya çalışmak. | Bir şeyin izini sürerek ona doğru ilerlemek ve ele geçirmeyi istemek. |
مقابلات المعنى في لغات أخرى
| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | هرب | Kaçmak, sığınmak | Korkuyla uzaklaşmak, sığınak aramak, kaybolmak. | Kesin |
| Latince | fugere, effugere | Kaçmak, firar etmek | Tehlikeden süratle kaçmayı karşılar; içine gömülüp saklanma nüansını tam yansıtmaz. | Güçlü |
| İngilizce | to flee, to escape, to run away | Kaçmak, firar etmek | Bir tehlikeden fiziksel olarak uzaklaşmayı belirtir; kökteki dehşet ve sığınma tonunu kısmen içerir. | Kesin |
| Almanca | fliehen, entfliehen | Kaçmak, firar etmek | Bir tehdit veya baskı alanından ayrılmayı karşılar. | Güçlü |
| Fransızca | fuir, s'échapper | Kaçmak, firar etmek | Bir durumdan veya mekândan uzaklaşmayı ifade eder. | Güçlü |
المصدر Oxford Latin Dictionary, Grimm Wörterbuch.
الوجوه والنظائر
| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| هَرَبًا | Kaçarak sığınak bulma, ilahi kuşatmayı aşarak kurtulma imkânsızlığı | İlahi kudret ve hâkimiyetin her şeyi çevrelediği, yeryüzünde veya gökte kaçacak hiçbir yer bulunmadığı bağlamında Cin suresinde cinlerin itirafı (Cin 72:12). |
سياق الكلام والفقه والتفسير والحديث
| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | İlahi kudret ve ihata | Kulun veya herhangi bir mahlûkun Allah’ın mülkünden ve hâkimiyet alanından firar etmesinin imkânsızlığı. | Mutlak egemenlikten ontolojik olarak kaçılamayacağı ilkesi. |
| Fıkıh | Kölelik hukuku ve firar | Efendisinden kaçan kölenin hukuki durumu ve buna bağlanan hükümler. | Yetki alanından izinsiz ayrılma eyleminin hukuki sonuçları. |
| Tefsir | Cinlerin itirafı | Cinlerin göğe ve yere dair tasarruflarında ilahi iradeyi aciz bırakamayacaklarını anlamaları. | Mekânsal kaçışın Allah’ın kaza ve kaderini engelleyemeyeceği vurgusu. |
| Hadis | Dua ve sığınma | Kişinin Allah’tan yine ancak Allah’a kaçabileceği ve O’ndan başka sığınak bulunmadığı hakikati. | Kaçışın nihai hedefinin bizzat kaçılan Zat olması bilinci. |
تحليل النظام الديني والعلمي والسياسي والاقتصادي
| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Varlık-yaratıcı ilişkisi | Ontolojik kuşatılmışlık | Kaçış yanılsamasını kırma | Mahlûkun ilahi hüküm ve kudret sahasının dışına çıkamayacağını bildirir. | Kesin |
| İlmi | Fiziksel ve kuramsal sınırlar | Kapalı sistemden çıkış imkânsızlığı | Sınır tayini | Belirli bir evren veya yasa kümesi içinde mutlak yalıtımın mümkün olmadığını açıklar. | Güçlü |
| Siyasi | Hukuki ve idari egemenlik | Yargı yetkisinden firar | Kaçak durumuna düşme | Egemen bir otoritenin meşru sınırları dışına kaçarak yaptırımdan kurtulma çabası. | Güçlü |
| İktisadi | Vergi ve borç yükümlülükleri | Yükümlülükten kaçınma | Sermaye veya borçlunun firarı | İktisadi mükellefiyetten kurtulmak için varlığı veya şahsı gizleme eylemi. | Muhtemel |
التماثل في العلوم العددية والإنسانية
| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Kapalı sistemde sınır koşulları (Boundary conditions in closed systems) | Kapalı bir termodinamik veya geometrik sistemde, hiçbir parçacığın sistem sınırlarının dışına çıkamaması ve sistemin toplam enerjisinden kaçışın imkânsız olması. | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Yaptırım ve panoptik denetimden kaçış (Evasion from jurisdictional control) | Bireyin otoritenin normatif veya cezai denetim sahasından kendini soyutlama ve mekânsal olarak görünmez kılma teşebbüsü. | Güçlü |
التضييق الخاطئ وخطر الخطأ
| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Kökü yalnızca adli veya fiziksel bir kovalamaca neticesinde bir yerden başka bir yere gitmek gibi dar bir firar eylemine indirgemek. |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Kaçışın yalnızca coğrafi bir hareket olmadığını, aynı zamanda kozmik bir boyutta Allah’ın kudret ve hükmünden kurtulacak hiçbir yarık, sığınak veya gölge bulunmadığını içermesi. |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | İnsanın veya cinin ilahi sorumluluktan mekân değiştirerek veya gizlenerek kurtulabileceği zannına kapılması ve ilahi ihatanın mutlaklığını kavrayamaması. |
خلاصة موجَّهة لفهم القرآن
| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Varlığın bütünüyle kuşatıldığını, hiçbir failin ilahi nizamın ve iradenin dışına çıkarak bağımsız bir alan kuramayacağını tek bir kullanımda kesin bir dille ortaya koyar. |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | Cinlerin gayb, sema ve yeryüzündeki durumlarını anlatan ve ilahi kudretin sınırlarını idrak ettiklerini bildiren ayet grubunda belirleyicidir (Cin 72:12). |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Yaratılmış varlıkların kendi imkânlarıyla mutlak bir sığınak veya özerk bir kaçış koridoru üretebilecekleri yanılgısını düzeltir. |
التركيب النهائي والنموذج الرياضي
- Somut anlamCanlının dehşetle sığınak arayarak kaçması ve nesnenin içine gömülüp saklanması.
- Soyut anlamİlahi hâkimiyet ve kuşatma karşısında ontolojik olarak hiçbir sığınma ve kurtuluş sahasının bulunmaması.
- Sistematik karşılıkKapalı ve mutlak bir egemenlik uzayında tüm yönelimlerin sistemin sınırları içinde kalması, dışarıya açılan hiçbir kaçış vektörünün mevcut olmaması.
- LaTeX modeli
- LaTeX açıklamasıFormülde mutlak ilahi egemenlik ve kuşatma uzayını, bu uzayın varsayımsal dış sınırını temsil eder. Mahlûkun sığınak arayışındaki kaçış kümesi ile sistemin dışı arasındaki arakesit boş kümedir (); zira sistem mutlak olarak her şeyi kuşatmıştır. Bu sebeple zaman ilerledikçe kaçış vektörü , ilahi irade ve ceza potansiyeli gradyanı karşısında etkisizleşmekte ve sisteme karşı bağımsız bir kaçış oluşturma imkânı sıfıra eşitlenmektedir.