هن

اختصارات لوحة المفاتيح

البحث
/
ملاحظة جديدة
n
الآية السابقة / التالية
[ ]
وضع القراءة
f
وضع الشبكة
g
كون القرآن
e
إغلاق / رجوع
Esc
تخطَّ الشبكة

شبكة الجذر

شبكة الجذر: ه-نالصيغ: ١ · الجذور المجاورة: ٩٠ · الآيات: ٦ · السور: ٦؛ المحتوى نفسه مسرود في بطاقات «الصيغ» و«الجذور المجاورة» و«الآيات».بغينسوهنمسكألههُنَّحللرسخأمم

الجذرالصيغ ١الآيات ٦السور ٦المجاورة ٩٠

▶ افتح الشبكة (ثلاثية الأبعاد)

هن

ه - ن

جذر
  • الورود: ٧
  • الآيات: ٦
  • الصيغ: ١
  • المعاجم: ٤

معناه في القرآن: Onlar

هذا الجذر أداة؛ مجاوراته عامة وضعيفة الدلالة.

ملاحظاتي

المعاجم(٤)

تهذيب اللغة

الأزهري · القرن ١٠مترجمالحروف: ٥٬٦٠٥
باب الهاء والنون هن ، نه : مستعملان . هن : قال الليث : هَنٌ : كلمة يُكْنَى بها عن اسم الإنسان ، كقولك أتاني هَنٌ ، وأتَتْنِي هَنَهْ ، النون مفتوحة في هَنَهْ ، إذا وقفت عندها لظهور الهاء ، فإذا أدرجتها في كلام تصلها به سكَّنتَ النون ، لأنها بُنِيَتْ في الأصل على التسكين ، فإذا ذهبت الهاء وجاءت التاء حسن تسكين النون مع التاء ؛ كقولك : رأيت هَنْتَ مقبلةً ، لم تصرفها لأنها اسم معرفة للمؤنث . وهاء
رابط المدخل

باب الهاء والنون هن ، نه : مستعملان . هن : قال الليث : هَنٌ : كلمة يُكْنَى بها عن اسم الإنسان ، كقولك أتاني هَنٌ ، وأتَتْنِي هَنَهْ ، النون مفتوحة في هَنَهْ ، إذا وقفت عندها لظهور الهاء ، فإذا أدرجتها في كلام تصلها به سكَّنتَ النون ، لأنها بُنِيَتْ في الأصل على التسكين ، فإذا ذهبت الهاء وجاءت التاء حسن تسكين النون مع التاء ؛ كقولك : رأيت هَنْتَ مقبلةً ، لم تصرفها لأنها اسم معرفة للمؤنث . وهاء التأنيث إذا سكّن ما قبلها صارت تَاءً مع ألف الفتح ؛ لأن الهاء تظهر معها ، لأنها بُنِيَتْ على إظهار صرف فيها ، فهي بمنزلة الفتح الذي قبله ؛ كقولك : القناة ، الحياة . وهاءُ التأنيث أَصْلُ بنائها من التاء ، ولكنهم فرّقوا بين تأنيث الفعل وتأنيث الاسم ، فقالوا في الفعل : فَعَلَتْ ، فلما جعلوها اسماً قالوا : فعلة ، وإنما وقفوا عند هذه التاءِ بالهاء من بين سائر الحروف لأن الهاء ألْيَنُ الحروف الصحاح ، والتاء من الحروف الصحاح ، فجعلوا البدل صحيحاً مثلها ، ولم يكن في الحروف حرفٌ أهَشُّ من الهاء ، لأنّ الهاء نَفَسٌ ، قال : وأما هَنْ فمن العرب من يُسَكن ، يجعله كقَدْ وبَلْ ، فيقول : دخلت على هَنْ يا فتى ، ومنهم من يقول : هَنٌ ، فيجريها مجراها ، والتنوين فيها أحسن ؛ قال رؤبة : إِذْ مِنْ هَنٍ قَوْلٌ وقَوْلٌ مِنْ هَنِ وأخبرني المنذريُّ عن أبي الهيثم أنه قال : كل اسم على حَرْفَين فقد حُذِفَ منه حَرْفٌ . قال : والهَنُ : اسم على حرفين مثل الحِرِ على حرفين . قال ومن النحويين من يقول : المحذوفُ من الهَنِ والهَنَةِ الواوُ ، كأنّ أصله هَنَوٌ ، وتصغيره هُنَيٌّ ، لمَّا صغرته حرّكت ثانيه ففتحته ، وجعلْتَ حروفه ياَء التصغير ، ثم رَدَدْتَ الواوَ المحذوفة ، فقلت : هُنَيْوٌ ، ثم أدغمت ياء التصغير في الواو فجعلْتَها ياءً مُشَدَّدة ، كما قلنا في أَبٍ وأَخٍ إنه حذف منهما الواو ، وأصلهما أخَوٌ وأبَوٌ . قال : ومن النحويين من يقول : هذا هنوك ، للواحد في الرفع ، ورأيت هناك ، في النصب ، ومررت بهنيك ، في موضع الخفض ، مثل رأيت أخاك وهذا أخوك ، ومررت بأخيك ، ورأيت أباك ، ومررت بأبيك ، وهذا أبوك ، ورأيت فاك ، وهذا فوك ، ونظرت إلى فيك ، ومثلها رأيت حماك ، ومررت بحميك ، وهذا حموك . قال : ومن النحويين من يقول أصل هَنٍ هَنٌّ ، وإذا صغّر ، قيل هُنَيْنٌ ؛ وأنشد : يا قَاتَلَ اللَّهُ صِبْياناً تَجِيءُ بِهِمْ أُمُّ الهُنَيْنَيْنِ مِنْ زندٍ لها واري وأَحَدُ الهُنَينين هُنَين ، وتكبير تصغيره هَنٌّ ، ثم يخفف فيقال : هَنٌ . قال أبو الهيثم : وَهَنٌ : كناية عن الشيء يُستفحش ذكره ، تقول : لها هَنٌ ؛ تريد : لها حِرٌ ؛ كما قال العماني : لها هَنٌ مُسْتَهْدَفُ الأركَانِ أَقْمَرُ تَطْلِيِهِ بِزَعْفَرَانِ كأنَّ فيه فِلَقَ الرُّمَّانِ فكنَّى عن الحِرِ بالَهنِ ، فافهمه . قلت : وأهمل الليث حروفاً من مضاعف هن ، فلم يذكر منها شيئاً ؛ فمنها ما أقرأني الإياديّ عن شمر لأبي عبيد عن الأصمعيّ ، قال : الهُنَانَةُ : الشحمة . قال : وقال شمر : يقال : ما بالبعير هُنانة ؛ أي : ما به طِرْقٌ ؛ وأنشد قول الفرزدق : أَيُفَاتشُونَكَ والعِظَامُ رقيقةٌ والمُخُّ مُمْتَخَرُ الهُنَانَةِ رارُ قال شمر : وسمعت أبا حاتم يقول : حضرت الأصمعيّ ، وسأله إنسان عن قوله : ما ببعيري هَانّة وهُنانة ، فقال : إنما هو هُتَاتة بتاءين . قال أبو حاتم ، فقلت : إنما هو هانَّة وهُنَانَةٌ ، وبجنبه أعرابي ، فسأله ، فقال : ما الهُتاتة ؟ فقال : لعلّك تريد الهُنَانَة ، فرجع إلى الصواب ، قلت : وهكذا سمعته من العرب ، الهُنانة بالنون ، للشحم . وقال غيره : يقال : هَنَّ وحَنَّ وأَنَّ ؛ وهو : الهَنِينُ والحَنِينُ والأَنِينُ ، قريب بعضُها من بعض ؛ وأنشد : لَمَّا رأى الدَّارَ خَلاءً هَنَّا بمعنى حنّ ؛ أي : بكى ، يقال : هَنَّ الرجل يهن : إذا بكى ؛ أي : حن ، أو أنّ ، ويقال : الحنين أرفع من الأنين ؛ وقال الآخَرُ : لا تَنْكِحْنَ أبداً هَنّانَهْ عُجَيزاً كأنَّها شَيْطَانَهْ يريد بالهنَّانة التي تبكي وتَئِنّ . أبو عبيد عن أبي عمرو : يُقَال : اجْلِس هَهُنَا ؛ أي : قريباً ، وتنحَّ ههنا ؛ أي : أبعد قليلاً . قال : وهَهُنَّا أيضاً ، تقوله قيس وتميم : قلت : وسمعت جماعة من قيس يقولون : اذهب هاهُنَّا ، بفتح الهاء ، ولم أسمَعْها بالكسر من أحد ؛ أنشد ابن السّكيت : حنَّتْ نَوَارُ ولاتَ هَنَّا حَنَّتِ وَبَدا الذي كانت نوارُ أَحنَّتِ أي : ليس ها هُنَا موضعُ حَنِينٍ ، ولا في موضعِ الحنين حنَّتْ ؛ وأنشد لبعض الرّجاز : لما رأيْتُ مَحْمِلَيها هَنّا مُحَذرين كِدْتُ أَن أُجَنَّا قوله : هَنّا ؛ أي : ها هنا ، يغلط به في هذا الموضع . سلمةُ عن الفرّاء قال : من أمثالهم : ( هَنَّا وهَنَّا عن جمال وَعْوعَهْ ) ، قال هذا مثل ، كما تقول : كلُّ شَيْءٍ ولا وجَعُ الرأس ، وكل شيء ولا سيفُ فراشةَ . قال أبو المفضّل ، وقال أبو الهيثم : تقول العرب : هَنَّا وهنَّا عن جمال وَعْوعَهْ ، يقول : إذا سَلِمْتُ أو سلم فلان لم أكترث لغيره . قال : والعرب تقول إذا أردت البعد : هَنّا وها هَنّا وَها هَنَّاك . وإذا أردت القرب ، قلت : هُنَا وها هُنَا ، وتقول للرجل الحبيب : ها هُنَا وهنا ؛ أي : اقترب وادْنُ ، وفي ضده للبغيض : ها هَنّا وهَنّا ؛ أي : تنحَّ بعيداً ؛ وقال الحطيئة يخاطب أمّه : فها هَنّا اقعدي عني بعيداً أراح اللَّهُ منْكِ العالمينا وقال ذو الرُّمَّة يذكر مفازة بعيدة الأرجاء : هَنّا وهَنّا وَمِنْ هَنّا لَهُنَّ بها ذاتَ الشمائلِ والأيمان هَيْنُومُ وقال شمر : أنشدنا ابن الأعرابيّ للعجّاج : وكانتِ الحياةُ حين حيّت وذِكْرُها هَنَّتْ فلاتَ هَنَّتِ قال : أراد هَنَّا وهَنَّه ، فصيّره هاء للوقف ، فلان هنت ؛ أي : ليس ذا موضِعَ ذاك ولا حينَه ؛ ومنه قول الأعشى : لاتَ هَنَّا ذِكْرَى جُبَيْرَةَ أم مَنْ جاءَ مِنها بِطَائِفِ الأَهوالِ ورواه ابن السّكيت ( وكانت الحياة حين حُبَّت ) يقول وكانت الحياة حين يُحَبّ ، وذِكْرُها هَنَّت ، يقول : وذكر الحياةَ هُناك ولا هُناك ؛ أي : لِلْيأْس من الحياة . وقال : وتمدح رَجُلاً بالعطاء هَنَّا وهَنَّا وعلى المَسْجُوح ، أي : يُعطي عن يمين وشمال وعلى المسجوح ؛ أي : على القَصْد ؛ وقال ابن أحمر : ثم ارتمينا بقولٍ بينَنَا دُوَلٍ بين الهَنَاتَيْنِ لا جِدًّا ولاَ لَعِبَا يريد ؛ هُنَّ وهُنَّ ، ودول مرة مِنّي ومرة مِنْها ، وتمام تفسير لات هَنَّا في معتل الهاء ، لأن الأقرب عندي أنه من المعتل . نَهْ : قال الليث وغيره : النَّهْنَهَةُ : الكفّ . تقول : نَهْنَهْتُ فلاناً : إِذا زجرَته ؛ وأنشد : نَهْنِهْ دُمُوعَكَ إِنَّ مَنْ يَغْتَرُّ بالحَدَثَانِ عَاجِز قلت : والأقرب فيه أن أصل نَهْنه النَّهْيُ ، فكرر على حد المضاعف . أبو عبيد عن الأحمر : النَّهْنَهُ والنَّهْلَهْ : الرقيق النسج .

مقاييس اللغة

ابن فارس · القرن ١١مترجمالحروف: ١٤٬٩٠٤
(باب الهاء وما بعدها في المضاعف والمطابق([1])) (هو) الهاء والواو ليست من شرط اللغة([2])، وهي من العربية، والأصل هاء ضُمّت إليه واوٌ. من العرب من يثقِّلها فيقول: هُوَّ([3]). ومنهم مَن يقول هُوْ([4]). (هي) الهاء والياء، والهاء والهمزة يجريان مَجرى ما قبلهما. على أنَّهُم يقولون: ما أدري أيّ هَيِّ بنِ بيٍّ هو. معناه أيُّ الناس هو. وهذا عندنا مما دَرَج عِلمُه. وكذلك قولهم: "لو كان ذاك في الهَِيئ
اقرأ المدخل كاملًا

المفردات في غريب القرآن

الراغب الأصفهاني · القرن ١١مترجمالحروف: ٣٤٨
- هن: كناية عن الفرج وغيره مما يستقبح ذكره، وفي فلان هنات. أي: خصال سوء، وعلى هذا ما روي: (سيكون هنات) (عن عرفجة بن أسعد أنه قال: سمعت رسول الله صلى الله عليه وسلم يقول: (إنه ستكون هنات وهنات، فمن أراد أن يفرق أمر هذه الأمة وهم جميع فاضربوه بالسيف، كائنا من كان) أخرجه أحمد 2/24؛ ومسلم في الإمارة رقم 59)، قال تعالى: ﴿إنا ههنا قاعدون﴾ [المائدة/24].
اقرأ المدخل كاملًا

معجم لين

إدوارد لين · القرن ١٩مترجمالحروف: ٤٣٤
هَنٌ هَنٌ ذ and هَنٌّ A thing: and a penis: and the vulva of a woman: (KL:) or the former is pl. [or coll. gen. n.] of ↓ هَنَةٌ, which signifies a small, or little, thing: (MA:) or this last signifies a thing, (KL,) as does هَنٌ: (K, KL:) [but the former meaning I have found to be very common, and I think it the more approvable. ↓ هَنَةٌ may be rendered something, somewhat:] it denotes anything.
اقرأ المدخل كاملًا

الصيغ(١)

الجذور المجاورةالمجاورة: ٩٠ (الإجمالي: ١١٨)

الترتيب: مدى قوة اجتماع الجذرين في الآية نفسها مقارنةً بالمصادفة (نسبة الأرجحية لدنينغ). يُذكر عدد الآيات المشتركة في كل سطر. الأدوات مخفية افتراضيًا.
  1. مسك

    الآيات المشتركة: ٢ · Koku veren yağdır

  2. أله

    الآيات المشتركة: ٦ · Lah bir şeyi kapatmak için üstüne örtülen örtü demektir

  3. عفو

    الآيات المشتركة: ٢ · Affetti

  4. حلل

    الآيات المشتركة: ٢ · Helva olgunlaşmış tatlı meyve ve ya bunlardan yapılmış…

  5. نسو

    الآيات المشتركة: ٢ · Kadınlar

  6. خيط

    الآيات المشتركة: ١ · Hayt iplik demektir

  7. رسخ

    الآيات المشتركة: ١ · Devenin toynaklarının üst tarafı rush demektir

  8. رفث

    الآيات المشتركة: ١ · Rft(te) ufalanmak, dağılmak anlamındadır

  9. محن

    الآيات المشتركة: ١ · Sınadı

  10. هرع

    الآيات المشتركة: ١ · (Her’) Rüzgarın döktüğü yapraktır

  11. بغي

    الآيات المشتركة: ٢ · Buğa boğa demektir

  12. أمم

    الآيات المشتركة: ٢ · Emam ön demektir

الآيات التي ورد فيها(٦)

  1. أُحِلَّ لَكُمْ لَيْلَةَ الصِّيَامِ الرَّفَثُ إِلَى نِسَائِكُمْ هُنَّ لِبَاسٌ لَكُمْ وَأَنْتُمْ لِبَاسٌ لَهُنَّ عَلِمَ اللَّهُ أَنَّكُمْ …

    Onlar

  2. هُوَ الَّذِي أَنْزَلَ عَلَيْكَ الْكِتَابَ مِنْهُ آيَاتٌ مُحْكَمَاتٌ هُنَّ أُمُّ الْكِتَابِ وَأُخَرُ مُتَشَابِهَاتٌ فَأَمَّا الَّذِينَ فِي قُلُوبِهِمْ …

    Onlar

  3. … قَبْلُ كَانُوا يَعْمَلُونَ السَّيِّئَاتِ قَالَ يَاقَوْمِ هَؤُلَاءِ بَنَاتِي هُنَّ أَطْهَرُ لَكُمْ فَاتَّقُوا اللَّهَ وَلَا تُخْزُونِ فِي ضَيْفِي …

    Onlar

  4. … مِنْ دُونِ اللَّهِ إِنْ أَرَادَنِيَ اللَّهُ بِضُرٍّ هَلْ هُنَّ كَاشِفَاتُ ضُرِّهِ أَوْ أَرَادَنِي بِرَحْمَةٍ هَلْ هُنَّ مُمْسِكَاتُ …

    Onlar

  5. … هَلْ هُنَّ كَاشِفَاتُ ضُرِّهِ أَوْ أَرَادَنِي بِرَحْمَةٍ هَلْ هُنَّ مُمْسِكَاتُ رَحْمَتِهِ قُلْ حَسْبِيَ اللَّهُ عَلَيْهِ يَتَوَكَّلُ الْمُتَوَكِّلُونَ

    Onlar

  6. الَّذِينَ يُظَاهِرُونَ مِنْكُمْ مِنْ نِسَائِهِمْ مَا هُنَّ أُمَّهَاتِهِمْ إِنْ أُمَّهَاتُهُمْ إِلَّا اللَّائِي وَلَدْنَهُمْ وَإِنَّهُمْ لَيَقُولُونَ …

    Onlar

  7. … فَإِنْ عَلِمْتُمُوهُنَّ مُؤْمِنَاتٍ فَلَا تَرْجِعُوهُنَّ إِلَى الْكُفَّارِ لَا هُنَّ حِلٌّ لَهُمْ وَلَا هُمْ يَحِلُّونَ لَهُنَّ وَآتُوهُمْ مَا …

    Onlar

تحليل الجذر

تعريف الجذر والخلاصة

AlanDeğer
Kökهن
Yapıİki harfli işlev sözü ve zamir kökü
Özel Durumİki harfli asli yapı
Bağlamsal Yakın Köklerهم, هي, ذا
Zıt Kökانتن
Çekirdek Özet 1Varlığı gıyabında işaretleme, belirleme ve kinaye yoluyla gösterme
Çekirdek Özet 2Dişil çoğul varlıkları ve şahısları temsil eden üçüncü şahıs zamiri
Çekirdek Özet 3Hukuki ehliyet, aile hukuku ve tevhid bağlamında dişil çoğul özne temsili
Kritik Hata RiskiZamiri salt mekanik bir bağlaç sayarak temsil ettiği dişil öznelerin müstakil hukuki ve teolojik konumunu gözden kaçırmak

التحليل الثنائي

Biliteral ÇekirdekTemel AnlamEklenen UnsurOluşan Anlam Farkı
هنVarlığı uzaktan veya gıyabında işaretleyerek belirleme ve açığa çıkarmaVeri bulunamadıAsli yapısı iki harfli bir edat ve zamir çekirdeği olduğundan üçüncü harf eki bulunmamaktadır

التحليل التصويري للحروف

BirimPiktografik İmge / HareketAnlam Açıklaması
هkollarını kaldırmış insan; dikkat çekme, ortaya çıkma, nefesVarlığa dikkat çekme, işaret etme ve gıyaptaki özneyi açığa çıkarma işlevi
نfiliz, yılan, balık; süreklilik, çoğalma, canlılıkÇoğalma, süreklilik, türeme ve dişil üretkenlik nüansı
هنİşaret ve çoğalma imgelerinin birleşimiİşaret edilen gâib varlıkların çoğul ve türeyen dişil vasıflarıyla belirlenip temsil edilmesi

الاستعمال التاريخي والمبكر

AlanVeri
İlk fiziksel anlamGözün iç kısmındaki et veya yağ dokusu; ayrıca adı açıkça anılmak istenmeyen küçük nesne veya belirsiz durum
Cahiliye şiiri kullanımıel-A‘şâ beytinde uzaklaşmayı ve artık erişilemeyecek mekânı ifade etmek üzere bu işaret unsurunu kullanmıştır: لاتَ هَنَّا ذِكْرَى جُبيرة أم مَنْ / جاءَ منها بطائف الأهوالِ
Erken Arapça kullanımErken dönem hadis rivayetinde fitneleri ve toplumu bölen çirkin hadiseleri kinaye yoluyla bildiren çoğul kalıbında yer almıştır: إنه ستكون هنات وهنات

المصدر Maqāyīs al-Lugha, Lisān al-ʿArab, el-Müfredât.

الطبقة الاشتقاقية السامية

Arapçadaki هن unsuru, Sami dil ailesinin genelinde üçüncü şahıs zamirleri ve işaret morfemleri katmanında köklü bir yere sahiptir. Proto-Semitik kökenli gâib zamir sisteminde eril ve dişil ayrımı düzenli bir ses denklik matrisi sergiler. İbranicede üçüncü şahıs dişil çoğul zamiri הֵנָּה (hēnnāh) biçimindedir; ayrıca dikkat çekme ve gösterme edatı olarak הֵן (hēn) ve הִנֵּה (hinnēh) biçimleri kullanılır. Süryanicede ise üçüncü şahıs dişil çoğul zamiri ܗܶܢܶܝܢ (henēn) olarak korunmuştur. Arapçadaki dişil çoğul gâib zamiri هن (hunne), bu ortak Sami mirasındaki dişil çoğul ve işaret işlevini fonetik ve morfolojik açıdan eksiksiz biçimde devam ettirmektedir.

درجة الثقة Kesin

المصدر Brown-Driver-Briggs, HALOT, Payne Smith.

التحليل الاشتقاقي

KatmanVeriAçıklamaGüven
İç Arapça etimolojik yönZamir ve işaret edatıDişil çoğul üçüncü şahsı temsil eden munfasıl ve muttasıl zamir olarak kalıplaşmaKesin
Sami dilleriyle etimolojik ilişkiİbranice הֵנָּה (hēnnāh), Süryanice ܗܶܢܶܝܢ (henēn)Sami dillerindeki ortak üçüncü şahıs dişil çoğul zamiriKesin
Daha geniş dilsel ilişkiProto-Afroasyatik işaret ve zamir morfemleriAfroasyatik tabanda nefesli ses ve nazal ses birleşimiyle kurulan işaretleme kalıplarıGüçlü

المصدر Brown-Driver-Briggs, Lipiński.

الجذور الشقيقة (التقاليب)

KombinasyonDurumTemel AnlamAnlam DetayıNot
هنAnlamlıDişil çoğul zamiri ve işaret sözüÜçüncü şahıs dişil çoğul özneleri temsil eder; Kur'an'da geçerHedef kök
نهKök olarak oluşmayanVeri bulunamadıVeri bulunamadıSözlükte müsta‘mel kaydı bulunsa da müstakil kök anlamı oluşmamıştır; Kur'an'da geçmez

الجذور المجاورة والجذر المضاد

Kökİlişki TürüAnlam AlanıKarşılaştırmalı NüansAnlam Detayı
هنMerkezDişil çoğul gâib zamiriYalnızca üçüncü şahıs dişil çoğul varlıkları doğrudan temsil ederŞahıs ve varlık temsili
همKomşuEril çoğul gâib zamiriCinsiyet bakımından erildir ve tağlib yoluyla genel çoğulu kapsarEril çoğul gâib
هيKomşuDişil tekil gâib zamiriSayı bakımından tekil dişil varlığı karşılarTekil dişil gâib
ذاKomşuİşaret ismiŞahıs zamiri olmayıp nesne ve varlıkları mekânsal işaretle gösterirİşaretleme
انتنZıtDişil çoğul muhatap zamiriGıyapta olanı değil doğrudan huzurda muhatap kılınan dişil çoğulu ifade ederMuhatap dişil çoğul

مقابلات المعنى في لغات أخرى

DilKelime / KelimelerKısa AnlamDetayGüven
ArapçaهنOnlar (dişil çoğul)Üçüncü şahıs dişil çoğulları temsil eden zamirKesin
Latinceeae, illaeOnlar (dişil çoğul)Gramatikal cinsiyet taşıyan dişil çoğul üçüncü şahıs zamirleriKesin
İngilizcetheyOnlarİngilizcede zamir çoğulda cinsiyet ayrımı taşımadığından dişil nüansı doğrudan yansıtmazGüçlü
AlmancasieOnlarÜçüncü şahıs çoğul zamiridir; dişil özgüllüğü ancak bağlam yoluyla belirirGüçlü
FransızcaellesOnlar (dişil çoğul)Arapçadaki dişil çoğul üçüncü şahıs anlamını tam olarak karşılarKesin

المصدر Oxford English Dictionary, Lewis & Short, Duden.

الوجوه والنظائر

Form / KullanımAnlam YüzüAyet Tipi / Bağlam
هُنَّ (Müstakil munfasıl zamir)Mümin kadınların hukuki ehliyetiİman eden kadınların hicret sonrasında eski evlilik bağlarının sona erdiğini ve müstakil bir hukuki iradeye kavuştuğunu bildiren ahkâm bağlamı (Mümtehine 60:10)
هُنَّ (Kız çocuklarına / kadınlara işaret)Nikaha konu kadınlar zümresiHz. Lût'un meşru ve temiz bir sığınak olarak kavmine kendi toplumunun kadınlarını hatırlattığı kıssa bağlamı (Hûd 11:78)
هُنَّ (Sahte ilahlara işaret)Dişil veya gayr-ı âkil putlarMüşriklerin sığındığı putların Allah'ın dilediği zararı veya rahmeti engellemekten aciz olduğunu beyan eden tevhid bağlamı (Zümer 39:38)
هُنَّ (Müennes eşler)Karşılıklı sığınak ve örtü olan eşlerKarı-koca arasındaki fıtri ve hukuki bağı örtü metaforuyla tanzim eden oruç ve aile ahkâmı bağlamı (Bakara 2:187)

سياق الكلام والفقه والتفسير والحديث

DisiplinKullanım AlanıTartışma NoktasıAnlam Yoğunlaşması
KelamŞirkin bâtıllığı ve putların acziyetiZümer 39:38'de putlara yapılan zamir atfında onların fiil, irade ve müdahale kudretinden yoksunluğuSahte ilahların fail olamayacağının tescili
FıkıhKadının nikah akdindeki hukuki ehliyetiMümtehine 60:10'da kadının rızası, imanı ve kâfir eşle evlilik yasağının müstakil hükümleriKadının bağımsız hukuki özne oluşu
TefsirZamir mercilerinin tespitiZamirin hakiki müennes şahıslara veya gayr-ı âkil çoğullara dönüş kurallarıİfadede iktisat ve mana açıklığı
HadisFitne ve toplumsal çözülme kinayesiHadisteki henât ifadesiyle ümmetin birliğini bozan örtük ve çirkin girişimlerin kınanmasıKamu nizamını sarsan fitnelerin reddi

تحليل النظام الديني والعلمي والسياسي والاقتصادي

SistemBağlamKarşılıkİşlevAçıklamaGüven
DiniTevhid akidesiBâtıl nesnelerin temsiliAcziyet ilanıPutların hiçbir hayır veya şer doğuramayacağını zamir atfıyla ortaya koymaKesin
İlmiDil ve mantık nizamıBelirlenmiş değişkenİfadede iktisatÖnceden geçen dişil çoğul kümeyi zihinde tek bir gösterenle ikame etmeKesin
SiyasiKamu ve hicret hukukuBağımsız toplumsal grupStatü tanzimiİman edip hicret eden kadınların hukuki ve siyasi güvenliğini sağlamaKesin
İktisadiAile içi mülkiyetHak sahibi öznelerKarşılıklı hak paylaşımıEvlilik hukukunda kadının nafaka ve mehir haklarının korunmasıGüçlü

التماثل في العلوم العددية والإنسانية

Alanİzomorfik KarşılıkAçıklamaGüven
Sayısal bilimlerKümeler teorisinde alt küme temsiliBelirli bir ortak niteliği paylaşan elemanlar kümesinin matematikte tek bir simgeyle temsil edilmesi gibi, dilde de çoğul öznelerin zamirle ikame edilmesiGüçlü
Beşeri bilimlerHukukta kolektif fail tanımıHukuk sistemlerinde belirli bir zümrenin müstakil hak ve sorumluluk sahibi bir özne grubu olarak tanımlanmasıGüçlü

التضييق الخاطئ وخطر الخطأ

AlanAçıklama
Modern daraltma riskiZamiri yalnızca biçimsel bir dilbilgisi unsuru sayarak geçtiği ayetlerdeki özgül hukuki ve teolojik hedefi göz ardı etmek
Kur'an içi daha geniş anlamKadınların hukuki bağımsızlığı, ailenin karşılıklı himaye nizamı ve putların ontolojik yetersizliği gibi temel meselelerde özne belirteci olma
Yanlış anlamanın doğuracağı hataKadınlara veya belirli varlıklara özgülenen hükümleri genel eril çoğul içinde eriterek ayetin tahsis ve tekit amacını kaybetmek

خلاصة موجَّهة لفهم القرآن

SoruCevap
Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir?Kur'an'da kadınların hukuki bağımsızlığını, eşler arasındaki karşılıklı himaye ilişkisini ve putların ilahi vasıflardan yoksunluğunu doğrudan hedefleyen müstakil bir özne zamiridir
Hangi ayet gruplarında belirleyicidir?Aile hukuku ayetlerinde, hicret eden mümin kadınların hukuki durumunu belirleyen Medenî hükümlerde ve putların acziyetini ilan eden tevhid ayetlerinde belirleyicidir
Hangi yanlış anlamaları düzeltir?Kur'an hitabında kadınların daima tağlib yoluyla ikincil kaldığı veya müstakil hukuki iradelerinin bulunmadığı yönündeki eksik yaklaşımları düzeltir

التركيب النهائي والنموذج الرياضي

  • Somut anlamVarlığı işaretle gösterme, gözdeki et dokusu veya adı açıkça söylenmeyen küçük nesneye kinaye yoluyla işaret etme.
  • Soyut anlamDişil çoğul varlıkları gıyaplarında temsil etme, hukuki ve ontolojik düzlemde müstakil bir küme olarak niteleme.
  • Sistematik karşılıkMantıksal ve hukuki değişken ikamesi, dilde çoğul özneler kümesini tek bir gösteren altında toplama.
  • LaTeX modelif:Xfn→{y}(n≥2)
  • LaTeX açıklamasıModelde Xfn, dişil (f) vasfa sahip ve birden fazla (n≥2) elemandan oluşan gâib özneler kümesini temsil eder. {y} simgesi bu kümenin tamamını dilde tek bir gösterenle temsil eden zamiri; f eşlemesi ise çoğul varlıkları zihinde belirlenmiş tek bir gâib merciye bağlayan temsil fonksiyonunu ifade eder.
النسخة النصية (لأدوات الذكاء الاصطناعي)فهرس الجذور حسب الحروف: ه