هيهات

اختصارات لوحة المفاتيح

البحث
/
ملاحظة جديدة
n
الآية السابقة / التالية
[ ]
وضع القراءة
f
وضع الشبكة
g
كون القرآن
e
إغلاق / رجوع
Esc
تخطَّ الشبكة

شبكة الجذر

شبكة الجذر: ه-ي-هالصيغ: ١ · الجذور المجاورة: ١ · الآيات: ١ · السور: ١؛ المحتوى نفسه مسرود في بطاقات «الصيغ» و«الجذور المجاورة» و«الآيات».هيهاتهَيْهَاتَوعد

الجذرالصيغ ١الآيات ١السور ١المجاورة ١

▶ افتح الشبكة (ثلاثية الأبعاد)

هيهات

ه - ي - ه

جذر
  • الورود: ٢
  • الآيات: ١
  • الصيغ: ١
  • المعاجم: ١

معناه في القرآن: Ne kadar uzak

ملاحظاتي

المعاجم(١)

المفردات في غريب القرآن

الراغب الأصفهاني · القرن ١١مترجمالحروف: ٦٦٨
- هيهات كلمة تستعمل لتبعيد الشيء، يقال: هيهات هيهات، وهيهاتا، ومنه قوله عز وجل: ﴿هيهات هيهات لما توعدون﴾ [المؤمنون/36] قال الزجاج: البعد لما توعدون (عبارة الزجاج: فمن قال: هيهات ما قلت، فمعناه: البعد ما قلت، ومن قال: هيهات لما قلت، فمعناه: البعد لقولك. وبذا يظهر تصرف المؤلف بالعبارة. انظر: معاني القرآني للزجاج 4/13)، وقال غيره: غلط الزجاج واستهواه اللام؛ فإن تقديره بعد الأمر والوعد لما توعدون.
اقرأ المدخل كاملًا

الصيغ(١)

الجذور المجاورةالمجاورة: ١ (الإجمالي: ٢)

الترتيب: مدى قوة اجتماع الجذرين في الآية نفسها مقارنةً بالمصادفة (نسبة الأرجحية لدنينغ). يُذكر عدد الآيات المشتركة في كل سطر. الأدوات مخفية افتراضيًا.
  1. وعد

    الآيات المشتركة: ١ · “Va’id” yağmur bulutu demektir

الآيات التي ورد فيها(١)

  1. هَيْهَاتَ هَيْهَاتَ لِمَا تُوعَدُونَ

    Ne kadar uzak

  2. هَيْهَاتَ هَيْهَاتَ لِمَا تُوعَدُونَ

    Ne kadar uzak

تحليل الجذر

تعريف الجذر والخلاصة

AlanDeğer
Kökهيهات
YapıDörtlü veya beşli kök / mazi anlamlı isim-fiil
Özel DurumMazi fiil anlamı taşıyan isim-fiil, ünlem ve seslenmeden türeme lafız
Bağlamsal Yakın Köklerبعد, سحت, شطط
Zıt Kökقرب
Çekirdek Özet 1Bir şeyin imkânsızlık veya akıl almazlık derecesinde mutlak uzaklığını bildirme
Çekirdek Özet 2İnkârcıların yeniden diriliş ve ahiret vaadini akıldan ve imkândan uzak bularak reddediş nidası
Çekirdek Özet 3Bir olayın gerçekleşme ihtimalini psikolojik ve ontolojik olarak sıfıra indirme iddiası
Kritik Hata RiskiKelimeyi sadece fiziksel bir mesafe uzaklığı sanıp inkârın taşıdığı kesin imkânsızlık iddiasını ve alaycı tavrı gözden kaçırmak

التحليل الثنائي

Biliteral ÇekirdekTemel AnlamEklenen UnsurOluşan Anlam Farkı
هيSeslenme, çağırma, harekete geçirme ve dikkat çekme kök anlamı taşıyan nida çekirdeğidir; هيت, هيج, هيم gibi köklerde coşku, hareketlenme ve içsel feveran anlamlarıyla buluşurه + ا + تÇekirdeğin yinelenmesi ve sonuna gelen harflerle nida sesinden uzaklığı ve imkânsızlığı kesin hüküm bildiren isim-fiil yapısına dönüşmüştür

التحليل التصويري للحروف

BirimPiktografik İmge / HareketAnlam Açıklaması
هKollarını kaldırmış insanDikkat çekme, hayret, nida ve açıklık
يEl ve kolEylem, işaret etme ve uzanma
هKollarını kaldırmış insanNidanın ve hayretin yinelenerek şiddetlenmesi
اÖküz başıBaşlangıç, itici güç ve yöneliş
تİşaret, sınırHükmün kesin sınırla kapanması ve belirlenmesi
هيهاتHayret nidasından kesin sınıra uzanan hareketŞaşkınlık ve uzaklaştırma nidasının son bir sınır çizgisiyle kapatılarak imkânsızlığın ilanı

الاستعمال التاريخي والمبكر

AlanVeri
İlk fiziksel anlamBir şeyin vuku bulmasının veya ulaşılmasının imkânsız olduğunu, aklın ve gözün alamayacağı kadar uzak düştüğünü seslenme ile bildirme
Cahiliye şiiri kullanımıCahiliye şairi Evs b. Hacer bir beytinde bir gayeye veya yurdun vuslatına ulaşmanın imkânsızlığını bu lafızla dile getirerek gerçekleşmesi umulmayan durumlar için kullanmıştır
Erken Arapça kullanımArap lehçelerinde uzaklığı bildiren ve fiil gibi amel eden bir isim-fiil olarak kullanılmış; son harfin fethası, kesresi, dammesi ve tenvinli biçimleriyle telaffuz çeşitliliği göstermiştir

المصدر Kitâbü’l-ʿAyn, Maqāyīs al-Lugha, Lisān al-ʿArab, el-Mufradāt.

الطبقة الاشتقاقية السامية

Arapça هيهات kelimesi, Sami dillerindeki ortak kök türetim kalıplarından ziyade, ünlem ve seslenmeden (onomatopoeic / interjectional) türemiş bir mazi isim-fiilidir. İbranice ve Süryanicede doğrudan üç harfli bir soydaşı bulunmamakla birlikte, nida ve uzaklaştırma bildiren haykırış seslerinin morfolojik olarak katlanması ve sonuna işaret eki almasıyla kurulan kadim bir Sami hayret ve uzaklık nidasıdır. Kök yapısı klasik dilciler tarafından kimileyin هيه, kimileyin هات veya أيه kökleriyle irtibatlandırılmış; ancak kelimenin asıl işlevinin «ne kadar da uzak oldu» (بَعُدَ) manasını yüklenen donuklaşmış bir isim-fiil olduğu kabul edilmiştir.

درجة الثقة Güçlü

المصدر Lisān al-ʿArab, Brown-Driver-Briggs, Cohen Semitik Kökler Sözlüğü.

التحليل الاشتقاقي

KatmanVeriAçıklamaGüven
İç Arapça etimolojik yönNida ve uzaklaştırma sesinin katlanarak isim-fiil kalıbına girmesi«Ne kadar da uzak» (بَعُدَ) anlamını taşıyan, çekimsiz ve donuk mazi isim-fiiliKesin
Sami dilleriyle etimolojik ilişkiOrtak Sami nida ve uzaklaştırma partikülleriVarlığı kesin bir üçlü köke dayanmaktan ziyade seslenme morfemlerinin birleşimidirMuhtemel
Daha geniş dilsel ilişkiVeri bulunamadıAfro-Asyatik katmanda bağımsız bir kök karşılığı tespit edilmemiştirVeri bulunamadı

المصدر Lisān al-ʿArab, Maqāyīs al-Lugha, David Cohen.

الجذور الشقيقة (التقاليب)

KombinasyonDurumTemel AnlamAnlam DetayıNot
هيهاتAnlamlıİmkânsızlık derecesinde uzak olmaBir şeyin gerçekleşmesinin aklen veya fiilen imkânsız olduğunu bildiren isim-fiilKur'an'da geçer; hedef kök

الجذور المجاورة والجذر المضاد

Kökİlişki TürüAnlam AlanıKarşılaştırmalı NüansAnlam Detayı
هيهاتMerkezİmkânsızlık derecesinde uzaklıkBir vaadin veya olayın akıldan ve imkândan büsbütün uzaklığını alay ve inkârla bildiren isim-fiilSalt uzaklık değil imkânsızlık hükmüdür
بعدKomşuMesafe ve zaman uzaklığıFiziksel, zamansal veya manevi olarak iki nokta arasındaki mesafenin açılmasıYalın ve nesnel uzaklık bildirir
سحتKomşuKökten kazıma ve yok etmeBir şeyin büsbütün ortadan kaldırılması ve tüketilmesiVarlığın yok edilmesiyle hasıl olan uzaklık
شططKomşuHaddi aşma ve haktan uzaklaşmaDoğruluk ve itidal çizgisinden aşırı derecede sapıp uzaklaşmaAhlaki ve mantıksal aşırılıkla oluşan uzaklık
قربZıtYakın olma ve yaklaşmaİki şey arasındaki mesafenin, zamanın veya bağın kısalması ve bitişmesiهيهات kelimesinin mutlak zıddıdır

مقابلات المعنى في لغات أخرى

DilKelime / KelimelerKısa AnlamDetayGüven
ArapçaهيهاتNe kadar uzakİmkânsızlık ve hayret bildiren mazi isim-fiilKesin
LatinceProcul, absurdumPek uzak, akıl dışıFiziksel uzaklığın ötesinde mantıksal imkânsızlığı karşılarGüçlü
İngilizceFar be it, how impossibleNe kadar uzak, imkânsızGerçekleşme ihtimalinin büsbütün dışlandığını gösterirGüçlü
AlmancaWeit gefehlt, unmöglichNe kadar uzak, imkânsızBir düşüncenin hakikatten fersah fersah uzak olduğunu bildirirGüçlü
FransızcaQu'il est loin, impossibleNe kadar uzak, olanaksızGerçekleşmesi tasavvur dahi edilemeyen durumları dışlarGüçlü

المصدر Lane's Lexicon, Oxford Latin Dictionary.

الوجوه والنظائر

Form / KullanımAnlam YüzüAyet Tipi / Bağlam
هَيْهَاتَ هَيْهَاتَAkıldan ve imkândan mutlak uzaklık, imkânsızlıkİnkârcı kavimlerin peygamberlerin ölümden sonra diriliş vaadini alaya alarak akıl dışı ilan etmeleri bağlamı; Mü'minûn 23:36

سياق الكلام والفقه والتفسير والحديث

DisiplinKullanım AlanıTartışma NoktasıAnlam Yoğunlaşması
KelamBa's ve ahiret inancının inkârıMüşriklerin ve inkârcıların dirilişi aklen muhal görerek reddetme argümanıİmkânsızlık ve muhaliyet isnadı
Fıkıhİsim-fiillerin cümledeki sentaks konumuMazi anlamı taşıyan isim-fiilin fail alıp almaması ve fıkhi lafız teorisindeki yeriCümle kuruluşunda fiil gibi amel etme
Tefsirİnkârcı psikolojisinin tahliliTekrarın (tekid) getirdiği alay, inkâr ve kati reddiye psikolojisinin incelenmesiAlaycı ve küçümseyici uzaklaştırma
HadisNadir kullanım ve dil şahitleriHadis rivayetlerinde aşırı uzaklık ve imkânsızlık ifade eden edebi hitaplarBeklentinin boşa çıkması

تحليل النظام الديني والعلمي والسياسي والاقتصادي

SistemBağlamKarşılıkİşlevAçıklamaGüven
DiniAhiret ve diriliş tasavvuruMuhaliyet iddiasıVahyin vaadini imkânsız saymaİnkârcı aklın ilahi kudreti kavrayamayışını gösterirKesin
İlmiOlasılık ve imkân teorisiSıfır olasılık isnadıBir hipotezin mutlak reddiDelile dayanmaksızın bir olguyu imkânsız ilan etme tavrıGüçlü
SiyasiToplumsal statüko ve muhalefetDeğişimin imkânsızlığı söylemiDevrimci çağrıyı etkisiz kılmaStatükocuların peygamberi değişimi imkânsız gösterme çabasıGüçlü
İktisadiVeri bulunamadıVeri bulunamadıVeri bulunamadıBu kökün doğrudan iktisadi bir sistem karşılığı bulunmamaktadırVeri bulunamadı

التماثل في العلوم العددية والإنسانية

Alanİzomorfik KarşılıkAçıklamaGüven
Sayısal bilimlerSonsuz uzaklık ve limit sıfırBir olayın gerçekleşme olasılığının matematiksel olarak sıfıra yaklaşması ve mesafenin sonsuza ıraksamasıGüçlü
Beşeri bilimlerPsikolojik bilişsel inkâr ve alayBireyin zihinsel şemasına uymayan bir hakikati alaycı bir dille derhal geçersiz kılma mekanizmasıKesin

التضييق الخاطئ وخطر الخطأ

AlanAçıklama
Modern daraltma riskiKelimeyi sadece sıradan bir «uzak» veya «geçmişte kaldı» ifadesi gibi hafifletmek
Kur'an içi daha geniş anlamKur'an'da iki kez ardı ardına gelerek inkârcıların dirilişe karşı duydukları kesin inançsızlığı, kibri ve alayı yansıtan derin bir nida olması
Yanlış anlamanın doğuracağı hataAyetteki inkârcı zihniyetin ilahi kudrete sınır çizme cüretini ve bu cüretin dildeki tekidli alaycılığını kavrayamamak

خلاصة موجَّهة لفهم القرآن

SoruCevap
Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir?İnkârcı kavimlerin peygamberlerin tebliğ ettiği ahiret inancına karşı takındıkları alaycı, küçümseyici ve peşin hükümlü tavrın dilsel zirvesini gösterir
Hangi ayet gruplarında belirleyicidir?Peygamberlerin kavimleriyle olan ölümden sonra diriliş ve hesap günü tartışmalarını içeren kıssalarda belirleyicidir
Hangi yanlış anlamaları düzeltir?İnkârın sadece şüphe veya delil yetersizliğinden değil, hakikati peşinen akıldan ve imkândan uzak görme kibrinden kaynaklandığını açıklar

التركيب النهائي والنموذج الرياضي

  • Somut anlamBir şeyin ulaşılamayacak ve kavranamayacak derecede derin bir boşluğa fırlatılıp uzaklaştırılması.
  • Soyut anlamBir vaadin, iddianın veya olgunun gerçekleşme ihtimalini zihnen ve mantıken imkânsız sayarak dışlama.
  • Sistematik karşılıkİnkârcı epistemolojinin mucizevi ve gaybi hakikatleri mutlak imkânsızlık kategorisine hapsetmesi.
  • LaTeX modeliP(A)→0  ⟹  lim⁡d→∞f(d)=0
  • LaTeX açıklamasıModelde A vahyedilen vaadi ve diriliş olayını, P(A) bu olayın inkârcı zihin tarafından biçilen gerçekleşme olasılığını temsil eder. d değişkeni zihinsel ve ontolojik mesafeyi gösterir. Mesafe sonsuza ıradığında (d→∞), olayın gerçeklik değeri ve kabul edilebilirliği sıfıra düşer (f(d)=0). Bu durum, هيهات lafzının barındırdığı mutlak imkânsızlık ve uzaklık hükmünü simgeler.
النسخة النصية (لأدوات الذكاء الاصطناعي)فهرس الجذور حسب الحروف: ه