بعد
ب - ع - د
جذر- الورود: ٢٣٥
- الآيات: ٢٢٣
- الصيغ: ٢٥
- المعاجم: ١٣
Baid uzak demektir. Karib yakın anlamındadır. Kurbe su matarasıdır. Devamlı yakında tutulduğu için karib yakın anlamını almıştır. Baidde zıttı olarak uzak anlamına gelmiştir. Bade zaman içinde uzak olmak anlamındadır. Buud Bakıldığı zaman ufka yakın yere “bei‘d“ denir. Eğer bu yer dar bir vadide ise o da “a‘mik“ denir. Sonra zaman için “ba‘de“ zamanda uzak anlamında kullanılmaya başlanmış ve daha sonra “önce“nin karşıtı olarak bir mana kazanmıştır.المزيد ›
ملاحظاتي
المعاجم(١٣)
★ معجم آق إيفلر (بالتركية)التركية
Baid uzak demektir. Karib yakın anlamındadır. Kurbe su matarasıdır. Devamlı yakında tutulduğu için karib yakın anlamını almıştır. Baidde zıttı olarak uzak anlamına gelmiştir. Bade zaman içinde uzak olmak anlamındadır. Buud Bakıldığı zaman ufka yakın yere “bei‘d“ denir. Eğer bu yer dar bir vadide ise o da “a‘mik“ denir. Sonra zaman için “ba‘de“ zamanda uzak anlamında kullanılmaya başlanmış ve daha sonra “önce“nin karşıtı olarak bir mana kazanmıştır.
كتاب العين
الخليل بن أحمد · القرن ٨مترجمالحروف: ٧٬٠١٨باب العين والدّال والباء معهما
ع ب د، د ع ب، ب ع د، ب د ع مستعملات ع د ب، د ب ع مهملات
عبد:
العبد: الإِنسان حرًّا أو رقيقاً. هو عبد الله، ويجمع على عباد وعبدين. والعبد: المملوك، وجمعه: عَبِيد، وثلاثة أعْبُد، وهم العباد أيضاً. إنّ العامّة اجتمعوا على تفرقة ما بين عباد الله، والعبيد المملوكين.
وعبدٌ بيّن العبودة، وأقرّ بالعبوديّة، ولم أسمعهم يشتقون منه فعلاً، ولو اشتُقّ لقيل: عبُد، أي: صار عبداً،
الصحاح
الجوهري · القرن ١٠مترجمالحروف: ١٬١٦٠البُعْدُ: ضد القرب. وقد بَعُدَ بالضم فهو بعيد، أي تَباعَدَ. وأَبْعَدَهُ غيره، وباعَدَهُ، وبَعَّدَهُ تَبعيداً. والبَعَدُ بالتحريك: جمع باعِدٍ. قال النابغة:
فتِلْكَ تُبْلِغَنِي الـنـعْـمـانَ إنَّ لَـهُ فَضْلاً على الناسِ في الأَدْنينَ والبَعَدِ
والبَعَدُ أيضاً: الهلاك. تقول منه: بَعِدَ فهو باعِدٌ. واسْتَبْعَدَ، أي تَبَاعَدَ. واسْتَبْعَدَهُ: عَدَّهُ بعيداً. وتقول: تَنَحَّ غيرَ باعِدٍ وغيرَ
تهذيب اللغة
الأزهري · القرن ١٠بلا ترجمةالحروف: ٢٩٬٤٩٩باب العين والدال مع الباء
عبد ، عدب ، دعب ، بعد ، بدع : مستعملة .
عبد : أبو عبيد عن الفرّاء : ما عَبَّد أَن فعل ذاك وما عَتَّم وما كذّب معناه كله : مالبَّث . قال : ويقال امتَلّ يعدو ، وانكدر يعدُو ، وعَبّدَ يَعدُو إذا أسرع بعض الإسراع .
وقال الله جلّ وعزّ : ( يَكْتُبُونَ قُلْ إِن كَانَ لِلرَّحْمَانِ وَلَدٌ فَأَنَاْ أَوَّلُ الْعَابِدِينَ ) ( الزّخرُف : 81 ) .
قال الليث : العَبَد : الأنفُ
مقاييس اللغة
ابن فارس · القرن ١١مترجمالحروف: ٩٬٩٢٣(باب الباء والعين وما يثلثهما)
(بعق) الباء والعين والقاف أصلٌ واحد، وهو شقُّ الشّيء وفَتْحُه. ثمّ يُتَّسَع فيه فيُحمَل عليه ما يقاربُه. قال الخليل: البُعَاقُ شدّة الصوت. والمطر البُعاق، بَعَق الوابلُ إذا انفتح فَجْأَةً. قال أبو زياد: البُعاق من الأمطار أشَدُّها، وقال أرضٌ مبعوقةٌ. قال: والانبعاقُ أن ينبَعِقَ عليك الشّيءُ فجأةً. وأنشد:
بينَمَا المرء آمِنٌ راعَه رَا *** ئِعُ حَتْفٍ لم يَخْشَ منه
المفردات في غريب القرآن
الراغب الأصفهاني · القرن ١١مترجمالحروف: ١٬٠٦٠- البعد: ضد القرب، وليس لهما حد محدود، وإنما ذلك بحسب اعتبار المكان بغيره، يقال ذلك في المحسوس، وهو الأكثر، وفي المعقول نحو قوله تعالى: ﴿ضلوا ضلالا بعيدا﴾ [النساء/167]، وقوله عز وجل: ﴿أولئك ينادون من مكان بعيد﴾ [فصلت /44]، يقال: بعد: إذا تباعد، وهو بعيد، ﴿وما هي من الظالمين ببعيد﴾ [هود/83]، وبعد: مات، والبعد أكثر ما يقال في الهلاك، نحو: ﴿بعدت ثمود﴾ [هود/95]، وقد قال النابغة:
*في الأدنى وفي البعد
أساس البلاغة
الزمخشري · القرن ١٢مترجمالحروف: ٩٩١ب ع د
أما بعد فقد كان كذا.
وأتيته بعيدات بين إذا أتيته بعد حين.
وأنشد أبو زيد: وأشعـث منقـد القميـص أتيتـه بعيدات بين لاهدان ولا نكـس وتنـح غيـر باعـد وغيـر بعـد أي غيـر صاغـر.
ولا تبعـد وإن بعـدت عني فلا بعدت.
وتقول: بعداً وسحقاً وقبحاً ومحقاً.
وهو محسن إلى الأباعد دون الأقارب.
قال: من الناس من يغشى الأباعد نفعه ويشقى به حتى الممات أقاربه فـإن يك خير فالبعيد يناله وإن يك
لسان العرب
ابن منظور · القرن ١٣مترجمالحروف: ١٢٬١٤٨البُعْدُ: خلاف القُرْب.
بَعُد الرجل، بالضم، وبَعِد، بالكسر، بُعْداً وبَعَداً، فهو بعيد وبُعادٌ؛ هم سيبويه، أَي تباعد، وجمعهما بُعَداءُ، وافق الذين يقولون فَعيل الذين يقولون فُعال لأَنهما أُختان، وقد قيل بُعُدٌ؛ وينشد قول النابغة: فتِلْكَ تُبْلِغُني النُّعْمانَ أَنَّ له
فَضْلاً على الناسِ، في الأَدْنى وفي البُعُدِ
وفي الصحاح: وفي البَعَد، بالتحريك، جمع باعِدٍ مثل خادم وخَدَم، وأَبْعده غيره
القاموس المحيط
الفيروزآبادي · القرن ١٥مترجمالحروف: ٧٤٠* ب ع د * * البُعْدُ * ضد القرب وقد * بَعُدَ * بالضم بعدا فهو * بَعِيدٌ * أي * مُتَبَعِدٌ * و * أبْعَدَهُ * غيره و * باعَدَهُ * و * بعدَّهُ تبعيدا * و * البَعَدُ * بفتحتين جمع باعد كخادم وخدم والبعد أيضا الهلاك و * بَعِدَ * وبابه طرب فهو * باعِدٌ * و * اسْتَبْعَد * أي * تَباعَد * و * استبعَدهُ * عده بعيدا وما أنت عنا * بِبَعيدٍ * وما أنتم منا ببعيد يستوي فيه الواحد والجمع وقولهم كب الله *
تاج العروس
الزبيدي · القرن ١٨مترجمالحروف: ١١٬٩١٩البعد، بالضم: ضد القرب، وقيل خلاف القرب، وهو الأكثر، وهو م أي معروف. والبعد: الموت. والذي عبر به الأقدمون أن البعد بمعنى الهلاك كما في الصحاح وغيره ويقال إن الذي بمعنى الهلاك إنما هو البعد، محركة، وفعلهما ككرم وفرح - ظاهره أن فعلهما معا من البابين بالمعنيين، وليس كذلك، فإن الأكثر على منع ذلك والتفرقة بينهما، وأن البعد الذي هو خلاف القرب الفعل منه بالضم ككرم، والبعد، محركة، الذي هو الهلاك الفعل
معجم لين
إدوارد لين · القرن ١٩بلا ترجمةالحروف: ٢١٬٨٧٨بَعُدَ
1 بَعُدَ عد بعد , aor. بَعُدَ , inf. n. بُعْدٌ; (S, L, Msb, K;) and بَعِدَ, aor. بَعَدَ , inf. n. بَعَدٌ; (L, K;) and ↓ ابعد, inf. n. اـِبْعَادٌ, which is also trans.; (Msb;) and ↓ تباعد; (S, Msb, K;) and ↓ استبعد; (S, K, &c.;) He, or it, was, or became, distant, remote, far off, or aloof: he went, or removed, or retired, or withdrew himself, to a distance, or far away, or far off: he
قاموس سالمون
هنري أنتوني سالمون · القرن ١٩مترجمالحروف: ٩٨٢بَعِدَ
بَعِدَ A ( n. ac. بَعَد 4 ) بَعُدَ U ( n. ac. بُعْد 3 )
a. Was, became distant, far off, far away, remote; became alienated, estranged.
بَعَّدَ
بَعَّدَ II ,
a. Removed, sent away; estranged.
b. Held aloof, kept away.
بَاْعَدَ
بَاْعَدَ III ,
a. Was far off, distant from.
b. see II (a) .
أَبْعَدَ
أَبْعَدَ IV ,
a. Removed; sent away.
تَبَاْعَدَ
تَبَاْعَدَ VI ,
a. see VIII .
كتاب الله
مستخلص من الاستعمال القرآنيمترجمالحروف: ٦٢٬٧٤٢بعد
بَعِدَ - يَبْعَدُ ، بَعْدَ - بَعْدُ، بَعْدَ + مضاف إليه- من قبل ومن بَعْدِ، من بَعْدِ + مضاف إليه، بُعْداً
بَعِدَ - يَبْعَدُ + كائن + كائناً: يتخلف عنه فيليه: يأتي بعده بالترتيب الزماني
بَعْد: على وزن " فـَعـْل" اسم فعل بمعنى مفعول من " بَعِدَ - يَبْعَدُ ": الشيء الذي يلي شيئاً لآخر ويأتي بالترتيب الزماني بعده: وهي كذلك لفظ اختصار منه
الجذور المجاورةالمجاورة: ٢٨٤ (الإجمالي: ٦٠٤)
- جيأ
الآيات المشتركة: ٣٤ · Ceyee yağmur sularının toplanıp biriktiği yerdir
- أله
الآيات المشتركة: ١١٢ · Lah bir şeyi kapatmak için üstüne örtülen örtü demektir
- بين
الآيات المشتركة: ٤٤ · Beyn topraktaki yarık demektir
- خلف
الآيات المشتركة: ١٨ · Half : Ense demektir
- ضلل
الآيات المشتركة: ٢١ · Fi Tadlil Dalle kaybolan deve demektir
- أرض
الآيات المشتركة: ٣٧ · Hayvanların sırtına sema, alt tarafına ard denir
- شقق
الآيات المشتركة: ٨ · Şıkk, kopmuş parça demektir
- ظلم
الآيات المشتركة: ٢٧ · Zalimler
- توب
الآيات المشتركة: ١٢ · Eveye yuva demektir
- كتب
الآيات المشتركة: ٢٦ · Derinin deri ile dikildiği sırım, iptir
- موت
الآيات المشتركة: ١٧ · Kış uykusundan uyanmış yılana hayy, kış uykusundaki yılana…
- بعث
الآيات المشتركة: ١١ · Baas içtima etmiş askeri birlik demektir
الآيات التي ورد فيها(٢٢٣)
الَّذِينَ يَنْقُضُونَ عَهْدَ اللَّهِ مِنْ بَعْدِ مِيثَاقِهِ وَيَقْطَعُونَ مَا أَمَرَ اللَّهُ بِهِ أَنْ يُوصَلَ وَيُفْسِدُونَ فِي الْأَرْضِ أُولَئِكَ هُمُ الْخَاسِرُونَ
Sonra
ثُمَّ عَفَوْنَا عَنْكُمْ مِنْ بَعْدِ ذَلِكَ لَعَلَّكُمْ تَشْكُرُونَ
Sonra
ثُمَّ بَعَثْنَاكُمْ مِنْ بَعْدِ مَوْتِكُمْ لَعَلَّكُمْ تَشْكُرُونَ
Sonra
ثُمَّ تَوَلَّيْتُمْ مِنْ بَعْدِ ذَلِكَ فَلَوْلَا فَضْلُ اللَّهِ عَلَيْكُمْ وَرَحْمَتُهُ لَكُنْتُمْ مِنَ الْخَاسِرِينَ
Sonra
ثُمَّ قَسَتْ قُلُوبُكُمْ مِنْ بَعْدِ ذَلِكَ فَهِيَ كَالْحِجَارَةِ أَوْ أَشَدُّ قَسْوَةً وَإِنَّ مِنَ …
Sonra
أَفَتَطْمَعُونَ أَنْ يُؤْمِنُوا لَكُمْ وَقَدْ كَانَ فَرِيقٌ مِنْهُمْ يَسْمَعُونَ كَلَامَ اللَّهِ ثُمَّ يُحَرِّفُونَهُ مِنْ بَعْدِ مَا عَقَلُوهُ وَهُمْ يَعْلَمُونَ
Sonra
وَدَّ كَثِيرٌ مِنْ أَهْلِ الْكِتَابِ لَوْ يَرُدُّونَكُمْ مِنْ بَعْدِ إِيمَانِكُمْ كُفَّارًا حَسَدًا مِنْ عِنْدِ أَنْفُسِهِمْ مِنْ بَعْدِ …
Sonra
… بَعْدِ إِيمَانِكُمْ كُفَّارًا حَسَدًا مِنْ عِنْدِ أَنْفُسِهِمْ مِنْ بَعْدِ مَا تَبَيَّنَ لَهُمُ الْحَقُّ فَاعْفُوا وَاصْفَحُوا حَتَّى يَأْتِيَ …
Sonra
… بَعْضُهُمْ بِتَابِعٍ قِبْلَةَ بَعْضٍ وَلَئِنِ اتَّبَعْتَ أَهْوَاءَهُمْ مِنْ بَعْدِ مَا جَاءَكَ مِنَ الْعِلْمِ إِنَّكَ إِذًا لَمِنَ الظَّالِمِينَ
Sonra
إِنَّ الَّذِينَ يَكْتُمُونَ مَا أَنْزَلْنَا مِنَ الْبَيِّنَاتِ وَالْهُدَى مِنْ بَعْدِ مَا بَيَّنَّاهُ لِلنَّاسِ فِي الْكِتَابِ أُولَئِكَ يَلْعَنُهُمُ اللَّهُ وَيَلْعَنُهُمُ اللَّاعِنُونَ
Sonra
تحليل الجذر
تعريف الجذر والخلاصة
| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | بعد |
| Yapı | Üçlü kök |
| Özel Durum | Belirgin fark tespit edilmedi |
| Bağlamsal Yakın Kökler | نأي, شطط, قصو, سحق |
| Zıt Kök | قرب |
| Çekirdek Özet 1 | İki nesne, nokta veya durum arasında temas ve erişimin kesilmesine yol açan mekânsal, zamansal veya varlıksal açıklık ve mesafe |
| Çekirdek Özet 2 | Zamansal ardıllık (sonralık) ile hidayetten, rahmetten ve hakikat zemininden kopuşu bildiren manevi-ontolojik helak ve mahrumiyet mesafesi |
| Çekirdek Özet 3 | Varlık ve hadiselerin sıralanışında nedensellik ve ardıllık düzeni; ilahi rahmet dairesinden dışlanma ve iletişimsizlik hali |
| Kritik Hata Riski | Kökün yalnızca basit bir zaman zarfı veya fiziksel kilometre mesafesi sanılması; helak, rahmetten kovulma ve idrak yitimi gibi ontolojik kopuş boyutunun gözden kaçırılması |
التحليل الثنائي
| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| بع | Bir bütünden ayrılma, yayılma, parça koparma veya dağılarak dışarıya yönelme hareketi; nitekim بعث kökünde uykudan veya durgunluktan harekete geçirip yayma, بعض kökünde bütünden bir parça koparma, بعر kökünde bedenden dışarıya atılan artık, بعثر kökünde altüst edip etrafa saçma anlamları bu yayılma ve ayrılma çekirdeğine dayanır. | د | د harfinin getirdiği nihai sınır, durma ve hareketin bir hatta kesintiye uğraması karakteriyle, ayrılma ve açılma eylemi iki nokta arasında ölçülebilir bir aralık, erişilemez bir açıklık veya sürekliliği kesen bir sonralık (zaman ve mekân mesafesi) niteliği kazanmıştır. |
التحليل التصويري للحروف
| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| ب | Ev, çadır; iç, barınma, içinde olma | Bir başlangıç mahalli, kapalılık, odak noktası veya varlığın yerleşik olduğu güvenli merkezi gösterir. |
| ع | Göz; görme, bilme, kaynak | Merkezin dışına doğru yönelen bakış, idrak, gözetleme hattı ve dikkatin odaklandığı menzil hareketidir. |
| د | Kapı; giriş, geçiş, hareket | Merkezden dışarıya çıkış, eşik aşımı ve bir sınırdan geçerek başka bir alana açılma eylemini simgeler. |
| بعد | Odaktan dışarıya doğru eşiği aşarak uzaklaşma | İçinde bulunulan güvenli merkezden (ب), dışarıya ve ufka doğru yönelen bir bakış hattıyla (ع), sınır eşiğini aşarak (د) erişim alanının ve temasın dışına çıkma hareketini tasvir eder. |
الاستعمال التاريخي والمبكر
| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | İki cisim veya yer arasındaki fiziksel açıklık, göz eriminden ve el menzilinden çıkma; çöldeki su kuyusunun veya otlağın obaya erişilemeyecek derecede ötelerde bulunması. Kök aynı zamanda helak olmak ve dönüşü imkânsız bir yok oluş mesafesine düşmek anlamında kullanılmıştır. |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Nâbiğa ez-Zübyânî’nin Muallaka’sında kök, hem mekânsal hem de soyut anlamda erişim dairesinin dışındakileri anlatmak üzere şu şekilde yer alır: فتلك تبلغني النعمان أن له / فضلا على الناس في الأدنى وفي البعد (O deve beni Nu‘mân’a ulaştırsın ki, onun gerek yakındaki gerekse uzaktaki bütün insanlar üzerinde üstünlüğü vardır). Ayrıca İmruülkays’ın şiirinde gözün erişemediği menzili bildirmek üzere قعدت له وصحبتي بين ضارج / وبين العذيب بعد ما متأمل biçiminde geçer. |
| Erken Arapça kullanım | Erken bedevi dilinde hem «uzaklaştı» anlamında بَعُدَ hem de «helak oldu, yok olup gitti» anlamında بَعِدَ biçimleri kullanılmıştır. Özellikle beddua makamında söylenen بُعْدًا لَهُ (yıkılsın, helak olsun, rahmetten ırak kalsın) kalıbı ve hitaplarda konudan konuya veya mukaddimeden asıl merama geçişi bildiren أَمَّا بَعْدُ terkibi İslam öncesinden itibaren yerleşmiştir. |
المصدر Kitābü’l-ʿAyn, Maqāyīs al-Lugha, Lisān al-ʿArab, Dīvânü’n-Nâbiğa ez-Zübyânî.
الطبقة الاشتقاقية السامية
Sami dil ailesinde بعد kökü, öncelikli olarak ardıllık, ayrılık ve arkada kalma semantiği üzerinden şekillenmiştir. Arapçada ب-ع-د biçimi hem mekânsal mesafeyi (uzaklık) hem zamansal dizilimi (sonralık) hem de dönüşsüz bir kopuşu (helak) birleştiren kapsamlı bir çekirdeğe sahiptir. Kökün en belirgin ortak Sami yansıması, Güney Sami (Epigrafik Güney Arapça / Sabaice) metinlerinde b-ʿ-d biçiminde hem «uzak olmak» hem de bir şeyin ardından gelen zaman zarfı («-den sonra») olarak belgelenmesidir. Kuzeybatı Sami grubunda, özellikle İbranicede kök b-ʿ-d (בְּעַד) edatı biçiminde mevcuttur; ancak burada anlam odağı bir şeyin «arkasında», «ötesinde», «uğruna» veya «aracılığıyla» eksenine kaymıştır (örneğin bir örtünün veya duvarın arkasında kalma anlamı). Klasik Süryanicede de benzer bir edatsal kullanım (b-ʿ-d / arkasından, ötelenmiş) görülür. Arapça, kökün taşıdığı mekânsal ve zamansal aralık fikrini korumakla kalmamış; bunu ilahi rahmetten kopuş, helak ve iletişim imkânsızlığı gibi soyut ve ahlaki bir semantik genişlemeye ulaştırmıştır.
درجة الثقة Güçlü
المصدر Brown-Driver-Briggs Hebrew and English Lexicon, David Cohen Dictionnaire des racines sémitiques, Sabaic Dictionary (Beeston vd.).
التحليل الاشتقاقي
| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | بَعُدَ (uzaklaştı), بَعِدَ (helak oldu), بَعْدَ (sonra) | Kök içi genişlemede fiziksel mesafe, helak olma (bütünüyle silinip gitme) ve olaylar dizisinde bir öncekini takip eden ardıllık (zaman aralığı) anlamları tek bir kopuş ve aralık ilkesinde birleşir. | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | Sabaice b-ʿ-d (sonra, öte); İbranice בְּעַד (arkasında, ötesinde, içinden) | Güney Sami kolunda Arapça ile birebir paralel zaman ve mesafe kullanımı varken, İbranicede mekânsal bir engelin «arkasında kalma» ve «ötesi» anlamı öne çıkmıştır. | Güçlü |
| Daha geniş dilsel ilişki | Veri bulunamadı | Afroasyatik ailenin diğer kollarında doğrudan ve düzenli ses denkliği taşıyan kökdeş bir form güvenilir biçimde tespit edilememiştir. | Veri bulunamadı |
المصدر David Cohen Dictionnaire des racines sémitiques, Maqāyīs al-Lugha.
الجذور الشقيقة (التقاليب)
| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| بعد | Anlamlı | Uzaklık, sonralık, helak olma | Hedef kök; temas ve erişimin kesilmesi, zaman veya mekânda aralık oluşması. | Kur'an'da geçer |
| بدع | Anlamlı | Örneksiz var etme, ilk kez yapma | Bir şeyi önceden var olan bir modele dayanmaksızın yoktan veya benzersiz biçimde ortaya koyma. | Ortak çekirdek; bütünden ayrı, benzersiz bir başlangıç yapma boyutu taşır; Kur'an'da geçer |
| عبد | Anlamlı | Boyun eğme, kulluk, bağlanma | Kendi iradesini üstün bir iradeye teslim etme, itaat ile bağlanma ve kölelik. | Hedef kökün uzaklık ve kopuş fikrine karşılık mutlak bağlılık ve teslimiyeti temsil eder; Kur'an'da geçer |
| عدب | Anlamlı | Mahrum etme, engelleme | Bir kimseyi arzusundan veya nasibinden alıkoyma, araya engel koyma. | Hedef kökteki mesafe ve erişim engeliyle anlam yakınlığı taşır; Kur'an'da geçmez |
| دبع | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Klasik sözlük kayıtlarında mühmel kabul edilmiştir. | Kur'an'da geçmez |
| دعب | Anlamlı | Şaka yapma, oynama, itme | İnsanın ciddiyet çizgisinden kayarak hafif ve neşeli hareketlerde bulunması. | Çekirdek ile zayıf bağ; Kur'an'da geçmez |
الجذور المجاورة والجذر المضاد
| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| بعد | Merkez | Mesafe, sonralık, ontolojik kopuş | Temasın, erişimin veya ardıllığın genel mesafesidir; hem zaman hem mekân hem helak boyutunu kapsar. | İki varlık veya hadise arasındaki her türlü boşluk ve aralık. |
| نأي | Komşu | İradî uzaklaşma, yüz çevirme | Kişinin bilerek ve kibirle bir yerden veya kimseden yan çizerek uzaklaşmasıdır. | بعد nötr veya dışsal bir mesafeyi bildirirken نأي bilinçli bir yüz çevirişi ifade eder. |
| شطط | Komşu | Haddi aşarak haktan uzaklaşma | Doğru çizgiden ve sınırdan taşkınlık yaparak fersah fersah sapma mesafesidir. | Ölçünün bozulmasıyla ortaya çıkan dengesiz uzaklıktır. |
| قصو | Komşu | Menzilin uç noktası, en uç sınır | Bir sahanın veya bölgenin merkezden en uzakta bulunan nihai kenarıdır. | بعد genel aralık iken قصو uç noktayı ve coğrafi nihayeti bildirir. |
| سحق | Komşu | Aşırı ve ezici uzaklık | İnsanın veya nesnenin ufalanarak, derin bir boşluğa savrularak erişilemez biçimde uzak düşmesidir. | Geri dönüşü olmayan, rüzgârın savurduğu derin ve ezici mesafe. |
| قرب | Zıt | Yakınlık, bitişme, erişim imkânı | İki nokta veya durum arasındaki mesafenin sıfırlanması, temas ve hazır bulunma hali. | بعد kökünün zaman, mekân ve manevi derecedeki tam karşıtıdır. |
مقابلات المعنى في لغات أخرى
| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | بعد | Uzaklık, sonralık, helak | Mekânda aralık, zamanda ardıllık ve rahmetten kopup mahvolma anlamlarını tek kökte toplar. | Kesin |
| Latince | Distantia, post | Mesafe, sonralık | Distantia mekânsal ayrılığı ve aralığı, post ise zamansal ardıllığı karşılar; ancak kökün taşıdığı lanetlenme ve helak boyutunu içermez. | Güçlü |
| İngilizce | Distance, far, after, perdition | Uzaklık, uzak, sonra, mahvoluş | Distance ve far mekânı, after zamanı, perdition ise kökün بَعِدَتْ kalıbındaki helak ve mahvoluş nüansını karşılar. | Güçlü |
| Almanca | Ferne, entfernt, nach, Verderben | Uzaklık, uzak, sonra, helak | Ferne mekânsal aralığı, nach zamansal sonralığı verir; kökün teolojik dışlanma boyutu Verderben ile kısmen aktarılır. | Güçlü |
| Fransızca | Distance, loin, après, anéantissement | Mesafe, uzak, sonra, yok oluş | Loin ve distance fiziksel ve manevi mesafeyi, après ise ardıllığı ifade eder. | Güçlü |
المصدر Oxford Latin Dictionary, Lewis & Short, Grimm Deutsches Wörterbuch.
الوجوه والنظائر
| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| بَعْدَ / مِنْ بَعْدِ | Zamansal ardıllık (sonralık) | Bir hadisenin, delilin, peygamberin veya ilahi uyarının ardından gelen süreç; Bakara 2:27, Bakara 2:51, Mâide 5:108, Beyyine 98:4. |
| بَعِيد / بَعِيدًا / الْبَعِيد | İdrak ve hidayetten kopukluk (aşırı sapkınlık) | Hakikatten, tevhidden ve hidayet ekseninden telafisi imkânsız derecede kopmuş olma; Nisâ 4:116, Hac 22:12, Sebe 34:8, Fussilet 41:52. |
| بَعِيد / بَعِيدًا | Mekânsal veya fiziksel açıklık | İki yer veya varlık arasındaki fiziksel menzil aralığı; Âl-i İmrân 3:30, Kâf 50:31. |
| بُعْدًا / بَعُدَتْ / بَعِدَتْ | Helak, lanetlenme ve ilahi rahmetten dışlanma | İnkârcı kavimlerin cezalandırılarak tarihten ve varlık sahnesinden silinmesi, rahmetten kovulması; Tevbe 9:42, Hûd 11:44, Hûd 11:60, Hûd 11:95, Mü’minûn 23:41. |
| بِبَعِيدٍ | Zamanca veya imkânca yakınlık (uzak olmama) | Tehdit edilen azabın veya kıyametin an meselesi olduğunu, erişilmez olmadığını bildiren olumsuzlama kalıbı; Hûd 11:83, Hûd 11:89. |
سياق الكلام والفقه والتفسير والحديث
| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | Dalâlet-i baîde ve rü’yetullah meselesi | Haktan büsbütün kopuşu simgeleyen derin sapkınlık (dalâl-i baîd); ahirette Allah’ın kullarına yakınlığı ve mekânsal mesafeden münezzehiyet. | Mekân ve yön sınırlandırmasını reddeden aşkınlık ve haktan manevi kopuş hali. |
| Fıkıh | Masâfe-i kasr ve akitlerde teahhur | Seferilik hükümlerinin devreye girdiği uzaklık mesafesi; icap ve kabul arasındaki zamansal ardıllık ve şartların akdin tamamlanmasından sonraya sarkması. | Hukuki ehliyet ve mükellefiyetleri değiştiren somut coğrafi mesafe ve zaman aralığı. |
| Tefsir | Helak bağlamındaki beddua kalıpları | Helak edilen kavimler için kullanılan «بُعْدًا» ifadesinin ontolojik bir yok oluş ve ilahi merhametten sonsuz mahrumiyet olarak tevili. | Yalnızca coğrafi uzaklık değil, rahmetten kovulma ve varoluşsal dışlanma. |
| Hadis | «Emmâ ba‘du» sünneti ve fitne dönemleri | Nebevi hitabelerde mukaddimeden asıl mesaja geçiş usulü; ahir zaman fitnelerinin getirdiği hakikatten uzaklaşma uyarıları. | Sözün tanziminde zamansal-mantıksal eşik ve değerler sisteminden sapma mesafesi. |
تحليل النظام الديني والعلمي والسياسي والاقتصادي
| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Varlık ile ilahi rahmet arasındaki ilişki | Rahmetten dışlanma veya hidayet ekseninden kopuş | İnsanın yaratanıyla kurduğu rabıtanın zayıflaması veya büsbütün kopması halini derecelendirir. | Dalâl-i baîd, kulun fıtrat merkezinden öyle bir uzaklaşmasıdır ki geri dönüş imkânı neredeyse tükenir. | Kesin |
| İlmi | Olayların ve olguların diziliş mantığı | Zamansal ardıllık ve nedensel süreklilik | Hadiseler arasındaki öncelik-sonralık hiyerarşisini kurarak mantıksal ve kronolojik düzeni sağlar. | Bilimsel tahlilde bir şeyin diğerinden «sonra» gelmesi, sebep-sonuç bağının ve tarihsel sürecin kurucu unsurudur. | Kesin |
| Siyasi | Merkez-çevre ilişkisi ve tebaa hukuku | Merkeze erişim aralığı ve diplomatik mesafe | İktidar otoritesinin uç sınırlara nüfuz edebilme kabiliyetini ve dışlanan unsurların konumunu tayin eder. | Çevrenin merkeze uzaklığı yönetimde adalet ve denetim zaafı doğurabileceği gibi, siyasi dışlanma («bu‘d») meşruiyet kaybı üretir. | Güçlü |
| İktisadi | Ticaret yolları ve tedarik zinciri | Lojistik mesafe maliyeti ve vadeli işlem sonralığı | Malların nakil masrafını artırır ve ödemelerin belirli bir süreden «sonra» yapılmasıyla vade sistemini kurar. | Mesafe maliyeti piyasa fiyatını doğrudan belirler; zamansal sonralık ise borçlanma ve taahhüt hukukunun temelidir. | Güçlü |
التماثل في العلوم العددية والإنسانية
| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Metrik uzayda mesafe fonksiyonu ve zaman oku | İki koordinat noktası arasındaki ayrıklığı ölçen metrik büyüklük ile termodinamikte zamanın geriye döndürülemez ardıllık çizgisi. | Kesin |
| Beşeri bilimler | Sosyolojik mesafe ve yabancılaşma | Bireyler veya sınıflar arasındaki duygusal, kültürel ve kurumsal iletişimsizlik boşluğu; bireyin toplumun normatif merkezinden kopması. | Güçlü |
التضييق الخاطئ وخطر الخطأ
| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Kökün sadece iki saat veya iki gün arasındaki basit bir «sonra» zarfına ya da iki şehir arasındaki kilometre mesafesine indirgenmesi. |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Kökün varoluşsal kopuşu, kavimlerin helak edilerek tarih ve rahmet dışına itilmesini (بُعْدًا), idrak melekelerinin hakikati algılayamayacak kadar körleşmesini (dalâl-i baîd) kapsayan ontolojik boyutu. |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Kur'an’ın geçmiş kavimlerin helakine dair kullandığı «uzak olsunlar» ifadesinin sıradan bir beddua sanılması; hidayet ile sapıklık arasındaki mesafenin ahlaki ve ontolojik ciddiyetinin kavranamaması. |
خلاصة موجَّهة لفهم القرآن
| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Kur'an’ın inşa ettiği zaman ve mekân tasavvurunun temel eksenidir. Olayların kronolojik ve nedensel akışını kurarken («min ba‘di»), hidayet ile dalalet arasındaki ontolojik uçurumu ve ilahi gazaba uğrayanların varoluşsal akıbetini («bu‘den») tek bir kök dinamizmiyle açıklar. |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | Peygamberlerin tebliğinden ve açık deliller geldikten sonra insanların ihtilafa düştüğünü bildiren ayetlerde; Ad, Semud, Medyen gibi kavimlerin helak sahnelerinde ve sapıklığın derinliğini tasvir eden «dalâlen baîdâ» uyarılarında belirleyicidir. |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Zamanın rastgele bir akış olduğu zannını yıkarak ardıllığın bir imtihan ve delil sorumluluğu taşıdığını gösterir. Ayrıca uzaklığın salt coğrafi değil, kalbin ve aklın hakikate kapanmasıyla oluşan ahlaki bir uçurum olduğunu ortaya koyar. |
التركيب النهائي والنموذج الرياضي
- Somut anlamİki cisim, yer veya nokta arasında temas ve erişimin kesilmesine yol açan fiziksel mesafe, açıklık ve bu mesafenin uç noktada kayboluş ve helake varması.
- Soyut anlamHadiseler dizisindeki kronolojik ve nedensel ardıllık (sonralık); insanın fıtrat ve hidayet merkezinden telafisi imkânsız biçimde koparak ilahi rahmet dairesinin dışına sürüklenmesi.
- Sistematik karşılıkMantıksal ve ontolojik koordinat sisteminde referans noktasına göre tanımlanan açıklık derecesi; sistemin merkezinden çevreye veya sistem dışına (helake) doğru gerçekleşen tek yönlü uzaklaşma hareketi.
- LaTeX modeli
- LaTeX açıklamasıFormülde , iki durum veya an arasındaki zamansal ve mekânsal mesafeyi temsil eder. Mesafenin sıfırdan büyük olması ardıllığı ve ayrılığı gösterir. Bu aralığın sonsuza ıraksaması (), varlığın merkezle bağının tamamen kopmasını ifade eder. ise hakikat zeminine erişim ve rahmet fonksiyonudur; mesafenin sınırsız açılması durumunda bu fonksiyonun sıfıra yaklaşması, kökün Kur'an'daki mutlak helak ve kovulma («bu‘den») boyutunu modeller.