نأي

اختصارات لوحة المفاتيح

البحث
/
ملاحظة جديدة
n
الآية السابقة / التالية
[ ]
وضع القراءة
f
وضع الشبكة
g
كون القرآن
e
إغلاق / رجوع
Esc
تخطَّ الشبكة

شبكة الجذر

شبكة الجذر: ن-أ-يالصيغ: ٢ · الجذور المجاورة: ١٤ · الآيات: ٣ · السور: ٣؛ المحتوى نفسه مسرود في بطاقات «الصيغ» و«الجذور المجاورة» و«الآيات».ذونفسوَيَنْأَوْنَنعمكوننأيشررهلكجنبنهيوَنَأَىعرضأنسدعو

الجذرالصيغ ٢الآيات ٣السور ٣المجاورة ١٤

▶ افتح الشبكة (ثلاثية الأبعاد)

نأي

ن - أ - ي

جذر
  • الورود: ٣
  • الآيات: ٣
  • الصيغ: ٢
  • المعاجم: ١١

معناه في القرآن: Ve uzaklaştı

تشمل هذه الصفحة أيضًا الكتابات: نءي · نأى

ملاحظاتي

المعاجم(١١)

كتاب العين

الخليل بن أحمد · القرن ٨مترجمالحروف: ١١٬٠٢١
باب اللفيف من النون ن ا أ، ن ي أ، ن أ ي، ن و ي، ن أ ن أ، ن و ن، أ ن ن، أ ن ا، و ن ي، و ن ن، و أ ن، أ و ن، أ ي ن مستعملات ناء: النَّوْءُ، مهموز: من أَنواء النّجوم، وذلك إذا سقط نجم بالغداة فغاب مع طُلُوع الفَجْر، وطلع في حياله نجمٌ في تلك السّاعة على رأس أربعة عشر منزلا من منازل القمر سُمِّي بذلك السُّقوط والطُّلُوع نوءاً من أنواء المَطَر والحرّ والبَرْد، وذلك من قولك: ناء ينوء.. والشّيء إذا مال
اقرأ المدخل كاملًا

الصحاح

الجوهري · القرن ١٠مترجمالحروف: ٧٥٩
المدخل: نأىنَأيْتُهُ ونَأيْتُ عنه نَأياً بمعنى، أي بعدت. وأنْأَيْتُهُ فانْتَأَى، أي أبعدته فبعُد. وتَناءَوا، أي تباعدوا. والمُنْتَأَى: الموضع البعيد. قال النابغة: فإنَّكَ كالليل الذي هو مُـدْرِكـيوإن خِلتُ أنّ المُنْتَأى عنكَ واسعُ والنُؤْيُ: حَفيرة حول الخباء لئلا يدخله ماء المطر، والجمع نَئيٌّ على فُعولٍ، ونِئِيٌّ تتبع الكسرة، وأنآءٌ، ثم يقدّمون الهمزة فيقولون آناءٌ على القلب مثل أبآرٍ وآبارٍ. تقول
اقرأ المدخل كاملًا

تهذيب اللغة

الأزهري · القرن ١٠بلا ترجمةالحروف: ٥٠٬٢٥٤
المدخل: نأىباب اللفيف من حرف النون ناء ، نأى ، أنى ، آن ، وأن ، نوى ، أون ، نانا ، إن ، أين ، أيان ، الآن ، إيوان ، أوان ، نون ، وين ، ونا . ناء : ناء ، بوزن ( ناع ) . قال أبو زيد : يقال : نُؤْت بالحِمْل ، وأنا أَنوء به نَوءًا ، إذا نهضتَ به مُثْقَلاً . ويقال : أَناءَنِي الحِمل ، أَي : نُؤْت به . وناء النجمُ يَنُوء نوءًا ، إِذا سَقَط . وفي الحديث : ( ثلاث من أَمر الجاهليّة : الطَّعن في الأَنْساب ،
اقرأ المدخل كاملًا

مقاييس اللغة

ابن فارس · القرن ١١مترجمالحروف: ٢٬٧٢٨
(باب النون والهمزة وما يثلثهما) (نأت) النون والهمزة والتاء كلمةٌ تدلُّ على حكايةِ صوت. يقال: نَأتَ الرّجُل نَئيتاً، مثل نَهَتَ، إذا أنَّ. ورجلٌ نَآّتٌ مثل نهّات. (نأج) النون والهمزة والجيم أصلٌ يدلُّ على صوت. ونَأَجَ إلى الله: تضَرَّع في الدعاء. ونائجاتُ الهَامِ: صوائحها. والنَّؤُوج والنّآّجة: الرِّيح تَنْئجُ([1]) في هبوبها، أي تصوِّت. قال ذو الرُّمَّة: وصَوَّحَ البقلَ* نّآّجٌ تجيء [بِهِ] ***
اقرأ المدخل كاملًا

المفردات في غريب القرآن

الراغب الأصفهاني · القرن ١١مترجمالحروف: ٦٣٩
المدخل: نأى- يقال: نأى بجانبه. قال أبو عمرو: نأى ينأى نأيا، مثل: نعى: أعرض، وقال أبو عبيدة: تباعدا (انظر: مجاز القرآن 1/389). وقرئ: ﴿نأى بجانبه﴾ [الإسراء/83] (وهي قراءة الجميع إلا ابن ذكوان وأبا جعفر) مثل: نعى. أي: نهض به، عبارة عن التكبر كقولك: شمخ بأنفه، وازور بجانبه (وفي معناه: صد وصدف، وازور وجنف، ونبا عنه وجفاه، ونفر عنه وقلاه، وثنى عطفه، وطوى كشحه. انظر: جواهر الألفاظ ص 255). انتأى - افتعل منه،
اقرأ المدخل كاملًا

أساس البلاغة

الزمخشري · القرن ١٢مترجمالحروف: ٤٨٣
ن أ ي سفر ناء ونأيت عنه ونأيته‏.‏ قال‏:‏ نأتك أمامة إلا سؤالاً وإلا خيالاً يوافي خيالا وتناءوا عني وانتأوا وناءيته‏:‏ باعدته‏.‏ وناءيت عنه الشر‏:‏ دافعت وأنأيته عني ونأيت الدمع عن خدّي بإصبعي‏.‏ قال‏:‏ إذا ما التقينا سال من عبراتنا شآبيب ننآى سيلها بالأصابع وحفروا النؤى‏.‏ قال الطرماح‏:‏ وهي التي تحفر حول الخيام ولم يبق إلا النؤى والمنتأى وانتأيته‏:‏ احتفرته‏.‏ قال ذو الرمة‏:‏ ذكرت فاهتاج
اقرأ المدخل كاملًا

لسان العرب

ابن منظور · القرن ١٣مترجمالحروف: ٣٬٦٠٨
النَّأْيُ: البُعدُ. نَأَى يَنْأَى: بَعُدَ، بوزن نَعى يَنْعَى. ونَأَوْتُ: بَعُدْت، لغة في نأَيْتُ. والنَّأْي: المُفارقة؛ وقول الحطيئة:وهِنْدٌ أَتى من دُونِها النَّأْيُ والبُعْدُ إِنما أَراد المُفارقةَ، ولو أَراد البُعْدَ لما جَمع بينهما. نَأَى عنه، وناء ونآه يَنْأَى نَأْياً وانْتَأَى، وأَنْأَيْتُه أَنا فانْتَأَى: أَبْعَدْتُه فبَعُد. الجوهري: أَنأَيْته ونَأَيْتُ عنه نأْياً بمعنى أَي بَعُدْت.
اقرأ المدخل كاملًا

القاموس المحيط

الفيروزآبادي · القرن ١٥مترجمالحروف: ١٧٣
* ن أ ي * * نآهُ * و * نَآى * عنه يَنْأَى بالفتح * نَأْياً * بوزن فلس أي بعُد و * أَنْآهُ فانْتَأَى * أي أبعده فبعُد و * تَنَاؤَوْا * تباعدوا و * المُنْتَأَى * الموضع البعيد
اقرأ المدخل كاملًا

تاج العروس

الزبيدي · القرن ١٨مترجمالحروف: ٣٬٥٨٥
: ( ي ( *!نَأَيْتُه و ) *!نَأَيْتُ ( عنه ) *!نَأْياً ، ( كسَعَيْتُ ) : أَي ( بَعُدْتُ ) ؛ ومنه قولهُ تعالى : ﴿أَعْرَضَ *!ونَأَى بجانِبِه﴾ ، أَي *!أَنْأَى جانِبَه عن خالِقِه مُتَغابِياً مُعْرِضاً عن عِبادَتِه ودعائِه . وقيلَ : *!نَأَى بجانِبِه ، أَي تَباعَدَ عن القُبُول . يقالُ للرَّجُل إذا تكَبَّر وأَعْرَضَ بوجْهِه : نَأَى بجانِبِه ، أَي نَأَى جانِبَه من وَراء أَي نَحَّاه . قال ابنُ برِّي :
اقرأ المدخل كاملًا

قاموس سالمون

هنري أنتوني سالمون · القرن ١٩مترجمالحروف: ٦٦٣
المدخل: نءينَأَى نَأَى A ( n. ac. نَأْي 1 ) a. [ acc. or 'An ], Was distant from; departed from. b. Dug ( a trench ) round a tent. أَنْءَيَ أَنْءَيَ IV a. [ acc. & 'An ], Removed, sent away from. b. see I (b) . تَنَاْءَيَ تَنَاْءَيَ VI a. [ 'An ], see I (a) . b. Were far apart. اِنْتَأَيَ اِنْتَأَيَ VIII , a. see I (a) , ( b ). نَأْي نَأْي [ 1 ] , نِئْي [ 2 ] , نُؤْى [ 3 ] , نُؤَْى [
اقرأ المدخل كاملًا

كتاب الله

مستخلص من الاستعمال القرآنيمترجمالحروف: ٨٬٩٨٧
المدخل: نءينءي نَأَى - يَنْأَى نَأى - يَنْأَى + كائن + عن كائن: يتحرك مبتعداً بشكل محدود عن كائن، معرباً بذلك عن عدم القبول أو الرضى به أو بأمر منه نَأى - يَنْأَى + كائن + بـِ شيء + عن كائن: يتحرك بشيء أو بجزء منه، مبتعداً به وبشكل محدود عن كائن ما، معرباً بذلك عن عدم القبول والرضى واللفظ ينتمي إلى مجموعة ألفاظ " بيان الابتعاد عن مراقب بمسافة ابتعاد
اقرأ المدخل كاملًا

الصيغ(٢)

الجذور المجاورةالمجاورة: ١٤ (الإجمالي: ٢٠)

الترتيب: مدى قوة اجتماع الجذرين في الآية نفسها مقارنةً بالمصادفة (نسبة الأرجحية لدنينغ). يُذكر عدد الآيات المشتركة في كل سطر. الأدوات مخفية افتراضيًا.
  1. شرر

    الآيات المشتركة: ٢ · Şerareden gelen bir kelimedir

  2. جنب

    الآيات المشتركة: ٢ · Yan demektir

  3. مسس

    الآيات المشتركة: ٢ · Ona dokundu

  4. عرض

    الآيات المشتركة: ٢ · Ön dişler demektir

  5. نعم

    الآيات المشتركة: ٢ · "Neam" geviş getiren çift parmaklı hayvanların ortak adıdır

  6. يأس

    الآيات المشتركة: ١ · Hayızdan kesilen kadın demektir

  7. أنس

    الآيات المشتركة: ٢ · Ok tan yayın iç tarafna üns, dış tarafına vahş denemektedir

  8. شعر

    الآيات المشتركة: ١ · Şuurunda olurlar

  9. نهي

    الآيات المشتركة: ١ · Nihayet, son demektir

  10. هلك

    الآيات المشتركة: ١ · Helek, ot bitmeyen tuzlu çorak yerdir

  11. ذو

    الآيات المشتركة: ١ · Sahip

  12. دعو

    الآيات المشتركة: ١ · Deav : Dua, gel gel anlamına kalkan eller demektir

الآيات التي ورد فيها(٣)

  1. وَإِذَا أَنْعَمْنَا عَلَى الْإِنْسَانِ أَعْرَضَ وَنَأَى بِجَانِبِهِ وَإِذَا مَسَّهُ الشَّرُّ كَانَ يَئُوسًا

    Ve uzaklaştı

  2. وَإِذَا أَنْعَمْنَا عَلَى الْإِنْسَانِ أَعْرَضَ وَنَأَى بِجَانِبِهِ وَإِذَا مَسَّهُ الشَّرُّ فَذُو دُعَاءٍ عَرِيضٍ

    Ve uzaklaştı

تحليل الجذر

تعريف الجذر والخلاصة

AlanDeğer
Kökنأي
YapıÜçlü
Özel DurumHemzeli ve nâkıs (illetli)
Bağlamsal Yakın Köklerبعد, عرض, جنب
Zıt Kökقرب
Çekirdek Özet 1Bir şeyi veya kendini bilinçli bir mesafe koyarak geriye çekmek, çadır çevresine su akmasın diye hendek kazarak tehlikeyi uzaklaştırmak
Çekirdek Özet 2İlahi nimet ve çağrı karşısında kibirle yan çizerek, gövdesini ve yönünü haktan kasıtlı biçimde uzak tutmak
Çekirdek Özet 3Varlık düzleminde hidayet merkezinden ve sorumluluktan kasıtlı kopuş, kendi etrafına yalıtıcı bir engel koyma tavrı
Kritik Hata RiskiKökü yalnızca sıradan bir mekânsal uzaklık (بعد) zannedip, içerdiği kasti yan çizme, böbürlenme ve kendini koruma zannıyla yalıtma psikolojisini gözden kaçırmak

التحليل الثنائي

Biliteral ÇekirdekTemel AnlamEklenen UnsurOluşan Anlam Farkı
نأİnleme, ağırlıkla nefes alıp verme, zorlanarak hareket etme veya ağırlık hissetme; nitekim نأج rüzgârın uğuldaması, نأد ağır felaket ve نأش bir şeye ağırlıkla uzanıp yakalama anlamındadırيİlave edilen illet harfi, harekete süreklilik ve yönelim katarak ağır bir yük veya tavırla mesafeyi açma, kendini öteye çekip uzaklaştırma eylemini belirginleştirmiştir

التحليل التصويري للحروف

BirimPiktografik İmge / HareketAnlam Açıklaması
نBalık, yılan veya filizSüreklilik, esnek hareket, akışkan yönelim
ءÖküz başı (hemze/elif türevi)Güç, başlangıç noktası, öne atılma ve irade
يEl ve kolEyleme geçme, uzanma, bir fiili bizzat tatbik etme
نأيİradeli bir yönelişle elini ve bedenini merkezden öteye doğru uzatarak sürekli bir mesafe inşa etme hareketiGüç ve irade (ء) ile yönelen öznenin, bizzat fiiliyle (ي) süreklilik arz eden bir hat boyu (ن) merkezden uzaklaşması ve araya bilinçli bir sınır/mesafe koyması hareketidir

الاستعمال التاريخي والمبكر

AlanVeri
İlk fiziksel anlamÇadırın (hıbâ) etrafına yağmur sularının içeri girmesini engellemek amacıyla kazılan ve suyu uzaklaştıran ark veya küçük hendeğe (en-nü’y / النُّؤْي) denir; ayrıca yanağa süzülen gözyaşını parmakla itip uzaklaştırma eylemidir
Cahiliye şiiri kullanımıNâbiğa ez-Zübyânî, sığınacak hiçbir uzak yerin hükümdarın kudretinden kaçıramayacağını şu meşhur beytinde ifade eder: فإنَّك كاللَّيل الذي هُوَ مَدرِكِي / وإنْ خِلتُ أنَّ المنتأى عنكَ واسعُ
Erken Arapça kullanımBir tehlikeyi veya harbi uzaklaştırma ve savunma manasında ناءيت عنه الشر kullanımı ile kibrinden ötürü yüz çeviren kimse için نأى بجانبه tabiri erken dönemde yaygın şekilde kaydedilmiştir

المصدر Lisān al-ʿArab, Kitābü’l-ʿAyn, Maqāyīs al-Lugha.

الطبقة الاشتقاقية السامية

Sami dilleri ailesinde نأي kökü, temel olarak mesafe koyma, uzaklaşma, geri çekilme ve araya bir engel/hendek koyarak kendini yalıtma semantik alanında temsil edilir. Güney Sami ve Arapça sahasında hem fiziksel bir engelle suyu uzaklaştırma (النؤي) hem de iradi uzaklaşma (النأي) olarak korunmuştur. Kuzeybatı Sami dillerinde (İbranice ve Aramice/Süryanice) doğrudan aynı fonetik kök n-'-y biçiminde belirgin bir soydaş kelime yerine, mesafeyi açma veya çekilme hareketleri genellikle fonetik akrabası sayılabilecek n-h-h veya r-h-q gibi köklerle karşılanmakla birlikte, erken dönem Sami arka planında bu kökün bir sınırdan veya merkezden geri çekilme kök fikrini taşıdığı görülmektedir. Arapçada n-'-y kökü, hemzeli yapısıyla birlikte özellikle yönelerek uzaklaşma ve vücudun bir cenahını haktan öteye bükme şeklindeki mecazi ve ahlaki kullanımda zirveye ulaşmıştır.

درجة الثقة Güçlü

المصدر Brown-Driver-Briggs, HALOT, Lane’s Lexicon, David Cohen (Dictionnaire des racines sémitiques).

التحليل الاشتقاقي

KatmanVeriAçıklamaGüven
İç Arapça etimolojik yönÇadır hendeği (النؤي) ve mesafeyi açmak (النأي)Suyun içeri sızmasını önlemek için kazılan bendin işlevi, canlının kendisini bir merkezden sakınarak veya kibirle çekip uzaklaştırmasına semantik kaynaklık etmiştirKesin
Sami dilleriyle etimolojik ilişkiGeri çekilme ve mesafe koyma matrisiArapça dışındaki Sami kollarında sınırlı kalmış, Arapçada hemzeli kök morfolojisiyle korunmuşturGüçlü
Daha geniş dilsel ilişkiVeri bulunamadıAfro-Asyatik çerçevenin ötesinde güvenilir bir soydaş tespit edilmemiştirVeri bulunamadı

المصدر Maqāyīs al-Lugha, Cohen Dictionnaire des racines sémitiques.

الجذور الشقيقة (التقاليب)

KombinasyonDurumTemel AnlamAnlam DetayıNot
نأيAnlamlıUzaklaşmak, mesafe koymakKendini veya bir nesneyi bilinçli olarak geriye ve uzağa çekmek, yan çizmekHedef kök; Kur'an'da geçer
نيأAnlamlıÇiğ ve pişmemiş olmakEt veya yiyeceğin henüz ateşte pişmeyip ham kalması haliHedef kökle ortak çekirdek ilişkisi zayıftır; Kur'an'da geçmez
أنيAnlamlıVakti gelmek, olgunlaşmak, gecikmekBir sürecin nihayetine ermesi, zamanın dolması veya ağır davranmakZaman mesafesini ifade eder; Kur'an'da geçer
أينAnlamlıYorulmak, gevşemek; mekân sorusuGücün tükenmesi, yorgunluk; Arapçada mekân bildiren edatMesafe ve mekân fikriyle bağlantılıdır; Kur'an'da geçer
ينأAnlamı bulunmayanVeri bulunamadıKlasik sözlüklerde bu dizilişte bağımsız bir kök kaydı yokturKur'an'da geçmez
يأنAnlamı bulunmayanVeri bulunamadıKlasik sözlüklerde bu dizilişte bağımsız bir kök kaydı yokturKur'an'da geçmez

الجذور المجاورة والجذر المضاد

Kökİlişki TürüAnlam AlanıKarşılaştırmalı NüansAnlam Detayı
نأيMerkezUzaklaşma ve mesafeİçinde kasıt, böbürlenme veya savunmacı bir geri çekilme barındıran uzaklaşmaKişinin bedenini veya ilgisini merkezden öteye bükmesi
بعدKomşuMekânsal ve zamansal uzaklıkبعد, mesafenin salt varlığını bildirirken, نأي öznenin aktif olarak yan çizip mesafeyi açma hareketini bildirirSalt uzakta olma hali veya sonradanlık
عرضKomşuYüz çevirmeعرض, yüzü ve dikkati başka tarafa çevirmektir; نأي ise beden ve yönelişle tamamen geri çekilmektirİlgiyi kesmek, yan basmak
جنبKomşuKenara çekilme, sakınmaجنب, bir şeyin yan tarafında durup temas etmemektir; نأي ise aradaki açıklığı genişletmektirBir şeye bitişik ama temas etmeksizin durmak
قربZıtYakınlaşma, yakın olmaAradaki mesafeyi kaldırıp merkeze bitişme veya komşu olma durumuHer türlü mekânsal, manevi ve zamansal yakınlık

مقابلات المعنى في لغات أخرى

DilKelime / KelimelerKısa AnlamDetayGüven
ArapçaنأيUzaklaşmak, mesafe koymakİradi ve bedeni olarak geriye çekilip yan çizmekKesin
LatinceRecedere, secedere, devitareGeri çekilmek, ayrılmak, kaçınmakRecedere fiziksel ve iradi geri çekilmeyi karşılar; kökün kibirle yan çizme nüansı dışarıda kalırGüçlü
İngilizceWithdraw, alienate, stand aloofGeri çekilmek, yabancılaşmak, uzak durmakStand aloof tavır olarak uzak durmayı çok iyi karşılar; hendek/ark kazarak yalıtma somut kökünü içermezGüçlü
AlmancaZurückweichen, sich abwenden, distanzierenGeri adım atmak, yüz çevirmek, mesafe koymakSich abwenden yan çizmeyi, distanzieren ise araya bilinçli mesafe koymayı ifade ederGüçlü
FransızcaS'éloigner, se retirer, esquiverUzaklaşmak, geri çekilmek, savuşturmak/yan çizmekEsquiver fiili yan çizme ve kaçınma nüansına denk düşerGüçlü

المصدر Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch, Lane's Lexicon.

الوجوه والنظائر

Form / KullanımAnlam YüzüAyet Tipi / Bağlam
نَأَى بِجَانِبِهِNimet karşısında şımararak, böbürlenip haktan yan çizmek ve uzak durmakİnsanın refah ve selamet anındaki nankör karakterini tasvir eden bağlamlar (İsrâ 17:83, Fussilet 41:51)
يَنْأَوْنَ عَنْهُİnsanları haktan alıkoyarken kendilerini de bilinçli bir yabancılaşmayla ondan uzak tutmakMüşriklerin Kur'an'a ve Peygamber'e karşı takındıkları çift taraflı engelleme ve uzak durma tavrı (En'âm 6:26)

سياق الكلام والفقه والتفسير والحديث

DisiplinKullanım AlanıTartışma NoktasıAnlam Yoğunlaşması
Kelamİnsan psikolojisi ve fıtratın nankörlüğü meselesiKulun nimet anında istisna/istiğna duygusuyla haktan uzaklaşmasının imana ve amele etkisiKibir, nankörlük ve ilahi vahye karşı ontolojik bir kaçınma hali
FıkıhHaktan kaçınma veya şahitlikten uzak durma hükümleriKök doğrudan fıkhi bir terim olmaktan ziyade, yükümlülükten ve tebliğden kaçınmanın ahlaki-hukuki zemini olarak tartışılırGörevden ve ilahi hitaptan kasıtlı firar
Tefsirنَأَى بِجَانِبِهِ terkibinin belagî tahlili"Cenabını/yanını uzaklaştırdı" ifadesinin kibir, tekebbür ve istikbar için hakiki mi yoksa temsilî istiare mi olduğuBedenin omuz ve yan kısmını bükercesine haktan uzaklaşması, kibirli yüz çevirme
HadisFitneden uzak durma veya insanlardan tecerrüt etme bağlamıFitne anında kişinin dinini korumak için dağ başlarına veya uzak diyarlara çekilmesi (el-münte'â) tavsiyeleriGünahtan ve fesattan koruyucu bir mesafe ile ayrılma

تحليل النظام الديني والعلمي والسياسي والاقتصادي

SistemBağlamKarşılıkİşlevAçıklamaGüven
DiniHidayet ve kullukİstiğna ve kibir kaynaklı irtidat/kopuşİlahi çağrı ile rabıtanın kasıtlı kesilmesiİnsanın refaha erdiğinde kendini kendine yeterli sanıp Allah'tan uzaklaşmasıKesin
İlmiHakikati arama ve metodolojiDogmatik kaçınma ve epistemik yabancılaşmaHakikat verisine karşı kendini yalıtmaÖnyargılı zihnin, aleyhindeki açık delillerden bilerek uzak durmasıGüçlü
SiyasiYönetim ve toplumsal sözleşmeKamusal sorumluluktan yan çizme, tecritOrtak meselelerden ve adaletten kaçınmaBireyin veya grubun sorumluluk almaktan kaçarak fildişi kulesine çekilmesiGüçlü
İktisadiMülkiyet ve infak ahlakıBencillik ve tekelci geri çekilmeZenginliğin getirdiği şımarıklıkla paylaşımı reddetmeZenginleşen failin, toplumun alt kesimleriyle olan bağını koparıp kaynakları kendine hasretmesiGüçlü

التماثل في العلوم العددية والإنسانية

Alanİzomorfik KarşılıkAçıklamaGüven
Sayısal bilimlerAsimptotik uzaklaşma ve itici potansiyel (repulsive field)Bir parçacığın veya fonksiyonun, çekim merkezine yaklaştıkça artan bir itme kuvvetiyle merkezden sapıp sonsuza doğru ıraksaması hareketiGüçlü
Beşeri bilimlerYabancılaşma (alienation) ve bilişsel kaçınma (cognitive avoidance)Bireyin kendi özüne, toplumsal sorumluluklarına veya yüzleşmekten korktuğu hakikatlere karşı savunma mekanizması kurup geri çekilmesiGüçlü

التضييق الخاطئ وخطر الخطأ

AlanAçıklama
Modern daraltma riskiKökü yalnızca sıradan bir "uzak durmak" veya "mesafe katetmek" olarak algılayıp, kasti yan çizme ve tekebbür boyutunu ihmal etmek
Kur'an içi daha geniş anlamKur'an'da نأي, nimetle şımaran insanın fıtri kırılganlığını, nankörlüğünü ve vahiy karşısında kendini tecrit ederek başkalarını da tecrit etme çabasını kuşatır
Yanlış anlamanın doğuracağı hataİlgili ayetlerdeki insanın kibri ve inkâr tavrı sadece basit bir lakaytlık sanılır; halbuki burada yapısal ve bilinçli bir hakikatten kaçınma stratejisi vardır

خلاصة موجَّهة لفهم القرآن

SoruCevap
Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir?İnsanoğlunun bolluk ve esenlik anında takındığı sahte bağımsızlık (istiğna) psikolojisinin bedensel ve davranışsal yansımasını tek bir fiille (yan çizerek uzaklaşma) en veciz şekilde resmettiği için hayati öneme sahiptir
Hangi ayet gruplarında belirleyicidir?İnsanın nimet ve sıkıntı anlarındaki psikolojik zıtlıklarını ele alan fıtrat ayetlerinde ve müşriklerin tebliğe karşı örgütlü engelleme stratejilerini açıklayan ayetlerde belirleyicidir
Hangi yanlış anlamaları düzeltir?İnsanın haktan sapmasının tesadüfi bir savrulma değil, nimet sarhoşluğuyla bilinçli bir beden dili ve iradi geri çekilme tercihi olduğunu göstererek ahlaki sorumluluğu pekiştirir

التركيب النهائي والنموذج الرياضي

  • Somut anlamÇadırın çevresine sel suyunu uzak tutacak koruyucu ark kazmak ve gözyaşını/nesneyi parmakla iterek geriye çekmek.
  • Soyut anlamİlahi hakikat, sorumluluk ve nimet karşısında şımarıp yan çizerek araya kasıtlı bir yabancılaşma ve mesafe koymak.
  • Sistematik karşılıkHidayet merkezinin çekim kuvvetine karşı benliğin geliştirdiği itici potansiyel ve iradi tecrit hali.
  • LaTeX modeliM(t)=C0+∫0t(∇Φ(s)⋅u⃗)ds
  • LaTeX açıklamasıFormülde M(t), t anındaki kasti mesafeyi ve yalıtımı temsil eder. C0 başlangıçtaki nötr konumu gösterir. Φ(s) nimet veya sorumluluk potansiyelini ifade ederken, ∇Φ(s) bu potansiyelin artış yönünü simgeler. u⃗ ise nefsin veya failin haktan kaçınma yönündeki iradi yönelim vektörüdür; bu iki büyüklüğün iç çarpımının zaman içindeki integrali, nimet arttıkça açılan kasti mesafenin büyümesini matematiksel olarak modeller.
النسخة النصية (لأدوات الذكاء الاصطناعي)فهرس الجذور حسب الحروف: ن