نأي
ن - أ - ي
جذر- الورود: ٣
- الآيات: ٣
- الصيغ: ٢
- المعاجم: ١١
معناه في القرآن: Ve uzaklaştı
تشمل هذه الصفحة أيضًا الكتابات: نءي · نأى
ملاحظاتي
المعاجم(١١)
كتاب العين
الخليل بن أحمد · القرن ٨مترجمالحروف: ١١٬٠٢١باب اللفيف من النون
ن ا أ، ن ي أ، ن أ ي، ن و ي، ن أ ن أ، ن و ن، أ ن ن، أ ن ا، و ن ي، و ن ن، و أ ن، أ و ن، أ ي ن مستعملات
ناء:
النَّوْءُ، مهموز: من أَنواء النّجوم، وذلك إذا سقط نجم بالغداة فغاب مع طُلُوع الفَجْر، وطلع في حياله نجمٌ في تلك السّاعة على رأس أربعة عشر منزلا من منازل القمر سُمِّي بذلك السُّقوط والطُّلُوع نوءاً من أنواء المَطَر والحرّ والبَرْد، وذلك من قولك: ناء ينوء.. والشّيء إذا مال
الصحاح
الجوهري · القرن ١٠مترجمالحروف: ٧٥٩المدخل: نأىنَأيْتُهُ ونَأيْتُ عنه نَأياً بمعنى، أي بعدت. وأنْأَيْتُهُ فانْتَأَى، أي أبعدته فبعُد. وتَناءَوا، أي تباعدوا. والمُنْتَأَى: الموضع البعيد. قال النابغة:
فإنَّكَ كالليل الذي هو مُـدْرِكـيوإن خِلتُ أنّ المُنْتَأى عنكَ واسعُ
والنُؤْيُ: حَفيرة حول الخباء لئلا يدخله ماء المطر، والجمع نَئيٌّ على فُعولٍ، ونِئِيٌّ تتبع الكسرة، وأنآءٌ، ثم يقدّمون الهمزة فيقولون آناءٌ على القلب مثل أبآرٍ وآبارٍ. تقول
تهذيب اللغة
الأزهري · القرن ١٠بلا ترجمةالحروف: ٥٠٬٢٥٤المدخل: نأىباب اللفيف من حرف النون
ناء ، نأى ، أنى ، آن ، وأن ، نوى ، أون ، نانا ، إن ، أين ، أيان ، الآن ، إيوان ، أوان ، نون ، وين ، ونا .
ناء : ناء ، بوزن ( ناع ) .
قال أبو زيد : يقال : نُؤْت بالحِمْل ، وأنا أَنوء به نَوءًا ، إذا نهضتَ به مُثْقَلاً .
ويقال : أَناءَنِي الحِمل ، أَي : نُؤْت به .
وناء النجمُ يَنُوء نوءًا ، إِذا سَقَط .
وفي الحديث : ( ثلاث من أَمر الجاهليّة : الطَّعن في الأَنْساب ،
مقاييس اللغة
ابن فارس · القرن ١١مترجمالحروف: ٢٬٧٢٨(باب النون والهمزة وما يثلثهما)
(نأت) النون والهمزة والتاء كلمةٌ تدلُّ على حكايةِ صوت. يقال: نَأتَ الرّجُل نَئيتاً، مثل نَهَتَ، إذا أنَّ. ورجلٌ نَآّتٌ مثل نهّات.
(نأج) النون والهمزة والجيم أصلٌ يدلُّ على صوت. ونَأَجَ إلى الله: تضَرَّع في الدعاء. ونائجاتُ الهَامِ: صوائحها. والنَّؤُوج والنّآّجة: الرِّيح تَنْئجُ([1]) في هبوبها، أي تصوِّت. قال ذو الرُّمَّة:
وصَوَّحَ البقلَ* نّآّجٌ تجيء [بِهِ] ***
المفردات في غريب القرآن
الراغب الأصفهاني · القرن ١١مترجمالحروف: ٦٣٩المدخل: نأى- يقال: نأى بجانبه. قال أبو عمرو: نأى ينأى نأيا، مثل: نعى: أعرض، وقال أبو عبيدة: تباعدا (انظر: مجاز القرآن 1/389). وقرئ: ﴿نأى بجانبه﴾ [الإسراء/83] (وهي قراءة الجميع إلا ابن ذكوان وأبا جعفر) مثل: نعى. أي: نهض به، عبارة عن التكبر كقولك: شمخ بأنفه، وازور بجانبه (وفي معناه: صد وصدف، وازور وجنف، ونبا عنه وجفاه، ونفر عنه وقلاه، وثنى عطفه، وطوى كشحه. انظر: جواهر الألفاظ ص 255).
انتأى
- افتعل منه،
أساس البلاغة
الزمخشري · القرن ١٢مترجمالحروف: ٤٨٣ن أ ي
سفر ناء ونأيت عنه ونأيته.
قال: نأتك أمامة إلا سؤالاً وإلا خيالاً يوافي خيالا وتناءوا عني وانتأوا وناءيته: باعدته.
وناءيت عنه الشر: دافعت وأنأيته عني ونأيت الدمع عن خدّي بإصبعي.
قال: إذا ما التقينا سال من عبراتنا شآبيب ننآى سيلها بالأصابع وحفروا النؤى.
قال الطرماح: وهي التي تحفر حول الخيام ولم يبق إلا النؤى والمنتأى وانتأيته: احتفرته.
قال ذو الرمة: ذكرت فاهتاج
لسان العرب
ابن منظور · القرن ١٣مترجمالحروف: ٣٬٦٠٨النَّأْيُ: البُعدُ. نَأَى يَنْأَى: بَعُدَ، بوزن نَعى يَنْعَى. ونَأَوْتُ: بَعُدْت، لغة في نأَيْتُ. والنَّأْي: المُفارقة؛ وقول الحطيئة:وهِنْدٌ أَتى من دُونِها النَّأْيُ والبُعْدُ
إِنما أَراد المُفارقةَ، ولو أَراد البُعْدَ لما جَمع بينهما. نَأَى عنه، وناء ونآه يَنْأَى نَأْياً وانْتَأَى، وأَنْأَيْتُه أَنا فانْتَأَى: أَبْعَدْتُه فبَعُد. الجوهري: أَنأَيْته ونَأَيْتُ عنه نأْياً بمعنى أَي بَعُدْت.
القاموس المحيط
الفيروزآبادي · القرن ١٥مترجمالحروف: ١٧٣* ن أ ي * * نآهُ * و * نَآى * عنه يَنْأَى بالفتح * نَأْياً * بوزن فلس أي بعُد و * أَنْآهُ فانْتَأَى * أي أبعده فبعُد و * تَنَاؤَوْا * تباعدوا و * المُنْتَأَى * الموضع البعيد
تاج العروس
الزبيدي · القرن ١٨مترجمالحروف: ٣٬٥٨٥: ( ي ( *!نَأَيْتُه و ) *!نَأَيْتُ ( عنه ) *!نَأْياً ، ( كسَعَيْتُ ) : أَي ( بَعُدْتُ ) ؛ ومنه قولهُ تعالى : ﴿أَعْرَضَ *!ونَأَى بجانِبِه﴾ ، أَي *!أَنْأَى جانِبَه عن خالِقِه مُتَغابِياً مُعْرِضاً عن عِبادَتِه ودعائِه .
وقيلَ : *!نَأَى بجانِبِه ، أَي تَباعَدَ عن القُبُول .
يقالُ للرَّجُل إذا تكَبَّر وأَعْرَضَ بوجْهِه : نَأَى بجانِبِه ، أَي نَأَى جانِبَه من وَراء أَي نَحَّاه .
قال ابنُ برِّي :
قاموس سالمون
هنري أنتوني سالمون · القرن ١٩مترجمالحروف: ٦٦٣المدخل: نءينَأَى
نَأَى A ( n. ac. نَأْي 1 )
a. [ acc. or 'An ], Was distant from; departed from.
b. Dug ( a trench ) round a tent.
أَنْءَيَ
أَنْءَيَ IV
a. [ acc. & 'An ], Removed, sent away from.
b. see I (b) .
تَنَاْءَيَ
تَنَاْءَيَ VI
a. [ 'An ], see I (a) .
b. Were far apart.
اِنْتَأَيَ
اِنْتَأَيَ VIII ,
a. see I (a) , ( b ).
نَأْي
نَأْي [ 1 ] , نِئْي [ 2 ] , نُؤْى [ 3 ] , نُؤَْى [
كتاب الله
مستخلص من الاستعمال القرآنيمترجمالحروف: ٨٬٩٨٧المدخل: نءينءي
نَأَى - يَنْأَى
نَأى - يَنْأَى + كائن + عن كائن: يتحرك مبتعداً بشكل محدود عن كائن، معرباً بذلك عن عدم القبول أو الرضى به أو بأمر منه
نَأى - يَنْأَى + كائن + بـِ شيء + عن كائن: يتحرك بشيء أو بجزء منه، مبتعداً به وبشكل محدود عن كائن ما، معرباً بذلك عن عدم القبول والرضى
واللفظ ينتمي إلى مجموعة ألفاظ " بيان الابتعاد عن مراقب بمسافة ابتعاد
الجذور المجاورةالمجاورة: ١٤ (الإجمالي: ٢٠)
- شرر
الآيات المشتركة: ٢ · Şerareden gelen bir kelimedir
- جنب
الآيات المشتركة: ٢ · Yan demektir
- مسس
الآيات المشتركة: ٢ · Ona dokundu
- عرض
الآيات المشتركة: ٢ · Ön dişler demektir
- نعم
الآيات المشتركة: ٢ · "Neam" geviş getiren çift parmaklı hayvanların ortak adıdır
- يأس
الآيات المشتركة: ١ · Hayızdan kesilen kadın demektir
- أنس
الآيات المشتركة: ٢ · Ok tan yayın iç tarafna üns, dış tarafına vahş denemektedir
- شعر
الآيات المشتركة: ١ · Şuurunda olurlar
- نهي
الآيات المشتركة: ١ · Nihayet, son demektir
- هلك
الآيات المشتركة: ١ · Helek, ot bitmeyen tuzlu çorak yerdir
- ذو
الآيات المشتركة: ١ · Sahip
- دعو
الآيات المشتركة: ١ · Deav : Dua, gel gel anlamına kalkan eller demektir
الآيات التي ورد فيها(٣)
وَإِذَا أَنْعَمْنَا عَلَى الْإِنْسَانِ أَعْرَضَ وَنَأَى بِجَانِبِهِ وَإِذَا مَسَّهُ الشَّرُّ كَانَ يَئُوسًا
Ve uzaklaştı
وَإِذَا أَنْعَمْنَا عَلَى الْإِنْسَانِ أَعْرَضَ وَنَأَى بِجَانِبِهِ وَإِذَا مَسَّهُ الشَّرُّ فَذُو دُعَاءٍ عَرِيضٍ
Ve uzaklaştı
تحليل الجذر
تعريف الجذر والخلاصة
| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | نأي |
| Yapı | Üçlü |
| Özel Durum | Hemzeli ve nâkıs (illetli) |
| Bağlamsal Yakın Kökler | بعد, عرض, جنب |
| Zıt Kök | قرب |
| Çekirdek Özet 1 | Bir şeyi veya kendini bilinçli bir mesafe koyarak geriye çekmek, çadır çevresine su akmasın diye hendek kazarak tehlikeyi uzaklaştırmak |
| Çekirdek Özet 2 | İlahi nimet ve çağrı karşısında kibirle yan çizerek, gövdesini ve yönünü haktan kasıtlı biçimde uzak tutmak |
| Çekirdek Özet 3 | Varlık düzleminde hidayet merkezinden ve sorumluluktan kasıtlı kopuş, kendi etrafına yalıtıcı bir engel koyma tavrı |
| Kritik Hata Riski | Kökü yalnızca sıradan bir mekânsal uzaklık (بعد) zannedip, içerdiği kasti yan çizme, böbürlenme ve kendini koruma zannıyla yalıtma psikolojisini gözden kaçırmak |
التحليل الثنائي
| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| نأ | İnleme, ağırlıkla nefes alıp verme, zorlanarak hareket etme veya ağırlık hissetme; nitekim نأج rüzgârın uğuldaması, نأد ağır felaket ve نأش bir şeye ağırlıkla uzanıp yakalama anlamındadır | ي | İlave edilen illet harfi, harekete süreklilik ve yönelim katarak ağır bir yük veya tavırla mesafeyi açma, kendini öteye çekip uzaklaştırma eylemini belirginleştirmiştir |
التحليل التصويري للحروف
| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| ن | Balık, yılan veya filiz | Süreklilik, esnek hareket, akışkan yönelim |
| ء | Öküz başı (hemze/elif türevi) | Güç, başlangıç noktası, öne atılma ve irade |
| ي | El ve kol | Eyleme geçme, uzanma, bir fiili bizzat tatbik etme |
| نأي | İradeli bir yönelişle elini ve bedenini merkezden öteye doğru uzatarak sürekli bir mesafe inşa etme hareketi | Güç ve irade (ء) ile yönelen öznenin, bizzat fiiliyle (ي) süreklilik arz eden bir hat boyu (ن) merkezden uzaklaşması ve araya bilinçli bir sınır/mesafe koyması hareketidir |
الاستعمال التاريخي والمبكر
| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Çadırın (hıbâ) etrafına yağmur sularının içeri girmesini engellemek amacıyla kazılan ve suyu uzaklaştıran ark veya küçük hendeğe (en-nü’y / النُّؤْي) denir; ayrıca yanağa süzülen gözyaşını parmakla itip uzaklaştırma eylemidir |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Nâbiğa ez-Zübyânî, sığınacak hiçbir uzak yerin hükümdarın kudretinden kaçıramayacağını şu meşhur beytinde ifade eder: فإنَّك كاللَّيل الذي هُوَ مَدرِكِي / وإنْ خِلتُ أنَّ المنتأى عنكَ واسعُ |
| Erken Arapça kullanım | Bir tehlikeyi veya harbi uzaklaştırma ve savunma manasında ناءيت عنه الشر kullanımı ile kibrinden ötürü yüz çeviren kimse için نأى بجانبه tabiri erken dönemde yaygın şekilde kaydedilmiştir |
المصدر Lisān al-ʿArab, Kitābü’l-ʿAyn, Maqāyīs al-Lugha.
الطبقة الاشتقاقية السامية
Sami dilleri ailesinde نأي kökü, temel olarak mesafe koyma, uzaklaşma, geri çekilme ve araya bir engel/hendek koyarak kendini yalıtma semantik alanında temsil edilir. Güney Sami ve Arapça sahasında hem fiziksel bir engelle suyu uzaklaştırma (النؤي) hem de iradi uzaklaşma (النأي) olarak korunmuştur. Kuzeybatı Sami dillerinde (İbranice ve Aramice/Süryanice) doğrudan aynı fonetik kök n-'-y biçiminde belirgin bir soydaş kelime yerine, mesafeyi açma veya çekilme hareketleri genellikle fonetik akrabası sayılabilecek n-h-h veya r-h-q gibi köklerle karşılanmakla birlikte, erken dönem Sami arka planında bu kökün bir sınırdan veya merkezden geri çekilme kök fikrini taşıdığı görülmektedir. Arapçada n-'-y kökü, hemzeli yapısıyla birlikte özellikle yönelerek uzaklaşma ve vücudun bir cenahını haktan öteye bükme şeklindeki mecazi ve ahlaki kullanımda zirveye ulaşmıştır.
درجة الثقة Güçlü
المصدر Brown-Driver-Briggs, HALOT, Lane’s Lexicon, David Cohen (Dictionnaire des racines sémitiques).
التحليل الاشتقاقي
| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | Çadır hendeği (النؤي) ve mesafeyi açmak (النأي) | Suyun içeri sızmasını önlemek için kazılan bendin işlevi, canlının kendisini bir merkezden sakınarak veya kibirle çekip uzaklaştırmasına semantik kaynaklık etmiştir | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | Geri çekilme ve mesafe koyma matrisi | Arapça dışındaki Sami kollarında sınırlı kalmış, Arapçada hemzeli kök morfolojisiyle korunmuştur | Güçlü |
| Daha geniş dilsel ilişki | Veri bulunamadı | Afro-Asyatik çerçevenin ötesinde güvenilir bir soydaş tespit edilmemiştir | Veri bulunamadı |
المصدر Maqāyīs al-Lugha, Cohen Dictionnaire des racines sémitiques.
الجذور الشقيقة (التقاليب)
| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| نأي | Anlamlı | Uzaklaşmak, mesafe koymak | Kendini veya bir nesneyi bilinçli olarak geriye ve uzağa çekmek, yan çizmek | Hedef kök; Kur'an'da geçer |
| نيأ | Anlamlı | Çiğ ve pişmemiş olmak | Et veya yiyeceğin henüz ateşte pişmeyip ham kalması hali | Hedef kökle ortak çekirdek ilişkisi zayıftır; Kur'an'da geçmez |
| أني | Anlamlı | Vakti gelmek, olgunlaşmak, gecikmek | Bir sürecin nihayetine ermesi, zamanın dolması veya ağır davranmak | Zaman mesafesini ifade eder; Kur'an'da geçer |
| أين | Anlamlı | Yorulmak, gevşemek; mekân sorusu | Gücün tükenmesi, yorgunluk; Arapçada mekân bildiren edat | Mesafe ve mekân fikriyle bağlantılıdır; Kur'an'da geçer |
| ينأ | Anlamı bulunmayan | Veri bulunamadı | Klasik sözlüklerde bu dizilişte bağımsız bir kök kaydı yoktur | Kur'an'da geçmez |
| يأن | Anlamı bulunmayan | Veri bulunamadı | Klasik sözlüklerde bu dizilişte bağımsız bir kök kaydı yoktur | Kur'an'da geçmez |
الجذور المجاورة والجذر المضاد
| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| نأي | Merkez | Uzaklaşma ve mesafe | İçinde kasıt, böbürlenme veya savunmacı bir geri çekilme barındıran uzaklaşma | Kişinin bedenini veya ilgisini merkezden öteye bükmesi |
| بعد | Komşu | Mekânsal ve zamansal uzaklık | بعد, mesafenin salt varlığını bildirirken, نأي öznenin aktif olarak yan çizip mesafeyi açma hareketini bildirir | Salt uzakta olma hali veya sonradanlık |
| عرض | Komşu | Yüz çevirme | عرض, yüzü ve dikkati başka tarafa çevirmektir; نأي ise beden ve yönelişle tamamen geri çekilmektir | İlgiyi kesmek, yan basmak |
| جنب | Komşu | Kenara çekilme, sakınma | جنب, bir şeyin yan tarafında durup temas etmemektir; نأي ise aradaki açıklığı genişletmektir | Bir şeye bitişik ama temas etmeksizin durmak |
| قرب | Zıt | Yakınlaşma, yakın olma | Aradaki mesafeyi kaldırıp merkeze bitişme veya komşu olma durumu | Her türlü mekânsal, manevi ve zamansal yakınlık |
مقابلات المعنى في لغات أخرى
| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | نأي | Uzaklaşmak, mesafe koymak | İradi ve bedeni olarak geriye çekilip yan çizmek | Kesin |
| Latince | Recedere, secedere, devitare | Geri çekilmek, ayrılmak, kaçınmak | Recedere fiziksel ve iradi geri çekilmeyi karşılar; kökün kibirle yan çizme nüansı dışarıda kalır | Güçlü |
| İngilizce | Withdraw, alienate, stand aloof | Geri çekilmek, yabancılaşmak, uzak durmak | Stand aloof tavır olarak uzak durmayı çok iyi karşılar; hendek/ark kazarak yalıtma somut kökünü içermez | Güçlü |
| Almanca | Zurückweichen, sich abwenden, distanzieren | Geri adım atmak, yüz çevirmek, mesafe koymak | Sich abwenden yan çizmeyi, distanzieren ise araya bilinçli mesafe koymayı ifade eder | Güçlü |
| Fransızca | S'éloigner, se retirer, esquiver | Uzaklaşmak, geri çekilmek, savuşturmak/yan çizmek | Esquiver fiili yan çizme ve kaçınma nüansına denk düşer | Güçlü |
المصدر Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch, Lane's Lexicon.
الوجوه والنظائر
| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| نَأَى بِجَانِبِهِ | Nimet karşısında şımararak, böbürlenip haktan yan çizmek ve uzak durmak | İnsanın refah ve selamet anındaki nankör karakterini tasvir eden bağlamlar (İsrâ 17:83, Fussilet 41:51) |
| يَنْأَوْنَ عَنْهُ | İnsanları haktan alıkoyarken kendilerini de bilinçli bir yabancılaşmayla ondan uzak tutmak | Müşriklerin Kur'an'a ve Peygamber'e karşı takındıkları çift taraflı engelleme ve uzak durma tavrı (En'âm 6:26) |
سياق الكلام والفقه والتفسير والحديث
| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | İnsan psikolojisi ve fıtratın nankörlüğü meselesi | Kulun nimet anında istisna/istiğna duygusuyla haktan uzaklaşmasının imana ve amele etkisi | Kibir, nankörlük ve ilahi vahye karşı ontolojik bir kaçınma hali |
| Fıkıh | Haktan kaçınma veya şahitlikten uzak durma hükümleri | Kök doğrudan fıkhi bir terim olmaktan ziyade, yükümlülükten ve tebliğden kaçınmanın ahlaki-hukuki zemini olarak tartışılır | Görevden ve ilahi hitaptan kasıtlı firar |
| Tefsir | نَأَى بِجَانِبِهِ terkibinin belagî tahlili | "Cenabını/yanını uzaklaştırdı" ifadesinin kibir, tekebbür ve istikbar için hakiki mi yoksa temsilî istiare mi olduğu | Bedenin omuz ve yan kısmını bükercesine haktan uzaklaşması, kibirli yüz çevirme |
| Hadis | Fitneden uzak durma veya insanlardan tecerrüt etme bağlamı | Fitne anında kişinin dinini korumak için dağ başlarına veya uzak diyarlara çekilmesi (el-münte'â) tavsiyeleri | Günahtan ve fesattan koruyucu bir mesafe ile ayrılma |
تحليل النظام الديني والعلمي والسياسي والاقتصادي
| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Hidayet ve kulluk | İstiğna ve kibir kaynaklı irtidat/kopuş | İlahi çağrı ile rabıtanın kasıtlı kesilmesi | İnsanın refaha erdiğinde kendini kendine yeterli sanıp Allah'tan uzaklaşması | Kesin |
| İlmi | Hakikati arama ve metodoloji | Dogmatik kaçınma ve epistemik yabancılaşma | Hakikat verisine karşı kendini yalıtma | Önyargılı zihnin, aleyhindeki açık delillerden bilerek uzak durması | Güçlü |
| Siyasi | Yönetim ve toplumsal sözleşme | Kamusal sorumluluktan yan çizme, tecrit | Ortak meselelerden ve adaletten kaçınma | Bireyin veya grubun sorumluluk almaktan kaçarak fildişi kulesine çekilmesi | Güçlü |
| İktisadi | Mülkiyet ve infak ahlakı | Bencillik ve tekelci geri çekilme | Zenginliğin getirdiği şımarıklıkla paylaşımı reddetme | Zenginleşen failin, toplumun alt kesimleriyle olan bağını koparıp kaynakları kendine hasretmesi | Güçlü |
التماثل في العلوم العددية والإنسانية
| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Asimptotik uzaklaşma ve itici potansiyel (repulsive field) | Bir parçacığın veya fonksiyonun, çekim merkezine yaklaştıkça artan bir itme kuvvetiyle merkezden sapıp sonsuza doğru ıraksaması hareketi | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Yabancılaşma (alienation) ve bilişsel kaçınma (cognitive avoidance) | Bireyin kendi özüne, toplumsal sorumluluklarına veya yüzleşmekten korktuğu hakikatlere karşı savunma mekanizması kurup geri çekilmesi | Güçlü |
التضييق الخاطئ وخطر الخطأ
| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Kökü yalnızca sıradan bir "uzak durmak" veya "mesafe katetmek" olarak algılayıp, kasti yan çizme ve tekebbür boyutunu ihmal etmek |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Kur'an'da نأي, nimetle şımaran insanın fıtri kırılganlığını, nankörlüğünü ve vahiy karşısında kendini tecrit ederek başkalarını da tecrit etme çabasını kuşatır |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | İlgili ayetlerdeki insanın kibri ve inkâr tavrı sadece basit bir lakaytlık sanılır; halbuki burada yapısal ve bilinçli bir hakikatten kaçınma stratejisi vardır |
خلاصة موجَّهة لفهم القرآن
| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | İnsanoğlunun bolluk ve esenlik anında takındığı sahte bağımsızlık (istiğna) psikolojisinin bedensel ve davranışsal yansımasını tek bir fiille (yan çizerek uzaklaşma) en veciz şekilde resmettiği için hayati öneme sahiptir |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | İnsanın nimet ve sıkıntı anlarındaki psikolojik zıtlıklarını ele alan fıtrat ayetlerinde ve müşriklerin tebliğe karşı örgütlü engelleme stratejilerini açıklayan ayetlerde belirleyicidir |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | İnsanın haktan sapmasının tesadüfi bir savrulma değil, nimet sarhoşluğuyla bilinçli bir beden dili ve iradi geri çekilme tercihi olduğunu göstererek ahlaki sorumluluğu pekiştirir |
التركيب النهائي والنموذج الرياضي
- Somut anlamÇadırın çevresine sel suyunu uzak tutacak koruyucu ark kazmak ve gözyaşını/nesneyi parmakla iterek geriye çekmek.
- Soyut anlamİlahi hakikat, sorumluluk ve nimet karşısında şımarıp yan çizerek araya kasıtlı bir yabancılaşma ve mesafe koymak.
- Sistematik karşılıkHidayet merkezinin çekim kuvvetine karşı benliğin geliştirdiği itici potansiyel ve iradi tecrit hali.
- LaTeX modeli
- LaTeX açıklamasıFormülde , anındaki kasti mesafeyi ve yalıtımı temsil eder. başlangıçtaki nötr konumu gösterir. nimet veya sorumluluk potansiyelini ifade ederken, bu potansiyelin artış yönünü simgeler. ise nefsin veya failin haktan kaçınma yönündeki iradi yönelim vektörüdür; bu iki büyüklüğün iç çarpımının zaman içindeki integrali, nimet arttıkça açılan kasti mesafenin büyümesini matematiksel olarak modeller.