جنب

اختصارات لوحة المفاتيح

البحث
/
ملاحظة جديدة
n
الآية السابقة / التالية
[ ]
وضع القراءة
f
وضع الشبكة
g
كون القرآن
e
إغلاق / رجوع
Esc
تخطَّ الشبكة

شبكة الجذر

شبكة الجذر: ج-ن-بالصيغ: ٢٦ · الجذور المجاورة: ٦٥ · الآيات: ٣١ · السور: ٢١؛ المحتوى نفسه مسرود في بطاقات «الصيغ» و«الجذور المجاورة» و«الآيات».سفرالْجُنُبِلمسجَانِبِجنبطورغوطاجْتَنِبُوايممبِالْجَنْبِرجسغسلبِجَانِبِجُنُبًامسح

الجذرالصيغ ٢٦الآيات ٣١السور ٢١المجاورة ٦٥

▶ افتح الشبكة (ثلاثية الأبعاد)

جنب

ج - ن - ب

جذر
  • الورود: ٣٣
  • الآيات: ٣١
  • الصيغ: ٢٦
  • المعاجم: ١٣

Yan demektir. Yan taraf demektir. Bedenin yanıdır.المزيد ›

ملاحظاتي

المعاجم(١٣)

★ معجم آق إيفلر (بالتركية)التركية

Yan demektir. Yan taraf demektir. Bedenin yanıdır.

كتاب العين

الخليل بن أحمد · القرن ٨مترجمالحروف: ٤٬٦٠٥
باب الجيم والنون والباء معهما ج ن ب، ن ج ب، ب ن ج، ن ب ج، ج ب ن مستعملات جنب: الجُنُوُ جع الجَنبِ. والجانِبُ والجَوانبُ معروفة. ورجلٌ ليِّنُ الجانِبِ والجَنبِ، أي سهل القُربِ ويَجيء الجَنب في موضع الجانِب، قال: النّاس جَنبٌ والأميرُ جَنبُ كأنَّه عدله بجميع الناس. وقوله عزَّ وجلَّ مُخبراً عن دُعاء إبراهيم إيّاه: "واجنُبني وبيتيَّ أن نعبدُ الأصنامَ"، أي نجِّني. والجَنابانِ: النّاحِيتانِ.
اقرأ المدخل كاملًا

الصحاح

الجوهري · القرن ١٠مترجمالحروف: ٢٬٨٢٢
الجَنْبُ معروفٌ. تقول: قعدت إلى جنْب فلان وإلى جانب فلان بمعنىً. والجَنْبُ: الناحية. وأنشد الأخفش: الناسُ جضنْبٌ والأميرُ جَنْبُ الصاحب بالجنب: صاحبك في السفر. وأما الجار الجُنُبُ فهو جارك من قوم آخرين. والجانب: الناحية، وكذلك الجَنَبَةُ، تقول: فلان لا يَطوُ بجَنْبَتِنا. وجانَبَه وتجانبه وتجنَّبه واجتنبه كلُّهُ بمعنى. ورجلٌ أجنبيُّ وأجنبُ وجَنَبٌ وجانب كلُّه بمعنى. وضربه فجنَبَه، أي كسر جنبه.
اقرأ المدخل كاملًا

تهذيب اللغة

الأزهري · القرن ١٠مترجمالحروف: ١٢٬٦٧٣
ج ن ب جنب ، جبن ، نجب ، نبج ، بنج : مستعملات . جنب : قال الله جلّ وعزّ : ( تَشْعُرُونَ أَن تَقُولَ نَفْسٌ ياحَسْرَتَى عَلَى مَا فَرَّطَتُ فِى جَنبِ اللَّهِ وَإِن كُنتُ لَمِنَ السَّاخِرِينَ ) ( الزمر : 56 ) . سَلمة ، عن الفرّاء : الجَنْبُ : القُرْب ، وقوله : ( ياحَسْرَتَى عَلَى مَا فَرَّطَتُ فِى جَنبِ ( . أي في قُرْبِ الله وجواره ، قال والجَنْبُ : معظمُ الشيء وأكثرُه ، ومنه قولهم : هذا قليل في
اقرأ المدخل كاملًا

مقاييس اللغة

ابن فارس · القرن ١١مترجمالحروف: ٦٬٣٢٦
(باب الجيم والنون وما يثلثهما) (جنه) الجيم والنون والهاء ليس أصلا، ولا هو عندي من كلام العرب، إلا أنّ ناساً زعموا أن الجَُنَهَ([1]) الخيزُران. وأنشدوا: في كَفه جُنَهيٌّ ريحه عَبِقٌ *** بكفِّ أَرْوَعَ في عِرْنينِهِ شَمَمُ([2])(جني) الجيم والنون والياء أصلٌ واحد، وهو أَخْذُ الثَّمَرة من شجَرها، ثم يحمل على ذلك، تقول جَنيتُ الثَّمرةَ أجْنِيها، واجْتَنَيْتُها. وثمرٌ جَنِيٌّ، أي أُخِذَ لوَقْته. ومن
اقرأ المدخل كاملًا

المفردات في غريب القرآن

الراغب الأصفهاني · القرن ١١مترجمالحروف: ٢٬٣٩٨
- أصل الجنب: الجارحة، وجمعه: جنوب، قال الله عز وجل: ﴿فتكوى بها جباههم وجنوبهم﴾ [التوبة/35]، قال تعالى: ﴿تتجافى جنوبهم عن المضاجع﴾ [السجدة/16]، وقال عز وجل: ﴿قياما وقعودا وعلى جنوبهم﴾ [آل عمران/191]. ثم يستعار من الناحية التي تليها كعادتهم في استعارة سائر الجوارح لذلك، نحو: اليمين والشمال، كقول الشاعر: *من عن يميني مرة وأمامي* *** (هذا عجز بيت، وشطره: *فلقد أراني للرماح دريئة* وهو لقطري بن
اقرأ المدخل كاملًا

أساس البلاغة

الزمخشري · القرن ١٢مترجمالحروف: ١٬٨٩٣
ج ن ب رجلٌ جُنُبٌ وقومٌ جُنُبٌ ‏"‏ وإن كنتم جنباً فاطّهّروا ‏"‏ وأجنب وتجنّب واجتنب وجار جنب وهو الذي جاورك من قوم آخرين لي من أهل الدار ولا من أهل النسب وهؤلاء قوم أجناب‏.‏ قالت الخنساء‏:‏ يا عين فيضي بدمع منك تسكابا وابكي أخاك إذا جاورت أجنابا ولا تحرمني عن جنابة أي من أجل بعد نسب وغربة ومعناه لا يصدر حرماتـك عنهـا كقولـه تعالى‏:‏ ‏"‏ وما فعلته عن أمري ‏"‏ قال علقمة‏:‏ فـلا تحرمنـي نائـلاً
اقرأ المدخل كاملًا

لسان العرب

ابن منظور · القرن ١٣بلا ترجمةالحروف: ٢١٬٢١٧
الجَنْبُ والجَنَبةُ والجانِبُ: شِقُّ الإِنْسانِ وغيره. تقول: قعَدْتُ إِلى جَنْب فلان وإِلى جانِبه، بمعنى، والجمع جُنُوبٌ وجَوانِبُ وجَنائبُ، الأَخيرة نادرة. وفي حديث أَبي هريرة، رضي اللّه عنه، في الرجل الذي أَصابَتْه الفاقةُ: فخرج إِلى البَرِّية، فدَعا، فإِذا الرَّحى تَطْحَنُ، والتَّنُّورُ مَمْلُوءٌ جُنوبَ شِواءٍ؛ هي جمع جَنْبٍ، يريد جَنْبَ الشاةِ أَي إِنه كان في التَّنُّور جُنوبٌ كثيرة لا جَنْبٌ
اقرأ المدخل كاملًا

القاموس المحيط

الفيروزآبادي · القرن ١٥مترجمالحروف: ٧٢٤
* ج ن ب * * الجَنْبُ * معروف قعد إلى جنبه وإلى * جَانبِه * بمعنى و * الجَنْبُ * و * الجانِبُ * و * الجَنَبَةُ * الناحية والصاحب * بالجَنْبِ * صاحبك في السفر والجار الجُنب جارك من قوم آخرين و * جانَبَهُ * و * تَجَانَبَهُ * و * اجْتنَبَهُ * كله بمعنى ورجل * أجنَبِيٌّ * و * أجْنَبَ * و * جُنُبٌ * و * جانِبٌ * بمعنى و * جَنَبَهُ * الشيء من باب نصر و * جنَّبَهُ * الشيء * تجنيباً * بمعنى أي نحاه عنه
اقرأ المدخل كاملًا

تاج العروس

الزبيدي · القرن ١٨مترجمالحروف: ٢١٬٠٢٩
الجنب، والجانب والجنبة محركة: شق الإنسان وغيره، وفي المصباح: جنب الإنسان: ما تحت إبطه إلى كشحه، تقول: قعدت إلى جنب فلان وجانبه، بمعنى، قال شيخنا: أصل معنى الجنب: الجارحة، ثم استعير للناحية التي تليها، كاستعارة سائر الجوارح لذلك، كاليمين والشمال، ثم نقل عن المصباح: الجانب: الناحية، ويكون بمعنى الجنب أيضا، لأنه ناحية من الشخص، قلت: فإطلاقه بمعنى خصوص الجنب مجاز، كما هو ظاهر، وكلام المصنف وابن سيده
اقرأ المدخل كاملًا

معجم لين

إدوارد لين · القرن ١٩مترجمالحروف: ٣٦٬٠٦٣
جَنَبَهُ 1 جَنَبَهُ جنب جنبه جنبة He broke his side: (S, K:) or he hit, or hurt, his side. (TA.) [The aor. of the verb in this sense is probably جَنُبَ , and the inf. n., accord. to the TK, is جَنْبٌ.] ― -b2- He led him by his side; (S, A, * Msb, K;) namely, a horse (S, A, Msb, TA) or the like, (S, A,) and a captive. (S, TA.) In this sense, its aor. is جَنُبَ , (A, Msb, TA,) and the inf. n.
اقرأ المدخل كاملًا

قاموس سالمون

هنري أنتوني سالمون · القرن ١٩مترجمالحروف: ١٬٦٣١
جَنَبَ جَنَبَ U ( n. ac. جَنْب 1 ), a. Hit in the side. b. Thrust, put, turned aside. c. Led along by his side. d. [ Fī ], Alighted amongst; settled amongst. e. Suffered from pleurisy. f. U ( n. ac. جُنُوْب 27 ), Was in the south ( wind ). جَنِبَ جَنِبَ A ( n. ac. جَنَب 4 ), a. Had the side-ache, the stitch. b. Leant sideways, was on one side. جَنَّبَ جَنَّبَ II , a. Turned aside
اقرأ المدخل كاملًا

كتاب الله

مستخلص من الاستعمال القرآنيمترجمالحروف: ٧٦٬٥٨٠
جنب جَنَبَ - يَجْنُبُ - جَنْب - جُنُوب - في جَنْب - لـِ جَنْب - بـِ الجَنْب - جُنُب - جُنُباً - عن جُنُب - جَانِب - من جَانِب - بـِ جانِب - اجْتَنَبَ - يَجْتَنِبُ - جَنَّبَ - يُجَنِّبُ ، جُنِّبُ - يُجَنَّبُ - تَجَنَّبَ - يَتَجَنَّبُ جَنَبَ - يَجْنُبُ + كائن + كائناً + شيئاً أو أمراً: أبعده ونحاه جانباً عنه: دفعه من أمام الجهة المقابلة
اقرأ المدخل كاملًا

الصيغ(٢٦)

الجذور المجاورةالمجاورة: ٦٥ (الإجمالي: ٢٣١)

الترتيب: مدى قوة اجتماع الجذرين في الآية نفسها مقارنةً بالمصادفة (نسبة الأرجحية لدنينغ). يُذكر عدد الآيات المشتركة في كل سطر. الأدوات مخفية افتراضيًا.
  1. طور

    الآيات المشتركة: ٤ · Sina’da bir dağın adıdır

  2. غوط

    الآيات المشتركة: ٢ · Çukur

  3. نأي

    الآيات المشتركة: ٢ · Ve uzaklaştı

  4. غسل

    الآيات المشتركة: ٢ · Su bitkisi

  5. لمس

    الآيات المشتركة: ٢ · Birbirinize dokundunuz

  6. قعد

    الآيات المشتركة: ٣ · Temel demektir

  7. رجس

    الآيات المشتركة: ٢ · Kir demektir

  8. صعد

    الآيات المشتركة: ٢ · Bayır, yokuş yer demektir

  9. يمم

    الآيات المشتركة: ٢ · Büyük akarsu

  10. أثم

    الآيات المشتركة: ٣ · İsm hurmadan yapılan içkidir

  11. سفر

    الآيات المشتركة: ٢ · “Sufur” süpürgedir

  12. مسح

    الآيات المشتركة: ٢ · Mesih

الآيات التي ورد فيها(٣١)

  1. وَمَا كُنْتَ بِجَانِبِ الْغَرْبِيِّ إِذْ قَضَيْنَا إِلَى مُوسَى الْأَمْرَ وَمَا كُنْتَ مِنَ الشَّاهِدِينَ

    Yan tarafta

  2. وَمَا كُنْتَ بِجَانِبِ الطُّورِ إِذْ نَادَيْنَا وَلَكِنْ رَحْمَةً مِنْ رَبِّكَ لِتُنْذِرَ قَوْمًا مَا أَتَاهُمْ مِنْ نَذِيرٍ مِنْ قَبْلِكَ لَعَلَّهُمْ يَتَذَكَّرُونَ

    Yan tarafta

تحليل الجذر

تعريف الجذر والخلاصة

AlanDeğer
Kökجنب
YapıÜçlü
Özel DurumBelirgin fark tespit edilmedi
Bağlamsal Yakın Köklerطرف, حيد, نأي
Zıt Kökقرب
Çekirdek Özet 1Canlı bedeninin böğrü, yan tarafı, kaburga bölgesi ve bir nesnenin ana merkezden ayrılan yan kenarı
Çekirdek Özet 2Merkezin veya ana gövdenin yanında durma, bir kenara çekilme, çizgiyi koruyarak sakınma ve fiziksel veya hükmî olarak uzak durma
Çekirdek Özet 3Bir varlığın merkezle olan temasını kesip yana çekilmesi, mesafe koyması veya hükmî/manevi sınır sebebiyle ana eksenden ayrılması
Kritik Hata RiskiKökü yalnızca cinsel ilişki sonrası kirlilik veya soyut bir kaçınma olarak daraltıp bedensel yan taraf, mekânsal temas ve mesafe koyma fiziğini göz ardı etmek

التحليل الثنائي

Biliteral ÇekirdekTemel AnlamEklenen UnsurOluşan Anlam Farkı
جنÖrtmek, gizlemek, ana gövdeden saklamak, sınır çekmek veya merkezden ayrışarak görünmez ya da örtülü bir sahaya geçmek; nitekim جنن gizlenme ve örtünmeyi, جنح yana yatıp eğilmeyi, جنف haktan bir tarafa sapmayı, جند korunaklı topluluğu ve جني gizli olanı devşirmeyi gösterirبب harfinin içkinlik, temas ve belirli bir mahalle bağlanma niteliği eklenmesiyle soyut örtünme veya ayrılma hareketi somut bir uzva, bedenin yan cephesine ve nesnenin yanı başındaki sınır hattına odaklanmış; hem yan yana duruş hem de bu yandan ötürü oluşan mesafe anlamı sabitlenmiştir

التحليل التصويري للحروف

BirimPiktografik İmge / HareketAnlam Açıklaması
جDeğnek, deve; taşıma, yol alma, toplamaBir doğrultuda ilerleme, yüklenme ve bir ekseni takip etme kuvveti
نFiliz, yılan, balık; süreklilik, çoğalma, canlılıkBeden hattı boyunca uzanan süreklilik, hareket esnekliği ve yönelim
بEv, çadır; iç, barınma, içinde olmaSınırları belirli bir alan, kenar duvarı ve temas noktası
جنبTaşıyıcı gövdenin uzanan sınır hattıCanlı gövdesinin ana omurgası boyunca uzanan, hem dış etkilere temas eden hem de merkeze siper olan yan cephenin, böğrün ve bu cephe boyunca alınan mesafenin somutlaşması

الاستعمال التاريخي والمبكر

AlanVeri
İlk fiziksel anlamİnsanın ve hayvanın böğrü, kaburga hizasındaki yan tarafı; deveyi veya atı yedeğe alıp kendi yanından yürütmek; devenin susuzluktan ciğerinin kaburgasına yapışması durumu
Cahiliye şiiri kullanımıAlkame b. Abede bir beytinde yabancılık ve mesafe bildiren türevi şu şekilde kullanmıştır: فلا تَحْرِمَنّي نائلاً عن جَنابةٍ / فإني امرؤٌ وَسْطَ القِبابِ غريبُ (Benden uzaklık ve yabancılık sebebiyle ihsanını esirgeme; zira ben bu çadırların arasında bir yabancıyım)
Erken Arapça kullanımİbnü'l-A'râbî'nin aktardığı erken Arapça kullanımda açlıktan iki yanı çökmüş ve yana doğru bükülerek yürüyen kişi için رَبا الجُوعُ في أَوْنَيْهِ، حتَّى كأَنـَّه / جَنِيبٌ به، إِنَّ الجَنِيبَ جَنِيبُ beyti şahit getirilmiş; ayrıca savaşa giderken atın yorulmaması için yanında yedekte götürülmesine de aynı kökten türeyen isimler verilmiştir

المصدر Lisān al-ʿArab, Maqāyīs al-Lugha, Kitābü’l-ʿAyn, Asās al-Balāgha.

الطبقة الاشتقاقية السامية

Arapça جنب kökü, Sami dillerinde genel olarak yan taraf, kenar, kaburga, kanat ve bu fiziksel konuma bağlı olarak gelişen uzaklaşma, kenara çekilme veya yabancılaşma semantik alanıyla örtüşür. İbranicede aynı kök ailesiyle eşleşen doğrudan bir fiil kökü sınırlı olmakla birlikte, yan tarafı ve kaburgayı niteleyen terimlerle anlam akrabalığı bulunur. İlgili batı Sami dillerinde ve özellikle Süryanicede yan, yön veya eğilme bildiren formlar görülür. Kökün Afro-Asyatik katmandaki çekirdeği gövdenin ana ekseninden sapan, koruyucu bir sınır oluşturan ve dışarıyla temas eden lateral (yan) yüzeydir. Arapça bu somut bedensel uzvu hem fiziksel bir bitişiklik (arkadaş, yoldaş) hem de ana kabile dairesinin dışında kalma (yabancı, cünüp, ictinab) ikiliğinde en zengin morfolojik türetimlerle korumuştur.

درجة الثقة Güçlü

المصدر Brown-Driver-Briggs, Payne Smith, HALOT, Lane's Lexicon.

التحليل الاشتقاقي

KatmanVeriAçıklamaGüven
İç Arapça etimolojik yönجانب, جنبة, جنابةBedenin yanından türeyerek yön, kenar, yabancılık, uzak durma ve ritüel arınma gerektiren hâl anlamlarına genişlemiştirKesin
Sami dilleriyle etimolojik ilişkiSüryanice ve İbranice yan, yön ve kaburga eksenli köklerAna omurgadan ayrılan yan kenar ve bu kenara bağlı mesafe algısı ortak semantik eksendirGüçlü
Daha geniş dilsel ilişkiAfro-Asyatik yan cephe ve kanat göstergeleriBeden morfolojisinden yön ve sınır kavramı türetme mekanizmasıMuhtemel

المصدر Maqāyīs al-Lugha, Brown-Driver-Briggs, David Cohen.

الجذور الشقيقة (التقاليب)

KombinasyonDurumTemel AnlamAnlam DetayıNot
جنبAnlamlıYan taraf, böğür, kenar, uzaklaşmakHedef köktür; bedenin yanı, kenara çekilme, sakınma ve yabancılık bildirirKur'an'da geçer
جبنAnlamlıKorkaklık, pıhtılaşma, peynirİradesi gevşeyip geri çekilmek veya sütün pıhtılaşıp katılaşması; içe çekilme ile zayıf bağ taşırKur'an'da geçmez
نجبAnlamlıSoyluluk, ağaç kabuğunu soymakBir şeyin özünün ve kabuğunun açığa çıkması, cömert ve asil olmakKur'an'da geçmez
نبجAnlamlıŞişmek, kabarmak, ses çıkarmakDerinin veya ekmeğin kabarması, tümsek oluşturmasıKur'an'da geçmez
بجنAnlamı bulunmayanVeri bulunamadıVeri bulunamadıKur'an'da geçmez
بنجAnlamlıKök, asıl, uyuşturucu otBir bitkinin aslı veya bedeni uyuşturan nebat; Arapçaya Farsçadan geçmiş kabul edilirKur'an'da geçmez

الجذور المجاورة والجذر المضاد

Kökİlişki TürüAnlam AlanıKarşılaştırmalı NüansAnlam Detayı
جنبMerkezYan, kenar, mesafe koyarak sakınmaHem yan yana olmayı hem de yana çekilip mesafe koymayı aynı anda barındıran gövde kenarıBedenin yanından hareketle yön, sınır ve çekilme bildirir
طرفKomşuUç, kenar, sınır noktasıجنب gövdenin bütün bir yan hattını ifade ederken, طرف nesnenin nihai ucunu ve sınır noktasını belirtirNesnenin son bulduğu uç kısım
حيدKomşuYoldan sapma, yan çizmeجنب bilinçli ve koruyucu bir mesafe koyma iken, حيد doğrudan rotadan sapıp yan çizmektirDoğrultuyu aniden terk edip eğrilmek
نأيKomşuMutlak uzaklaşma, araya mesafe koymaجنب yan tarafa çekilerek kendini sakınmayı anlatırken, نأي mutlak anlamda arayı açıp uzaklaşmayı bildirirMekânsal ve zihinsel olarak büsbütün ırak olmak
قربZıtYaklaşma, bitişme, yakın olmaجنب kökünün uzaklaşma ve yana çekilme boyutunun tam aksine merkeze doğru ilerleyip mesafeyi sıfırlamaktırVarlıklar arasındaki mesafenin kapanması

مقابلات المعنى في لغات أخرى

DilKelime / KelimelerKısa AnlamDetayGüven
ArapçaجنبBedenin yanı, yön, mesafe koymakBedenin yanını, yanındaki nesneyi ve kenara çekilmeyi kuşatırKesin
LatinceLatus, secedere, abstinereYan taraf, kenara çekilmek, sakınmakLatus fiziksel yan tarafı verirken, abstinere sakınma boyutunu karşılarGüçlü
İngilizceFlank, side, avoid, abstainBöğür, yan, sakınmak, uzak durmakSide fiziksel konumu, avoid ve abstain ise ictinab eylemini karşılar fakat tek kelime bu iki yönü birleştirmezGüçlü
AlmancaSeite, Flanke, meiden, fernhaltenYan, böğür, kaçınmak, uzak durmakSeite ve meiden kelimeleri kökün mekânsal ve ahlaki veçhelerini ayrı ayrı taşırGüçlü
FransızcaFlanc, côté, éviter, s'abstenirYan taraf, kaçınmak, kendini sakınmakCôté yön ve kenarı, éviter ise yan çizip sakınmayı ifade ederGüçlü

المصدر Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch, Lane's Lexicon.

الوجوه والنظائر

Form / KullanımAnlam YüzüAyet Tipi / Bağlam
جنوبBedenin yan tarafı, böğürİbadet esnasında veya yatakta yatarken bedenin yanları; Âl-i İmrân 3:191, Secde 32:16, Tevbe 9:35
جانبMekânsal yön, dağın veya vadinin yamacı/kenarıTûr dağının kutlu yanı, vadinin sağ yamacı, denizin kıyısı; Meryem 19:52, Kasas 28:29, İsrâ 17:68
اجتنب / تجنبBilinçli olarak kenara çekilmek, haramdan uzak durmakTâğuttan, büyük günahlardan, yalan sözden ve zandan sakınma emri; Nahl 16:36, Hac 22:30, Hucurât 49:12
جنبRitüel boy abdesti gerektiren cünüplük hâliNamaza yaklaşmama ve gusül alma bağlamında hükmî uzaklık; Nisâ 4:43, Mâide 5:6
الجار الجنبSoy veya mekân bakımından uzak komşuHakları gözetilmesi emredilen yabancı veya evi uzaktaki komşu; Nisâ 4:36
الصاحب بالجنبYanı başındaki yoldaş, yakın arkadaşİnsanın sürekli yanında bulunan refiki, eşi veya yol arkadaşı; Nisâ 4:36
جنب اللهAllah'ın yanı, O'nun emri, sınırı ve hakkıAhirette kulun ilahi emir ve sınırlara karşı gösterdiği kusuru itirafı; Zümer 39:56
ثنى عطفه / نأى بجانبهKibirle yanını dönüp uzaklaşmakNimete erdiğinde veya hidayet çağrısı yapıldığında gururla sırt çevirmek; İsrâ 17:83, Fussilet 41:51

سياق الكلام والفقه والتفسير والحديث

DisiplinKullanım AlanıTartışma NoktasıAnlam Yoğunlaşması
Kelamİlahi sıfatlar ve insan sorumluluğuZümer 39:56'da geçen جنب الله tabirinin tevili; cisim isnat edilemeyeceği için Allah'ın emri, itaati veya hakkı olarak anlaşılmasıSomut bedensel uzuv anlamından tenzih eksenli mecaza geçiş
FıkıhTaharet ve ibadet hükümleriجنابة hâlindeki kimsenin mescide girmesi, Kur'an'a dokunması ve guslün farziyetiCinsel temas veya meni inzalinden doğan ve ibadete yaklaşmayı engelleyen hükmî mesafe
TefsirAhlaki sakınma ve komşuluk hukukuاجتناب emrinin haram kılma kesinliği ve الجار الجنب ifadesinde yakın-uzak komşu sınırının belirlenmesiHarama yaklaşmama çizgisi ve yakınlık-uzaklık ilişkilerinin tespiti
HadisAhlaki inziva, yarış kuralları ve sosyal mesafeRihan yarışında atı yedeğe alma yasağı (جنب) ve fitne anında cemiyetten kenara çekilme tavsiyesi (جنبة)Fiziksel birliktelikten kenara çekilme veya yarışta hileli destekten sakınma

تحليل النظام الديني والعلمي والسياسي والاقتصادي

SistemBağlamKarşılıkİşlevAçıklamaGüven
DiniHaram-helal hududu ve ibadet temizliğiاجتناب ve طهارةSınır ihlalini önleme ve ibadete mesafe koyan engeli gidermeKötülüğün sahasından yana çekilerek arınmak ve kutsal alana yanaşma ehliyetini korumakKesin
İlmiMetodolojik tarafsızlık ve şüpheyi dışlamaجانبيةÖn yargılardan ve zandan kenara çekilmeAraştırmacının doğrulanmamış hipotezleri ve sübjektif yargıları inceleme alanının kenarına koymasıGüçlü
SiyasiBloklaşma, tarafsızlık ve marjinalleşmeحيادÇatışan eksenlerin yanına çekilme, bağımsız hat kurmaTopluluğun fitne veya haksız savaş ortamında taraflardan uzak durarak güvenli hatta kalmasıGüçlü
İktisadiRiskli işlemlerden kaçınma ve haksız kazanç sınırıاحترازHileli, faizli ve spekülatif alanın dışına çıkmaÜretim ve mübadelede meşru olmayan araçlara yaklaşmayıp güvenli ekonomik kenarda durmaGüçlü

التماثل في العلوم العددية والإنسانية

Alanİzomorfik KarşılıkAçıklamaGüven
Sayısal bilimlerKartezyen koordinatlarda lateral eksen veya vektörel sapmaBir cismin ana hareket doğrultusuna dik veya paralel olarak yan hatta kayması; sistemin ana merkezinden y veya z eksenine doğru oluşturulan yan mesafeGüçlü
Beşeri bilimlerSosyolojik mesafe ve tecrit mekanizmasıBireyin veya grubun norm dışı unsurlarla etkileşimi keserek yan hatta çekilmesi; yabancılaşma ve sosyal marjinallik süreçleriGüçlü

التضييق الخاطئ وخطر الخطأ

AlanAçıklama
Modern daraltma riskiKökü fıkıhtaki gusül gerektiren جنابة terimine veya zihinsel bir kaçınma hissine hapsedip bedensel, yönsel ve mekânsal zeminini kaybetmek
Kur'an içi daha geniş anlamKök Kur'an'da yatakta dönülen böğürden vadinin yamacına, yanı başındaki yoldaştan uzaktaki komşuya, kibirle yanını dönen insandan bâtıldan yana çekilme tavrına kadar bütüncül bir konum ve mesafe dinamiğidir
Yanlış anlamanın doğuracağı hataاجتنبوا emirlerini basit bir yapmama eylemi sanmak; oysa ictinab o fiilin bulunduğu iklimden, zemininden ve çevresinden bedenen ve mekânen yan tarafa çekilip güvenli mesafe bırakmayı gerektirir

خلاصة موجَّهة لفهم القرآن

SoruCevap
Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir?Kur'an'ın mekân, beden, yön ve ahlaki eylemleri nasıl aynı somut kök üzerinden kurguladığını; haramdan sakınmanın sadece kalbi değil mekânsal ve mesafeli bir tavır olduğunu gösterir
Hangi ayet gruplarında belirleyicidir?Tâğuttan, büyük günahlardan ve fuhuştan sakınmayı emreden ahlaki-hukuki ayetlerde; teheccüd ve ibadeti tasvir eden ayetlerde ve kibir psikolojisini anlatan sahnelerde belirleyicidir
Hangi yanlış anlamaları düzeltir?Günahın sınırında durup sadece fiili işlememenin yeterli olduğu zannını düzeltir; kökün özü gereği haramın cereyan ettiği sahadan bizzat yana çekilip mesafe koymanın zorunluluğunu ortaya koyar

التركيب النهائي والنموذج الرياضي

  • Somut anlamCanlı gövdesinin iki yanında uzanan böğür, kaburga hizası, bir nesnenin ana merkezinden ayrılan yan kenarı ve bu kenara bitişik ya da bu kenardan ötürü uzakta duran şey.
  • Soyut anlamBir etki, tehlike veya hüküm karşısında ana temas hattını terk ederek yan tarafa çekilme, bilinçli mesafe bırakma, yabancılaşma veya yanındakiyle bağ kurma hali.
  • Sistematik karşılıkSistemin merkez çekirdeği ile çevre unsurları arasındaki lateral koordinatın belirlenmesi; temas halindeki yakınlık (الصاحب بالجنب) ile sınır dışına çıkaran uzaklığın (اجتناب) aynı yan çizgi üzerinde dengelenmesi.
  • LaTeX modeliM(x,y)=δ(x,y)⋅u⃗⊥
  • LaTeX açıklamasıModelde x özneyi, y nesne veya eylemi temsil eder. u⃗⊥ ana hareket eksenine dik olan yan (lateral) yönelim vektörüdür. δ(x,y) katsayısı ise konum ilişkisini belirler; pozitif ve bitişik olduğunda yan yana duruşu ve refakati, negatif veya artan mesafe durumunda ise ictinab eylemini ve kenara çekilerek araya mesafe koymayı simgeler.

المصدر Kitābü’l-ʿAyn, Maqāyīs al-Lugha, Lisān al-ʿArab, el-Müfredât.

النسخة النصية (لأدوات الذكاء الاصطناعي)فهرس الجذور حسب الحروف: ج