جنب
ج - ن - ب
جذر- الورود: ٣٣
- الآيات: ٣١
- الصيغ: ٢٦
- المعاجم: ١٣
Yan demektir. Yan taraf demektir. Bedenin yanıdır.المزيد ›
ملاحظاتي
المعاجم(١٣)
★ معجم آق إيفلر (بالتركية)التركية
Yan demektir. Yan taraf demektir. Bedenin yanıdır.
كتاب العين
الخليل بن أحمد · القرن ٨مترجمالحروف: ٤٬٦٠٥باب الجيم والنون والباء معهما
ج ن ب، ن ج ب، ب ن ج، ن ب ج، ج ب ن مستعملات
جنب:
الجُنُوُ جع الجَنبِ.
والجانِبُ والجَوانبُ معروفة.
ورجلٌ ليِّنُ الجانِبِ والجَنبِ، أي سهل القُربِ ويَجيء الجَنب في موضع الجانِب، قال:
النّاس جَنبٌ والأميرُ جَنبُ
كأنَّه عدله بجميع الناس.
وقوله عزَّ وجلَّ مُخبراً عن دُعاء إبراهيم إيّاه: "واجنُبني وبيتيَّ أن نعبدُ الأصنامَ"، أي نجِّني.
والجَنابانِ: النّاحِيتانِ.
الصحاح
الجوهري · القرن ١٠مترجمالحروف: ٢٬٨٢٢الجَنْبُ معروفٌ. تقول: قعدت إلى جنْب فلان وإلى جانب فلان بمعنىً. والجَنْبُ: الناحية. وأنشد الأخفش:
الناسُ جضنْبٌ والأميرُ جَنْبُ
الصاحب بالجنب: صاحبك في السفر. وأما الجار الجُنُبُ فهو جارك من قوم آخرين. والجانب: الناحية، وكذلك الجَنَبَةُ، تقول: فلان لا يَطوُ بجَنْبَتِنا. وجانَبَه وتجانبه وتجنَّبه واجتنبه كلُّهُ بمعنى. ورجلٌ أجنبيُّ وأجنبُ وجَنَبٌ وجانب كلُّه بمعنى. وضربه فجنَبَه، أي كسر جنبه.
تهذيب اللغة
الأزهري · القرن ١٠مترجمالحروف: ١٢٬٦٧٣ج ن ب
جنب ، جبن ، نجب ، نبج ، بنج : مستعملات .
جنب : قال الله جلّ وعزّ : ( تَشْعُرُونَ أَن تَقُولَ نَفْسٌ ياحَسْرَتَى عَلَى مَا فَرَّطَتُ فِى جَنبِ اللَّهِ وَإِن كُنتُ لَمِنَ السَّاخِرِينَ ) ( الزمر : 56 ) .
سَلمة ، عن الفرّاء : الجَنْبُ : القُرْب ، وقوله : ( ياحَسْرَتَى عَلَى مَا فَرَّطَتُ فِى جَنبِ ( . أي
في قُرْبِ الله وجواره ، قال والجَنْبُ : معظمُ الشيء وأكثرُه ، ومنه قولهم : هذا قليل في
مقاييس اللغة
ابن فارس · القرن ١١مترجمالحروف: ٦٬٣٢٦(باب الجيم والنون وما يثلثهما)
(جنه) الجيم والنون والهاء ليس أصلا، ولا هو عندي من كلام العرب، إلا أنّ ناساً زعموا أن الجَُنَهَ([1]) الخيزُران. وأنشدوا:
في كَفه جُنَهيٌّ ريحه عَبِقٌ *** بكفِّ أَرْوَعَ في عِرْنينِهِ شَمَمُ([2])(جني) الجيم والنون والياء أصلٌ واحد، وهو أَخْذُ الثَّمَرة من شجَرها، ثم يحمل على ذلك، تقول جَنيتُ الثَّمرةَ أجْنِيها، واجْتَنَيْتُها. وثمرٌ جَنِيٌّ، أي أُخِذَ لوَقْته. ومن
المفردات في غريب القرآن
الراغب الأصفهاني · القرن ١١مترجمالحروف: ٢٬٣٩٨- أصل الجنب: الجارحة، وجمعه: جنوب، قال الله عز وجل: ﴿فتكوى بها جباههم وجنوبهم﴾ [التوبة/35]، قال تعالى: ﴿تتجافى جنوبهم عن المضاجع﴾ [السجدة/16]، وقال عز وجل: ﴿قياما وقعودا وعلى جنوبهم﴾ [آل عمران/191].
ثم يستعار من الناحية التي تليها كعادتهم في استعارة سائر الجوارح لذلك، نحو: اليمين والشمال، كقول الشاعر:
*من عن يميني مرة وأمامي*
*** (هذا عجز بيت، وشطره:
*فلقد أراني للرماح دريئة*
وهو لقطري بن
أساس البلاغة
الزمخشري · القرن ١٢مترجمالحروف: ١٬٨٩٣ج ن ب
رجلٌ جُنُبٌ وقومٌ جُنُبٌ " وإن كنتم جنباً فاطّهّروا " وأجنب وتجنّب واجتنب وجار جنب وهو الذي جاورك من قوم آخرين لي من أهل الدار ولا من أهل النسب وهؤلاء قوم أجناب.
قالت الخنساء: يا عين فيضي بدمع منك تسكابا وابكي أخاك إذا جاورت أجنابا ولا تحرمني عن جنابة أي من أجل بعد نسب وغربة ومعناه لا يصدر حرماتـك عنهـا كقولـه تعالى: " وما فعلته عن أمري " قال علقمة: فـلا تحرمنـي نائـلاً
لسان العرب
ابن منظور · القرن ١٣بلا ترجمةالحروف: ٢١٬٢١٧الجَنْبُ والجَنَبةُ والجانِبُ: شِقُّ الإِنْسانِ وغيره. تقول: قعَدْتُ إِلى جَنْب فلان وإِلى جانِبه، بمعنى، والجمع جُنُوبٌ وجَوانِبُ وجَنائبُ، الأَخيرة نادرة. وفي حديث أَبي هريرة، رضي اللّه عنه، في الرجل الذي أَصابَتْه الفاقةُ: فخرج إِلى البَرِّية، فدَعا، فإِذا الرَّحى تَطْحَنُ، والتَّنُّورُ مَمْلُوءٌ جُنوبَ شِواءٍ؛ هي جمع جَنْبٍ، يريد جَنْبَ الشاةِ أَي إِنه كان في التَّنُّور جُنوبٌ كثيرة لا جَنْبٌ
القاموس المحيط
الفيروزآبادي · القرن ١٥مترجمالحروف: ٧٢٤* ج ن ب * * الجَنْبُ * معروف قعد إلى جنبه وإلى * جَانبِه * بمعنى و * الجَنْبُ * و * الجانِبُ * و * الجَنَبَةُ * الناحية والصاحب * بالجَنْبِ * صاحبك في السفر والجار الجُنب جارك من قوم آخرين و * جانَبَهُ * و * تَجَانَبَهُ * و * اجْتنَبَهُ * كله بمعنى ورجل * أجنَبِيٌّ * و * أجْنَبَ * و * جُنُبٌ * و * جانِبٌ * بمعنى و * جَنَبَهُ * الشيء من باب نصر و * جنَّبَهُ * الشيء * تجنيباً * بمعنى أي نحاه عنه
تاج العروس
الزبيدي · القرن ١٨مترجمالحروف: ٢١٬٠٢٩الجنب، والجانب والجنبة محركة: شق الإنسان وغيره، وفي المصباح: جنب الإنسان: ما تحت إبطه إلى كشحه، تقول: قعدت إلى جنب فلان وجانبه، بمعنى، قال شيخنا: أصل معنى الجنب: الجارحة، ثم استعير للناحية التي تليها، كاستعارة سائر الجوارح لذلك، كاليمين والشمال، ثم نقل عن المصباح: الجانب: الناحية، ويكون بمعنى الجنب أيضا، لأنه ناحية من الشخص، قلت: فإطلاقه بمعنى خصوص الجنب مجاز، كما هو ظاهر، وكلام المصنف وابن سيده
معجم لين
إدوارد لين · القرن ١٩مترجمالحروف: ٣٦٬٠٦٣جَنَبَهُ
1 جَنَبَهُ جنب جنبه جنبة He broke his side: (S, K:) or he hit, or hurt, his side. (TA.) [The aor. of the verb in this sense is probably جَنُبَ , and the inf. n., accord. to the TK, is جَنْبٌ.] ― -b2- He led him by his side; (S, A, * Msb, K;) namely, a horse (S, A, Msb, TA) or the like, (S, A,) and a captive. (S, TA.) In this sense, its aor. is جَنُبَ , (A, Msb, TA,) and the inf. n.
قاموس سالمون
هنري أنتوني سالمون · القرن ١٩مترجمالحروف: ١٬٦٣١جَنَبَ
جَنَبَ U ( n. ac. جَنْب 1 ),
a. Hit in the side.
b. Thrust, put, turned aside.
c. Led along by his side.
d. [ Fī ], Alighted amongst; settled amongst.
e. Suffered from pleurisy.
f. U ( n. ac. جُنُوْب 27 ), Was in the south ( wind ).
جَنِبَ
جَنِبَ A ( n. ac. جَنَب 4 ),
a. Had the side-ache, the stitch.
b. Leant sideways, was on one side.
جَنَّبَ
جَنَّبَ II ,
a. Turned aside
كتاب الله
مستخلص من الاستعمال القرآنيمترجمالحروف: ٧٦٬٥٨٠جنب
جَنَبَ - يَجْنُبُ - جَنْب - جُنُوب - في جَنْب - لـِ جَنْب - بـِ الجَنْب - جُنُب - جُنُباً - عن جُنُب - جَانِب - من جَانِب - بـِ جانِب - اجْتَنَبَ - يَجْتَنِبُ - جَنَّبَ - يُجَنِّبُ ، جُنِّبُ - يُجَنَّبُ - تَجَنَّبَ - يَتَجَنَّبُ
جَنَبَ - يَجْنُبُ + كائن + كائناً + شيئاً أو أمراً: أبعده ونحاه جانباً عنه: دفعه من أمام الجهة المقابلة
الصيغ(٢٦)
- بِجَانِبِYan tarafta(بِفَاعِلِ)×٢
- بِجَانِبِهِOnun yanıyla(بِفَاعِلِهِ)×٢
- جَانِبَYan taraf(فَاعِلَ)×٢
- جَانِبِYan taraf(فَاعِلِ)×٢
- جُنُبًاCünüp(فُعُلًا)×٢
- وَاجْتَنِبُواVe kaçının(وَافْتَعِلُوا)×٢
- يَجْتَنِبُونَKaçınırlar(يَفْتَعِلُونَ)×٢
- اجْتَنَبُواKaçındılar(افْتَعَلُوا)×١
- اجْتَنِبُواKaçının(افْتَعِلُوا)×١
- الْجُنُبِYabancı(الْفُعُلِ)×١
الجذور المجاورةالمجاورة: ٦٥ (الإجمالي: ٢٣١)
- طور
الآيات المشتركة: ٤ · Sina’da bir dağın adıdır
- غوط
الآيات المشتركة: ٢ · Çukur
- نأي
الآيات المشتركة: ٢ · Ve uzaklaştı
- غسل
الآيات المشتركة: ٢ · Su bitkisi
- لمس
الآيات المشتركة: ٢ · Birbirinize dokundunuz
- قعد
الآيات المشتركة: ٣ · Temel demektir
- رجس
الآيات المشتركة: ٢ · Kir demektir
- صعد
الآيات المشتركة: ٢ · Bayır, yokuş yer demektir
- يمم
الآيات المشتركة: ٢ · Büyük akarsu
- أثم
الآيات المشتركة: ٣ · İsm hurmadan yapılan içkidir
- سفر
الآيات المشتركة: ٢ · “Sufur” süpürgedir
- مسح
الآيات المشتركة: ٢ · Mesih
الآيات التي ورد فيها(٣١)
وَمَا كُنْتَ بِجَانِبِ الْغَرْبِيِّ إِذْ قَضَيْنَا إِلَى مُوسَى الْأَمْرَ وَمَا كُنْتَ مِنَ الشَّاهِدِينَ
Yan tarafta
وَمَا كُنْتَ بِجَانِبِ الطُّورِ إِذْ نَادَيْنَا وَلَكِنْ رَحْمَةً مِنْ رَبِّكَ لِتُنْذِرَ قَوْمًا مَا أَتَاهُمْ مِنْ نَذِيرٍ مِنْ قَبْلِكَ لَعَلَّهُمْ يَتَذَكَّرُونَ
Yan tarafta
تحليل الجذر
تعريف الجذر والخلاصة
| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | جنب |
| Yapı | Üçlü |
| Özel Durum | Belirgin fark tespit edilmedi |
| Bağlamsal Yakın Kökler | طرف, حيد, نأي |
| Zıt Kök | قرب |
| Çekirdek Özet 1 | Canlı bedeninin böğrü, yan tarafı, kaburga bölgesi ve bir nesnenin ana merkezden ayrılan yan kenarı |
| Çekirdek Özet 2 | Merkezin veya ana gövdenin yanında durma, bir kenara çekilme, çizgiyi koruyarak sakınma ve fiziksel veya hükmî olarak uzak durma |
| Çekirdek Özet 3 | Bir varlığın merkezle olan temasını kesip yana çekilmesi, mesafe koyması veya hükmî/manevi sınır sebebiyle ana eksenden ayrılması |
| Kritik Hata Riski | Kökü yalnızca cinsel ilişki sonrası kirlilik veya soyut bir kaçınma olarak daraltıp bedensel yan taraf, mekânsal temas ve mesafe koyma fiziğini göz ardı etmek |
التحليل الثنائي
| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| جن | Örtmek, gizlemek, ana gövdeden saklamak, sınır çekmek veya merkezden ayrışarak görünmez ya da örtülü bir sahaya geçmek; nitekim جنن gizlenme ve örtünmeyi, جنح yana yatıp eğilmeyi, جنف haktan bir tarafa sapmayı, جند korunaklı topluluğu ve جني gizli olanı devşirmeyi gösterir | ب | ب harfinin içkinlik, temas ve belirli bir mahalle bağlanma niteliği eklenmesiyle soyut örtünme veya ayrılma hareketi somut bir uzva, bedenin yan cephesine ve nesnenin yanı başındaki sınır hattına odaklanmış; hem yan yana duruş hem de bu yandan ötürü oluşan mesafe anlamı sabitlenmiştir |
التحليل التصويري للحروف
| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| ج | Değnek, deve; taşıma, yol alma, toplama | Bir doğrultuda ilerleme, yüklenme ve bir ekseni takip etme kuvveti |
| ن | Filiz, yılan, balık; süreklilik, çoğalma, canlılık | Beden hattı boyunca uzanan süreklilik, hareket esnekliği ve yönelim |
| ب | Ev, çadır; iç, barınma, içinde olma | Sınırları belirli bir alan, kenar duvarı ve temas noktası |
| جنب | Taşıyıcı gövdenin uzanan sınır hattı | Canlı gövdesinin ana omurgası boyunca uzanan, hem dış etkilere temas eden hem de merkeze siper olan yan cephenin, böğrün ve bu cephe boyunca alınan mesafenin somutlaşması |
الاستعمال التاريخي والمبكر
| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | İnsanın ve hayvanın böğrü, kaburga hizasındaki yan tarafı; deveyi veya atı yedeğe alıp kendi yanından yürütmek; devenin susuzluktan ciğerinin kaburgasına yapışması durumu |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Alkame b. Abede bir beytinde yabancılık ve mesafe bildiren türevi şu şekilde kullanmıştır: فلا تَحْرِمَنّي نائلاً عن جَنابةٍ / فإني امرؤٌ وَسْطَ القِبابِ غريبُ (Benden uzaklık ve yabancılık sebebiyle ihsanını esirgeme; zira ben bu çadırların arasında bir yabancıyım) |
| Erken Arapça kullanım | İbnü'l-A'râbî'nin aktardığı erken Arapça kullanımda açlıktan iki yanı çökmüş ve yana doğru bükülerek yürüyen kişi için رَبا الجُوعُ في أَوْنَيْهِ، حتَّى كأَنـَّه / جَنِيبٌ به، إِنَّ الجَنِيبَ جَنِيبُ beyti şahit getirilmiş; ayrıca savaşa giderken atın yorulmaması için yanında yedekte götürülmesine de aynı kökten türeyen isimler verilmiştir |
المصدر Lisān al-ʿArab, Maqāyīs al-Lugha, Kitābü’l-ʿAyn, Asās al-Balāgha.
الطبقة الاشتقاقية السامية
Arapça جنب kökü, Sami dillerinde genel olarak yan taraf, kenar, kaburga, kanat ve bu fiziksel konuma bağlı olarak gelişen uzaklaşma, kenara çekilme veya yabancılaşma semantik alanıyla örtüşür. İbranicede aynı kök ailesiyle eşleşen doğrudan bir fiil kökü sınırlı olmakla birlikte, yan tarafı ve kaburgayı niteleyen terimlerle anlam akrabalığı bulunur. İlgili batı Sami dillerinde ve özellikle Süryanicede yan, yön veya eğilme bildiren formlar görülür. Kökün Afro-Asyatik katmandaki çekirdeği gövdenin ana ekseninden sapan, koruyucu bir sınır oluşturan ve dışarıyla temas eden lateral (yan) yüzeydir. Arapça bu somut bedensel uzvu hem fiziksel bir bitişiklik (arkadaş, yoldaş) hem de ana kabile dairesinin dışında kalma (yabancı, cünüp, ictinab) ikiliğinde en zengin morfolojik türetimlerle korumuştur.
درجة الثقة Güçlü
المصدر Brown-Driver-Briggs, Payne Smith, HALOT, Lane's Lexicon.
التحليل الاشتقاقي
| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | جانب, جنبة, جنابة | Bedenin yanından türeyerek yön, kenar, yabancılık, uzak durma ve ritüel arınma gerektiren hâl anlamlarına genişlemiştir | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | Süryanice ve İbranice yan, yön ve kaburga eksenli kökler | Ana omurgadan ayrılan yan kenar ve bu kenara bağlı mesafe algısı ortak semantik eksendir | Güçlü |
| Daha geniş dilsel ilişki | Afro-Asyatik yan cephe ve kanat göstergeleri | Beden morfolojisinden yön ve sınır kavramı türetme mekanizması | Muhtemel |
المصدر Maqāyīs al-Lugha, Brown-Driver-Briggs, David Cohen.
الجذور الشقيقة (التقاليب)
| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| جنب | Anlamlı | Yan taraf, böğür, kenar, uzaklaşmak | Hedef köktür; bedenin yanı, kenara çekilme, sakınma ve yabancılık bildirir | Kur'an'da geçer |
| جبن | Anlamlı | Korkaklık, pıhtılaşma, peynir | İradesi gevşeyip geri çekilmek veya sütün pıhtılaşıp katılaşması; içe çekilme ile zayıf bağ taşır | Kur'an'da geçmez |
| نجب | Anlamlı | Soyluluk, ağaç kabuğunu soymak | Bir şeyin özünün ve kabuğunun açığa çıkması, cömert ve asil olmak | Kur'an'da geçmez |
| نبج | Anlamlı | Şişmek, kabarmak, ses çıkarmak | Derinin veya ekmeğin kabarması, tümsek oluşturması | Kur'an'da geçmez |
| بجن | Anlamı bulunmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Kur'an'da geçmez |
| بنج | Anlamlı | Kök, asıl, uyuşturucu ot | Bir bitkinin aslı veya bedeni uyuşturan nebat; Arapçaya Farsçadan geçmiş kabul edilir | Kur'an'da geçmez |
الجذور المجاورة والجذر المضاد
| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| جنب | Merkez | Yan, kenar, mesafe koyarak sakınma | Hem yan yana olmayı hem de yana çekilip mesafe koymayı aynı anda barındıran gövde kenarı | Bedenin yanından hareketle yön, sınır ve çekilme bildirir |
| طرف | Komşu | Uç, kenar, sınır noktası | جنب gövdenin bütün bir yan hattını ifade ederken, طرف nesnenin nihai ucunu ve sınır noktasını belirtir | Nesnenin son bulduğu uç kısım |
| حيد | Komşu | Yoldan sapma, yan çizme | جنب bilinçli ve koruyucu bir mesafe koyma iken, حيد doğrudan rotadan sapıp yan çizmektir | Doğrultuyu aniden terk edip eğrilmek |
| نأي | Komşu | Mutlak uzaklaşma, araya mesafe koyma | جنب yan tarafa çekilerek kendini sakınmayı anlatırken, نأي mutlak anlamda arayı açıp uzaklaşmayı bildirir | Mekânsal ve zihinsel olarak büsbütün ırak olmak |
| قرب | Zıt | Yaklaşma, bitişme, yakın olma | جنب kökünün uzaklaşma ve yana çekilme boyutunun tam aksine merkeze doğru ilerleyip mesafeyi sıfırlamaktır | Varlıklar arasındaki mesafenin kapanması |
مقابلات المعنى في لغات أخرى
| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | جنب | Bedenin yanı, yön, mesafe koymak | Bedenin yanını, yanındaki nesneyi ve kenara çekilmeyi kuşatır | Kesin |
| Latince | Latus, secedere, abstinere | Yan taraf, kenara çekilmek, sakınmak | Latus fiziksel yan tarafı verirken, abstinere sakınma boyutunu karşılar | Güçlü |
| İngilizce | Flank, side, avoid, abstain | Böğür, yan, sakınmak, uzak durmak | Side fiziksel konumu, avoid ve abstain ise ictinab eylemini karşılar fakat tek kelime bu iki yönü birleştirmez | Güçlü |
| Almanca | Seite, Flanke, meiden, fernhalten | Yan, böğür, kaçınmak, uzak durmak | Seite ve meiden kelimeleri kökün mekânsal ve ahlaki veçhelerini ayrı ayrı taşır | Güçlü |
| Fransızca | Flanc, côté, éviter, s'abstenir | Yan taraf, kaçınmak, kendini sakınmak | Côté yön ve kenarı, éviter ise yan çizip sakınmayı ifade eder | Güçlü |
المصدر Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch, Lane's Lexicon.
الوجوه والنظائر
| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| جنوب | Bedenin yan tarafı, böğür | İbadet esnasında veya yatakta yatarken bedenin yanları; Âl-i İmrân 3:191, Secde 32:16, Tevbe 9:35 |
| جانب | Mekânsal yön, dağın veya vadinin yamacı/kenarı | Tûr dağının kutlu yanı, vadinin sağ yamacı, denizin kıyısı; Meryem 19:52, Kasas 28:29, İsrâ 17:68 |
| اجتنب / تجنب | Bilinçli olarak kenara çekilmek, haramdan uzak durmak | Tâğuttan, büyük günahlardan, yalan sözden ve zandan sakınma emri; Nahl 16:36, Hac 22:30, Hucurât 49:12 |
| جنب | Ritüel boy abdesti gerektiren cünüplük hâli | Namaza yaklaşmama ve gusül alma bağlamında hükmî uzaklık; Nisâ 4:43, Mâide 5:6 |
| الجار الجنب | Soy veya mekân bakımından uzak komşu | Hakları gözetilmesi emredilen yabancı veya evi uzaktaki komşu; Nisâ 4:36 |
| الصاحب بالجنب | Yanı başındaki yoldaş, yakın arkadaş | İnsanın sürekli yanında bulunan refiki, eşi veya yol arkadaşı; Nisâ 4:36 |
| جنب الله | Allah'ın yanı, O'nun emri, sınırı ve hakkı | Ahirette kulun ilahi emir ve sınırlara karşı gösterdiği kusuru itirafı; Zümer 39:56 |
| ثنى عطفه / نأى بجانبه | Kibirle yanını dönüp uzaklaşmak | Nimete erdiğinde veya hidayet çağrısı yapıldığında gururla sırt çevirmek; İsrâ 17:83, Fussilet 41:51 |
سياق الكلام والفقه والتفسير والحديث
| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | İlahi sıfatlar ve insan sorumluluğu | Zümer 39:56'da geçen جنب الله tabirinin tevili; cisim isnat edilemeyeceği için Allah'ın emri, itaati veya hakkı olarak anlaşılması | Somut bedensel uzuv anlamından tenzih eksenli mecaza geçiş |
| Fıkıh | Taharet ve ibadet hükümleri | جنابة hâlindeki kimsenin mescide girmesi, Kur'an'a dokunması ve guslün farziyeti | Cinsel temas veya meni inzalinden doğan ve ibadete yaklaşmayı engelleyen hükmî mesafe |
| Tefsir | Ahlaki sakınma ve komşuluk hukuku | اجتناب emrinin haram kılma kesinliği ve الجار الجنب ifadesinde yakın-uzak komşu sınırının belirlenmesi | Harama yaklaşmama çizgisi ve yakınlık-uzaklık ilişkilerinin tespiti |
| Hadis | Ahlaki inziva, yarış kuralları ve sosyal mesafe | Rihan yarışında atı yedeğe alma yasağı (جنب) ve fitne anında cemiyetten kenara çekilme tavsiyesi (جنبة) | Fiziksel birliktelikten kenara çekilme veya yarışta hileli destekten sakınma |
تحليل النظام الديني والعلمي والسياسي والاقتصادي
| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Haram-helal hududu ve ibadet temizliği | اجتناب ve طهارة | Sınır ihlalini önleme ve ibadete mesafe koyan engeli giderme | Kötülüğün sahasından yana çekilerek arınmak ve kutsal alana yanaşma ehliyetini korumak | Kesin |
| İlmi | Metodolojik tarafsızlık ve şüpheyi dışlama | جانبية | Ön yargılardan ve zandan kenara çekilme | Araştırmacının doğrulanmamış hipotezleri ve sübjektif yargıları inceleme alanının kenarına koyması | Güçlü |
| Siyasi | Bloklaşma, tarafsızlık ve marjinalleşme | حياد | Çatışan eksenlerin yanına çekilme, bağımsız hat kurma | Topluluğun fitne veya haksız savaş ortamında taraflardan uzak durarak güvenli hatta kalması | Güçlü |
| İktisadi | Riskli işlemlerden kaçınma ve haksız kazanç sınırı | احتراز | Hileli, faizli ve spekülatif alanın dışına çıkma | Üretim ve mübadelede meşru olmayan araçlara yaklaşmayıp güvenli ekonomik kenarda durma | Güçlü |
التماثل في العلوم العددية والإنسانية
| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Kartezyen koordinatlarda lateral eksen veya vektörel sapma | Bir cismin ana hareket doğrultusuna dik veya paralel olarak yan hatta kayması; sistemin ana merkezinden veya eksenine doğru oluşturulan yan mesafe | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Sosyolojik mesafe ve tecrit mekanizması | Bireyin veya grubun norm dışı unsurlarla etkileşimi keserek yan hatta çekilmesi; yabancılaşma ve sosyal marjinallik süreçleri | Güçlü |
التضييق الخاطئ وخطر الخطأ
| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Kökü fıkıhtaki gusül gerektiren جنابة terimine veya zihinsel bir kaçınma hissine hapsedip bedensel, yönsel ve mekânsal zeminini kaybetmek |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Kök Kur'an'da yatakta dönülen böğürden vadinin yamacına, yanı başındaki yoldaştan uzaktaki komşuya, kibirle yanını dönen insandan bâtıldan yana çekilme tavrına kadar bütüncül bir konum ve mesafe dinamiğidir |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | اجتنبوا emirlerini basit bir yapmama eylemi sanmak; oysa ictinab o fiilin bulunduğu iklimden, zemininden ve çevresinden bedenen ve mekânen yan tarafa çekilip güvenli mesafe bırakmayı gerektirir |
خلاصة موجَّهة لفهم القرآن
| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Kur'an'ın mekân, beden, yön ve ahlaki eylemleri nasıl aynı somut kök üzerinden kurguladığını; haramdan sakınmanın sadece kalbi değil mekânsal ve mesafeli bir tavır olduğunu gösterir |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | Tâğuttan, büyük günahlardan ve fuhuştan sakınmayı emreden ahlaki-hukuki ayetlerde; teheccüd ve ibadeti tasvir eden ayetlerde ve kibir psikolojisini anlatan sahnelerde belirleyicidir |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Günahın sınırında durup sadece fiili işlememenin yeterli olduğu zannını düzeltir; kökün özü gereği haramın cereyan ettiği sahadan bizzat yana çekilip mesafe koymanın zorunluluğunu ortaya koyar |
التركيب النهائي والنموذج الرياضي
- Somut anlamCanlı gövdesinin iki yanında uzanan böğür, kaburga hizası, bir nesnenin ana merkezinden ayrılan yan kenarı ve bu kenara bitişik ya da bu kenardan ötürü uzakta duran şey.
- Soyut anlamBir etki, tehlike veya hüküm karşısında ana temas hattını terk ederek yan tarafa çekilme, bilinçli mesafe bırakma, yabancılaşma veya yanındakiyle bağ kurma hali.
- Sistematik karşılıkSistemin merkez çekirdeği ile çevre unsurları arasındaki lateral koordinatın belirlenmesi; temas halindeki yakınlık (الصاحب بالجنب) ile sınır dışına çıkaran uzaklığın (اجتناب) aynı yan çizgi üzerinde dengelenmesi.
- LaTeX modeli
- LaTeX açıklamasıModelde özneyi, nesne veya eylemi temsil eder. ana hareket eksenine dik olan yan (lateral) yönelim vektörüdür. katsayısı ise konum ilişkisini belirler; pozitif ve bitişik olduğunda yan yana duruşu ve refakati, negatif veya artan mesafe durumunda ise ictinab eylemini ve kenara çekilerek araya mesafe koymayı simgeler.
المصدر Kitābü’l-ʿAyn, Maqāyīs al-Lugha, Lisān al-ʿArab, el-Müfredât.