وني
و - ن - ي
جذر- الورود: ١
- الآيات: ١
- الصيغ: ١
- المعاجم: ١٠
معناه في القرآن: İkiniz ihmal etmeyin
تشمل هذه الصفحة أيضًا الكتابات: ونى
ملاحظاتي
المعاجم(١٠)
كتاب العين
الخليل بن أحمد · القرن ٨مترجمالحروف: ١١٬٠٢١باب اللفيف من النون
ن ا أ، ن ي أ، ن أ ي، ن و ي، ن أ ن أ، ن و ن، أ ن ن، أ ن ا، و ن ي، و ن ن، و أ ن، أ و ن، أ ي ن مستعملات
ناء:
النَّوْءُ، مهموز: من أَنواء النّجوم، وذلك إذا سقط نجم بالغداة فغاب مع طُلُوع الفَجْر، وطلع في حياله نجمٌ في تلك السّاعة على رأس أربعة عشر منزلا من منازل القمر سُمِّي بذلك السُّقوط والطُّلُوع نوءاً من أنواء المَطَر والحرّ والبَرْد، وذلك من قولك: ناء ينوء.. والشّيء إذا مال
الصحاح
الجوهري · القرن ١٠مترجمالحروف: ٥٨٢المدخل: ونىالوَنى: الضعفُ والفتورُ، والكلالُ والإعياءُ. قال امرؤ القيس:
مِسَحٍّ إذا ما السابحاتُ على الوَنى أثَرْنَ الغُبارَ بالكَديدِ المُـرَكَّـلِ
يقال: وَنَيْتُ في الأمر أَني وَنًى ووَنْياً، أي ضعفتُ، فأنا وانٍ. وناقةٌ وانِيَةٌ، وأَوْنَيْتُها أنا: أتعبتها وأضعفتها. وفلانٌ لا يَني يفعلُ كذا، أي لا يزال يفعل كذا. وافْعَلْ ذاك بلا وَنْيَةٍ، أي بلا تَوانٍ. وامرأةٌ وناةٌ: فيها فتور، وقد تقلب الواو همزة
مقاييس اللغة
ابن فارس · القرن ١١مترجمالحروف: ٤٦٤(باب الواو والنون وما يثلثهما)
(وني) الواو والنون والحرف المعتلّ. يدلُّ على ضَعْف. يقال: وَنَى يَنِي وَنْياً. والواني: الضَّعيف(1). قال الله تعالى: (وَلاَ تَنِيَا في ذِكْرِي([طه 42]. والوَنَى: التَّعَب. يقال: أوْنَيْتُه: أتْعَبتُه. وناقةٌ وانيةٌ. ولا يَني يَفعلُ، كما يقال لا يزال. وامرأةٌ وَناةٌ، إذا كان فيها فُتورٌ عند القِيام.
(ونم) الواو والنون والميم. قال: وَنَمَ الذُّبابُ يَنِمُ وَنْماً
أساس البلاغة
الزمخشري · القرن ١٢مترجمالحروف: ٣٧٣و ن ي
رجل وانٍ: بيّن الونيّ والونا.
يقال: دع الونا وخلّ الهوينا.
وقد ونى في الأمر: ضعف وفتر " ولا تنيا في ذكري " وفلان لا يني ولايونّى ولا يتوانى: لا يقصّر.
وعمل فونى إذا تعب وأونيته: أتعبته.
وناقة وانية.
قال: ووانية زجرت على حفاها قريح الدّفّتين على البطان ومن المجاز: قول ابن مقبل: مرته الصّبا بالغور غور تهامة فما ونت عنه بشعفين أمطرا
لسان العرب
ابن منظور · القرن ١٣مترجمالحروف: ٤٬٠٥٤الوَنا: الفَتْرَةُ في الأَعمال والأُمور. والتَّواني والوَنا: ضَعْفُ البَدَن. وقال ابن سيده: الوَنا التَّعَبُ والفَتْرةُ، ضِدٌّ، يمدّ ويقصر. وقد وَنَى يَنِي وَنْياً ووُنِيّاً ووَنًى؛ الأَخيرة عن كراع، فهو وانٍ، وونَيْتُ أَني كذلك أَي ضَعُفْتُ؛ قال جَحْدَرٌ اليماني: وظَهْر تَنُوفةٍ للرِّيحِ فيها
نَسِيمٌ، لا يَرُوعُ التُّرْبَ، وانِي
والنَّسِيم الواني: الضَّعِيفُ الهُبُوبِ، وتوانَى وأَونَى غيرَه.
القاموس المحيط
الفيروزآبادي · القرن ١٥مترجمالحروف: ٢٨١* و ن ي * * الوَنَى * الضعف والخور والفتور والكلال والإعياء يقال * وَنَى * في الأمر يني بالكسر * وَنًى * و * وَنْيَاً * أي ضعف فهو * وَانٍ * وفلان لا * يَنِي * يفعل كذا أي لا يزال يفعله و * تَوَانَى * في حاجته قَصَّر و * المِينَاءُ * بالمد كلاء السفن ومرفؤها وهو مِفْعال من الوَنَى
تاج العروس
الزبيدي · القرن ١٨مترجمالحروف: ٦٬٢٣٣: ( ي ( *!الوَنَى ، كفَتًى : التَّعَبُ ؛ و ) أَيْضاً : ( الفَتْرَةُ ؛ ضِدٌّ ) ، يُقْصَرُ ( ويُمَدُّ ) ؛ هذا نَصُّ المُحْكم .
وفي الصِّحاح : الوَنَى : الضَّعْفُ والفُتورُ والكَلالُ والإعْياءُ ؛ قالَ امْرؤُ القَيْس :
مِسَحَ إذا ما السابحاتُ على الوَنَى
أَثَرْنَ الغُبارَ بالكَدِيد المُرَكَّلِ
وأَنْشَدَ القالِي شاهِداً للمَمْدودِ قولَ الشاعرِ :
وصَيْدَح ما يفترها وناء
وإن وَنَتِ الرّكاب جَرَتْ
: ( ي ( *!الوَنَى ، كفَتًى : التَّعَبُ ؛ و ) أَيْضاً : ( الفَتْرَةُ ؛ ضِدٌّ ) ، يُقْصَرُ ( ويُمَدُّ ) ؛ هذا نَصُّ المُحْكم . وفي الصِّحاح : الوَنَى : الضَّعْفُ والفُتورُ والكَلالُ والإعْياءُ ؛ قالَ امْرؤُ القَيْس : مِسَحَ إذا ما السابحاتُ على الوَنَى أَثَرْنَ الغُبارَ بالكَدِيد المُرَكَّلِ
وأَنْشَدَ القالِي شاهِداً للمَمْدودِ قولَ الشاعرِ : وصَيْدَح ما يفترها وناء وإن وَنَتِ الرّكاب جَرَتْ أَماماوقد ( *!وَنَى ) في الأَمْرِ ( *!يَنِي *!وَنْياً ) ، بالفتح ، ( *!و وُنِيًّا ) ، كصُلِيَ ، على فعولٍ ؛ وأَنْشَدَ ابنُ دُرَيْدٍ لذي الرُّمّة : فأَي مزورٍ أَشْعَثُ الرأْسِ هَاجِعُ إلى دفِّ هوجاءَ *!الوُنيّ عِقَالُها ( *!و وِناءً ) ، ككِساءٍ ، ( *!و وِنْيَةً ) ، بالكسر ، ( *!ونِيَةً ) ، كعِدَةٍ ، ( *!ووَنًى ) ، كفَتًى ؛ وهذه عن كُراعٍ ؛ واقْتَصَرَ الجَوْهري على هذه والأُوْلى ؛ أَي ضَعُفَ . وفي حديثِ عائِشَةَ تَصِفُ أباها ، رضِيَ اللهاُ تعالى عنهما : ( سَبَقَ إذ *!وَنَيْتم ) ، أَي قَصَّرْتُم . وفي حديثِ عليَ رضِي اللهاُ تعالى عنه : ( لا تَنْقَطِعُ أَسْبابُ الشَّفَقة *!فيَنُوا في جِدِّهم ) ، أَي يَفْتُرُونَ في عَزْمِهم واجْتِهادِهم ، وَحَذَفَ نونَ الجَمْع لجوابِ النَّفْي بالفاءِ . وقولُه ، عزَّ وجلَّ : ﴿ولا تَنِيا في ذِكْرِي﴾ ، أَي لا تَفْتُر . ( *!وأَوْناهُ ) غيرُه : أَتْعَبَه وأَضْعَفَه . ( *!وتَوانَى هو ) ؛ يقالُ : *!تَوانَى في حاجَتِه : إذا قَصَّرَ ؛ قال الجَوْهرِي : وقولُ الأعْشى : ولا يَدَعُ الحَمْدَ بَل يَشْتَري بوَشْكِ الظُّنُونِ ولا بالتَّوَنْ أَرادَ *!بالتَّوانِي فحذَفَ الألفَ لاجْتِماعِ السَّاكِنَيْن ، لأنَّ القافِيَةَ مَوْقوفَةٌ . قالَ ابنُ برِّي : والذي في شِعْر الأعشى : ولا يَدَعُ الحَمْدَ أَو يَشْتَرِيه بوشكِ الفُتُورِ ولا *!بالتَّوَنْ
أَي لا يَدَعُ الحَمْدَ مُفَتَّراً فيه ولا *!مُتَوانياً ، فالجارُّ والمَجْرورُ في موضِعِ الحالِ ؛ وأنْشَدَ ابنُ برِّي لآخر : إنَّا على طُولِ الكَلالِ *!والتَّوَنْ نَسُوقُها سَنًّا وبَعضُ السَّوْقِ سَنّ ( وناقةٌ *!وانِيَةٌ : فاتِرَةٌ طَلِيحٌ ) ؛ وقيلَ : وانِيَةٌ إذا أَعْيَتْ ، *!وأَوْنَيْتها أَنا : أَتْعَبْتها وَضْعَفْتها ؛ قالَ : *!ووانيةٍ زَجَرْتُ على دجاها ( وامرأَةٌ *!وَناةٌ ، و ) قد تُقْلب الواوُ هَمْزةً فيُقال ( *!أَناةٌ ) ، نقلَهُ الجَوْهرِي ، زادَ ابنُ سِيدَه : ( *!وإِنِيَّةٌ ) ، بالكسر وفي بعضِ النسخِ كغَنِيَّةٍ ؛ أَي ( حَليمةٌ بَطيئةُ القِيامِ ) ؛ وفي الصِّحاح : فيها فُتورٌ ؛ زادَ الأزْهري لنَعْمَتِها . وقال اللّحْياني : هي التي فيها فُتورٌ عنْدَ القِيامِ ( والقُعودِ والمَشْي ) . وتقدَّمَ شاهِدُ *!أَناةٍ في أني . قال ابنُ برِّي : أُبْدلت الواو المَفْتوحَة هَمْزةً في أَناة حَرْف واحد ، قالَ : وحكَى الزَّاهد أَين أَخْيُهُمْ أَي سَفَرُهم وقَصْدُهم ، وأَصْلُه وَخْيُهُمْ ؛ وزادَ أَبو عبيدٍ : كلُّ مالٍ زُكِّي ذَهَبتْ أَبَلَتُه أَي وَبَلَتُه وهي شرُّه ؛ وزادَ ابنُ الأعْرابي : واحِدُ آلاءِ اللهاِ ألًى ، وأَصْلُه وَلًى ؛ وزادَ غيرُه : أَزِيزٌ في وَزِيز ؛ وحكَى ابنُ جنِّي أَجٌّ في وَجَ ، اسْمُ موضِع ، وأَجَمٌ في وَجَمٍ .
( والمِينا ) ، بالكسْرِ مَقْصورٌ : ( مَرْفَأُ السَّفينةِ ) ، سُمِّي بذلكَ لأنَّ السُّفُن *!تَنِي فيه أَي تَفْتُرُ عن جَرْيها . وقال الأَزْهري : *!المِينى، مَقْصورٌ يُكْتَب بالياءِ : موضِعٌ تَرْفأُ إليه السُّفُن ؛ ( ويُمَدُّ ) هكذا ذَكَرَه بهما القالِي في كتابِه . وقال ثَعْلَب : هو مِفْعَلٌ أَو مِفْعالٌ مِن *!الوَنَى ، والمَدُّ أَكْثَر ؛ وعليه اقْتَصَرَ ابنُ وَلاَّد ؛ ومنه قولُ كثيرٍ : تَأَطَّرْنَ بالمِيناءِ ثمَّ خر عنه وقد لَجَّ مِن أَحْمالِهِنَّ شُجُونُوقال نُصَيْب في المدِّ أَيْضاً :
تَيَمَّمْنَ منها ذاهِباتٍ كأنَّه بدِجْلَة في *!المِيناءِ فُلْكٌ مُقَيَّرُ ( و *!والمِينَى : ( جَوْهَرُ الزُّجاجِ ) الذي يُعْمَل منه الزُّجاج ؛ هكذا ذَكَرَه ابنُ وَلاَّد بالقَصْرِ ، ويُكْتَب بالياءِ . وحكَى ابنُ برِّي عن القالِي قالَ : المِيناءُ جَوْهَرُ الزُّجاجِ ، مَمْدودٌ لا غَيْر ؛ قالَ : وأَمَّا ابنُ وَلاَّد فجعَلَه مَقْصوراً ، وجَعَلَ مَرْفأَ السُّفُن مَمْدوداً قالَ : وهذا خِلافُ ما عليه الجماعَةُ . قُلْتُ : أوْرَدَه القالِي في بابِ ما جاءَ مِن المَمْدودِ على مِثالِ مِفْعال فذَكَر المِيناءَ لجَوْهَر الزُّجاج ، وقالَ : هو مَمْدودٌ عن الفرَّاء ، ثم قالَ . فأمَّا ، *!مِينا البَحْر فيُمَدُّ ويُقْصَر ، وما نقلَهُ عن ابنِ وَلاَّد فصَحِيح ، هكذا رأَيْته في
كتابه ، وفي التكْملةِ : *!المِينى جَوْهَر الزُّجاجِ يُكْتَبُ بالياءِ ، قالَهُ العَسْكرِي ، وهو ممَّا انْقَلَب على الفرَّاء حيث قال ، إنَّه مَمْدودٌ . ( *!والوَنِيَّةُ ) ، كغَنِيَّةٍ : ( اللُّؤْلُؤَةُ ، *!كالوَناةِ ) ؛ عن أَبي عمرو . وقال ابنُ الأعرابي : سُمِّيت بذلكَ لثقبها فإنَّ ثقْبَها ممَّا يُضْعفُها . وحكَى القالِي عن ثعلب : *!الوَنِى واحِدَتُه *!وَنِيَّةٌ وهي اللُّؤْلُؤَةُ . وَرَدَّ عليه الأزْهري فقالَ : واحِدَةُ *!الوَنَى *!وَناةٌ لا *!وَنِيَّةٌ . ويقالُ جَمْعُ *!وَنِيَّةٍ *!وَنِيٌّ ؛ وأَنْشَدَ ابنُ الأعرابي لأَوْس بنِ حَجَر : فحطَّتْ كما حطَّتْ *!ونِيَّةُ تاجرٍ وهَي نَظْمُها فارْفَضَّ منها الطَّوائِفُويُرْوَى : وَئِيَّة وقد تقدَّمَ ، ويُرْوَى وَهِيَّة وسَيَأْتي . ( أَو ) *!الوَنِيَّةُ : ( العِقْدُ مِن الدُّرِّ . ( و ) قيلَ : هي ( الجُوالِقُ ) ؛ وبكلِّ ذلكَ فُسِّر البَيْتُ المَذْكورُ . ( و ) الوَنِيَّةُ : ( ع ) ؛ نقلَهُ ياقوتُ ، وقالَ : كأنَّه نِسْبَةٌ إلى *!الوَنى ، وهو تَرْك العجلةِ . ( *!ووَنَاهُ القَوْمُ ) *!وَنًى : ( تَرَكُوه . ( و ) وَنَى ( الكُمَّ ) *!وَنًيا : ( شَمَّرَهُ ) إلى فَوْق . ( *!ووَنَّى *!تَوْنِيَةً : إذا لم يَجِدَّ في العَمَلِ ) ؛ وفي التكملةِ : إذا لم يُجِد العَمَل . وممَّا يُسْتدرك عليه : *!الوَانِي : الضَّعيفُ البَدَنِ . ( وان : ) ونَسِيمٌ وانٍ : ضَعِيفُ الهُبُوبِ ؛ وأنْشَدَ الجَوْهرِي لجحدَرٍ اليَمامِي ، وكانَ مِن اللُّصُوص : وظَهْر تَنُوفةٍ للرِّيحَ فيها نَسِيمٌ لا يَرُوعُ التُّرْبَ *!وانِي وفلانٌ لا *!يَني يَفْعَل كذا : أَي لا يَزالُ ؛ ومنه قولُ الشَّاعر :
وزَعَمْت أنَّك لا *!تَنِي بالصَّيْفِ تامِر وقال غيرُه : فما *!يَنُونَ إذا طافُوا بحَجِّهِم يُهَتِكُونَ لبَيْتِ اللهاِ أَسْتاراوافْعَل ذلكَ بلا *!وَنْيةٍ : أَي بِلا تَوانٍ . وجَمْعُ *!مِينا البَحْر : *!مَوانٍ ، بالتّخْفيفِ ، ولم يُسْمَع فيه التّشْديد ؛ نقلَهُ ابنُ برِّي . وامرأَةٌ *!وَنًى ، كفَتًى : رَزِينَةٌ ؛ عن ابن القوطية . وقال غيرُهُ : جارِيَةٌ *!وَناةٌ كأنّها الدُّرَّةُ . *!والوَنْوةُ : الاسْتِرْخاءُ في العَقْلِ ؛ نقلَهُ الأزْهري . *!ووَنَتِ السَّحابَةُ : أَمْطَرَتْ ؛ وهو مجازٌ نقلَهُ الزَّمَخْشري . *!ووَناءٌ ، كسَحابٍ ، أَو هي وَنَى ، بالقَصْر : قَرْيةٌ بمِصْرَ بالصَّعِيدِ الأَدْنى ، منها : الشمسُ محمدُ بنُ إسْمعيل *!الوَنائِيُّ أَحَدُ الأذْكياءِ رَوَى عن السمي محمدِ بنِ عبدِ الدائِمِ البرماوي وغيرِهِ تَرْجَمه الحافِظُ السَّخاوي في الضوء . *!وأَوْنَتِ الناقَةُ والشاةُ . صارَ بَطْنُهما *!كالأوْنَيْن وهُما العِدْلاَن ، نقلَهُ ابن القطَّاع ، قالَ : وكان القِياسُ *!آونت ويقالُ *!أوّنت .
معجم لين
إدوارد لين · القرن ١٩مترجمالحروف: ٦٥٧المدخل: ونىوَنَى فِيهِ
1 وَنَى فِيهِ ذ He entered upon a thing languidly; and عَنْهُ He passed from it: see عَنْ.
تَوَانَى
6 تَوَانَى ذ He was, or became, languid, remiss, weak, feeble, or faint, (T, S, M, MA, Msb, K, *) in actions, and affairs, (T,) in respect of an object of his want, (S,) or in an affair. (MA, Msb.) ― -b2- تَوَانَى فى الأَمْرِ He flagged, or was remiss, in the affair; (Msb;) i. q.
قاموس سالمون
هنري أنتوني سالمون · القرن ١٩مترجمالحروف: ١٬٢١٥وَنَى
وَنَى
a. [ يَنِي ] ( n. ac. وَنْي 1 , وِنْيَة [ 2t ] , وِنَآء [ وِنَاْي 23A ], نِيَة , وُنِيّ ), Was enervated.
b. [ Fī ], Dawdled over.
c. [ acc. or 'An ], Left, abandoned; ceased.
d. Tucked up ( sleeves ).
وَنِيَ
وَنِيَ A ( n. ac. وَنًى [ 4 ] ),
a. see supra (a) ,
b. .
وَنَّيَ
وَنَّيَ II ,
a. Dawdled.
أَوْنَيَ
أَوْنَيَ IV ,
a. Enfeebled, enervated; debilitated.
كتاب الله
مستخلص من الاستعمال القرآنيمترجمالحروف: ١١٬٦٩٢وني
وَنَى - يَنِي
وَنَى - يَنِي + الكائن + في أمر: فتر وضعف عنه وقصر فيه
واللفظ ينتمي إلى مجموعة ألفاظ " التقصير والتواني عن بدء الفعل وإنفاذه" ، وهي:
حَسَرَ - يَحْسُرُ، ثَبَط َ - يَثْبَط، أَلا - يَأْلُو، كَسِلَ - يَكْسَلُ، وَنى - يَني، كَادَ - يَكَادُ
يفرق لفظاً:
نَاءَ - يَنُوْءُ + شيء أو حمل+ بشيء أو كائن: يثقل عليه فيدفع به أرضاً
وَنَى -
الجذور المجاورةالمجاورة: ٤ (الإجمالي: ٧)
الآيات التي ورد فيها(١)
اذْهَبْ أَنْتَ وَأَخُوكَ بِآيَاتِي وَلَا تَنِيَا فِي ذِكْرِي
İkiniz ihmal etmeyin
تحليل الجذر
تعريف الجذر والخلاصة
| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | وني |
| Yapı | Üçlü |
| Özel Durum | İlletli (lefîf-i mefrûk: fâ ve lâm harfleri illetli) |
| Bağlamsal Yakın Kökler | فتر, كسل, قصر, ضعف |
| Zıt Kök | جدد |
| Çekirdek Özet 1 | Bir işte veya harekette takatsizlik, yavaşlama, gevşeme ve kesintiye uğrama hali |
| Çekirdek Özet 2 | İlahi tebliğ, mücadele ve zikir sürecinde azmin kırılmaması ve sürekliliğin aksatılmaması |
| Çekirdek Özet 3 | Dinamik bir görevin kesintiye uğramasının iradi bir ihmalden ziyade ritim ve enerji kaybından doğması |
| Kritik Hata Riski | Kökü doğrudan bilinçli isyan, terk veya inkar sayarak takat tükenmesi ve yavaşlama nüansını gözden kaçırmak |
التحليل الثنائي
| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| ون | Zayıflık, gevşeme, içkin ritim kaybı veya ağırlık hissi; ونن ve أون köklerinde görülen yük dengesi ve tınlama-yavaşlama çağrışımı | ي | Lâm konumundaki zayıf harf ile gevşeme ve yavaşlama eylemi soyut bir sürece, takatsizlik ve işteki gevşekliğe dönüştürülmüştür |
التحليل التصويري للحروف
| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| و | Çengel, çadır kazığı; bağlama, ekleme, tutturma | Bir amaca veya nesneye bağlanmayı, yük altına girmeyi ve ilk irtibatı temsil eder |
| ن | Filiz, yılan, balık; süreklilik, çoğalma, canlılık | Hareketin ve gücün akışını, canlılığın zamana yayılan sürekliliğini simgeler |
| ي | El ve kol; iş, yapma, uzanma | İcra edilen eylemi, doğrudan müdahaleyi ve uygulama gücünü ifade eder |
| وني | Bağlanıp icra edilen işin canlılık ve akış ritminin düşmesi | Bir eyleme bağlı olan elin (uygulamanın) canlılığını ve enerjisini zamanla kaybedip gevşemesi hareketidir |
الاستعمال التاريخي والمبكر
| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Uzun yolculuk neticesinde devenin veya binek hayvanının takatten düşmesi, yorulması ve adımlarını yavaşlatması; rüzgarın esiş hızını ve şiddetini kaybetmesi |
| Cahiliye şiiri kullanımı | İmruü’l-Kays bir beytinde yürüyüşü zayıflayan ve yorulan atları tasvir ederken kökü fiziksel tükeniş anlamında kullanmıştır: مِسَحٍّ إذا ما السابحاتُ، على الوَنَى، / أَثَرْنَ غُباراً بالكَدِيد المُرَكَّلِ |
| Erken Arapça kullanım | İbn Mukbil'in şiirinde yağmur ve rüzgarın hız kesmeksizin devam etmesi bağlamında olumsuzluk ekiyle geçmektedir: مرته الصّبا بالغور غور تهامة فما ونت عنه بشعفين أمطرا |
المصدر Lisān al-ʿArab, Kitābü’l-ʿAyn, Maqāyīs al-Lugha, Asās al-Balāgha.
الطبقة الاشتقاقية السامية
Sami dil ailesinde وني kökü, zayıflık, gevşeklik, yavaşlama ve güçten düşme semantik alanı üzerinden varlık gösterir. Arapçada lefif bir yapı (fâ harfi و, lâm harfi ي) sergileyen kök, birincil olarak fiziksel takatsizliği ve ardından bu takatsizliğin eyleme yansıyan gevşekliğini ifade eder. Batı Sami ve İbrani sahasında kökün tam bir fonetik kopyasından ziyade, benzer fonetik dönüşümler gösteren ve zayıflamak, yorulmak, güçten düşmek anlamı taşıyan köklerle kavramsal paralellik kurulur. Arap dilinde kök özellikle eylemin hızının kesilmesi, yavaşlama ve ihmal düzeyine varan irade gevşemesi üzerinden özelleşmiştir.
درجة الثقة Güçlü
المصدر Brown-Driver-Briggs, David Cohen, Maqāyīs al-Lugha.
التحليل الاشتقاقي
| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | وني kökünden türeyen yorulma, takatsizlik ve işi ağırdan alma | Bedensel yorgunluktan zihinsel ve iradi gevşemeye doğru semantik genişleme gerçekleşmiştir | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | Güney ve Batı Sami kollarında yorgunluk ve zayıflık bildiren zayıf kökler | Eylemin hızının düşmesi ve gücün azalması temel semantik çekirdeği temsil eder | Güçlü |
| Daha geniş dilsel ilişki | Veri bulunamadı | Belirgin bir Afro-Asyatik dış bağlantı tespit edilmedi | Veri bulunamadı |
المصدر David Cohen Dictionnaire des racines sémitiques, Lisān al-ʿArab.
الجذور الشقيقة (التقاليب)
| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| وني | Anlamlı | Gevşemek, yorulmak | Bir işte güçsüzlük ve takatsizlik sebebiyle yavaşlamak | Hedef kök; Kur'an'da geçer |
| وين | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Kur'an'da geçmez |
| نوي | Anlamlı | Yönelmek, kastetmek, çekirdek | Zihnin bir hedefe yönelmesi veya meyvenin özü | Kur'an'da geçer; zihinsel odaklanma yönüyle karşıt nüans taşır |
| نيو | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Kur'an'da geçmez |
| يون | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Kur'an'da geçmez |
| ينو | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Kur'an'da geçmez |
الجذور المجاورة والجذر المضاد
| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| وني | Merkez | Yavaşlama ve gevşeme | Takat eksikliği ve yorgunluk kaynaklı ritim kaybı | Eylemi tamamen bırakmamakla birlikte gücün sönümlenmesi |
| فتر | Komşu | Durgunlaşma, gevşeme | Hararet ve canlılığın yatışması sonrası oluşan durağanlık | Sıcak veya aktif bir durumdan sakinleşmeye geçiş |
| كسل | Komşu | Tembellik | Güç varken iradi olarak harekete geçmeme ve ağırlık hissi | Takat eksikliğinden değil motivasyon yokluğundan kaynaklanan gevşeklik |
| قصر | Komşu | Eksik bırakma | Bir işi tam yapabilecekken sınırını daraltıp eksiltme | İrade ve yöntem olarak hedefin gerisinde kalma |
| ضعف | Komşu | Güçsüzlük | Bünyenin veya yapının kuvvetten yoksun olması | Eylemsel yavaşlamadan çok yapının kuvvetçe yetersizliği |
| جدد | Zıt | Ciddiyet, gayret, yenilenme | Bir amaca kesintisiz çaba, azim ve dirilikle sarılma | Gevşemenin ve yavaşlamanın tam zıddı olan aktif enerji |
مقابلات المعنى في لغات أخرى
| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | وني | Yavaşlamak, gevşemek | Takatsizlik ve yorgunluktan ötürü işi ağırdan almak | Kesin |
| Latince | Languere, cessare | Güçten düşmek, duraklamak | Canlılığın kaybolması ve ritmin düşmesini karşılar | Güçlü |
| İngilizce | To slacken, to falter, to flag | Gevşemek, duraksamak, hız kesmek | Enerjinin tükenmesiyle sendelemeyi ve tempoyu düşürmeyi ifade eder | Güçlü |
| Almanca | Nachlassen, ermatten | Gevşemek, bitkin düşmek | Çabanın ve kuvvetin azalmasını başarıyla yansıtır | Güçlü |
| Fransızca | Faiblir, ralentir | Zayıflamak, yavaşlamak | Hem fiziksel gücün hem de eylem hızının azalmasını içerir | Güçlü |
المصدر Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch.
الوجوه والنظائر
| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| تَنِيَا (Nehiy kalıbı) | İhmal etmemek, gevşememek, kesintiye uğratmamak | Hz. Musa ve Hz. Harun'un Firavun'a elçi olarak gönderilişinde ilahi zikri ve tebliği aksatmama emri; Tâhâ 20:42 |
سياق الكلام والفقه والتفسير والحديث
| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | Nübüvvet ve tebliğ | Peygamberlerin tebliğ vazifesinde yılgınlık veya ihmal göstermekten masum oluşları | İlahî mesajın iletiminde zafiyet ve gevşekliğin nefyedilmesi |
| Fıkıh | İbadet ve cihad mükellefiyeti | İbadetlerde veya cihad esnasında takatsizlik veya tembellik sebebiyle vazifeyi aksatmanın hükmü | Mazeretsiz gevşeme (tevânî) ile meşru takatsizlik arasındaki ayrım |
| Tefsir | Tâhâ 20:42 tefsiri | Firavun gibi azgın bir otorite karşısında zikrin ve tebliğin kesintisiz sürdürülmesi emri | Zikrin, zorlu görevlerde ruhsal direnci diri tutan bir kalkan olarak vurgulanması |
| Hadis | Gayret ve azim rivayetleri | Hz. Ebubekir'in irtidat olaylarındaki kararlılığı tasvir edilirken ashaba hitaben kullanılan rivayetler | Zor zamanlarda toplumun içine düşebileceği yılgınlık ve ataleti ifade eden bir kavram |
تحليل النظام الديني والعلمي والسياسي والاقتصادي
| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Kulluk ve zikir | Ruhi direncin sürekliliği | İbadet ve tebliğde sürekliliği sağlayarak inkıtayı önleme | Zikirde gevşeme olmaması, kulun aşkın güç kaynağıyla bağının kopmamasını temin eder | Kesin |
| İlmi | Bilgi üretimi ve araştırma | Zihinsel teyakkuz | İnceleme ve delil arayışında metodolojik rehaveti engelleme | Zihinsel yorgunluğun araştırmayı yüzeyselleştirmesine set çeker | Güçlü |
| Siyasi | Yönetim ve kriz idaresi | Stratejik teyakkuz ve azim | Otoriteye veya krize karşı mücadelede gevşeklik göstermeme | Firavun örneğinde olduğu gibi baskıcı sistemlerle yüzleşirken iradi yılgınlığa düşmemek | Kesin |
| İktisadi | Üretim ve piyasa | Sürekli verimlilik | Üretim sürecinde ataleti ve tembelliği engelleyerek akışı koruma | Çalışma temposunun düşmesi sistemik krize ve üretimin aksamasına yol açar | Muhtemel |
التماثل في العلوم العددية والإنسانية
| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Dalga sönümlenmesi (damping / attenuation) | Bir sistemdeki kinetik enerjinin veya sinyal şiddetinin direnç sebebiyle zamanla azalarak genliğinin düşmesi | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Motivasyon kaybı ve örgütsel atalet | Bireylerin veya kurumların uzun süren baskı ve zorluklar karşısında dirençlerinin kırılarak eylem hızlarını düşürmeleri | Güçlü |
التضييق الخاطئ وخطر الخطأ
| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | وني kökünü yalnızca ahlaki bir tembellik veya keyfi bir ihmalkarlık olarak görüp, kökün temelindeki fiziksel ve psikolojik yorgunluk / takat tükenmesi boyutunu göz ardı etmek |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Kur'an'da kök, devasa bir tiranlığa (Firavun) karşı yürütülen tebliğde, içsel enerjinin zikir ile beslenerek tükenişe ve hız kesmeye karşı korunmasını hedefler |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Ayetteki nehyi basit bir görev ihmali yasağı olarak anlamak; zorlu psikolojik süreçlerde zikrin direniş enerjisini besleyen varoluşsal bir dayanak olduğu hakikatini ıskalamak |
خلاصة موجَّهة لفهم القرآن
| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Kur'an'ın büyük davalarda insan psikolojisini nasıl gözettiğini, korku ve baskı karşısında ortaya çıkacak doğal yavaşlama ve gevşemeyi nasıl önlediğini gösterdiği için önemlidir. |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | Peygamber kıssalarında elçilerin tiranlarla karşı karşıya geldiği, risalet vazifesinin ağır baskı altında yürütüldüğü ayetlerde belirleyicidir (özellikle Tâhâ suresi). |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Hak mücadelesinde yılgınlığın ve yavaşlamanın sadece ahlaki bir zafiyet değil, zikirden ve ruhsal beslenmeden kopuşun doğal bir neticesi olduğunu ortaya koyar. |
التركيب النهائي والنموذج الرياضي
- Somut anlamYürüyüş ve hareket neticesinde binek hayvanının veya insanın takatten düşüp yavaşlaması, rüzgarın esiş gücünü yitirmesi.
- Soyut anlamBir amaca yönelik çabanın, azmin ve ruhsal canlılığın baskı ve zaman faktörü altında gevşemesi, duraklaması veya hız kesmesi.
- Sistematik karşılıkSürekli bir dirençle karşılaşan sistemin, harici bir enerji girdisi (zikir) olmaksızın kendi iç dinamikleriyle zamanla sönümlenmesi ve atalete uğraması.
- LaTeX modeli
- LaTeX açıklamasıFormülde , anındaki eylem ve irade enerjisini; , başlangıçtaki azim ve takati; , dış baskı ve direnç katsayısını; , dış etkenler sebebiyle sistemin doğal gevşeme ve takatten düşme (vünî) eğilimini temsil eder. ise zikir ve rabıta girdisidir; bu girdi sürekli kılındığında sistemin enerjisinin sıfıra inmesi (tavânî/vünî hali) engellenerek hareketin sürekliliği sağlanır.