يمم
ي - م - م
جذر- الورود: ١١
- الآيات: ١٠
- الصيغ: ٤
- المعاجم: ٨
معناه في القرآن: Büyük akarsu
ملاحظاتي
المعاجم(٨)
كتاب العين
الخليل بن أحمد · القرن ٨مترجمالحروف: ١٢٬٧٤٤باب اللفيف من الميم
م ي م، م و م، م ا ء، م أ ي، و أ م، آ م، أ م م، ي م، أ م أ، و م أ، ي و م، أ م ه، ما، أ م، أ م ا مستعملات
ميم:
الميم: حرف هجاء، ولو قُصِرَتْ في اضطرار الشِّعر جاز. قال الخليل: رأيت يمانيا سُئل عن هجائه فقال: بابا، مِمْ مِمْ.. وأصاب الحكاية على اللّفظ، ولكنّ الذّين مدّوا أحسنوا بالمدّ.
والميمان هما بمنزلة النّونين من الجَلَمَين.
والميم مطبقة، لأنّك إذا تكلمت بها أطبقت.. والميم
الصحاح
الجوهري · القرن ١٠مترجمالحروف: ٦٤٠يَمَّمْتُهُ: قصدتُهُ. وتَيَمَّمْتُهُ: تقصَّدتُهُ. وتَيَمَّمْتُ الصعيدَ للصلاة، وأصله التعمُّد والتوخِّي، من قولهم: تَيَمَّمْتُكَ وتَأَمَّمْتُكَ. قال ابن السكيت: قوله تعالى: "فتَيَمَّموا صعيداً طيِّباً"، أي اقصدوا لصعيدٍ طيِّبٍ. ثم كثر استعمالهم لهذه الكلمة حتَّى صار التَيَمُّمُ مسحَ الوجه واليدين بالتراب. ويَمَّمْتُهُ برُمْحي، أي توخَّيته وقصدته دونَ مَنْ سِواه. وقال:
يَمَّمْتُهُ الرمحَ صدراً ثم
المفردات في غريب القرآن
الراغب الأصفهاني · القرن ١١مترجمالحروف: ٢٢٨- اليم: البحر. قال تعالى: ﴿فألقيه في اليم﴾ [القصص/7] ويممت كذا، وتيممته: قصدته، قال تعالى: ﴿فتيمموا صعيدا طيبا﴾ [النساء/43] وتيممته برمحي: قصدته دون غيره. واليمام: طير أصغر من الورشان، ويمامة: اسم امرأة، وبها سميت مدينة اليمامة.
لسان العرب
ابن منظور · القرن ١٣مترجمالحروف: ٢٬٤٩٣الليث: اليَمُّ البحرُ الذي لا يُدْرَكُ قَعْرُه ولا شَطَّاه، ويقال: اليَمُّ لُجَّتُه. وقال الزجاج: اليَمُّ البحرُ، وكذلك هو في الكتاب، الأَول لا يُثَنَّى ولا يُكَسَّر ولا يُجْمَع جمعَ السلامة، وزَعَم بعضُهم أَنها لغة سُرْيانية فعرّبته العرب، وأَصله يَمَّا، ويَقَع اسمُ اليَمّ على ما كان ماؤه مِلْحاً زُعاقاً، وعلى النهر الكبير العَذْب الماء، وأُمِرَتْ أُمُّ موسى حينَ وَلَدَتْه وخافتْ
عليه فِرْعَوْنَ
القاموس المحيط
الفيروزآبادي · القرن ١٥مترجمالحروف: ٦٣٠* ي م م * * يَمَّمَهُ * قصده و * تَيَمَّمَهُ * تقصده و * تَيَمَّمَ * الصعيد للصلاة وأصله التعمد والتوخي من قولهم تيممه وتأممه قال بن السكيت قوله تعالى ﴿فتيمموا صعيدا طيبا﴾ أي اقصدوا لصعيد طيب ثم كثُر استعمالهم لهذه الكلمة حتى صار * التَّيَمُّم * مسح الوجه واليدين بالتراب و * يَمَّمَ * المريض * فَتَيَمَّمَ * للصلاة الأصمعي * اليَمَامُ * الحمام الوحشي الواحدة * يَمَامَةٌ * وقال الكسائي هي التي
تاج العروس
الزبيدي · القرن ١٨مترجمالحروف: ٥٬٥٧٣| ( *!اليَمُّ : البَحْرُ ) ، كَمَا في الصِّحَاح ، وهكذَا قَالَهُ الزَّجَّاجُ ، وزَادَ اللَّيْثُ : الذِي لا يُدْرَكُ قَعْرُهُ ، ولاَ شَطَّاهُ ، ويُقَالُ : اليَمُّ : لُجَّةُ البَحْرِ ، قالَ الأزْهَرِيُّ : ويَقَعُ اسمُ اليَمِّ عَلَى ما كانَ مَاؤُهُ مِلْحًا زُعَاقًا ، وعَلَى النَّهْرِ الكَبيرِ العَذْبِ المَاءِ ، وأُمِرَتْ
أُمُّ مُوسَى حِينَ وَلَدَتْهُ ، وَخَافَتْ عَلَيْهِ فِرْعَوْنَ أنْ تَجْعَلَهُ
قاموس سالمون
هنري أنتوني سالمون · القرن ١٩مترجمالحروف: ٩٠٤يَمَّ
يَمَّ [ pass.
a. يُمَّ ] يُيَمُّ ( n. ac. يَمّ 1 ), Was thrown into the sea.
b. Was inundated by the sea.
يَمَّمَ
يَمَّمَ II ,
a. Purposed, intended.
b. [ acc. & Bi ], Aimed, struck at .... with.
c. Bade to do, enjoined.
d. [ acc. & La ], Washed with sand; helped ( one sick ).
تَيَمَّمَ
تَيَمَّمَ V ,
a. see II (a) .
b. Performed his ablutions with sand.
يَمّ
يَمّ 1 , (
كتاب الله
مستخلص من الاستعمال القرآنيمترجمالحروف: ١٢٬٨٤٣يمم
يَمِمَ - يَيْمَمُ - يَمّ - تَيَمَّمَ - يَتَيَمَّمُ
يَمِمَ - يَيْمَمُ + كائن + مكاناً أو جهة أو شيئاً: توجه وقصد وتوخى الشيء أو المكان أو الجهة
يَمّ: على وزن " فَعل : من " يَمِمَ - يَيْمَمُ ": التوجه والقصد: وهو اصطلاحاً النهر الكبير العميق الواسع: كنهرالنيل مثلاً، ويبدو أنه سمي بذلك لأنه يتحرك باندفاع قاصداً البحر لبصب فيه والله أعلم
الجذور المجاورةالمجاورة: ٨٨ (الإجمالي: ١١٢)
- غوط
الآيات المشتركة: ٢ · Çukur
- جند
الآيات المشتركة: ٣ · Ordu demektir
- غسل
الآيات المشتركة: ٢ · Su bitkisi
- لمس
الآيات المشتركة: ٢ · Birbirinize dokundunuz
- طيب
الآيات المشتركة: ٣ · İyi
- صعد
الآيات المشتركة: ٢ · Bayır, yokuş yer demektir
- سفر
الآيات المشتركة: ٢ · “Sufur” süpürgedir
- مسح
الآيات المشتركة: ٢ · Mesih
- نبذ
الآيات المشتركة: ٢ · Nebiz köpük demektir
- أخذ
الآيات المشتركة: ٤ · İhaze göl gibi suyun toplandığı yer yani birikintidir veya…
- سحل
الآيات المشتركة: ١ · Sahil ile
- غمض
الآيات المشتركة: ١ · Göz yumarsınız
الآيات التي ورد فيها(١٠)
فَانْتَقَمْنَا مِنْهُمْ فَأَغْرَقْنَاهُمْ فِي الْيَمِّ بِأَنَّهُمْ كَذَّبُوا بِآيَاتِنَا وَكَانُوا عَنْهَا غَافِلِينَ
Büyük akarsu
أَنِ اقْذِفِيهِ فِي التَّابُوتِ فَاقْذِفِيهِ فِي الْيَمِّ فَلْيُلْقِهِ الْيَمُّ بِالسَّاحِلِ يَأْخُذْهُ عَدُوٌّ لِي وَعَدُوٌّ لَهُ وَأَلْقَيْتُ عَلَيْكَ مَحَبَّةً مِنِّي وَلِتُصْنَعَ عَلَى عَيْنِي
Büyük akarsu
فَأَتْبَعَهُمْ فِرْعَوْنُ بِجُنُودِهِ فَغَشِيَهُمْ مِنَ الْيَمِّ مَا غَشِيَهُمْ
Büyük akarsu
… الَّذِي ظَلْتَ عَلَيْهِ عَاكِفًا لَنُحَرِّقَنَّهُ ثُمَّ لَنَنْسِفَنَّهُ فِي الْيَمِّ نَسْفًا
Büyük akarsu
وَأَوْحَيْنَا إِلَى أُمِّ مُوسَى أَنْ أَرْضِعِيهِ فَإِذَا خِفْتِ عَلَيْهِ فَأَلْقِيهِ فِي الْيَمِّ وَلَا تَخَافِي وَلَا تَحْزَنِي إِنَّا رَادُّوهُ إِلَيْكِ وَجَاعِلُوهُ مِنَ الْمُرْسَلِينَ
Büyük akarsu
فَأَخَذْنَاهُ وَجُنُودَهُ فَنَبَذْنَاهُمْ فِي الْيَمِّ فَانْظُرْ كَيْفَ كَانَ عَاقِبَةُ الظَّالِمِينَ
Büyük akarsu
فَأَخَذْنَاهُ وَجُنُودَهُ فَنَبَذْنَاهُمْ فِي الْيَمِّ وَهُوَ مُلِيمٌ
Büyük akarsu
تحليل الجذر
تعريف الجذر والخلاصة
| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | يمم |
| Yapı | Üçlü |
| Özel Durum | Misâl ve muza‘af |
| Bağlamsal Yakın Kökler | قصد, نحو, بحر |
| Zıt Kök | نكص |
| Çekirdek Özet 1 | Büyük su kütlesi veya hedefe doğrudan yönelip kastetme |
| Çekirdek Özet 2 | İlahi iradeye teslimiyetle yöneliş ve batılın suda boğuluşu |
| Çekirdek Özet 3 | Kastın saflaşması ve alternatifsizlik anında asıl yöne yönelim |
| Kritik Hata Riski | Kökü yalnızca fıkhi toprakla arınma işlemine veya sadece denize indirgemek |
التحليل الثنائي
| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| يم | Genişlik, akış, yönelme ve bereket barındıran temel hareket alanı; nitekim يمن kökünde de bereket, uğur ve sağ yöne yöneliş belirgindir | م | Kökün katmerlenerek muza‘af hale gelmesiyle yöneliş ve kastetme eylemi kesinlik kazanmış, su kütlesi ise derin ve kuşatıcı bir hacme dönüşmüştür |
التحليل التصويري للحروف
| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| ي | El ve kol; iş, yapma, uzanma | Bir hedefe doğru uzanma, iradi olarak yönelme ve temas kurma hamlesi |
| م | Su; akış, çokluk, derinlik | Sınırları belirsiz genişlik, derin su kütlesi veya kuşatıcı ortam |
| م | Su; akış, çokluk, derinlik | Suyun ya da hedeflenen nesnenin sürekliliği, toplanması ve pekişmesi |
| يمم | Elin ve iradenin kuşatıcı bir hedefe veya derin bir su kütlesine kararlılıkla yönelmesi | Belli bir maksada doğru bilinçli ve doğrudan yöneliş; varlığı bütünüyle kuşatan su kütlesi |
الاستعمال التاريخي والمبكر
| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Dibi ve sınırları ilk bakışta kavranamayan büyük su kütlesi, gürül gürül akan nehir veya bir hedefe dosdoğru yönelip başka tarafa sapmama |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Cahiliye şairleri يمم türevlerini bir kimseye veya menzile dosdoğru kastetmek, mızrağı doğrudan hedefe yöneltmek anlamında kullanmıştır |
| Erken Arapça kullanım | Erken dönem metinlerinde hem Nil ve Fırat gibi büyük nehirler ile deniz için isim olarak hem de su bulunmadığında temiz toprağa yönelme eylemi için kullanılmıştır |
المصدر Lisān al-ʿArab, Kitābü’l-ʿAyn ve el-Müfredât.
الطبقة الاشتقاقية السامية
Arapça يمم kökü, Sami dillerinin en kadim su ve yöneliş göstergelerinden biriyle doğrudan bağlantılıdır. Kuzeybatı Sami dillerinde ve kadim Ken‘an havzasında deniz veya büyük su kütlesi için kullanılan ortak biçim kökün nominal çekirdeğini teşkil eder. İbranice ve Aramice/Süryanice yām ve yammā kelimeleri deniz, göl veya büyük su havzası anlamına gelir; Ugarit metinlerinde de Yam deniz tanrısı veya büyük kaotik su olarak geçer. Arapçada bu isim hem doğrudan büyük su kütlesi ve gür nehri adlandırmış hem de söz konusu su havzasına ya da belirli bir menzile doğrudan yönelme, niyet etme ve kastetme eylemine dönüşerek fiilleşmiştir. İsmin fiile mi yoksa yönelme fiilinin isme mi kaynaklık ettiği tartışılsa da Sami havzasındaki ortak çekirdek, suyun ve ona yönelişin birincil bir algı olduğunu kanıtlar.
درجة الثقة Kesin
المصدر Brown-Driver-Briggs, HALOT ve Payne Smith.
التحليل الاشتقاقي
| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | يم kökünden genişleme | İsim olarak engin su kütlesi, fiil kalıbında ise bir maksada dosdoğru yönelme anlamı yerleşmiştir | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | İbranice yām, Süryanice yammā, Ugaritçe ym | Büyük su, deniz ve göl anlamındaki Proto-Sami ortak miras kök ile birebir denktir | Kesin |
| Daha geniş dilsel ilişki | Veri bulunamadı | Sami kolu haricindeki Afro-Asyatik katmanda güvenilir ve düzenli bir ses denkliği tespit edilmedi | Veri bulunamadı |
المصدر Brown-Driver-Briggs ve Lisān al-ʿArab.
الجذور الشقيقة (التقاليب)
| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| يمم | Anlamlı | Yönelmek ve büyük su | Hedefe dosdoğru kastetmek veya deniz/büyük nehir | Kur'an'da geçer |
| ميم | Anlamı bulunmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Arap alfabesindeki harf adı dışında bağımsız kök anlamı taşımaz |
| ممي | Anlamı bulunmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Klasik sözlüklerde bağımsız fiil kökü olarak mühmel kabul edilmiştir |
الجذور المجاورة والجذر المضاد
| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| يمم | Merkez | Yönelme ve kuşatıcı ortam | Bir hedefe odaklanarak kastetmek veya içine alan engin su | Kasıt ve derinlik unsurunu birlikte taşır |
| قصد | Komşu | Yönelme ve adalet | İtidal ve orta yolu gözeterek yönelme | يمم köküne göre ölçülülük ve niyet boyutu öne çıkar |
| نحو | Komşu | Cihet ve yöneliş | Bir tarafa, cihete veya benzerine doğru meylediş | يمم doğrudan hedefi seçip ona yönelmeyi anlatır |
| بحر | Komşu | Su kütlesi | Genişlik ve yarılma özelliği taşıyan tuzlu/tatlı su | يمم daha çok derinlik, akıntı ve yutuculuk taşır |
| نكص | Zıt | Geri çekilme ve yüz çevirme | Hedefe yönelmek yerine ökçeleri üzerinde geri dönme | Yönelişin ve kastın tamamen zıddı olan kaçış hareketidir |
مقابلات المعنى في لغات أخرى
| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | يمم | Kastetmek, yönelmek; deniz | Hedefe dosdoğru yönelme ve engin su kütlesi anlamını birlikte içerir | Kesin |
| Latince | intendere, petere; pelagus | Yönelmek, aramak; açık deniz | Fiil olarak hedefe yönelmeyi, isim olarak açık su kütlesini karşılar | Güçlü |
| İngilizce | to aim at, to intend; sea, deep water | Kastetmek, hedeflemek; deniz, derin su | Modern dilde iki ayrı kavramla karşılanır; kökteki bütünlüğü tek kelime veremez | Güçlü |
| Almanca | beabsichtigen, ansteuern; Meer, Flut | Amaçlamak, rotayı çevirmek; deniz, akıntı | Kasıt ve yöneliş boyutunu ansteuern, su boyutunu Flut karşılar | Güçlü |
| Fransızca | viser, se diriger vers; mer, abîme | Hedeflemek, yönelmek; deniz, derinlik | İradi yöneliş ve derin su kütlesi anlamlarını ayrı kelimelerle aktarır | Güçlü |
المصدر Oxford Latin Dictionary ve Lane’s Lexicon.
الوجوه والنظائر
| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| الْيَمّ | Nil Nehri | Hz. Mûsâ'nın bebekken sandık içinde bırakıldığı su kütlesi bağlamı; Tâhâ 20:39, Kasas 28:7 |
| الْيَمّ | Kızıldeniz / Boğulma ortamı | Firavun ve ordusunun helak edildiği, inkarcıların yutulduğu deniz; A‘râf 7:136, Tâhâ 20:78, Zâriyât 51:40 |
| الْيَمّ | Yok etme / Savurma mekanı | Sâmirî'nin yaptığı buzağının yakılıp küllerinin savrulduğu su; Tâhâ 20:97 |
| فَتَيَمَّمُوا | Temiz toprağa yönelme | Su bulunmadığında veya kullanılamadığında arınma kastıyla toprağa yönelme emri; Nisâ 4:43, Mâide 5:6 |
| تَيَمَّمُوا | Kötüyü seçip kastetme | İnfak ederken malın değersiz ve kusurlu olanını kasten ayırma yasağı; Bakara 2:267 |
سياق الكلام والفقه والتفسير والحديث
| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | İlahi fiiller ve helak sünneti | Firavun'un suda boğulması ve küfrün tabiat unsurlarıyla cezalandırılması | İlahi iradenin karşı konulamaz kuşatıcılığı |
| Fıkıh | Hükmi temizlik (Teyemmüm) | Su bulunmadığında niyet ve temiz toprak ile taharetin gerçekleşme şartları | İbadette niyet, yönelme ve kastın zorunluluğu |
| Tefsir | يم kelimesinin mahiyeti | Kelimenin deniz mi yoksa Nil gibi tatlı ve büyük nehir mi olduğu tartışması | Mekana ve bağlama göre değişen su kütlesi tayini |
| Hadis | Dünya-ahiret mukayesesi | Parmağın denize daldırılıp çıkarıldığında getirdiği su damlası teşbihi | Sonsuzluk karşısında geçici olanın tükenişi |
تحليل النظام الديني والعلمي والسياسي والاقتصادي
| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | İbadet ve niyet | Saf kast ve ilahi emre yöneliş | Çaresizlik anında asıl kaynağa iltica etmeyi sağlama | Su olmadığında toprağa yöneliş, şekilden çok yöneliş iradesini diri tutar | Kesin |
| İlmi | Yöntem ve hedef belirleme | İlim talebinde dosdoğru hedefe odaklanma | Dağınıklığı önleyip hedefe kilitlenme | Araştırmacının tali konulara sapmadan asıl gayeyi kastetmesi sürecidir | Güçlü |
| Siyasi | Otorite ve helak mekanizması | Zulmün ilahi güç karşısında batışı | Haddini aşan gücün tabiat vasıtasıyla tasfiyesi | Firavun iktidarının yemm içinde yok edilmesi mutlak sınırın ilanıdır | Güçlü |
| İktisadi | İnfak ahlakı ve kaynak tahsisi | Malın kalitesini kasıtlı seçme | Kaynak dağılımında samimiyeti denetleme | İnfakta kalitesiz olanı kasten seçmek iktisadi ahlakın bozulmasıdır | Kesin |
التماثل في العلوم العددية والإنسانية
| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Vektörel yönelim ve yutucu ortam (Sink) | Bir büyüklüğün belirli bir doğrultuda hedefe kilitlenmesi veya akışkanlar mekaniğinde her şeyi içine çeken yutucu sınır koşulu | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Teleolojik yönelim ve odaklanma | İnsan davranışlarının tesadüften arınarak belirli bir amaç doğrultusunda bilinçli biçimde yapılandırılması | Güçlü |
التضييق الخاطئ وخطر الخطأ
| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | يمم kökünü yalnızca fıkıhtaki teyemmüm ibadetine indirgemek ve Kur'an'daki derin su/akarsu anlamını kopuk bir isim saymak |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Kök; hem teslimiyetin sığınağı ve helakin vasıtası olan azametli su ortamını hem de kalbin doğrudan bir hedefe kilitlenişini kuşatır |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Ayetlerdeki يم ifadelerini sıradan bir deniz tasviri sanmak, teyemmümü ise kast ve niyet boyutundan yoksun mekanik bir toprak sürme görmek |
خلاصة موجَّهة لفهم القرآن
| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Varlığın teslimiyet ve yöneliş dinamiğini hem tabiatın en haşmetli unsuru (su) hem de insan iradesinin en saf eylemi (niyet/kast) üzerinden birleştirdiği için önemlidir |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | Hz. Mûsâ kıssasında (Kasas, Tâhâ, A‘râf), taharet ahkâmında (Nisâ, Mâide) ve infak ahlakının sınırlarını çizen ayetlerde (Bakara) belirleyicidir |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Teyemmümün toprakla yapılan maddi bir temizlik değil, suyun yokluğunda ilahi emre gösterilen mutlak yöneliş ve niyet ibadeti olduğunu gösterir |
التركيب النهائي والنموذج الرياضي
- Somut anlamSınırları kolayca ihata edilemeyen büyük akarsu, deniz veya bir hedefe dosdoğru yönelerek odaklanma.
- Soyut anlamDağınıklıktan sıyrılarak iradeyi ve bilinci tek bir gayeye hasretme; çaresizlik anında asıl kaynağa yöneliş.
- Sistematik karşılıkİbadette kastın saflığı, siyasette zalim gücün ilahi kuşatıcılık içinde boğulması ve infakta niyetin dürüstlüğü.
- LaTeX modeli
- LaTeX açıklaması
Modelde hedefe doğru yönelen irade veya kasıt vektörünü, bu yönelişin büyüklüğünü temsil eder; böylece dosdoğru hedefe kilitlenen birim doğrultuyu ifade eder. ise kuşatıcı, yutucu veya arındırıcı ortamı (yemm: engin su kütlesi veya temiz yeryüzü toprağı) simgeler. , niyetin ve ortamın birleşmesiyle ortaya çıkan nihai yöneliş ve arınma değeridir.