أبق

Klavye kısayolları

Ara
/
Yeni not
n
Önceki / sonraki ayet
[ ]
Okuma modu
f
Graf modu
g
Kur'an evreni
e
Kapat / geri
Esc
Grafiği atla

Kök ağı

Kök ağı: أ-ب-ق1 sîga, 2 mücavir kök, 1 ayet, 1 sure; sîgalar ve mücavir kökler Sîgalar ve Mücavir kökler kartlarında, ayetler Ayetler kartında liste olarak var.أبقشحنأَبَقَفلك

KökSîga 1Ayet 1Sure 1Mücavir 2

▶ Ağı aç (3B)

أبق

أ - ب - ق

KÖK
  • 1 geçiş
  • 1 ayet
  • 1 sîga
  • 12 sözlük

Ebeye ile yakınlığı vardır. O da hayvanlar için sütten kesilmedir. Bu da söz dinlemeyip kaçmak veya topluluktan kaçan kimseler için kullanılır. (EaBaQ)أبق “Bakiye” artık demektir. Bir kaptan yiyecek döküldüğünde arta kalan yiyecek demektir. “Ebek” başındaki “elif” nekre elifi olup bir kimsenin iz bırakmadan kaçması demektir.devamı ›

Bu sayfa şu yazımları da kapsar: ءبق · ابق

Notlarım

Sözlükler(12)

★ Akevler SözlüğüTürkçe

Ebeye ile yakınlığı vardır. O da hayvanlar için sütten kesilmedir. Bu da söz dinlemeyip kaçmak veya topluluktan kaçan kimseler için kullanılır. (EaBaQ)أبق “Bakiye” artık demektir. Bir kaptan yiyecek döküldüğünde arta kalan yiyecek demektir. “Ebek” başındaki “elif” nekre elifi olup bir kimsenin iz bırakmadan kaçması demektir.

Kitâbu'l-'Ayn

Halîl b. Ahmed · 8. yyTR2.614 harf
القاف والباء و"وايء" معهما ق و ب، و ق ب، ب و ق، ق ب أ، ب ق ي، أ ب ق مستعملات. قوب: القَوْبُ: أن تقوّب أرضاً، أو حفرة شبه التَّقْوير، تقول: قُبْتُها فانقابت. وقد قوّبُوا مَتْنَ الأرض، أي: أثروا فيها بمواطئهم ومحلهم، قال: به عصات الحي قَوَّبْنَ متنه وجرد أثباج الجراثيم حاطبه والقَوْبُ: أن يُقَوِّبَ الجرب جلد البعير فترى فيه قوباً قد جردت من الوبر، وبه سميت القوباء التي تخرج في جلد الإنسان فتداوى
Tamamını oku

es-Sıhâh

Cevherî · 10. yyTR241 harf
أَبَقَ العبدُ يَأْبِقُ ويأْبُقُ إباقاً، أي هرب. وتَأَبَّقَ: استتر، ويقال احتبس. ومنه قول الأعشى: ولكنْ أَتاهُ الموتُ لا يَتَأَبَّقُ والأبَقُ: القِنَّب ومنه قول زهير: القائِدَ الخيلِ منكوباً دَوابِـرُهـاقد أُحْكِمَتْ حَكَماتِ القِدِّ والأَبقا
Tamamını oku

Tehzîbu'l-Luğa

Ezherî · 10. yyTR11.223 harf
باب القاف والباء قوب ، قبا ، قأب ، بقي ، وقب ، وبق ، أبق ، بوق . قبا : رَوى شمر بإِسنادٍ له عن عطاء أنّه قال : يُكره أن يَدخل المعتكف قَبْواً مَقْبُوّاً . قيل له : فأَيْنَ يُحْدِث ؟ قال : في الشِّعَابِ . قيل : فقعود المسجد ؟ فقال : إنَّ المسجد ليس كذلك . قال شمر : قال ابن شميل : قَبَوْتُ البِناء ، أي : رَفَعْتُه . قال : والسماء مَقْبُوَّةٌ ، أي : مرفوعة . قال : ولا يقال : مَقْبُوَّةٌ من القُبَّة
Tamamını oku

Mekâyîsü'l-Luğa

İbn Fâris · 11. yyTR15.014 harf
(باب الثلاثي الذي أوّله الهمزة) (أبت) الهمزة والباء والتاء أصلٌ واحد، وهو الحرّ وشدّته. قال ابنُ السكّيت وغيره: أبَتَ يومنا يأبُِتُ([1]) إذا اشتد حرُّه، فهو أَبِتٌ. وأنشد: بَرْك هجُود بفَلاةٍ قَفْرِ([2]) *** أحْمَى عليها الشمسَُ أبْتَُ الحَرِّ ويقال يومٌ أبْتٌ وليلة أبْتَةٌ. ورجل مأبُوتٌ أصابه الحرّ. قال أبو علي الأصفهانيّ: الأَبْتة كالوَغْرة من القَيظ. (أبث) وهذا الباب مهملٌ عند الخليل. قال
Maddenin bağlantısı

(باب الثلاثي الذي أوّله الهمزة) (أبت) الهمزة والباء والتاء أصلٌ واحد، وهو الحرّ وشدّته. قال ابنُ السكّيت وغيره: أبَتَ يومنا يأبُِتُ([1]) إذا اشتد حرُّه، فهو أَبِتٌ. وأنشد: بَرْك هجُود بفَلاةٍ قَفْرِ([2]) *** أحْمَى عليها الشمسَُ أبْتَُ الحَرِّ ويقال يومٌ أبْتٌ وليلة أبْتَةٌ. ورجل مأبُوتٌ أصابه الحرّ. قال أبو علي الأصفهانيّ: الأَبْتة كالوَغْرة من القَيظ. (أبث) وهذا الباب مهملٌ عند الخليل. قال الشّيبانيّ: الأبِثُ الأشِرُ النّشيط. قال: أصبَحَ عمَّارٌ نشيطاً أبِثا *** يأكُلُ لحماً بائتا قد كَبِثَا([3])وهذا الباب مهمل عند الخليل، وليست الكلمة عند ابن دريد([4]). والكَبِث: المتغيِّر المُرْوِح. وليس الكَبِث عند الخليل ولا ابن دريد. ويقال للذي لا يَقَِرّ من المرَح إنه لأبِثٌ. قال الشّيباني: أصبت إبلاً أبَاثَى([5]) يعني بُروكاً شَباعَى. وناقة أبِثَة. (أبد) الهمزة والباء والدال يدلّ بناؤها على طول المدّة، وعلى التوحّش. قالوا: الأبد الدهر، وجمعه آباد*. والعرب تقول: أبدٌ أبيدٌ، كما يقولون دهرٌ دَهير. والأَبْدَةٌ الفَعْلة تبقى على الأبَد. وتأبّد البعير توحّشَ. وفي الحديث: "إنّ هذه البهائم لها أوابدُ كأوابد الوحْشِ". وتأبّد المنزلُ خَلا. قال لبيد: عفَتِ الدِّيارُ مَحلُّها فمُقامها *** بمنىً تأبّدَ غَوْلُها فرِجامُها([6])وقال ابنُ الأعرابي: الإبِد ذات النتاج من المال، كالأمَة والفرس والأتان، لأنهن يَضْنأن في كلّ عامٍ، أي يلدْن ويقال تأبّد وجهُه كَلِفَ. (أبر) الهمزة والباء والراء يدلُّ بناؤها على نخس الشيء بشيءٍ محدَّد. قال الخليل: الإبرة معروفة، وبائعها أبّار. والأَبْرُ ضرب العقرب بإبرتها، وهي تأبُِرُ، والأَبْرُ إلقاح النخل، يقال أبَرَهُ أبْراً، وأبَّرَه تأبيرا. قال الخليل: والأَبْر علاج الزرع بما يُصلحه من السّقي والتعهُّد. قال طَرَفة: ولِيَ الأصلُ الذي في مثله *** يُصلح الآبرُ زرعَ المُؤتَبِرْ([7])المؤتبر الذي يَطلُبُ أن يقام بزرعه. قال الخليل: المآبر النّمائم، واحدها مِئبر. [قال النابغة]([8]): وذلك من قولٍ أتاك أقولُه *** ومِنْ دَسِّ أعداءٍ إليك المآبرا([9])ويقال إنه لذو مِئبر، إذا كان نَمَّاما. قال: ومَن يكُ ذا مِئْبرٍ باللسا *** ن يَسْنَحْ به القولُ أو يَبْرَحِ قال الخليل: الإبرة عُظَيْمٌ مستوٍ مع طرف الزَّند من الذراع إلى طرف الإصبع. قال: * حيث تلاقي الإبرةُ القبيحا([10]) * ويقال إن إبرة اللسان طرفه. (أبز) الهمزة والباء والزاء يدلّ على القلق والسرعة وقلّة الاستقرار. قال الخليل: الإنسان يَأبِزُ في عَدْوه ويستريح ساعةً ويمضي أحياناً([11]). قال الفرّاء: الأبَزَى والقَفَزَى اسمان من أبز الفرسُ وقَفَزَ. والأبْزُ الوثْب. قال أبو عمرو: نجِيبَة أبُوز، أي تصبر صبراً عجيباً، وقد أبَزَت تَأْبِز أبْزاً. قال: لقد صَبَحْتُ حَملَ بنَ كُوزِ *** عُلالةً مِنْ وَكَرَى أَبُوزِ([12])قال الشيباني: الآبز الذي يأبِز بصاحبه، أي يبغي عليه ويعرِّض به. يقال: أراك تأبِز به. (أبس) الهمزة والباء والسين تدلّ على القهر، يقال منه أبَسَ الرجُلُ الرجُلَ، إذا قَهَره. قال: * أُسُود هيْجا لَمْ تُرَمْ بأَبْسِ([13]) * والأبس: كلّ مكانٍ خشنٍ. ويقال أبَسْت بمعنى حَبَسْت([14]) وتأبّس الشيءُ تغيّر. قال المتلمس: ألم تر أنَّ الجَونَ أَصْبَحَ راسياً *** تُطيف به الأيام لا يتأبَّسُ ويقال هي بالياء: "لا يتأيّس"، وقد ذكر في بابه. (أبش) الهمزة والباء والشين ليس بأصل، لأنّ الهمزة فيه مبدلة من هاء. قال ابن دريد: أبَشْتُ الشيء وهَبَشْتُه إذا جمعته. (أبض) الهمزة والباء والضاد تدلّ على الدهر، وعلى شيء من أرفاغ البطن. الأُبْضُ([15]) الدهر وجمعه آباضٌ. قال رؤبة: * في حِقْبةٍ عِشْنا بذاك أُبْضا * والإباض حبلٌ يُشدّ به رسغ البعير إلى عضده، تقول أبَضْته. ويقال لباطن ركبة البعير المأبِض. وتصغير الإباض أُبَيِّض. قال: أقول لصاحِبي والليلُ داجٍ *** أُبَيِّضَك الأسَيِّدَ لا يَضيعُ يقول: احفظ إباضك الأسود كي لا يضيع. وقال لبيد: كأنّ هجانَها متأبِّضاتٍ *** وفي الأقران، أصورةُ الرَّغامِ([16])متأبِّضات: معتقَلات([17]) بالأُبُض. يقول كأنّها في هذه الحال وفي الحبال أصورة الرَّغام. (أبط) الهمزة والباء والطاء أصل واحد، وهو إبط الإنسان أو استعارة في غيره. الإبط معروف. وتأبّطْت الشيء تحت إبطي. قال ابن دريد: تأبّط سيفه إذا تقلّده، لأنه يصير تحت إبطه. وكلُّ شيء تقلّدته في موضع السيف فقد تأبّطته. قال الهذلي([18]): شرِبتُ بجَمِّه وصدَرْتُ عنه *** وأبيض صارم ذَكَرٌ إباطي قال قوم: قوله إباطي، أي هو ناحيةَ إبطي. وقال آخرون: هو إباطيٌّ نسَبَهُ إلى إبطه ثم خفّفه. والإستعارة: الإبط من الرمل، وهو أن ينقطع معظمُه ويبقى منه شيءٌ رقيقٌ منبسط متصل بالجَدَد، فمنقطع معظمه الإبط، والجمع الآباط. قال ذو الرمّة: وحَوْمانةٍ ورقاءَ يجري سَرابُها *** بمنسحَّةِ الآباط حُدْبٍ ظهورُها([19]) (أبق) الهمزة والباء والقاف يدلُّ على إباق العبد، والتشدُّد في الأمر. أبق العبد يأبِق أَبْقاً وأَبَقاً([20]) قال الرّاجز: أَمسِكْ بنيكَ عمرُو إنّي آبقُ *** بَرقٌ على أرضِ السّعالي آلقُ([21])ويقال عبدٌ أبُوقٌ وأَبَّاق. قال أبو زيد: تأبّقَ الرجل استتر. قال الأعشى: * ولكن أتاه الموتُ لا يتأبَّقُ([22]) * وقال آخر: ألاَ قالتْ بَهَانِ ولم تأَبّق *** نَعِمْت ولا يليقُ بك النّعيمُ([23])قال بعضهم: يقال للرّجل إنّ فيك كذا، فيقول: "أمَا والله ما أتأبّق"، أي ما أنكِر. ويقال له يا ابنَ فلانة، فيقول: "ما أتأبّقُ منها" أي ما أنكِرُها. قال الخليل: الأبَق قِشْر القِنَّب. قال أبو زياد: الأبَق نبات تُدَقُّ سوقُه حتى يَخلُص لحاؤه، فيكون قِنَّبا. قال رؤبة: * قُودٌ ثمانٍ مثلُ أمْراسِ الأَبَقْ([24]) * وقال زهير: * قد أحكِمتْ حَكَمَاتِ القِدِّ والأبَقا([25]) * (أبك) الهمزة والباء والكاف أصل واحد، وهو السِّمَن، يقال أبِكَ الرجل، إذا سَمِنَ. (أبل) الهمزة والباء واللام بناء على أصول ثلاثة: [على] الإبل، وعلى الاجتزاء، وعلى الثِّقل، و[على] الغلبة. قال الخليل: الإبل معروفة. وإبل مؤبّلة جُعلت قطيعاً قطيعا، وذلك نعتٌ في الإبل خاصّة. ويقال للرجل ذي الإبل: آبل. قال أبو حاتم: الإبل يقال لمَسانِّها وصغارها، وليس لها واحدٌ من اللفظ، والجمع آبال. قال: قد شَرِبت آبالهم بالنّارِ *** والنّار قد تَشْفِي من الأُوارِ([26])قال ابنُ الأعرابي: رجل آبلٌ، إذا كان صاحب إبل، وأَبِلٌ بوزن فَعِل إذا كان حاذقاً برعيها، وقد أَبِل يأْبَل. وهو من آبَلِ النّاس، أي أحذقِهم بالإبل، ويقولون: "هو آبَلُ من حُنَيفِ الحَنَاتِم([27])". والإبِلات الإبل. وأَبَّل الرّجلُ كثرت إبله فهو مؤبَّل، ومالٌ مؤبَّل في الإبل خاصّة، وهو كثرتها وركوبُ بعضِها بعضاً. وفلان لا يأتَبل، أي لا يثبت على الإبل. وروى أبو عليٍّ الأصفهاني عن العامري قال: الأَبَلة([28]) كالتَّكرِمة للإبل، وهو أن تُحسِن القيام عليها، وكان أبو نخيلة يقول: "إنّ أَحقَّ الأموالِ بالأَبَلة والكِنِّ، أموالٌ تَرْقَأ الدِّماء([29])، ويُمْهَر منها النّساء، ويُعبد عليها الإله في السماء، ألبانُها شفاء، وأبوالها دواء، ومَلَكتها سناء"، قال أبو حاتم: يُقال لفلانٍ إبل، أي لـه مائة من الإبل، جُعل ذلك اسماً للإبل المائة، كهُنَيدة، وقال رسول الله صلى الله عليه وسلم: "النّاس كإبلٍ مائةٍ ليست فيها راحلة". قال الفرّاء: يقال فلان يُؤبِّل على فلان، إذا كان يُكثِّر عليه. وتأويله التفخيم والتعظيم. قال: جَزى الله خيراً صاحباً كلما أتى *** أقرّ ولم ينظُرْ لقول المؤبِّلِ قال: ومن ذلك سمّيت الإبل لعظم خَلْقها. قال الخليل: بعير آبِلٌ في موضع لا يبرح يجتزئ عن الماء. وتأبّل الرجل عن المرأة كما يجتزئ الوحش عن الماء، ومنه الحديث: "تأَبَّل آدمُ عليه السلام على ابنه المقتول أيّاماً لا يُصيب حَوّاء". قال لبيد: وإذا حرّكتُ غَرزِي أجْمَرَتْ *** أو قِرابي عَدْوَ جَوْنٍ قد أَبَلْ([30])يعني حماراً اجتزأ عن الماء. ويقال منه أبَلَ يأْبِل ويَأْبلُ أبُولا. قال العجاج * كأنّ جَلْداتِ المَخاض الأُبّالْ([31]) * قال ابن الأعرابيّ: أبَلَت تأبِلُ أَبْلاً، إذا رعَتْ في الكلأ- والكلأ [الرُّطْب و([32])] اليابسُ - فإذا أكَلت الرُّطْب فهو الجَزْء. وقال أبو عبيد: إبِلٌ أوابِلُ، وأُبَّلٌ، وأبَّال، أي جوازئ. قال: * به أَبَلَتْ شهرَيْ ربيعٍ كِلَيْهما([33]) * قال الأصمعي: إبلٌ مُؤَبَّلةٌ كثيرة، كقولهم غنم مُغَنَّمة، وبَقَرٌ مُبَقَّرَة. ويقال هي المقْتناة. قال ابنُ الأعرابيّ: ناقة أَبِلَة، أي شديدة. ويقولون "ما له هابِلٌ ولا آبلٌ"، الهابل: المحتال المُغنى عنه، والآبل: الراعي([34]). قال الخليل في قول الله تعالى: ﴿طَيْراً أَبابِيلَ﴾ [الفيل 3]: أي يتبع بعضُها بعضاً، واحِدها إبّالَةٌ وإبَّوْل. قال الخليل: الأبِيل من رؤوس النصارى، وهو الأَبِيليّ. قال الأعشى: وما أيْبُلِيٌّ على هيكلٍ *** بَنَاهُ وصَلَّبَ فيه وصارا([35])قال: يريد أَبِيليّ، فلمّا اضطُرّ قدَّم* الياء، كما يقال أينق والأصل أَنْوُق. قال عديّ: إنّني واللهِ فاقْبَلْ حَلْفَتِي *** بأَبِيلٍ كلما صَلّى جَأَرْ وقال بعضهم: تأبّل على الميت حَزِن عليه. وأبّلت الميت مثل أَبَّنْت. فأمّا قول القائل: قَبِيلانِ، منهم خاذلٌ ما يُجيبُني *** ومُستأبَلٌ منهم يُعَقُّ ويُظْلَمُ فيقال إنه أراد بالمستأبَل الرجل المظلوم. قال الفرّاء: الأَبَلات الأحقاد، الواحدة أَبَلة. قال العامريّ: قضى أبَلَته من كذا أي حاجته. قال: وهي خصلةُ شرٍّ ليست بخير. قال أبو زيد: يقال ما لي إليك أَبِلة بفتح الألف وكسر الباء، أي حاجة. ويقال أنا أطلبه بأَبِلة أي تِرَة. قال يعقوب: أُبْلَى موضع. قال الشماخ: فبانَتْ بأُبْلَى ليلةً ثم ليلةً *** بحاذَةَ واجتابتْ نوىً عَنْ نواهُما([36])ويقال أبَل الرجل يَأبِل أَبْلاً إذا غَلَب وامتنع. والأبَلَة: الثّقل. وفي الحديث: "كلُّ مالٍ أدِّيت زكاتُه فقد ذهبت أبَلتُه". والإبَّالة: الحُزْمة من الحطب([37]). (أبن) الهمزة والباء والنون يدلّ على الذِّكْرِ، وعلى العُقَد، وقَفْوِ الشّيء. الأُبَن: العُقَد في الخشبة. قال: * قضيبَ سَراءٍ قليلَ الأُبَنْ([38]) * والأُبَنُ: العَدَاوات. وفلان يُؤْبَن بكذا أي يُذَمّ. وجاء في ذكر مجلس رسول الله صلى الله عليه وآله: "لا تُؤْبَن فيه الحُرَمُ" أي لا تُذْكَرُ([39]). والتأبين: مَدْحُ الرجل بعد موته. قال: لعمري وما دَهري بتأبينِ هالكٍ *** ولا جَزِعاً مِمّا أصابَ فأوجَعا([40])وهذا إبّانُ ذلك أي حِينُه. وتقول: أَبّنْتُ أثَرَه، إذا قفوتَه، وأبّنْت الشيءَ رقَبْته. قال أوس([41]): يقولُ له الراؤون هَذاكَ راكبٌ *** يُؤبِّنُ شخصاً فوقَ علياءَ واقفُ (أبه) الهمزة والباء والهاء يدلّ على النباهة والسموّ. ما أَبَهْتُ به أي لم أعلم مكانه ولا أَنِسْت به والأُبَّهَة: الجلال. (أبو) الهمزة والباء والواو يدلّ على التربية والغَذْو. أبَوْتُ الشيء آبُوه أَبْواً إذا غذوته. وبذلك سمّي الأب أباً. ويقال في النسبة إلى أبٍ أبَوِيّ. وعنزٌ أبواءُ، إذا أصابها وجعٌ عن شمِّ أبوال الأرْوَى. قال الخليل: الأبُ معروف، والجمع آباء وأبُوّةٌ. قال: أحاشِي نزارَ الشّامِ إنّ نِزَارَها *** أبُوَّةُ آبائي وَمِنِّى عميدُها قال: وتقول: تأبّيْتُ أباً، كما تقول تَبَنَّيْتُ ابْناً وتَأَمّهْتُ أمّاً. قال: ويجوز في الشِّعر "هذان أباك" وأنت تريد أبَوَاك، و"رأيت أبيك" يريد أبويك. قال: * وهْوَ يُفَدَّى بالأبِينَ والخالْ([42]) * ويجوز في الجمع أبُونَ. وهؤلاء أبوكم أي آباؤكم. أبو عبيد: ما كنتَ أباً ولقد أَبَيْتَ أبوّة. وأَبَوْتُ القوم أي كنتُ لهم أباً. قال: نؤمُّهمُ ونأْبُوهُمْ جميعاً *** كما قُدَّ السُّيُورُ من الأديمِ قال الخليل: فلانٌ يَأْبُو اليتيمَ، أي يغذو كما يغذو الوالد ولده. (أبي) الهمزة والباء والياء يدلّ على الامتناع. أبيت الشيء آباهُ، وقوم أَبيُّونَ وأباةٌ. قال: * أبيّ الضّيْمِ من نَفَرٍ أباة * والإباء: أن تعرض على الرجل الشيءَ فيأبَى قبولَه، فتقول ما هذا الإباءُ، بالضم والكسر. العرب ما كان من نحو فَعَل يَفْعَل([43]). والأبِيّة من الإبل: الصّعبة. قال اللِّحيانيُّ: رجلٌ أبَيَانٌ إذا كان يأبَى الأشياء([44])، وماءٌ مأباةٌ على مثال مَعْباةٍ، أي تأباه الإبل. قال ابنُ السكِّيت: أَخذَهُ أباءٌ إذا كأن يأبى الطّعامَ. قال أبو عمرو: الأوابي من الإبل الحِقاق والجِذَاع والثُِّناء([45]) إذا ضربها الفحل فلم تلقح، فهي تسمّى الأوابي حتّى تلقح مرّة، ولا تسمّى بعد ذلك أوابي، واحدتها آبيَةٌ. ولا يبعد أن يكون الأُباء من هذا القياس، وهو وجعٌ يأخذ المِعْزَى عن شمّ أبوَال الأرْوَى. قال: فقلتُ لكَـنّازٍ تركَّلْ فإنَّهُ *** أُباً لا إخالُ الضَّأْنَ منه نواجِيا([46])الأَباء: أطراف القصب، الواحدة أَباءَة، ثم قيل للأَجَمَة أبَاءَةٌ، كما قالوا للغَيضَة أَرَاكةٌ. قال: وأَخُو الإباءةِ إذْ رأى خُلاّنَهُ *** تَلَّى شِفاعاً حولَه كالإذْخِرِ([47])ويجوز أن يكون أراد بالأباءَة الرِّماح، شبَّهها بالقَصب كثرةً([48]). قال : مَنْ سَرَّهُ ضَرْبٌ يُرعْبِلُ بَعْضُه *** بعضاً كمعمعةِ* الأَباءِ المُحْرَقِ([49]) --------------------- ([1]) يقال أبت يأبت، كيضرب ويدخل، وأبت بكسر الباء. ([2]) البرك: الإبل الكثيرة. وفي الأصل: "بزل"، وأراه تحريفاً. قال طرفة: وبرك هجود قد أثارت مخافتي *** نواديها أمشي بغضب مجرد ([3]) الرجز لأبي زرارة النصري كما في اللسان (2: 415). ([4]) وذكر في الجمهرة (3: 199) من هذه المادة "أبث الرجل بالرجل، إذا سبه عنه السلطان خاصة". ([5]) في الأصل: "أباي" ([6]) الغول والرجام: موضعان. والبيت مطلع معلقة لبيد. ([7]) في الأصل: "في الذي مثله"، صوابه في الديوان 67. ([8]) التكملة من اللسان (5: 59). ([9]) في اللسان والديوان 40: "ومن دس أعدائي". ([10]) لأبي النجم كما في اللسان (3: 387). والقبيح: طرف عظم المرفق. ([11]) في الأصل "إحسانا". ([12]) لجران العود، كما في اللسان (أبز) وديوان جران العود 52. ([13]) للعجاج. وأنشده في الجمهرة (3: 205). وفي اللسان: * وليث غاب لم يرم بأبس * ([14]) هذا المعنى لم يرد في اللسان. ([15]) ضبط في الأصل ضبط قلم بالفتح. وقيده في اللسان "بالضم". ([16]) الأصورة: جمع صوار، وهو القطيع من بقر الوحش. والرغام، بالفتح: رملة بعينها. ([17]) في الأصل: "متعقلات" تحريف. وفي اللسان "معقولات". ([18]) هو المتنخل الهذلي، كما في الجمهرة (3: 207) واللسان (9: 121/ 11: 29) والقسم الثاني من مجموع أشعار الهذليين ص89. ([19]) الورقاء: الغبراء تضرب إلى السواد، كما في شرح ديوان ذي الرمة ص309. وفي الأصل: "زرقاء" تحريف. والمنسحة: التي تنسح آباطها وتعرق. ([20]) في اللسان: "أبقا وإباقا" وضبط ضبط قلم بضم الباء وكسرها مع فتح باء الماضي. وفي الجمهرة والمجمل: أبق يأبق، وأبق يأبق من بابي ضرب وتعب. ([21]) ينسب إلى "السعلاة" الخرافية زوج عمرو بن يربوع. انظر نوادر أبي زيد 147 والفصول والغايات 210 والحيوان (6: 197). ([22]) صدره كما في الديوان ص146 واللسان (11: 283): * فذاك ولم يعجز من الموت ربه * ([23]) البيت في نوادر أبي زيد 16 منسوباً إلى غامان بن كعب. ورواية اللسان (11: 283) "كبرت ولا يليق". وبهان: اسم امرأة مثل حذام. وسيأتي في (بهن). ([24]) قود: جمع أقود وقوداء. والبيت في ديوان رؤبة 104. ([25]) صدره كما في الديوان ص49: * القائد الخيل منكوباً دوابرها * ([26]) في اللسان (7: 102) "أي سقوا إبلهم بالسمة، إذا نظروا في سمة صاحبه عرف صاحبه فسقى وقدم على غيره لشرف أرباب تلك السمة، وخلوا لها الماء". ([27]) حنيف الحناتم. رجل من بني تيم اللات بن ثعلبة. انظر الميداني. ([28]) كذا ضبطت في اللسان. وفي الأصل "الآبلة" في هذا الموضع فقط. ([29]) ترقأ الدماء: أي تحقنها وتسكنها. وهو نظير الحديث: "لا تسبوا الإبل فإن فيها رقوء الدم ومهر الكريمة"، أي إنها تعطى في الديات بدلاً من القود. وفي الأصل "ترقاء للدماء". ([30]) أجمرت، بالراء المهملة: أسرعت وعدت. وفي الأصل "أجمزت" وهو خطأ. وقد أنشد البيت في اللسان (5: 218) وقال: "ولا تقل أجمز بالزاي". ([31]) أنشده في اللسان (جلد) وقال: "وناقة جلدة لا تبالي البرد" وبعده كما في ملحق ديوان العجاج 86: * ينضحن من حمأته بالأبوال * ([32]) تكملة بها يستقيم الكلام. وفي اللسان: "والكلأ مهموز مقصور: ما يرعى. وقيل الكلأ العشب رطبه ويابسه". ([33]) البيت لأبي ذؤيب في ديوان الهذليين (1: 23) واللسان (13: 23). وتمامه : * فقد مار فيها نسؤها واقترارها * ([34]) انظر اللسان (هبل) ص211. ([35]) الديوان واللسان (صلب، صور، أبل). صلب: اتخذ صليباً. وصار: صور، عن أبي علي الفارسي. قال ابن سيده: "ولم أرها لغيره". وفي شرح ديوان الأعشى ص40: "وصارا: سكن". ([36]) ديوان الشماخ 89. وحاذة: موضع. ([37])وقد تبدل الباء الأولى ياء فيقال في المثل:" ضغث على إيبالة" أي بلية على أخرى كانت قبلها. ([38]) السراء: شجر تتخذ منه القسي، والبيت للأعشى. وصدره كما في الديوان ص21 واللسان (16: 140): * سلاجم كالنخل أنحى لها * ([39]) في اللسان: "أي لا ترمى بسوء ولا تعاب ولا يذكر منها القبيح وما لا ينبغي مما يستحى منه". ([40]) من قصيدة لمتمم بن نويرة في المفضليات (2: 65). ([41]) يصف حماراً كما في اللسان (16: 141) والديوان ص16. ([42]) صدره كما في اللسان (18: 7) : * أقبل يهوي من دوين الطربال * ([43]) كذا وردت العبارة. وفي اللسان: "قال الفراء: لم يجئ عن العرب حرف على فعل يفعل مفتوح العين في الماضي والغابر إلا وثانيه أو ثالثه أحد حروف الحلق، غير أبى يأبى فإنه جاء نادراً". ([44]) أبيان، بالتحريك. قال المجشر الباهلي: وقبلك ما هاب الرجل ظلامتي *** وفقأت عين الأشوس الأبيان ([45]) تقرأ بضم الثاء وكسرها مع المد. ورسمت في الأصل: "الثنى". ([46]) البيت لابن أحمر كما في اللسان (دكل، أبي) وتركل، بالراء. وفي الأصل: "توكل" تحريف. ويروى: "تدكل" بالدال، وهما بمعنى. ([47]) البيت لأبي كبير الهذلي، كما في اللسان (10: 49) وديوان الهذليين 63 نسخة الشنقيطي. قال في اللسان: "شبههم بالإذخر لأنه لا يكاد ينبت إلا زوجاً زوجا". ([48]) في الأصل "كره". ([49]) البيت لكعب بن مالك الأنصاري، كما في اللسان (18: 5).

ـ

Müfredât

Râgıb el-İsfahânî · 11. yyTR473 harf
- قال الله تعالى: ﴿إذ أبق إلى الفلك المشحون﴾ [الصافات/140]. يقال: أبق العبد يأبق إباقا، وأبق يأبق: إذا هرب (انظر: الأفعال للسرقسطي 1/96؛ والمجمل 1/84؛ ولسان العرب (أبق) 10/3. بكسر الباء وفتحها). وعبد آبق وجمعه أباق، وتأبق الرجل: تشبه به في الاستتار، وقول الشاعر: *قد أحكمت حكمات القد والأبقا* *** (هذا عجز بيت لزهير بن أبي سلمى؛ وصدره: *القائد الخيل منكوبا دوابرها* وهو في ديوانه ص 41، والعجز في
Tamamını oku

Esâsü'l-Belâğa

Zemahşerî · 12. yyTR141 harf
أ ب ق عبـد آبـق وعبيـد أبـاق‏.‏ وتقـول‏:‏ الحـر إلـى الخيـر سابـق والعبـد مـن مواطنـه آبق‏.‏ وتقول‏:‏ في رقابهم الرباق ومن شأنهم الإباق‏.‏
Tamamını oku

Lisânü'l-Arab

İbn Manzûr · 13. yyTR1.491 harf
الإباقُ: هرَبُ العبيد وذَهابهم من غير خوف ولا كدِّ عمل ،قال: وهذا الحكم فيه أَن يُردّ، فإذا كان من كدّ عمل أَو خوف لم يردّ. وفي حديث شريح: كان يَرُدُّ العبدَ من الإباق الباتِّ أي القاطع الذي لا شُبهة فيه. وقد أَبَقَ أي هربَ. وفي الحديث: أَن عبداً لابن عمر، رضي الله عنهما، أَبَق فلحِق بالروم. ابن سيده: أَبَقَ يَأْبِق ويأْبُق أَبْقاً وإباقاً، فهو آبق، وجمعه أُبَّاقٌ. وأَبَقَ وتأَبَّقَ: استخفى ثم
Tamamını oku

Kâmûsü'l-Muhît

Fîrûzâbâdî · 15. yyTR62 harf
* أ ب ق * * أبَقَ * العبد يأبِق ويأبُق بكسر الباء وضمها أي هرب
Tamamını oku

Tâcü'l-Arûs

Zebîdî · 18. yyTR1.882 harf
أبق العبد، كسمع وضرب ومنع الأولى نقلها ابن دريد، وقوله: منع، هكذا في النسخ، والذي في التكملة بفتح الباء، أي: من حد نصر، كذا هو مضبوط مصحح أبقا بالفتح، ويحرك، وإباقا، ككتاب : ذهب بلا خوف ولا كد عمل قال الليث: وهذا الحكم فيه أن يرد، فإن كان من كد عمل أو خوف ، لم يرد، قال الله تعالى إذ أبق إلى الفلك المشحون وفي حديث شريح: أنه كان لا يرد العبد من الادفان، ويرده من الإباق البات أي: القاطع الذي لا
Tamamını oku

Lane's Lexicon

Edward W. Lane · 19. yyTR2.891 harf
Madde başı: ابقأَبَقَ 1 أَبَقَ ذ , aor. اَبِقَ , (S, Mgh, Msb, K, &c.,) which is the most common form, (Msb,) and اَبُقَ , (S, TS, Mgh, Msb,) and اَبَقَ , (K,) so in the copies of the K in the place of اَبُقَ ; (TA;) and أَبِقَ, aor. اَبَقَ ; (IDrd, Msb, K;) inf. n. اِبَاقٌ (S, Mgh, Msb) and أَبْقٌ and أَبَقٌ, (K,) or the first of these is a simple subst., and the second and third are the inf. ns.; (Msb;) He (a
Tamamını oku

Salmone

H. Anthony Salmone · 19. yyTR215 harf
Madde başı: ءبقأَبَقَ أَبَقَ I , U أَبِقَ A ( n. ac. أَبْق 1 , أَبَق 4 , اِبَاْق 23 ), a. Hid ( himself ), stole away. تَأَبَّقَ تَأَبَّقَ V , a. see I . b. Denied. آبِق آبِق 21 , ( pl. أُبَّق 11 ), a. Fugitive; runaway.
Tamamını oku

Sîgalar(1)

Mücavir kökler2 mücavir (4 toplam)

Sıralama: iki kökün aynı ayette birlikte geçmesinin tesadüfe göre ne kadar güçlü olduğu (Dunning G²). Her satırda ortak ayet sayısı yazar. Edatlar varsayılan olarak gizli.
  1. شحن

    1 ortak ayet · İçi dolu kaptır

  2. فلك

    1 ortak ayet · Fülk (kef), İğ topacı demektir

Geçtiği ayetler(1)

  1. إِذْ أَبَقَ إِلَى الْفُلْكِ الْمَشْحُونِ

    KaçtıHani o, dolu bir gemiye kaçmıştı.

Kök analizi

Kök tanımı ve çekirdek özet

AlanDeğer
Kökأبق
YapıÜçlü
Özel DurumHemzeli
Bağlamsal Yakın Köklerهرب, فرر, ندد
Zıt Kökأوب
Çekirdek Özet 1Bir bağa, göreve veya efendiye meşru bir baskı ve eziyet olmaksızın kendi iradesiyle gizlenerek kaçmak ve kenevir lifi gibi sert bir dokudan soyulup ayrılmak
Çekirdek Özet 2İlahi tayin edilmiş görev yerini ve sorumluluk alanını izin almaksızın terk ederek ayrılmak
Çekirdek Özet 3Meşru aidiyet, sözleşme ve kulluk bağından keyfi kopuş; mesuliyet mekanının izinsiz terk edilişi
Kritik Hata RiskiKökü zalim bir baskıdan kurtulmak için kaçmak (هرب) ile eşitleyip Yunus peygamberin risalet görevini terk edişindeki kulluk sorumluluğu nüansını gözden kaçırmak

Biliteral analiz

Biliteral ÇekirdekTemel AnlamEklenen UnsurOluşan Anlam Farkı
أبBaşlangıç, köklenme, beslenme ve kararlılıkla bir yere yönelme; أبب kökünde ot ve gıda için hazırlık yapıp yönelmek, أبد kökünde asıl yere yerleşip vahşileşerek uzaklaşmak, أبل kökünde devenin idaresi ve yerleşikleşme, أبو kökünde kaynak ve asıl oluşturma, أبي kökünde ise boyun eğmeyip kökten geri durma anlamları bulunurقEklenen ق harfi çevreleme, sınır çizme ve dar kısıtlamayı temsil ederek أب çekirdeğindeki kararlı yönelim ve bağlılık zeminini meşru sınırların dışına taşan, bağından soyulup gizlice fırlayan keskin bir kopuşa dönüştürür.

Piktografik analiz

BirimPiktografik İmge / HareketAnlam Açıklaması
أÖküz başı; güç, öncülük, başlangıçEylemi başlatan iradi gücü, öznenin kendi başına karar alarak harekete geçişini ifade eder.
بEv, çadır; iç, barınma, içinde olmaÖzneye ait olan meşru mekanı, korunaklı alanı, efendinin veya görevin kapsama alanını simgeler.
قUfuktaki güneş, iğne deliği; dönme, toplanma, sınırMekanın dış çeperini, kısıtlayıcı çizgiyi ve belirlenmiş sınır noktasını temsil eder.
أبقGüç ve iradeyle (أ) bulunulan korunaklı evin veya aidiyet dairesinin (ب) sınırını (ق) aşarak dışarı fırlamak ve gizlenmekÖznelliğin, bağlı bulunduğu içsel ve meşru hiyerarşik sınırları kendi inisiyatifiyle aşarak firar etmesi hareketidir.

Tarihsel ve erken kullanım

AlanVeri
İlk fiziksel anlamKenevir veya benzeri lifli bir bitkinin gövdesinden kabuğunun dövülerek soyulup ayrılması (الأَبَقُ: قشر القنب); kölenin haksız bir korku veya aşırı iş yükü olmaksızın efendisinin mülkiyetinden ve hizmetinden gizlice kaçıp saklanması.
Cahiliye şiiri kullanımıZüheyr b. Ebî Sülmâ bir beytinde atların teçhizatını ve bağlarını anlatırken kökü kenevir lifinden yapılan sağlam bağ anlamında şöyle kullanır: قد أحكِمتْ حَكَمَاتِ القِدِّ والأبَقا / Başlıkların kayışları sert deri ve kenevir lifleriyle sağlamlaştırılmıştır.
Erken Arapça kullanımA‘şâ ölümün kaçınılmazlığını ve kimsenin ondan gizlenemeyeceğini anlatırken teebbeka türevini saklanmak ve gizlenmek manasında şu mısrayla zikreder: ولكن أتاه الموتُ لا يتأبَّقُ / Fakat ölüm ona geldi; ölümden kaçıp gizlenilmez.

Kaynak Züheyr b. Ebî Sülmâ Divanı; A‘şâ Divanı; Kitābü’l-ʿAyn; Maqāyīs al-Lugha; Lisān al-ʿArab.

Sami etimolojik katman

Arapça أبق kökü, Sami dillerinin genelinde belirgin bir ortak leksikal tabana doğrudan yayılmamış, daha çok Güney ve Batı Sami havzasında özelleşmiş bir semantik matristir. Kökün İbranice ve Süryanicedeki doğrudan fonetik eşleşmeleri sınırlıdır veya anlam daralmasına uğramıştır; buna karşılık İbranicedeki אבק (toz, zerrecik, toz gibi kalkıp dağılmak/uçuşmak) köküyle uzak bir fonetik akrabalık imkanı tartışılmıştır. Ancak klasik Arapça veride kök, fiziksel olarak kenevir kabuğunun çekirdeğinden ayrılması (el-ebek) ve kölenin hiçbir nesnel baskı, dayak veya açlık olmaksızın, tamamen haksız yere bağlı bulunduğu efendiden ve evden izinsizce çekip gitmesi ekseninde sabitleşmiştir. Dolayısıyla kök, genel Sami dillerindeki ortak göç veya kaçış köklerinden ziyade, Arap dilinin kendi içinde bir mülkiyet ve sorumluluk akdinden haksız kopuşu tanımlayan teknik ve hukuki bir semantik derinleşmeye işaret eder.

Güven Güçlü

Kaynak Maqāyīs al-Lugha; Brown-Driver-Briggs; Lisān al-ʿArab.

Etimolojik analiz

KatmanVeriAçıklamaGüven
İç Arapça etimolojik yönKenevir kabuğunun soyulması ve hizmet bağından sebepsiz kaçışBir gövdeden kabuğun ayrışması somut hareketinden, meşru bir rabıtadan izinsiz ve sebepsizce sıyrılıp saklanma anlamına geçmiştir.Kesin
Sami dilleriyle etimolojik ilişkiİbranice אבק ile muhtemel fonetik temasİbranicedeki tozlanma, kalkıp havada dağılma tasviri ile iz bırakmadan sıvışma arasında uzak morfo-semantik paralellik kurulabilir; ancak doğrudan soydaşlık zayıftır.Muhtemel
Daha geniş dilsel ilişkiVeri bulunamadıAfro-Asyatik ailenin diğer kollarında bu üçlü kök dizilimiyle doğrudan doğrulanmış soydaş bir form tespit edilememiştir.Veri bulunamadı

Kaynak Maqāyīs al-Lugha; Lisān al-ʿArab; HALOT.

Kardeş kökler

KombinasyonDurumTemel AnlamAnlam DetayıNot
أبقAnlamlıKaçmak, soyulmak, gizlenmekMeşru dayanağı olmaksızın efendiden kaçmak; kenevir kabuğuHedef kök; Kur'an'da geçer
أقبAnlamlıİncelmek, oyulmak, karın çekilmesiKarnın içeri çekilmesi veya cismin ortasının daralmasıKur'an'da geçmez; fiziksel daralma
بأقAnlamı bulunmayanVeri bulunamadıVeri bulunamadıKlasik sözlüklerde mühmel kabul edilir
بقأAnlamlıAlacalanmak, lekelenmekKuş veya giysinin siyah-beyaz alacalı olmasıKur'an'da geçmez
قأبAnlamlıDoldurmak, oburca içmekKabı doldurmak veya suyu hızla yudumlamakKur'an'da geçmez
قبأAnlamlıİçmek, kuyu ağzını açmakKuyudan su çekmek veya hızlıca su içmekKur'an'da geçmez

Komşu kökler ve zıt kök

Kökİlişki TürüAnlam AlanıKarşılaştırmalı NüansAnlam Detayı
أبقMerkezHaksız ve sebepsiz kaçışBir görevden, efendiden veya sözleşmeden hiçbir şiddet veya zaruret yokken keyfi olarak gizlice ayrılmakSorumluluğu terk etme ve saklanma esastır
هربKomşuKorku sebebiyle kaçışTehdit, korku veya can tehlikesi karşısında sergilenen genel kaçma eylemidir; kaçan haklı olabilirSebep genellikle harici bir korkudur
فررKomşuKarşılaşmadan geri çekilmeAğır basan bir hasım veya savaş ortamından hızla uzaklaşmak; cepheyi terk etmekGüç yetirememe ve doğrudan hız vurgusu taşır
نددKomşuBaşıboş şekilde kaçışYük hayvanının sahibini dinlemeyip yoldan çıkması ve yabanileşerek sağa sola savrulmasıİtaatsizlik ve rotasız dağılma öne çıkar
أوبZıtAsıl mekana ve efendiye dönüşTerk edilen yere, sahibe veya meşru kaynağa iradeyle ve pişmanlıkla geri dönmekKaçışın tam karşıtı olarak aidiyet merkezine dönüşü kurar

Başka dillerde anlam karşılıkları

DilKelime / KelimelerKısa AnlamDetayGüven
Arapçaأبقİzinsiz ve sebepsiz firar etmekBir hiyerarşi ve ahit altındayken meşru mazeretsiz kaçıp gizlenmekKesin
LatinceFugitivus, aufugereGörevden veya efendiden kaçmakÖzellikle Roma hukukunda sahibinden kaçan köle (servus fugitivus) için kullanılır; hukuki sorumluluk kaybını tam karşılar.Güçlü
İngilizceAbscond, flee unauthorizedGizlice ve izinsizce kaçmakAbscond fiili hem saklanmayı hem de bir yükümlülükten kaçmayı karşılar; sırf fiziksel flee kelimesinden daha dar ve tamdır.Güçlü
AlmancaEntlaufen, sich absetzenEfendiden/görevden kaçıp kaybolmakİtaat altında bulunulan ortamı izinsiz terk etme ve gizlenme nüansını verir.Güçlü
FransızcaMarronner, s'enfuir en marronSahibinden kaçmak, firar etmekTarihsel bağlamda efendisinden kaçıp dağlara sığınan kölenin firarını anlatır.Güçlü

Kaynak Oxford Latin Dictionary; Lewis & Short; Oxford English Dictionary; Grimm Deutsches Wörterbuch.

Vücûh ve nezâir

Form / KullanımAnlam YüzüAyet Tipi / Bağlam
Fiil-i mâzî: أَبَقَİlahi risalet görevini izin almaksızın ve tebliğ sabrı tükenerek terk etmekYunus peygamberin kavminin iman etmemesi üzerine Rabbinden kesin bir hicret emri gelmeden şehri terk edip yüklü bir gemiye sığınmasını tasvir eden bağlam (Sâffât 37:140).

Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı

DisiplinKullanım AlanıTartışma NoktasıAnlam Yoğunlaşması
KelamPeygamberlerin ismet sıfatıYunus peygamberin kaçan bir köleye benzetilerek أبق fiiliyle anılmasının peygamberlik masumiyetiyle nasıl bağdaştığıPeygamberin büyük günah işlemediği, ancak evlâ olanı terk ederek ilahi izin çıkmadan hicrete yöneldiği (zelle) tespiti.
FıkıhHukukta kaçak köle (el-âbık) ahkamıSahibinden kaçan kölenin satışı, kaçışına sebep olan unsurlar (korku, ağır iş vs.) ve geri getirilene verilecek mükâfat (cu‘l)Korku ve açlık olmadan kaçan kölenin satımında ayıp muhayyerliği doğması; kaçışın meşru mazeretten yoksunluğu.
TefsirSâffât Suresi 140. ayetin izahıAyetteki istiarenin mahiyeti; peygamberin efendisinden kaçan bir köleye teşbih edilmesindeki edebi ve ahlaki incelikKul ile Rabbi arasındaki mutlak ubudiyyet ilişkisi; kulun efendisinin izni olmadan görev yerini değiştiremeyeceği hakikati.
HadisÂbık kölenin namazı ve hukuki konumuEfendisinden meşru sebep olmaksızın kaçan kişinin ibadetlerinin kabul şartı ve cemaatten kopuş rivayetleriSadakat ve ahit bağının kasten koparılmasının getirdiği manevi kısıtlılık ve sorumluluk hali.

Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi

SistemBağlamKarşılıkİşlevAçıklamaGüven
DiniUbudiyyet ve risalet hiyerarşisiİzinsiz görev terkiKulun mutlak efendisi olan Allah'a karşı kendi inisiyatifiyle hareket etmesini engellemeKulun efendisine karşı özerk hareket alanı ilan edemeyeceğini, her eylemin ilahi rıza ve emir sınırlarında olması gerektiğini bildirir.Kesin
İlmiYöntem ve sınır disipliniUsulden sapma ve kopuşBilgi üretiminde meşru zemini ve veri disiplinini terk edip keyfiliğe kaymayı önlemeSistematik bir delile dayanmaksızın bir bilimsel hiyerarşiyi ve yöntemi terk etmenin geçersizliğini gösterir.Muhtemel
SiyasiKamusal görev ve otorite bağıVazife mahallini izinsiz terkKamu otoritesiyle yapılan görevi keyfi olarak bırakıp firar etmeyi cezalandırmaBir memurun veya yöneticinin emrindeki toplumu veya idari vazifeyi meşru yetki devri olmadan bırakıp kaçmasının gayrimeşruluğudur.Güçlü
İktisadiAkdi sorumluluk ve iş sözleşmesiYükümlülükten kaçışSözleşmeden doğan emeği ve borcu ifa etmeksizin gizlenerek ortadan kaybolmayı engellemeKarşılıklı rıza ve akit ile üstlenilen bir işin haksız biçimde terk edilerek ekonomik kayba ve haksız iflasa yol açmasını niteler.Güçlü

Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm

Alanİzomorfik KarşılıkAçıklamaGüven
Sayısal bilimlerKararlı yörüngeden kaçış hızı (Escape velocity / Orbital decay)Bir parçacığın veya gök cisminin, kendisini merkezde tutan kütleçekim alanından harici bir çarpışma olmaksızın, kendi kinetiğiyle yörüngeden fırlayıp ayrılması durumuyla örtüşür.Güçlü
Beşeri bilimlerAskeri firar ve kamu görevini terk (Desertion / Dereliction of duty)Hukuk ve sosyolojide bir bireyin, meşru bir baskı veya can tehlikesi bulunmaksızın, tabi olduğu hiyerarşik sözleşmeyi tek taraflı feshedip vazife yerinden gizlice ayrılması olgusudur.Kesin

Yanlış daraltma ve kritik hata riski

AlanAçıklama
Modern daraltma riskiKökü yalnızca sıradan bir fiziksel kaçış (هرب) veya zulümden kurtulma firarı olarak anlamak.
Kur'an içi daha geniş anlamKök Kur'an'da sadece fiziksel yer değiştirmeyi değil; Allah ile kul arasındaki mutlak efendi-köle ilişkisini, vazife ahlakını ve peygamber dahi olsa ilahi izne bağlı kalma zorunluluğunu ifade eder.
Yanlış anlamanın doğuracağı hataYunus aleyhisselamın kıssasındaki ayeti sıradan bir yolculuk veya kavminden kaçış sanmak; Allah'ın onu kaçak bir köle gibi niteleyerek terbiye etmesindeki edebi azameti ve kulluk inceliğini yitirmek.

Kur'an'ı anlama odaklı sonuç

SoruCevap
Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir?Çünkü Kur'an'ın insan tasavvurunda mutlak efendinin Allah, insanın ise kayıtsız şartsız bir kul olduğunu tek bir kelimeyle zihinlere kazır; peygamberlerin dahi bu rabıtadan bağımsız inisiyatif alamayacağını öğretir.
Hangi ayet gruplarında belirleyicidir?Peygamber kıssalarında, özellikle Yunus peygamberin zelle ve tevbe sürecini anlatan Sâffât Suresi bağlamında ve insanın kulluk sorumluluğunu düzenleyen ayetlerde belirleyicidir.
Hangi yanlış anlamaları düzeltir?Bir insanın veya davetçinin, muhataplarının duyarsızlığı karşısında kendi kararıyla sorumluluk alanını terk etme hakkı olduğu zannını yıkar; meşru izin olmadan görev yerini bırakmanın manevi bir firar olduğunu gösterir.

Nihai sentez ve LaTeX modeli

  • Somut anlamKenevir kabuğunun lifinden soyulup ayrılması; bir kölenin şiddet ve açlık gibi hiçbir meşru mazeret olmaksızın efendisinin evinden gizlice kaçması.
  • Soyut anlamBir ahit, vazife ve kulluk bağı altında bulunan öznenin, merkezden gelen izin olmaksızın kendi iradesiyle meşru bağlamı terk edip gizlenmesi.
  • Sistematik karşılıkHiyerarşik ve sözleşmeye bağlı bir sistemde, yetkisiz inisiyatif kullanımı sonucu oluşan bağ kopuşu ve vazife terkidir.
  • LaTeX modeliE={x∈C∣f(x)∉B  ⟹  ∇S(x)≠0}
  • LaTeX açıklamasıModelde C meşru aidiyet ve kulluk çerçevesini, B merkezin izin verdiği meşru eylem sınırlarını, f(x) öznenin yöneldiği konumu, ∇S(x) ise izin hilafına gerçekleşen kopuşun doğurduğu sorumluluk ve kusur gradyanını temsil eder. Model, öznenin meşru sınır dışına çıkışının sistemde doğrudan bir kusur ve firar durumu ürettiğini sembolize eder.
Metin sürümü (yapay zekâ araçları için)Harfe göre kök dizini: ا