هرب

Klavye kısayolları

Ara
/
Yeni not
n
Önceki / sonraki ayet
[ ]
Okuma modu
f
Graf modu
g
Kur'an evreni
e
Kapat / geri
Esc
Grafiği atla

Kök ağı

Kök ağı: ه-ر-ب1 sîga, 4 mücavir kök, 1 ayet, 1 sure; sîgalar ve mücavir kökler Sîgalar ve Mücavir kökler kartlarında, ayetler Ayetler kartında liste olarak var.هربعجزهَرَبًاظننأله

KökSîga 1Ayet 1Sure 1Mücavir 4

▶ Ağı aç (3B)

هرب

ه - ر - ب

KÖK
  • 1 geçiş
  • 1 ayet
  • 1 sîga
  • 12 sözlük

“Harb” (ha) şişlemek için kullanılan ucu sivri ağaç veya demirdir. Sonra savaş anlamına gelmiştir. Savaş korkusu ile kaçmak “he”ye dönüşerek “hereb” olmuştur.devamı ›

Notlarım

Sözlükler(12)

★ Akevler SözlüğüTürkçe

“Harb” (ha) şişlemek için kullanılan ucu sivri ağaç veya demirdir. Sonra savaş anlamına gelmiştir. Savaş korkusu ile kaçmak “he”ye dönüşerek “hereb” olmuştur.

Kitâbu'l-'Ayn

Halîl b. Ahmed · 8. yyTR2.491 harf
باب الهاء والراء، والباء معهما ه ر ب، ه ب ر، ر ه ب، ب ه ر، ب ر ه مستعملات ر بهمهمل هرب: الهَرَبُ: الِفرارُ. والمَهْرَب: موضع الهَرَب تقول: فلانٌ لنا مَهْرَبٌ. والمُهْرِب: الفَزِعُ الهارب. تقول: جاء فلانٌ مُهْرِباً، إذا أتاك هاربا فزِعا. هبر: الهَبْرُ: القَطْعُ في اللّحم، قال: تَجِدْ مُهْرَةً مثلَ الـقـنـاة قـويمةً وعَضْباً إذا ما هُزَّ لم يَرْضَ بالهَبْرِ والهَبْرَة: نَحْضَةٌ من اللَّحْمِ لا
Tamamını oku

es-Sıhâh

Cevherî · 10. yyTR177 harf
الهرب: الفرار. وقد هرب. وهَرَّبَهُ غيره تهريباً. ابن السكيت: أهْرَبَ الرجل، إذا جدَّ في الذَهاب مذعوراً. ويقال: ما له هاربٌ ولا قاربٌ، أي صادرٌ عن الماء ولا واردٌ، يعني ليس شيء.
Tamamını oku

Tehzîbu'l-Luğa

Ezherî · 10. yyTR14.479 harf
ه ر ب هرب ، هبر ، رهب ، بره ، بهر ، ربه : مستعملة . هرب : أبو عبيد عن الأصمعي : العرب تقول في نفي المال عن الرَّجُل : ما لفلان هاربٌ ولا قاربٌ وكذلك ماله سَعْنَةٌ ولا مَعْنَة . ثعلب ، عن ابن الأعرابي قال : الهارب : الذي صَدَر عن الماء ؛ ومنه قولهم : ماله هارِبٌ ولا قارب : أي ماله شيء ، قال : والقارب : الذي يطلب الماءَ . وقال الأصمعي في قولهم : ماله هاربٌ ولا قارب . معناه ليس له أحدٌ يهرب منه ،
Tamamını oku

Mekâyîsü'l-Luğa

İbn Fâris · 11. yyTR4.679 harf
Madde başı: *هرب(باب الهاء والراء وما يثلثهما) (هرس) الهاء والراء والسين: أصلٌ صحيح يدلُّ على دَقٍّ وهَزْمٍ في الشَّيء. وهَرَسْت الشّيءَ: دقَقْتُه. ومنه الهَرِيسة. والمِهْراسُ: حجرٌ منقورٌ، لعلّهُ يُدَقُّ فيه الشيء، وربَّما كان مستطيلاً يُتوَضَّأُ منه. والهَِرْس([1]): الثَّوب الخَلَق، وهذا على معنى التَّشبيه، كأنّه قد هُرِس. والمَهارِيس: الإبلُ الشِّداد تَهرُسُ الشيءَ عند الأكل. والهَرِسُ: الأسدُ الشَّديد، كأنّه
Tamamını oku

Esâsü'l-Belâğa

Zemahşerî · 12. yyTR103 harf
ه ر ب جدّ به الهرب والمهرب ويقال‏:‏ إليك منك المهرب‏.‏ وفلان لنا مهرب ‏"‏ وما له هارب ولا قارب ‏"‏‏.‏
Tamamını oku

Lisânü'l-Arab

İbn Manzûr · 13. yyTR1.582 harf
الـهَرَبُ: الفِرارُ. هَرَبَ يَهْرُبُ هَرَباً: فَرَّ، يَكونُ ذلك للإِنسان، وغيره من أَنواع الحيوان. وأَهْرَبَ: جَدَّ في الذَّهابِ مَذْعُوراً؛ وقيل: هو إِذا جَدَّ في الذهاب مَذْعُوراً، أَو غيرَ مَذْعور؛ وقال اللحياني: يكون ذلك للفَرَس وغيره مما يَعْدُو؛ وهَرَّبَ غيرَه تَهْريباً. وقال مرَّة: جاءَ مُهْرِباً أَي جادّاً في الأَمْرِ؛ وقيل: جاءَ مُهْرِباً إِذا أَتاك هارِباً فَزِعاً؛ وفلانٌ لنا مَهْرَبٌ.
Tamamını oku

Kâmûsü'l-Muhît

Fîrûzâbâdî · 15. yyTR119 harf
* ه ر ب * * الهَرَبُ * الفرار وقد * هَرَبَ * يهرُبُ * هَرَباً * مثل طلب يطلُبُ طلبا و * أهْرَبَ * جدَّ في الفرار مذعورا
Tamamını oku

Tâcü'l-Arûs

Zebîdî · 18. yyTR2.446 harf
هرب يهرب، هربا بالتحريك من باب: نصر، كما تدل عليه قاعدة إطلاقه، وهو الصحيح واغتر بعض بالمصدر المحرك، فقال: إنه من باب فرح، وآخرون أنه من باب فتح، لوجود حرف الحلق، وجهل أن حرف الحلق إذا كان في أوله، فإنه لا يعتد به؛ وآخرون أنه من باب ضرب، والصحيح الأول، ومهربا، كطلب طلبا ومطلبا، هو مصدر ميمي، كمقعد، وهربانا بالتحريك،وهذه عن الصاغاني، لما فيه من الجولان والأضطراب: فر، يكون ذلك للإنسان وغيره من
Tamamını oku

Lane's Lexicon

Edward W. Lane · 19. yyTR3.168 harf
هَرَبَ 1 هَرَبَ ذ , (S, K,) aor. هَرُبَ ; not هَرَبَ , as some have imagined on account of the measure of the first of the following inf. ns., imagining thence also that the pret. is هَرِبَ; nor هَرَبَ with the pret. هَرَبَ, as some have supposed because of the guttural letter; for a guttural letter, when it is the first, is not reckoned as having any influence on the form of the aor.; nor هَرِبَ
Tamamını oku

Salmone

H. Anthony Salmone · 19. yyTR1.245 harf
هَرَبَ هَرَبَ U ( n. ac. هَرَب 4 , مَهْرَب 17 , هُرُوْب 27 , هَرَبَاْن 36 ), a. Fled, ran away; escaped; disappeared. b. [ Min & Ila ], Fled from.... to. c. Sank into the ground. هَرِبَ هَرِبَ A ( n. ac. هَرَب 4 ), a. Was old, decrepit. هَرَّبَ هَرَّبَ II , a. Put to flight; routed. أَهْرَبَ أَهْرَبَ IV , a. see II . b. Swept, carried away ( the dust: wind ). c. Took fright,
Tamamını oku

Kitâbullâh

Kur'an kullanımından türetilmişTR7.171 harf
هرب هَرَبَ - يَهْرُبُ - هَرَب - هَرَباً هَرَبَ - يَهْرُبُ + كائن + من شيء أو كائن أو خطر: ينطلق مسرعاً مذعوراً مرعوباً مبتعداً عن الخطر هَرَب: اسم فعل مبالغة من " هَرَبَ - يَهْرُبُ ": الهروب المتكرر هَرَباً: حال من " هَرَب ": ونحن هاربون ﴿وأنا ظننا أن لن نعجز الله في الأرض ولن نعجزه هربا﴾: ولن نعجزه في الأرض، ولن نعجزه ونحن هاربون واللفظ
Tamamını oku

Sîgalar(1)

Mücavir kökler4 mücavir (7 toplam)

Sıralama: iki kökün aynı ayette birlikte geçmesinin tesadüfe göre ne kadar güçlü olduğu (Dunning G²). Her satırda ortak ayet sayısı yazar. Edatlar varsayılan olarak gizli.
  1. عجز

    1 ortak ayet · Belin at tarafıdır

  2. ظنن

    1 ortak ayet · Suyu belirsiz, suyun olup olmadığı kuyu demektir

  3. أرض

    1 ortak ayet · Hayvanların sırtına sema, alt tarafına ard denir

  4. أله

    1 ortak ayet · Lah bir şeyi kapatmak için üstüne örtülen örtü demektir

Geçtiği ayetler(1)

  1. وَأَنَّا ظَنَنَّا أَنْ لَنْ نُعْجِزَ اللَّهَ فِي الْأَرْضِ وَلَنْ نُعْجِزَهُ هَرَبًا

    KaçmakDoğrusu biz, yeryüzünde kalsak da Allah’ı aciz bırakamayacağımızı, kaçsak da O’nu asla aciz bırakamayacağımızı anladık.

Kök analizi

Kök tanımı ve çekirdek özet

AlanDeğer
Kökهرب
YapıÜçlü
Özel DurumBelirgin fark tespit edilmedi
Bağlamsal Yakın Köklerفرر, ولى, نفر
Zıt Kökطلب
Çekirdek Özet 1Tehlike, korku veya baskı karşısında hızla uzaklaşmak, sığınak arayarak kaçmak ve bir şeyin içine batıp kaybolmak
Çekirdek Özet 2İlahi irade, kuşatma ve egemenlik sahasından hiçbir yöne firar imkânının bulunmadığını bildirme
Çekirdek Özet 3Varoluşsal ve mutlak otorite karşısında ontolojik kaçış ve sığınma alanlarının bütünüyle hükümsüzleşmesi
Kritik Hata RiskiKaçışı yalnızca basit bir mekan değiştirme olarak algılayıp ontolojik ve egemenlik boyutuyla olan mutlak bağını gözden kaçırmak

Biliteral analiz

Biliteral ÇekirdekTemel AnlamEklenen UnsurOluşan Anlam Farkı
هرHızlı bir hareket, telaş, akışkan bir çözülme ve dağılma hâli; nitekim هرع kökünde korku ve telaşla sürüklenerek hızla koşma anlamı mevcuttur.بEklenen ses, telaşlı ve hızlı devinimi dış dünyaya doğru bir uzaklaşma, boşluğa yönelme ve bir yere sığınarak kaybolma çizgisine bağlamıştır.

Piktografik analiz

BirimPiktografik İmge / HareketAnlam Açıklaması
هKollarını kaldırmış insanDikkat çekme, telaş, feryat, korku ve ansızın ortaya çıkan bir durum karşısındaki uyarılma.
رİnsan başıBaş, yönelim, ilk hareket noktası ve can havliyle bir yöne doğru atılma.
بEv, çadırİç mekân, sınır, barınma, bir sınırın dışına çıkma yahut bir sığınağa doğru yönelme.
هربKollarını kaldırıp telaşla yönelme ve sığınma aramaKorku ve dehşet içinde yönünü tayin edip sığınabileceği bir sınıra veya açıklığa doğru can havliyle kaçma hareketi.

Tarihsel ve erken kullanım

AlanVeri
İlk fiziksel anlamBir canlının ürküp dehşete kapılarak hızla uzaklaşması, bir tehlikeden kaçması; ayrıca çadır kazığının yarısının toprağın içinde kaybolup gözden yitmesi.
Cahiliye şiiri kullanımıErken dönem Arap şiirinde ve çöl hayatında tehlikeden uzaklaşma ve su başından ayrılma tasvirlerinde kullanılmıştır. Nitekim devenin veya davarın sudan ayrılıp gitmesi durumunda kullanılan «ما له هارب ولا قارب» ifadesi bu erken kullanımlardandır.
Erken Arapça kullanımEbu Vecze es-Sa‘dî bir şiirinde kazığın toprağa gömülen kısmını şu mısra ile tasvir etmiştir: ومُجْنَـأً كإِزاءِ الـحَوْضِ مُنْثَلِماً / ورُمَّةً نَشِـبَتْ في هارِبِ الوَتِدِ

Kaynak Lisān al-ʿArab, Kitābü’l-ʿAyn, Asās al-Balāgha.

Sami etimolojik katman

Arapça هرب kökü, Sami dil ailesinde özellikle korku, sarsıntı ve kaçış eksenindeki fonetik ve semantik geçişlerle izlenir. Kökün asli semantik çekirdeğinde yer alan panik içinde uzaklaşma, sığınak arama ve gözden kaybolma motifi, diğer Sami dillerinde de korku ve geri çekilme anlamlarıyla paralel bir hatta ilerler. Nitekim İbranicedeki רהב ve Arapçadaki رهب ile kurulan ses ve anlam dönüşümleri, korkunun zihinsel ve bedensel bir sarsıntı doğurarak nesneyi geri çekilmeye veya hızla uzaklaşmaya zorladığını gösterir. Arapçada kök, yalnızca bir ürkme durumunu değil, bedenin mekânda hızla yer değiştirmesini, sığınak arayışını ve bir şeyin içine girip kaybolmasını (toprağa batan kazık örneğinde olduğu gibi) kapsayan dinamik bir fiziksellikle özelleşmiştir.

Güven Güçlü

Kaynak Brown-Driver-Briggs, David Cohen, Lisān al-ʿArab.

Etimolojik analiz

KatmanVeriAçıklamaGüven
İç Arapça etimolojik yönهربDehşet ve korkuyla sığınak arayarak kaçmak, derinleşmek ve kaybolmak.Kesin
Sami dilleriyle etimolojik ilişkiİbranice ve Süryanice korku ve geri çekilme kökleriKök harflerinin metatezi ve ses kaymalarıyla dehşete düşme ve kaçınma anlamı korunmuştur.Güçlü
Daha geniş dilsel ilişkiVeri bulunamadıAfro-Asyatik çerçevenin ötesinde doğrudan doğrulanabilir bir soydaş tespit edilmemiştir.Veri bulunamadı

Kaynak Lisān al-ʿArab, David Cohen.

Kardeş kökler

KombinasyonDurumTemel AnlamAnlam DetayıNot
هربAnlamlıKaçmakTehlike veya korku sebebiyle hızla uzaklaşmak, sığınak aramak.Hedef kök; Kur'an'da geçer.
هبرAnlamlıEt kesmekEti kemiksiz ve iri parçalar halinde kesmek, çukur yer.Kur'an'da geçmez.
رهبAnlamlıKorkmakÇekinmek, korkudan titremek, saygı dolu bir ürperti duymak.Hedef kökle ortak korku çekirdeği taşır; Kur'an'da geçer.
ربهKök olarak oluşmayanVeri bulunamadıKitābü’l-ʿAyn tarafından mühmel (kullanılmayan) olarak kaydedilmiştir.Kur'an'da geçmez.
بهرAnlamlıÜstün gelmek, kamaştırmakAydınlığıyla göz kamaştırmak, güç yetirip baskın çıkmak.Kur'an'da geçmez.
برهAnlamlıBeyazlaşmak, zamanBir süre geçmesi, kadının teninin aklığı ve duruluğu.Kur'an'da geçmez.

Komşu kökler ve zıt kök

Kökİlişki TürüAnlam AlanıKarşılaştırmalı NüansAnlam Detayı
هربMerkezKaçmakTehlikeden kurtulmak amacıyla dehşetle ve sığınak arayarak kaçmayı, uzaklaşmayı ifade eder.Fiziksel olarak uzaklaşırken aynı zamanda bir sığınma veya saklanma gayesi taşır.
فررKomşuKaçmakKarşılaşmadan, yüzleşmekten veya savaştan doğrudan yüz çevirip kaçmayı ifade eder; hareketin başlangıcına ve çatışmadan kopuşa odaklanır.Savaştan veya baskıdan arkasını dönüp süratle ayrılmak.
ولىKomşuYüz çevirmekKaçmaktan ziyade sırtını dönmek, yönünü başka bir tarafa çevirmek anlamındadır.Bir şeye arkasını dönüp ilgiyi ve irtibatı kesmek.
نفرKomşuÜrküp dağılmakToplu halde veya aniden ürkerek harekete geçmek, seferber olmak veya savrulmak.Yaban hayvanlarının bir tehdit karşısında topluca kaçışması gibi ani dağılma.
طلبZıtAramak, peşine düşmekKaçanın aksine hedefin üzerine gitmek, aramak, talep etmek ve yakalamaya çalışmak.Bir şeyin izini sürerek ona doğru ilerlemek ve ele geçirmeyi istemek.

Başka dillerde anlam karşılıkları

DilKelime / KelimelerKısa AnlamDetayGüven
ArapçaهربKaçmak, sığınmakKorkuyla uzaklaşmak, sığınak aramak, kaybolmak.Kesin
Latincefugere, effugereKaçmak, firar etmekTehlikeden süratle kaçmayı karşılar; içine gömülüp saklanma nüansını tam yansıtmaz.Güçlü
İngilizceto flee, to escape, to run awayKaçmak, firar etmekBir tehlikeden fiziksel olarak uzaklaşmayı belirtir; kökteki dehşet ve sığınma tonunu kısmen içerir.Kesin
Almancafliehen, entfliehenKaçmak, firar etmekBir tehdit veya baskı alanından ayrılmayı karşılar.Güçlü
Fransızcafuir, s'échapperKaçmak, firar etmekBir durumdan veya mekândan uzaklaşmayı ifade eder.Güçlü

Kaynak Oxford Latin Dictionary, Grimm Wörterbuch.

Vücûh ve nezâir

Form / KullanımAnlam YüzüAyet Tipi / Bağlam
هَرَبًاKaçarak sığınak bulma, ilahi kuşatmayı aşarak kurtulma imkânsızlığıİlahi kudret ve hâkimiyetin her şeyi çevrelediği, yeryüzünde veya gökte kaçacak hiçbir yer bulunmadığı bağlamında Cin suresinde cinlerin itirafı (Cin 72:12).

Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı

DisiplinKullanım AlanıTartışma NoktasıAnlam Yoğunlaşması
Kelamİlahi kudret ve ihataKulun veya herhangi bir mahlûkun Allah’ın mülkünden ve hâkimiyet alanından firar etmesinin imkânsızlığı.Mutlak egemenlikten ontolojik olarak kaçılamayacağı ilkesi.
FıkıhKölelik hukuku ve firarEfendisinden kaçan kölenin hukuki durumu ve buna bağlanan hükümler.Yetki alanından izinsiz ayrılma eyleminin hukuki sonuçları.
TefsirCinlerin itirafıCinlerin göğe ve yere dair tasarruflarında ilahi iradeyi aciz bırakamayacaklarını anlamaları.Mekânsal kaçışın Allah’ın kaza ve kaderini engelleyemeyeceği vurgusu.
HadisDua ve sığınmaKişinin Allah’tan yine ancak Allah’a kaçabileceği ve O’ndan başka sığınak bulunmadığı hakikati.Kaçışın nihai hedefinin bizzat kaçılan Zat olması bilinci.

Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi

SistemBağlamKarşılıkİşlevAçıklamaGüven
DiniVarlık-yaratıcı ilişkisiOntolojik kuşatılmışlıkKaçış yanılsamasını kırmaMahlûkun ilahi hüküm ve kudret sahasının dışına çıkamayacağını bildirir.Kesin
İlmiFiziksel ve kuramsal sınırlarKapalı sistemden çıkış imkânsızlığıSınır tayiniBelirli bir evren veya yasa kümesi içinde mutlak yalıtımın mümkün olmadığını açıklar.Güçlü
SiyasiHukuki ve idari egemenlikYargı yetkisinden firarKaçak durumuna düşmeEgemen bir otoritenin meşru sınırları dışına kaçarak yaptırımdan kurtulma çabası.Güçlü
İktisadiVergi ve borç yükümlülükleriYükümlülükten kaçınmaSermaye veya borçlunun firarıİktisadi mükellefiyetten kurtulmak için varlığı veya şahsı gizleme eylemi.Muhtemel

Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm

Alanİzomorfik KarşılıkAçıklamaGüven
Sayısal bilimlerKapalı sistemde sınır koşulları (Boundary conditions in closed systems)Kapalı bir termodinamik veya geometrik sistemde, hiçbir parçacığın sistem sınırlarının dışına çıkamaması ve sistemin toplam enerjisinden kaçışın imkânsız olması.Güçlü
Beşeri bilimlerYaptırım ve panoptik denetimden kaçış (Evasion from jurisdictional control)Bireyin otoritenin normatif veya cezai denetim sahasından kendini soyutlama ve mekânsal olarak görünmez kılma teşebbüsü.Güçlü

Yanlış daraltma ve kritik hata riski

AlanAçıklama
Modern daraltma riskiKökü yalnızca adli veya fiziksel bir kovalamaca neticesinde bir yerden başka bir yere gitmek gibi dar bir firar eylemine indirgemek.
Kur'an içi daha geniş anlamKaçışın yalnızca coğrafi bir hareket olmadığını, aynı zamanda kozmik bir boyutta Allah’ın kudret ve hükmünden kurtulacak hiçbir yarık, sığınak veya gölge bulunmadığını içermesi.
Yanlış anlamanın doğuracağı hataİnsanın veya cinin ilahi sorumluluktan mekân değiştirerek veya gizlenerek kurtulabileceği zannına kapılması ve ilahi ihatanın mutlaklığını kavrayamaması.

Kur'an'ı anlama odaklı sonuç

SoruCevap
Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir?Varlığın bütünüyle kuşatıldığını, hiçbir failin ilahi nizamın ve iradenin dışına çıkarak bağımsız bir alan kuramayacağını tek bir kullanımda kesin bir dille ortaya koyar.
Hangi ayet gruplarında belirleyicidir?Cinlerin gayb, sema ve yeryüzündeki durumlarını anlatan ve ilahi kudretin sınırlarını idrak ettiklerini bildiren ayet grubunda belirleyicidir (Cin 72:12).
Hangi yanlış anlamaları düzeltir?Yaratılmış varlıkların kendi imkânlarıyla mutlak bir sığınak veya özerk bir kaçış koridoru üretebilecekleri yanılgısını düzeltir.

Nihai sentez ve LaTeX modeli

  • Somut anlamCanlının dehşetle sığınak arayarak kaçması ve nesnenin içine gömülüp saklanması.
  • Soyut anlamİlahi hâkimiyet ve kuşatma karşısında ontolojik olarak hiçbir sığınma ve kurtuluş sahasının bulunmaması.
  • Sistematik karşılıkKapalı ve mutlak bir egemenlik uzayında tüm yönelimlerin sistemin sınırları içinde kalması, dışarıya açılan hiçbir kaçış vektörünün mevcut olmaması.
  • LaTeX modeliS∩∂Ω=∅  ⟹  lim⁡t→∞v⃗e(t)⋅∇Φ=0
  • LaTeX açıklamasıFormülde Ω mutlak ilahi egemenlik ve kuşatma uzayını, ∂Ω bu uzayın varsayımsal dış sınırını temsil eder. Mahlûkun sığınak arayışındaki kaçış kümesi S ile sistemin dışı arasındaki arakesit boş kümedir (S∩∂Ω=∅); zira sistem mutlak olarak her şeyi kuşatmıştır. Bu sebeple zaman t ilerledikçe kaçış vektörü v⃗e, ilahi irade ve ceza potansiyeli gradyanı ∇Φ karşısında etkisizleşmekte ve sisteme karşı bağımsız bir kaçış oluşturma imkânı sıfıra eşitlenmektedir.
Metin sürümü (yapay zekâ araçları için)Harfe göre kök dizini: ه