هرع

Klavye kısayolları

Ara
/
Yeni not
n
Önceki / sonraki ayet
[ ]
Okuma modu
f
Graf modu
g
Kur'an evreni
e
Kapat / geri
Esc
Grafiği atla

Kök ağı

Kök ağı: ه-ر-ع1 sîga, 17 mücavir kök, 2 ayet, 2 sure; sîgalar ve mücavir kökler Sîgalar ve Mücavir kökler kartlarında, ayetler Ayetler kartında liste olarak var.جيأطهررجلقومهرعضيفوقييُهْرَعُونَرشدسوأخزيكونليسقبل

KökSîga 1Ayet 2Sure 2Mücavir 17

▶ Ağı aç (3B)

هرع

ه - ر - ع

KÖK
  • 2 geçiş
  • 2 ayet
  • 1 sîga
  • 11 sözlük

(Her’) Rüzgarın döktüğü yapraktır.devamı ›

Notlarım

Sözlükler(11)

★ Akevler SözlüğüTürkçe

(Her’) Rüzgarın döktüğü yapraktır.

Kitâbu'l-'Ayn

Halîl b. Ahmed · 8. yyTR894 harf
باب العين و الهاء والراء ) ع ه ر، ه ع ر، ه ر ع مستعملات( عهر: العَهْرُ: الفُجُور، عَهَرَ إليها يَعْهَرُ عَهْراً: أتاها ليلاً للفُجُور ويُعَاُهِرها: يُزَانِيهَا. وكُلَّ منهما عاهِرٌ، قال: لا تْلْجَأَنّ سِرّاً إلى خائِنٍ يوما ولا تَدْنُ إلى عاهِر وعن رسول الله -صلى الله عليه وسلم: "الولدُ للفِرَاشِ وللعَاهِرِ الحَجَرُ". هعر: الهَيْعَرَةُ: المرأةُ التي لا تسْتَقِرُّ مكانها نزفا من غيرِ عِفَّة.
Tamamını oku

es-Sıhâh

Cevherî · 10. yyTR527 harf
دمٌ هَرِعٌ: أي جارٍ بيِّن الهَرَعِ. وقد هَرِعَ. ورجلٌ هَرِعٌ: سريعُ البكاء. والهَرِعَةُ: المرأةُ التي تُنْزِلُ حين يخالطها الرجلُ. والمَهْروعُ: المجنون الذي يُصْرَعُ. والإهْراعُ: الإسْراعُ. وقوله تعالى: "وجاءهُ قَوْمُهُ يُهْرَعونَ إليه"، قال أبو عبيدة: أي يُسْتَحَثُّونَ إليه، كأنَّه يحثُّ بعضهم بعضاً. وأُهْرِعَ الرجلُ على ما لم يسمّ فاعله، فهو مُهْرَعٌ، إذا كان يُرْعَدُ من غضبٍ أو حمَّى أو فَزَع.
Tamamını oku

Tehzîbu'l-Luğa

Ezherî · 10. yyTR2.757 harf
باب العين والهاء مع الراء عهر ، هرع ، هعر استعمل من وجوهه : عهر ، هرع ، هعر . عهر : قال النبي ( صلى الله عليه وسلم ) ( الولد للفِراش وللعاهر الحجر ) ، العاهر : الزاني . قال أبو زيد : ويقال للمرأة الفاجرة عاهرة ، ومُعاهِرة ، ومسافحة . وقال أبو عبيد : معنى قوله ( صلى الله عليه وسلم ) ( وللعاهر الحجر ) ، أي لا حقّ له في النسب ؛ وهو كقولك : له التُّراب ، وبِفيه الأثلَب ، أي لا شيء له . وروى أبو عُمر
Tamamını oku

Mekâyîsü'l-Luğa

İbn Fâris · 11. yyTR4.679 harf
(باب الهاء والراء وما يثلثهما) (هرس) الهاء والراء والسين: أصلٌ صحيح يدلُّ على دَقٍّ وهَزْمٍ في الشَّيء. وهَرَسْت الشّيءَ: دقَقْتُه. ومنه الهَرِيسة. والمِهْراسُ: حجرٌ منقورٌ، لعلّهُ يُدَقُّ فيه الشيء، وربَّما كان مستطيلاً يُتوَضَّأُ منه. والهَِرْس([1]): الثَّوب الخَلَق، وهذا على معنى التَّشبيه، كأنّه قد هُرِس. والمَهارِيس: الإبلُ الشِّداد تَهرُسُ الشيءَ عند الأكل. والهَرِسُ: الأسدُ الشَّديد، كأنّه
Tamamını oku

Esâsü'l-Belâğa

Zemahşerî · 12. yyTR188 harf
ه ر ع أهرع الرجل إهراعاً وهو إسراع في رعدة‏.‏ ويقال‏:‏ أقبل الشيخ يهرع‏.‏ وفلان يهرع من الغضب والبرد والحمّى‏.‏ ويقال للمجنون والمصروع‏:‏ مهروع ومنه قوله تعالى‏:‏ ‏"‏ فهم يهرعون ‏"‏‏.‏
Tamamını oku

Lisânü'l-Arab

İbn Manzûr · 13. yyTR2.864 harf
الهَرَعُ والهُراعُ والإِهْراعُ: شدَّة السَّوْقِ وسُرْعةُ العَدْو؛ قال الشاعر أَورده ابن بري: كأَنَّ حُمُولَهم، مُتتابِعاتٍ، رَعِيلٌ يُهْرَعُونَ إِلى رَعيلِ وقد هُرِعُوا وأُهْرِعُوا. واسْتُهْرِعَتِ الإِبلُ: أَسْرَعَتْ إِلى الحوضِ. وأْهْرِعَ الرجلُ، على ما لم يسم فاعله: خَفَّ وأُرْعِدَ من سُرْعةٍ أَو خوْفٍ أَو حِرْصٍ أَو غَضَبٍ أَو حُمَّى. وفي النزيل: وجاءه قومه يُهْرَعُون إِليه؛ قال أَبو عبيدة:
Tamamını oku

Kâmûsü'l-Muhît

Fîrûzâbâdî · 15. yyTR126 harf
* ه ر ع * * الإهْرَاعُ * الإسراع وقوله تعالى ﴿وجاءه قومه يهْرَعُون إليه﴾ قال أبو عبيدة يُسْتَحَثون إليه كأنهم يحث بعضهم بعضا
Tamamını oku

Tâcü'l-Arûs

Zebîdî · 18. yyTR3.330 harf
الهيرع، كضيغم: الجبان الجزوع، وقيل: هو الضعيف لا يتماسك، كالهيلع، قال عمرو ابن أحمر الباهلي: ولست بهيرع خفق حشاه إذا ما طيرته الريح طارا وقال ابن دريد: رجل هيرع: جبان لا خير عنده وأنشد: ولست بذي رثية هـيرع إذا دعي القوم لم أنهض وقال ابن فارس: الهيرع: الأحمق. والهيرع من الرياح: السريعة الهبوب، كما في الصحاح زاد ابن فارس: الكثيرة
Tamamını oku

Salmone

H. Anthony Salmone · 19. yyTR1.122 harf
هَرَعَ هَرَعَ A ( n. ac. هَرْع 1 ) a. [ Ila ], Rushed up to. هَرِعَ هَرِعَ A ( n. ac. هَرَع 4 ), a. Flowed fast, gushed out ( blood ). b. [ pass. ], Trembled, shook, quivered. هَرَّعَ هَرَّعَ II , a. Pointed, lowered, couched ( lances ). أَهْرَعَ أَهْرَعَ IV , a. see II . b. Hastened, hurried. c. [ pass. ], see I (b) . تَهَرَّعَ تَهَرَّعَ V , a. Was pointed, lowered ( lance ).
Tamamını oku

Kitâbullâh

Kur'an kullanımından türetilmişTR11.551 harf
هرع هَرَعَ - يَهْرَعُ (هَرِعَ - يَهْرَعُ) - أَهْرَعَ - يُهْرِعُ، أُهْرِعَ - يُهْرَعُ هَرَعَ - يَهْرَعُ (هَرِعَ - يَهْرَعُ) + الكائن: يندفع مسرعاً في مشيه: اضطر للمشي بسرعة بسبب شيء يحثه على المشي السريع كخوف أو رغبة في أمر أَهْرَعَ - يُهْرِعُ: على وزن " أفعلَ " من " هَرَعَ - يَهْرَعُ ": جعله " يَهْرَعُ ": رغبه أو أرهبه بحيث اضطره للمشي
Tamamını oku

Sîgalar(1)

Mücavir kökler17 mücavir (26 toplam)

Sıralama: iki kökün aynı ayette birlikte geçmesinin tesadüfe göre ne kadar güçlü olduğu (Dunning G²). Her satırda ortak ayet sayısı yazar. Edatlar varsayılan olarak gizli.
  1. ضيف

    1 ortak ayet · Bir topluluğa sığınan kişidir

  2. رشد

    1 ortak ayet · “Rasad” gözetleyici demektir

  3. أثر

    1 ortak ayet · İnsan veya hayvan yürürken ayaklarının bıraktığı kalıntıya…

  4. خزي

    1 ortak ayet · Hizy (hı, ze) : Dikenli çalı demektir

  5. طهر

    1 ortak ayet · Akar temiz sudur

  6. رجل

    1 ortak ayet · Rical ayak demektir

  7. ليس

    1 ortak ayet · Bu kelime “late”den dönüşmüştür

  8. بنو

    1 ortak ayet · Oğullar

  9. سوأ

    1 ortak ayet · Sey’e(hemze): “Sivad” kara demektir

  10. وقي

    1 ortak ayet · Takva kelimesindeki ilk te harfi vavdan dönüşmüştür, vav…

  11. جيأ

    1 ortak ayet · Ceyee yağmur sularının toplanıp biriktiği yerdir

  12. قبل

    1 ortak ayet · Önce

Geçtiği ayetler(2)

  1. وَجَاءَهُ قَوْمُهُ يُهْرَعُونَ إِلَيْهِ وَمِنْ قَبْلُ كَانُوا يَعْمَلُونَ السَّيِّئَاتِ قَالَ يَاقَوْمِ …

    KoşturulurlarKavmi ona koşa koşa geldi. Daha önce de kötü işler işlerlerdi. Ey kavmim; işte kızlarım, bunlar sizin için daha temizdir. Allah’tan korkun da misafirlerin önünde beni rezil etmeyin. İçinizde aklı erer bir kimse yok mudur? dedi.

  2. فَهُمْ عَلَى آثَارِهِمْ يُهْرَعُونَ

    KoşturulurlarYine de onların izlerinde koşturuluyorlardı.

Kök analizi

Kök tanımı ve çekirdek özet

AlanDeğer
Kökهرع
YapıÜçlü
Özel DurumBelirgin fark tespit edilmedi
Bağlamsal Yakın Köklerسوق, ركض, عجل, سفر
Zıt Kökبطء
Çekirdek Özet 1Titreme, sarsılma ve içsel ya da dışsal bir zorlamayla kontrolsüzce sürüklenircesine hızla koşma
Çekirdek Özet 2Bir dürtü, dehşet, hırs veya taklit baskısıyla iradesini yitirerek gayriiradi bir sevk ile bir hedefe doğru koşturulma
Çekirdek Özet 3Bireysel muhakemenin felç olduğu, sürü psikolojisi veya şehvet/öfke sarsıntısıyla yönlendirilen pasifize hız hali
Kritik Hata RiskiFiilin salt bilinçli ve istekli bir «hızlı koşma» (عدو / سعي) sanılması; edilgen (meçhul) yapının işaret ettiği içsel/dışsal sürüklenme ve sarsıntı (irtiad) boyutunun gözden kaçırılması

Biliteral analiz

Biliteral ÇekirdekTemel AnlamEklenen UnsurOluşan Anlam Farkı
هرTitreme, sarsılma, hafifleme ve kontrol kaybı ile oluşan hareketlilik; rüzgarın yaprağı savurması veya canlının ürpererek çözülmesi anlamını taşır. Nitekim هرب kökünde korkuyla kaçıp dağılma, هرول kökünde iki adım arası sarsıntılı hızlı yürüyüş, هرم kökünde ise gevşeyip çözülme hali belirgindir.عBoğazın derininden çıkan ع harfinin katılmasıyla sarsıntı ve kontrolsüz hareket, dışarıya taşan, hedefe doğru hızla çekilen ve sürüye/akışa kapılan yoğun bir itilme veya sevk edilme boyutuna dönüşmüştür.

Piktografik analiz

BirimPiktografik İmge / HareketAnlam Açıklaması
هKollarını kaldırmış insan; dikkat çekme, ortaya çıkma, sarsılmaAnsızın beliren bir etkiyle irkilme, nefesin hızlanması ve içsel sarsıntının başlaması payını taşır.
رİnsan başı; yönelim, öncelik, hareket kaynağıSarsıntının bedeni başı öne doğru eğerek bir hedefe veya istikamete yöneltmesi hareketini kurar.
عGöz; kaynak, açığa çıkma, görme ve yönelmeAçığa çıkan bu yönelimin dışsal bir nesneye, hedefe veya dürtüye kilitlenerek kontrolsüz bir akış oluşturmasını sağlar.
هرعKollarını kaldırarak ürperen insanın başını öne eğip dışarıya doğru hızla sürüklenmesiİçsel korku, hırs veya şokla titreyen benliğin iradi duruşunu kaybedip dış bir çekim veya sevk odağına doğru savrularak hızlanması hareketidir.

Tarihsel ve erken kullanım

AlanVeri
İlk fiziksel anlamŞiddetli soğuk, korku, ateş (humma) veya öfke nöbeti sebebiyle zangır zangır titreyerek hızla yürümek; rüzgarın ağaçtan döktüğü kuru yaprakların (الهرياع) sağa sola savrularak sürüklenmesi; süngülerin hedefe doğru peş peşe uzanıp titreşmesi (تهرع الرماح).
Cahiliye şiiri kullanımıMühelhil b. Rebîa, esirlerin zorla ve titreyerek sürüklenişini tasvir ederken kökü meçhul sîgada kullanmıştır: فجاؤُوا يُهْرَعُونَ، وهُمْ أُسارَى، / يَقُودُهُمُ على رَغمِ الأُنُوفِ (Burunları yerde [aşağılanmış] olarak sürüklenip getirilirken, esir oldukları halde zangırdayarak/koşturularak geldiler).
Erken Arapça kullanımİbn Bürrî ve klasik lügatlerin aktardığı erken beyitte develerin peş peşe ve durdurulamaz bir sevk ile koşturulması anlatılır: كأَنَّ حُمُولَهم، مُتتابِعاتٍ، / رَعِيلٌ يُهْرَعُونَ إِلى رَعيلِ (Yükleri ve göç kafileleri peş peşe dizilmişken, sanki bir bölük diğer bölüğe doğru hızla koşturulup sevk ediliyordu).

Kaynak Kitābü’l-ʿAyn, Maqāyīs al-Lugha, Lisān al-ʿArab, Asās al-Balāgha.

Sami etimolojik katman

Sami dil ailesi genelinde kök, sarsılma, korkuyla ürperme, hızlı ve gayriiradi devinim semantik alanı etrafında şekillenir. Arapçada هرع biçiminde kristalleşen yapı, hem psikolojik/fizyolojik bir titremeyi (irtiad) hem de bu titremenin doğurduğu kontrolsüz ileriye atılma veya dışarıdan güdülme (sevk) durumunu birleştirir. İbranice ve Süryanicede doğrudan h-r-ʿ dizilimi yaygın bir fiil gövdesi olarak öne çıkmaktan ziyade, korkudan sarsılma ve gürültüyle kopma kökleriyle fonetik ve anlamsal örtüşmeler gösterir. Arapçadaki kullanım, rüzgarın savurduğu döküntü yaprak (heryâ') imgesinde olduğu gibi, pasif ve iradesiz bir sürüklenişi odağa alarak Afro-Asyatik katmandaki hafiflik, sarsıntı ve dış gücün etkisinde kalma fikrini muhafaza etmiştir.

Güven Güçlü

Kaynak Brown-Driver-Briggs, David Cohen Dictionnaire des racines sémitiques, Lisān al-ʿArab.

Etimolojik analiz

KatmanVeriAçıklamaGüven
İç Arapça etimolojik yönهرع kökünden türeyen fiiller (heraa, ühria)Fiziksel titreme, soğuktan veya hummadan sarsılma ile bir dürtüyle sevk edilme anlamlarının birleşimiKesin
Sami dilleriyle etimolojik ilişkiBatı Sami / İbr. חרד (korkuyla titreme/koşma) ve Aram. fonetik-semantik paralel hareketlerİçsel dehşet veya korkunun bedensel harekete ve hızlı yönelişe dönüşmesi ortak semantik paydasıdırGüçlü
Daha geniş dilsel ilişkiVeri bulunamadıAfro-Asyatik dışındaki dil aileleriyle doğrulanmış doğrudan kökteşlik tespit edilmemiştirVeri bulunamadı

Kaynak Maqāyīs al-Lugha, Lisān al-ʿArab, HALOT.

Kardeş kökler

KombinasyonDurumTemel AnlamAnlam DetayıNot
هرعAnlamlıSarsılarak hızla koşmak, sevk edilmekHedef köktür; içsel bir sarsıntı veya dışsal bir sevk ile iradesizce hızlanma halidir.Kur'an'da geçer
هعرAnlamlıAhmaklık, zayıflık ve hafiflikZihnin veya karakterin istikrarsızlığı, irade zaafı ve sarsaklık anlamını taşır.Kur'an'da geçmez
رهعKök olarak oluşmayanVeri bulunamadıVeri bulunamadıKlasik sözlüklerde bu diziliş kayıtlı değildir
رعهAnlamlıGevşeklik, ahmaklık ve döneklikKişinin irade ve görüşünde sarsak olması; hedef kökteki istikrarsızlık nüansıyla akrabadır.Kur'an'da geçmez
عهرAnlamlıFuhuş, azgınlık ve gece baskınıMeşru sınırları aşarak şehvet veya taşkınlıkla harama sürüklenme; dürtüsel kontrolsüzlük ortak paydasıdır.Kur'an'da geçmez
عرهKök olarak oluşmayanVeri bulunamadıVeri bulunamadıKlasik sözlüklerde bu diziliş kayıtlı değildir

Komşu kökler ve zıt kök

Kökİlişki TürüAnlam AlanıKarşılaştırmalı NüansAnlam Detayı
هرعMerkezİradesiz, titreyerek ve sürüklenerek hızlanmaİçsel bir sarsıntı, şehvet, öfke veya dışsal bir güçle adeta meçhul/edilgen biçimde koşturulmaktır.Hareket iradi bir karardan çok bir sürükleniş ve titreyiş sonucudur.
سوقKomşuArkadan iterek sevk etmeBir varlığı arkadan sürerek bir yöne gitmeye mecbur bırakmaktır; ancak fiziksel titreme şartı içermez.هرع kökünde sevk edilme ile birlikte bedensel/ruhsal sarsıntı ve koşma bir aradadır.
ركضKomşuAyak vurarak hızla koşmaİradeli ve beden gücüyle, kaçmak veya yetişmek için hızlıca koşmaktır.هرع kökündeki gayriiradi sürüklenme ve edilgenlik hali onda bulunmaz.
عجلKomşuAcele etme ve vaktinden önce istemeZaman baskısı veya sabırsızlık sebebiyle öne atılmaktır; zihinsel ve iradi bir tutumdur.هرع kökünde hız, doğrudan bedene vuran bir titreme ve güdülme ile gerçekleşir.
سفرKomşuRüzgarın süpürmesi veya açığa çıkmaRüzgarın yaprakları süpürüp savurması bağlamında rüzgar döküntüsü yaprak (الهرياع) ile temas eder.Nesnenin pasif savruluşudur, canlı failin içsel çalkantısını doğrudan içermez.
بطءZıtYavaşlama, ağırdan almaHareketi geciktirmek, yavaş davranmak veya duraklamaktır.هرع kökünün içerdiği şiddetli hız, acele sevk ve sarsıntının tam karşıtıdır.

Başka dillerde anlam karşılıkları

DilKelime / KelimelerKısa AnlamDetayGüven
ArapçaهرعTitreyerek, sürüklenerek hızla koşturulmakİçsel bir dürtü veya dış baskıyla iradesizce sevk edilme halidir.Kesin
LatinceTrepidanter currere, propelliTitreyerek koşmak, ileriye doğru itilmekTitreme ve telaş halini karşılar fakat edilgen psikolojik sürüklenmeyi tam kapsamaz.Güçlü
İngilizceTo rush trembling, to be driven headlongTitreyerek atılmak, baş aşağı sürüklenmek/sevk edilmekHız ve güdülme boyutunu verir; ancak kökün taşıdığı humma benzeri titreme (r‘ide) tonu dışarıda kalır.Güçlü
AlmancaHerbeieilen, getrieben werdenKoşup gelmek, sevk edilmek/sürülmekGüdümlü koşuyu ifade eder; fakat içsel sarsıntı ve şehvet/öfke kaynaklı irade kaybını tek başına vermez.Güçlü
FransızcaAccourir précipitamment, être pousséTelaşla koşmak, itilip sürüklenmekHızlı varış ve dış etkiyi belirtir; bedensel titreme ve kontrolsüzlük nüansı eksik kalır.Güçlü

Kaynak Gesenius, Lane’s Lexicon, Oxford Latin Dictionary.

Vücûh ve nezâir

Form / KullanımAnlam YüzüAyet Tipi / Bağlam
يُهْرَعُونَ (Meçhul muzari fiil)Şehvet, öfke ve günah hırsıyla gözü dönmüş şekilde sürüklenerek gelmeLût kavminin, misafirleri duyunca hiçbir iradi frenleme yapmaksızın, sapkın dürtülerin güdümünde titreyerek ve koşturularak Lût'un kapısına dayanması bağlamı (Hûd 11:78).
يُهْرَعُونَ (Meçhul muzari fiil)Ataların batıl yolunu şuursuzca, körü körüne ve sürü halinde taklit ederek koşturulmaMüşriklerin ve inkârcıların, atalarını sapıklıkta bulup hiçbir delil ve muhakeme olmaksızın onların izleri peşinde telaşla ve iradesizce sürüklenişi bağlamı (es-Sâffât 37:70).

Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı

DisiplinKullanım AlanıTartışma NoktasıAnlam Yoğunlaşması
KelamKesb ve irade-i cüz'iyye tartışmalarıFiilin Kur'an'da yalnızca meçhul (edilgen) sîgada gelmesi; insanın nefsinin veya şeytani güdülerin esiri olduğunda iradesini nasıl devredip adeta bir «sevk edilen nesne»ye dönüştüğü meselesiİrade zaafı, nefsin süfli arzularının insanı mecburi bir sevk halindeymiş gibi sürüklemesi
Fıkıhİkrah ve şuursuz taşkınlık durumlarıHaddi aşan taşkınlıklarda veya sürü psikolojisiyle işlenen cürümlerde failin kasıt ve temyiz kudretinin derecesiFıkhi bir terim olmaktan ziyade, suç kastındaki azgınlık ve hırs halinin psikolojik tasviri
TefsirHûd 78 ve Sâffât 70 tefsirleriAyetlerdeki fiilin neden malum değil de meçhul sîgada geldiği; günahkârların birbirini kışkırtarak mı yoksa şeytan ve hevâ tarafından mı sevk edildiği tahliliŞehvetin veya kör taklidin insanı iradesiz bir sürüye dönüştürerek koşturması
HadisAhir zaman fitneleri ve mahşer tasvirleriİnsanların fitneye veya hesaba doğru korkuyla, titreyerek ve şaşkınlık içinde koşuşmasını anlatan rivayetlerKorku, soğuk veya dehşet sebebiyle kontrolsüzce bir yere akın etme hali

Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi

SistemBağlamKarşılıkİşlevAçıklamaGüven
DiniVahiy ve akıl rehberliğinden kopuşHevâya ve kör taklide teslimiyetİnsanın ahlaki ve akli iradesini yitirerek günah veya bâtıl akıntısına kapılmasıDini bilinç durduğunda insan, kendi içgüdülerinin veya şeytani telkinlerin edilgen bir nesnesi olarak bâtıla doğru koşturulur.Kesin
İlmiBilgi felsefesi ve muhakemeEleştirel düşüncenin felci / Dogmatik sürüleşmeKanıtsız kabullerin peşinden kitlesel ve sorgusuzca sürüklenmeBilimsel zihniyet yerine ön kabullerin ve dogmaların arkasından titrek ve coşkulu bir histeriyle koşulmasını temsil eder.Güçlü
SiyasiKitle yönetimi ve manipülasyonKitle histerisi ve demagojik sevkToplumun rasyonel müzakereyi bırakıp ajitasyonla bir hedefe sürülmesiBireylerin ortak bir korku veya düşman algısıyla titretilerek siyasi bir amaca doğru körü körüne koşturulması mekanizmasıdır.Güçlü
İktisadiPiyasa hareketleri ve krizlerPanik alımı / İrrasyonel piyasa coşkusuBireylerin piyasa manipülasyonu veya panikle bir varlığa plansızca hücum etmesiFiyat hareketleri karşısında zihni kontrolü yitiren kitlelerin korku veya aşırı kâr hırsıyla sürü psikolojisi içinde alıma/satıma koşturulmasıdır.Güçlü

Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm

Alanİzomorfik KarşılıkAçıklamaGüven
Sayısal bilimlerDış bir alan kuvveti altındaki parçacığın zorlanmış titreşimli hareketi (Forced oscillation with drift)Bir parçacığın kendi serbest devinimi yerine, güçlü bir dış elektromanyetik alan veya gradyan etkisiyle zangırdayarak belirli bir kutba doğru sürüklenmesi ve sürati kontrol edememesi durumudur.Güçlü
Beşeri bilimlerSürü davranışı ve histerik güdülenme (Herd behavior / Social contagion)Bireyin rasyonel karar mekanizmasını askıya alarak toplumsal bulaşma, kolektif panik veya ortak bir şehvet/öfke dalgası altında kitleyle birlikte aynı yöne savrulmasıdır.Kesin

Yanlış daraltma ve kritik hata riski

AlanAçıklama
Modern daraltma riskiFiilin yalnızca «hızlıca koştular» veya «koşarak geldiler» şeklinde nötr, iradi ve bilinçli bir atletik hareket gibi çevrilmesi; fiilin meçhul (edilgen) kalıbının ıskalanması.
Kur'an içi daha geniş anlamFiil her iki kullanımında da meçhul formdadır (يُهْرَعُونَ). Bu, eylemin salt bir koşu olmadığını; faillerin korku, soğuk, dehşet, dizginsiz bir şehvet veya ataların izini körü körüne takip etme baskısıyla içten içe sarsılarak, adeta arkalarından itilip sürüklenerek geldiklerini gösterir.
Yanlış anlamanın doğuracağı hataLût kavminin cürmündeki fıtri ve akli çöküşün, sapkınlığın bir histeri ve iradesiz bir dürtü esareti haline geldiği anlaşılamaz; Sâffât suresindeki şirk ehlinin kör taklit mekanizmasının insanı nasıl sürüleştirip rasyonel düşünceden kopardığı gözden kaçar.

Kur'an'ı anlama odaklı sonuç

SoruCevap
Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir?İnsanın nefsi arzularına veya geleneksel kabullerine teslim olduğunda kendi iradesini nasıl kaybettiğini, hür bir özne olmaktan çıkıp güdülen bir nesne haline geldiğini semantik olarak tek bir meçhul sîgayla doğrudan ortaya koyduğu için hayatidir.
Hangi ayet gruplarında belirleyicidir?Ahlaki çürüme ve cinsel sapkınlığın anlatıldığı kıssalarda (Hûd 11:78) ve ataperestliğin, körü körüne taklitçiliğin kınandığı tevhid bağlamlarında (es-Sâffât 37:70) belirleyicidir.
Hangi yanlış anlamaları düzeltir?Bâtıl yolda koşan inkârcıların ve günahkârların bu tavırlarının rasyonel, planlı ve bağımsız bir irade tercihi olduğu yanılgısını düzeltir; onların aslında kendi şehvetlerinin, kitle psikolojisinin ve şeytani tahriklerin sürüklediği, sarsak ve edilgen bir güruh olduklarını gösterir.

Nihai sentez ve LaTeX modeli

  • Somut anlamRüzgarın önüne kattığı yaprakların titreyerek savrulması, bir insanın soğuktan, hummadan veya dehşetten zangır zangır titreyerek gayriiradi bir hızla sevk edilmesi.
  • Soyut anlamRasyonel muhakemenin ve ahlaki iradenin felç olması neticesinde; nefsi bir dürtü, kitle histerisi veya ataların kör taklidi sebebiyle bir hedefe doğru iradesizce sürüklenme hali.
  • Sistematik karşılıkİnsanın özne konumunu kaybederek süfli enerjilerin, toplumsal bulaşmanın veya cehalet akıntısının nesnesi (meçhul faili) durumuna indirgenmesi.
  • LaTeX modeliv=μ⋅Fext−γ⋅I,burada I→0  ⟹  v∝Fext v=Fm⋅τ,I=0
  • LaTeX açıklaması

Burada hareket hızı olan v, rasyonel içsel iradenin (I) sıfıra yaklaşmasıyla birlikte tamamen dışsal güdüleyici kuvvetin (F) ve bu kuvvete maruz kalınan sürenin (τ) doğrudan bir fonksiyonuna dönüşür. Sisteme etki eden bir karşı irade veya dengeleyici bilinç bulunmadığı için hareket hür bir tercih değil, dış baskı ve içsel sarsıntı altında gerçekleşen zorunlu bir sürüklenmedir.

Metin sürümü (yapay zekâ araçları için)Harfe göre kök dizini: ه