ركض

Klavye kısayolları

Ara
/
Yeni not
n
Önceki / sonraki ayet
[ ]
Okuma modu
f
Graf modu
g
Kur'an evreni
e
Kapat / geri
Esc
Grafiği atla

Kök ağı

Kök ağı: ر-ك-ض3 sîga, 10 mücavir kök, 3 ayet, 2 sure; sîgalar ve mücavir kökler Sîgalar ve Mücavir kökler kartlarında, ayetler Ayetler kartında liste olarak var.بأسشربرجلركضغسلارْكُضْسألبرديَرْكُضُونَرجعترفسكن

KökSîga 3Ayet 3Sure 2Mücavir 10

▶ Ağı aç (3B)

ركض

ر - ك - ض

KÖK
  • 3 geçiş
  • 3 ayet
  • 3 sîga
  • 13 sözlük

Rekud (Dat) sert yay demektir.devamı ›

Notlarım

Sözlükler(13)

★ Akevler SözlüğüTürkçe

Rekud (Dat) sert yay demektir.

Kitâbu'l-'Ayn

Halîl b. Ahmed · 8. yyTR1.031 harf
الكاف والضاد والراء معهما ك ر ض، ركض، ضرك مستعملات كرض: الكَريض: ضرب من الأقط، وصنعته: الكِراض. كَرَضوا كِراضاً، وهو جبن يتحلب عنه ماؤه فيمصل. والكِراض: ماء الفحل، قال: سوف يدنيك من لميس سبنتـا ة أمارت بالبول ماء الكِراضِ وهذه مدخلة في التشبيه، كقولهم، يأكل الطين كأنما يأكل به سكراً. ركض: الرَّكْضُ: مشية الرجل بالرجلين معاً، والمرأة ترُكضُ ذيولها برجليها إذا مشت، قال النابغة: والرّاكضاتِ ذيول
Tamamını oku

es-Sıhâh

Cevherî · 10. yyTR805 harf
الرَكْضُ: تحريكُ الرجل. ومنه قوله تعالى: "ارْكُضْ بِرِجْلِكَ". ورَكَضْتُ الفرسَ برِجلي، إذا اسْتَحْثَثْتَهُ ليعدو، ثم كَثُرَ حتَّى قيل: رَكَضَ الفرسُ، إذا عدا. وليس بالأصل، والصوابُ رُكِضَ الفرسُ على ما لم يسمَّ فاعله، فهو مَرْكوضٌ. وفي حديث الاستِحاضَةُ: هي رَكْضَةٌ من الشيطان، يريد الدَفْعَةَ. وأَرْكَضَتِ الفرسُ، إذا عَظُمَ ولدُها في بطنها وتحَرَّك. وارتَكَضُ المهرُ في بطن أمه. وارْتَكَضَ فلانٌ
Tamamını oku

Tehzîbu'l-Luğa

Ezherî · 10. yyTR4.504 harf
ك ض ر كرض ، ضرك ، ركض : مستعملة . كرض : قال الليث : الكَرِيضُ : ضَرْب من الأقِطِ ، وصنعتُه الكِراضُ ، وقد كرَضُوا كراضاً ، وهو جُبْنٌ يتحلَّب عنه ماؤه فَيَمْصُل كقوله : . . . . . . كَرِيضٍ مُنَمِّس قلت : أخطأ الليث في الكَريض وصحَّفه ، والصواب : الكَريصُ بالصاد غير معجمة مسموعٌ من العرب . وأقرأني الإياديُّ عن شمر ، والمنذريُّ عن أبي الهيثم كلاهما لأبي عبيد عن الفرَّاء قال : الكَرِيصُ والكَريزُ
Tamamını oku

Mekâyîsü'l-Luğa

İbn Fâris · 11. yyTR6.997 harf
(باب الراء والكاف وما يثلثهما) (ركل) الراء والكاف واللام أصلٌ يدلُّ على جنسٍ من الضرب بالرِّجْل. يقال رَكَلَه ورَفَسه برِجله. ومَرْكَلاَ الفَرَس مِن جنبيه، حيث يركُل الفارسُ برجليه. وتركَّل على الشيء برجله. وتركَّل الحافرُ بمِسْحَاتِه، إذا ضربَها برِجْله لتدخُل في الأرض. قال الأخطل: رَبَت ورَبا في حَِجْرِها ابنُ مَدينةٍ *** يَظَلُّ على مِسحاتِه يتركَّل([1]) والكديد: المُرَكَّل([2]). (ركم)
Tamamını oku

Müfredât

Râgıb el-İsfahânî · 11. yyTR224 harf
- الركض: الضرب بالرجل، فمتى نسب إلى الراكب فهو إعداء مركوب، نحو: ركضت الفرس، ومتى نسب إلى الماشي فوطء الأرض، نحو قوله تعالى: ﴿اركض برجلك﴾ [ص/42]، وقوله: ﴿لا تركضوا وارجعوا إلى ما أرتفتم فيه﴾ [الأنبياء/13]، فنهوا عن الانهزام.
Tamamını oku

Esâsü'l-Belâğa

Zemahşerî · 12. yyTR1.708 harf
ر ك ض ركل الدابة برجل وركضها برجليـن‏:‏ ضربهـا ليستحثهـا واضـرب مركضيهـا ومركليهـا واضربـوا مراكضهـا ومراكلهـا‏.‏ وراكضـه الخيـل وخرجـوا يتراكضـون الخيـل وتراكضـوا إليهـم خيلهم حتى أدركوهم وارتكضوا في الحلبة‏.‏ ومن المجاز‏:‏ الطائر يركض بجناحيه‏:‏ يحرّكهما ويردّهما على جسده‏.‏ قال العجاج‏:‏ إذا النهار كفّ ركض الأخيـل هو طائر أخضر لا ينجحر وقت الهجير كما يفعل سائر الطيور فوصف النهار بكفّه إياه
Tamamını oku

Lisânü'l-Arab

İbn Manzûr · 13. yyTR5.120 harf
رَكَضَ الدابةَ يَرْكُضُها رَكْضاً: ضرَب جَنْبَيْها برجله. ومِرْكَضةُ القَوْس: معروفة وهما مِرْكَضَتانِ؛ قال ابن بري: ومِرْكَضا القَوْس جانباها؛ وأَنشد لأَبي الهيثم التَّغْلَبِيّ: لنا مَسائِحُ زُورٌ، في مَراكِضِها لِينٌ، وليس بها وهْيٌ ولا رَقَقُ ورَكَضَتِ الدابةُ نفسُها، وأَباها بعضُهم. وفلان يَرْكُضُ دابّتَه: وهو ضَرْبُه مَرْكَلَيْها برِجْليْه، فلما كثر هذا على أَلسنتِهِم استعملوه في الدوابِّ
Tamamını oku

Kâmûsü'l-Muhît

Fîrûzâbâdî · 15. yyTR327 harf
* ر ك ض * * الرَّكْضُ * تحريك الرجل ومنه قوله تعالى ﴿اركض برجلك﴾ وبابه نصر و * رَكَضَ * الفرس رجله استحثه ليعدو ثم كثر حتى قيل ركض الفرس إذا عدا وليس بالأصل والصواب ركض الفرس على ما لم يسم فاعله فهو * مَرْكُوضٌ * وفي حديث الاستحاضة ﴿هي * رَكْضَةٌ * من الشيطان﴾ يريد الدفعة و * رَكَضَهُ * البعير إذا ضربه برجله ولا يقال رمحه
Tamamını oku

Tâcü'l-Arûs

Zebîdî · 18. yyTR6.359 harf
الركض: تحريك الرجل ، كما في الصحاح. قال: ومنه قوله تعالى: اركض برجلك هذا مغتسل بارد وشراب قال الصاغاني: أي اضرب بها الأرض ودسها بها. وقال ابن الأثير: أصل الركض الضرب بالرجل والإصابة بها، كما تركض الدابة وتصاب بالرجل. وأنشد الصاغاني لذي الرمة يصف الجندب: معروريا رمض الرضراض يركضهوالشمس حيرى لها بالجو تدويم وفي الأساس: يقال: ركض الجندب الرمشاء بكراعيه. وهو مجاز. ومنه أيضا حديث عمر
Tamamını oku

Lane's Lexicon

Edward W. Lane · 19. yyTR9.120 harf
رَكَضَ 1 رَكَضَ ذ , aor. رَكُضَ , inf. n. رَكْضٌ, He moved, (S, A, K,) or struck with, (Msb,) his leg, or foot: (S, A, Msb, K:) or he struck and hit therewith, like as one strikes and hits therewith a beast. (IAth.) Hence, (S, A, K,) the phrase in the Kur [xxxviii. 41], (S,) اُرْكُضْ بِرِجْلِكَ [Strike thou the ground with thy foot]: (S, A, K:) or strike thou, and tread, the ground with thy foot.
Tamamını oku

Salmone

H. Anthony Salmone · 19. yyTR655 harf
رَكَضَ رَكَضَ U ( n. ac. رَكْض 1 ), a. Ran; galloped. b. Started; urged, spurred on ( horse ). c. [ Bi ], Stamped, kicked, lashed out with ( the foot ). d. [ Min ], Fled from. e. Stirred, poked ( fire ). رَاْكَضَ رَاْكَضَ III , a. Raced. اِرْتَكَضَ اِرْتَكَضَ VIII a. [ Fī ], Stirred, moved about in; troubled, bestirred himself about. b. [ Fī ], Traversed, scoured, explored (
Tamamını oku

Kitâbullâh

Kur'an kullanımından türetilmişTR yok17.883 harf
ركض رَكَضَ - يَرْكُضُ رَكَضَ - يَرْكُضُ + الكائن: يمشي مسرعاً: يتحرك مسرعاً منتقلاً من مكان إلى آخر باستخدام رجليه رَكَضَ - يَرْكُضُ + الكائن + من شيء: يمشي مسرعاً انطلاقاً من شيء (أو فراراً وخوفاً من شيء) ﴿وكم قصمنا من قرية كانت ظالمة وأنشأنا بعدها قوما آخرين(11) فلما أحسوا بأسنا إذا هم منها يركضون﴾: إذا هم منها(من القرية) يمشون مسرعين فارين
Tamamını oku

Sîgalar(3)

Mücavir kökler10 mücavir (20 toplam)

Sıralama: iki kökün aynı ayette birlikte geçmesinin tesadüfe göre ne kadar güçlü olduğu (Dunning G²). Her satırda ortak ayet sayısı yazar. Edatlar varsayılan olarak gizli.
  1. غسل

    1 ortak ayet · Su bitkisi

  2. برد

    1 ortak ayet · Gocuk demektir

  3. حسس

    1 ortak ayet · Küçük taş kırıntısı anlamındadır

  4. ترف

    1 ortak ayet · Telef yerlere dökülüp hedere olan meyveler demektir

  5. شرب

    1 ortak ayet · İçecek

  6. رجل

    1 ortak ayet · Rical ayak demektir

  7. سكن

    1 ortak ayet · “Sikkin” bıçak demektir

  8. بأس

    1 ortak ayet · Bes besese dağınık taşlar demektir

  9. رجع

    1 ortak ayet · Rac’, ırmakta akan suyun ters istikamette aktığı yerdir

  10. سأل

    1 ortak ayet · “Sehl” ova demektir

Geçtiği ayetler(3)

  1. ارْكُضْ بِرِجْلِكَ هَذَا مُغْتَسَلٌ بَارِدٌ وَشَرَابٌ

    KaçVur ayağını yere. İşte yıkanacak ve içilecek soğuk bir su.

Kök analizi

Kök tanımı ve çekirdek özet

AlanDeğer
Kökركض
YapıÜçlü
Özel DurumBelirgin fark tespit edilmedi
Bağlamsal Yakın Köklerهرب, فرر, عدو, سعى
Zıt Kökثبت
Çekirdek Özet 1Ayağı sertçe bir zemine vurmak, biniti iki ayakla depeleyerek hızlandırmak
Çekirdek Özet 2Ayakla yere vurarak şifa ve kaynak fışkırtma ile dehşet anında panikle tabanları yağlayıp kaçışma
Çekirdek Özet 3Fiziksel dürtünün veya içsel itkinin ani, sarsıcı ve hızlı bir yer değiştirme hareketine dönüşmesi
Kritik Hata RiskiKökü yalnızca sıradan bir koşma veya kaçma eylemi sanıp temelindeki ayakla sert darbe vurma ve tahrik edici sarsıntı unsurunu göz ardı etmek

Biliteral analiz

Biliteral ÇekirdekTemel AnlamEklenen UnsurOluşan Anlam Farkı
ركBir zemin üzerine baskı uygulama, yerleşme, temas ve ağırlık aktarma. Bu temel anlam ركب (üzerine binme), ركد (sabitlenip durma), ركز (saplama, dikme), ركس (ters yüz edip bastırma), ركع (aşağıya doğru eğilme), ركم (üst üste yığma) ve ركن (bir yere dayanma) köklerinde açıkça görülür.ضDilin yan tarafının azı dişlerine baskısıyla oluşan yayılma ve baskılı çarpma sesi, köke ayağın zemine veya binitin böğrüne sertçe vurulması, itici bir tahrik ve panikle kaçışma dinamizmi kazandırmıştır.

Piktografik analiz

BirimPiktografik İmge / HareketAnlam Açıklaması
رİnsan başı; baş, ilk, üstEylemin yönlendirici bir irade, hedef veya üst merkezden gelen bilinçli yönelimle başlatılması.
كAvuç içi; kavrama, eğme, kaplamaKuvvetin zemine veya nesneye doğrudan temas ettirilmesi, kavrayıcı ve odaklı bir güç aktarımı.
ضBitki filizi veya kıvrılmış yan gövde; yana açılma, sıkışıp fışkırma, sert basınç (türetme imge)Sıkışan enerjinin sert bir darbe veya tazyikle dışarı fırlaması, ayağın zemini sertçe ezmesi.
ركضİradeli yönelimin temas gücüyle zemine sert darbe indirip hareketi fışkırtmasıAyağın bir noktaya sertçe vurularak oradan bir sonucun çıkarılması ya da bu vuruşlarla bedenin hızla ileriye ve uzağa fırlatılması hareketi.

Tarihsel ve erken kullanım

AlanVeri
İlk fiziksel anlamSüvarinin atını hızlandırmak için iki ayağının topuklarıyla binitin böğürlerine sertçe vurması (teplemesi), ayağı yere vurarak çiğneme ve anne karnındaki ceninin tekme atıp çırpınması (irtikâd).
Cahiliye şiiri kullanımıNâbiğa ez-Zübyânî bir beytinde kökü kadınların yürürken eteklerini ayaklarıyla savurması anlamında kullanmıştır: وَالرّاكِضاتِ ذُيُولَ الرَّيْطِ فَنَّقَهَا / بَرْدُ الهَوَاجِرِ كَالغِزْلَانِ بِالجَرَدِ
Erken Arapça kullanımEbü’d-Dukeyş’in naklettiği erken bedevi kullanımında genç kadının ayağıyla kocasının göğsüne sertçe vurup tepmesi bağlamında فَرَكَضَتْ بِرِجْلَيْهَا فِي صَدْرِي ibaresiyle aktarılmıştır.

Kaynak Kitābü’l-ʿAyn, Maqāyīs al-Lugha, Lisān al-ʿArab.

Sami etimolojik katman

Sami dilleri ailesinde ركض kökü, özellikle Güney-Batı Sami (Arapça) kolunda spesifikleşmiş, ayağın sertçe bir yüzeye vurulması ve bu vuruşun doğurduğu itici ivme semantiği üzerine odaklanmıştır. Kuzeybatı Sami dillerinde (İbranice ve Aramice) doğrudan aynı fonetik dizilimle geniş bir kök ailesi oluşturmaktan ziyade, benzer fonosemantik nüanslar sert temas ve ayak vurma eylemlerini ifade eden köklerde yankılanır. Arapçada kökün asıl dairesi, bir biniti mahmuzlamak ve hızlandırmak için topuklarla vurmak (rakadâ’d-dâbbe) iken, sonradan bu vuruşların sonucu olan hızlı koşma binitin kendisine isnat edilerek mecazen yaygınlaşmıştır. Kökün ceninin anne karnındaki hareketi için kullanılması (irtikâd), içsel bir baskının dışa doğru yaptığı ritmik darbeleri gösteren en arkaik tabakayı muhafaza eder.

Güven Güçlü

Kaynak Lisān al-ʿArab, Maqāyīs al-Lugha, Brown-Driver-Briggs, David Cohen.

Etimolojik analiz

KatmanVeriAçıklamaGüven
İç Arapça etimolojik yönركض kökünden türeyen eylemlerİlk somut anlam ayakla vurmaktır (ed-darb bi’r-ricl); koşma ve kaçma bu sert vuruşların doğurduğu ikincil bir sonuçtur.Kesin
Sami dilleriyle etimolojik ilişkiGüney ve Batı Sami semantik alanıBinitin tepelenmesi, ceninin tekmelemesi ve sert zemin teması Arapça ve yakın lehçelerde korunmuş özgün bir semantik düğümdür.Güçlü
Daha geniş dilsel ilişkiVeri bulunamadıSami dışı Afro-Asyatik kollarda düzenli ses denklikleriyle örtüşen güvenilir veri tespit edilememiştir.Veri bulunamadı

Kaynak Maqāyīs al-Lugha, Lisān al-ʿArab, Lane’s Lexicon.

Kardeş kökler

KombinasyonDurumTemel AnlamAnlam DetayıNot
ركضAnlamlıAyağı sertçe vurmak, koşturmakBinicinin biniti ayaklarıyla tepmesi, ayağı yere vurmak, dehşetle kaçışmakHedef kök; Kur'an'da geçer
رضكKök olarak oluşmayanVeri bulunamadıVeri bulunamadıKlasik sözlüklerde mühmel kabul edilir; Kur'an'da geçmez
كرضAnlamlıKatılaşmak, pıhtılaşmak, suyu ayrılmakKurutulmuş peynir veya süzme katık (karîd) yapımı, sıvının tortudan ayrılmasıKitābü'l-ʿAyn ve Tehzîb'de müsta'mel; Kur'an'da geçmez
كضرKök olarak oluşmayanVeri bulunamadıVeri bulunamadıKlasik sözlüklerde mühmel kabul edilir; Kur'an'da geçmez
ضركAnlamlıDüşkünleşmek, helak olmak, zayıflamakKötü durum ve yoksulluk sebebiyle helake yaklaşmış kimse (darîk), erkek kartalKitābü'l-ʿAyn ve Tehzîb'de müsta'mel; Kur'an'da geçmez
ضكرKök olarak oluşmayanVeri bulunamadıVeri bulunamadıKlasik sözlüklerde mühmel kabul edilir; Kur'an'da geçmez

Komşu kökler ve zıt kök

Kökİlişki TürüAnlam AlanıKarşılaştırmalı NüansAnlam Detayı
ركضMerkezAyak vurarak hareket etme ve kaçışmaHareketi ayak darbeleriyle veya bir tahrikle başlatıp dehşet içinde süratle savrulmaAslen ayağı vurmak, sonradan hızlıca koşup uzaklaşmak
هربKomşuKorkudan kaçmaTehlikeden kurtulmak amacıyla yön belirleyip uzaklaşmaZihinsel plan veya korkuyla sığınağa doğru yönelme
فررKomşuKaçıp kurtulmaKuşatılmış veya sıkışık bir alandan yarıp sıyrılarak sıvışmaDar bir alandan veya hasımdan hızla bağını koparma
عدوKomşuSüratle koşma, haddi aşmaAdımları peş peşe ve ritmik olarak hızlandırıp mesafeyi aşmaFiziksel hız ve sınır ihlali boyutu baskındır
سعىKomşuHedefe dönük çaba ve yürüyüşBilinçli bir maksat ve amaç doğrultusunda gayretle ilerlemeİçsel kastın eşlik ettiği amaca yönelik hareket
ثبتZıtSabit kalma, yerinde durmaMekânda ve durumda sarsılmadan, kıpırdamadan kök salıp beklemeHareketsizlik, yerleşiklik ve sebat etme hali

Başka dillerde anlam karşılıkları

DilKelime / KelimelerKısa AnlamDetayGüven
ArapçaركضAyak vurmak, kaçmak, koşturmakTemelinde ayağı yere veya bineğe vurma dürtüsü olan hızlı hareketKesin
LatinceCalcitrare, fugereAyakla tepmek, hızla kaçmakCalcitrare kökün ayağı vurma/tepme fiziksel çekirdeğini, fugere ise kaçış eylemini karşılarGüçlü
İngilizceStamp, gallop, flee in panicAyağını yere vurmak, dörtnala koşturmak, panikle kaçmakStamp ayağı sertçe vurmayı, gallop biniti mahmuzlayarak koşturmayı, flee panik kaçışını verirGüçlü
AlmancaStampfen, antreiben, fliehenYere vurmak/tepmek, dürtmek/hızlandırmak, kaçmakKökün hem itki/darbe tarafını hem de hızla kaçma yönünü parça parça karşılarGüçlü
FransızcaFrapper du pied, galoper, s'enfuirAyakla vurmak, at sürmek, kaçmakAyağın zeminle darbeli teması ve korku kaynaklı kaçışma boyutuGüçlü

Kaynak Lane’s Lexicon, Oxford Latin Dictionary.

Vücûh ve nezâir

Form / KullanımAnlam YüzüAyet Tipi / Bağlam
ارْكُضْ (Emir kipi)Ayağını yere sertçe vurmak, tepmekİlahi şifa ve su kaynağının fışkırması için Hz. Eyyûb’a verilen fiziksel eylem emri (Sâd 38:42).
يَرْكُضُونَ (Muzari kipi)Dehşet ve azap baskısıyla tabanları yağlayıp kaçmakİlahi azabın gelişini ve baskınını hissedince yerleşim yerlerinden şuursuzca kaçışan inkârcılar (Enbiyâ 21:12).
لَا تَرْكُضُوا (Nehiy kipi)Kaçmaya kalkışmamak, firardan men edilmekAzap anında kaçmanın anlamsızlığını bildiren, şımarılan nimetlerle yüzleşmeye çağıran kınama ve alay bağlamı (Enbiyâ 21:13).

Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı

DisiplinKullanım AlanıTartışma NoktasıAnlam Yoğunlaşması
Kelamİlahi fiil ve sebep-sonuç ilişkisiHz. Eyyûb’un ayağını yere vurmasıyla suyun fışkırmasında sebebin mahiyeti; mucizenin fiziksel bir fiille irtibatlandırılmasıMaddi eylemin ilahi kudretin tecellisine vesile kılınması
FıkıhHaddi aşma ve savaş hukukuSavaş meydanından panikle kaçmanın (firar) fıkhi hükmü ve azap anındaki kaçışın mükellefiyet boyutuKaçışın iradi sorumluluğu ve terk edilmemesi gereken mevzi
Tefsirركض kelimesinin Kur'an'daki özgün semantiğiKelimenin sıradan kaçıştan (firâr) farkı; ayakları telaşla vura vura, dehşetle ve çaresizce savruluş olarak yorumlanmasıTehdit ve şaşkınlık kaynaklı kontrolsüz kaçışma hali
Hadisİstihaza kanının nitelenmesiİstihaza kanı hakkında geçen "şeytanın bir dürtmesi/darbesidir" (rakdatün mine'ş-şeytân) ifadesindeki vurma ve tahrik mecazıŞeytani bir tahrik, itici bir çarpma veya fışkırtma

Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi

SistemBağlamKarşılıkİşlevAçıklamaGüven
DiniKulun acziyeti ve tevhide teslimiyetiHidayet ve arınma için adım atmaKendi imkânını zemine vurarak ilahi rahmet kapısını aralamaKulun fiili bir vuruşla (say/hareket) harekete geçmesi ve rahmetin açığa çıkmasıGüçlü
İlmiKinetik itki ve reaksiyonBasınç kaynaklı tahrik ve fırlamaBir temas noktasından yüksek ivmeli kinetik enerji üretilmesiFiziksel darbenin sistemde yarattığı ivmelenme ve kütlesel savrulmaGüçlü
SiyasiToplumsal çöküş ve panik dalgasıGüç ve otorite karşısında hezimet firarıDüzenin dağılmasıyla tebaanın sığınağını kaybedip dağılmasıOtorite baskınında şımarık elitlerin kontrolsüzce kaçışması ve nizamın yıkılışıGüçlü
İktisadiKriz anında kaynak kaçışıPanik sermaye firarı (capital flight)Güvensizlik ve çöküş ortamında varlıkların hızla piyasayı terk etmesiRefah içindekilerin hesap vermekten kaçarak varlıklarını tahliye etme refleksiMuhtemel

Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm

Alanİzomorfik KarşılıkAçıklamaGüven
Sayısal bilimlerİtme (impulse) ve şok dalgasıÇok kısa bir zaman diliminde uygulanan yüksek kuvvetin (F⋅Δt) sistemde ani momentum değişimi üretmesi. Hz. Eyyûb kıssasında darbenin hidrolik basınçla su çıkarması; azap anında ise şok dalgasının parçacıkları merkezden dışarı fırlatması gibidir.Güçlü
Beşeri bilimlerKolektif panik davranışı ve kaçış sendromuBireylerin veya kitlelerin tehdit karşısında rasyonel muhakemeyi tamamen yitirip yalnızca fiziksel olarak uzaklaşma refleksi göstermesi; refah ve güven yanılsamasının çöküşüyle beliren ani kaçış psikolojisi.Güçlü

Yanlış daraltma ve kritik hata riski

AlanAçıklama
Modern daraltma riskiKökü çağdaş Arapçadaki "koşmak" (el-cedy veya er-rakd) anlamına indirgeyerek, Kur'an'daki kullanımları yalnızca alelade bir yürüme veya beden eğitimi koşusu düzeyinde algılamak.
Kur'an içi daha geniş anlamKökün hem ayağın sertçe yere basılıp bir dönüşüm başlatmasını (mucizevi suyun çıkışı) hem de dehşet ve baskı altında ayakların şuursuzca yere vurularak hedefsizce kaçılmasını kapsayan sarsıcı dinamizmini görememek.
Yanlış anlamanın doğuracağı hataHz. Eyyûb'a verilen "Ayağını yere vur" emrini "Ayağınla koş" sanarak ayetteki doğrudan temas ve hidrolik arınma emrini zedelemek; inkârcıların kaçışındaki dehşet ve azap darbesini ise sıradan bir geri çekilmeye indirgemek.

Kur'an'ı anlama odaklı sonuç

SoruCevap
Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir?Kur'an'ın hareket bildiren kelimeleri rastgele seçmediğini, her fiilin özgül bir fiziksel tabana oturduğunu gösterir. ركض, içinde sarsıcı bir darbe, itici bir basınç ve ani bir fırlama barındıran müstesna bir hareket tarzını anlatır.
Hangi ayet gruplarında belirleyicidir?Sabır ve şifa sınavının nihayete erdiği kıssa ayetlerinde (Sâd 38:42) ve müreffeh toplumların helak tehdidi karşısındaki psikolojik çöküşünü anlatan ceza ayetlerinde (Enbiyâ 21:12-13) belirleyicidir.
Hangi yanlış anlamaları düzeltir?Kur'an'daki هرب, فرر ve ركض köklerinin eşanlamlı olduğu yanılgısını düzeltir; ركض kökünün ayakların zeminle sert temasından kaynaklanan fiziksel ve panik temelli dinamizmini açığa çıkarır.

Nihai sentez ve LaTeX modeli

  • Somut anlamAyağın veya topuğun zemine veya binitin gövdesine sertçe vurulması, bu vuruşun yarattığı itkiyle hızlanma veya panikle kaçışma.
  • Soyut anlamBir sisteme uygulanan ani ve yüksek şiddetteki darbenin (dürtünün) sistemi statik dengeden koparıp kontrolsüz bir kaçışa veya ani bir kaynak salınımına sürüklemesi.
  • Sistematik karşılıkBiriken baskının tek bir temas noktasından fışkırması ve bu darbe karşısında merkezin dağılarak dışa doğru süratle yayılması.
  • LaTeX modeliI=∫t1t2F dt=Δp=m⋅v
  • LaTeX açıklamasıFormülde F uygulanan sert temas kuvvetini (ayağın vurulmasını), t1 ve t2 darbenin gerçekleştiği çok kısa zaman aralığını, I oluşan itkiyi (impulse) temsil eder. Bu darbe, sistemin kütlesi (m) üzerinde ani bir hızlanma ve momentum değişimi (Δp) doğurarak durağan halden yüksek süratli kaçış (v) durumuna geçişi matematiksel olarak modeller. Sâd 38:42'de darbe durağan zemini yarıp suyu fışkırtırken, Enbiyâ 21:12-13'te ilahi azap darbesi inkârcı kütleyi panik hızına sevk eder.
Metin sürümü (yapay zekâ araçları için)Harfe göre kök dizini: ر