ركض

Klavye kısayolları

Ara
/
Yeni not
n
Önceki / sonraki ayet
[ ]
Okuma modu
f
Graf modu
g
Kur'an evreni
e
Kapat / geri
Esc
Grafiği atla

Kök ağı

Kök ağı: ر-ك-ض3 sîga, 10 mücavir kök, 3 ayet, 2 sure; sîgalar ve mücavir kökler Sîgalar ve Mücavir kökler kartlarında, ayetler Ayetler kartında liste olarak var.بأسشربرجلركضغسلارْكُضْسألبرديَرْكُضُونَرجعترفسكن

KökSîga 3Ayet 3Sure 2Mücavir 10

▶ Ağı aç (3B)

ركض

ر - ك - ض

KÖK
  • 3 geçiş
  • 3 ayet
  • 3 sîga
  • 13 sözlük

Rekud (Dat) sert yay demektir.devamı ›

Notlarım

Sözlükler(13)

★ Akevler SözlüğüTürkçe

Rekud (Dat) sert yay demektir.

Kitâbu'l-'Ayn

Halîl b. Ahmed · 8. yyTR1.031 harf
الكاف والضاد والراء معهما ك ر ض، ركض، ضرك مستعملات كرض: الكَريض: ضرب من الأقط، وصنعته: الكِراض. كَرَضوا كِراضاً، وهو جبن يتحلب عنه ماؤه فيمصل. والكِراض: ماء الفحل، قال: سوف يدنيك من لميس سبنتـا ة أمارت بالبول ماء الكِراضِ وهذه مدخلة في التشبيه، كقولهم، يأكل الطين كأنما يأكل به سكراً. ركض: الرَّكْضُ: مشية الرجل بالرجلين معاً، والمرأة ترُكضُ ذيولها برجليها إذا مشت، قال النابغة: والرّاكضاتِ ذيول
Tamamını oku

es-Sıhâh

Cevherî · 10. yyTR805 harf
الرَكْضُ: تحريكُ الرجل. ومنه قوله تعالى: "ارْكُضْ بِرِجْلِكَ". ورَكَضْتُ الفرسَ برِجلي، إذا اسْتَحْثَثْتَهُ ليعدو، ثم كَثُرَ حتَّى قيل: رَكَضَ الفرسُ، إذا عدا. وليس بالأصل، والصوابُ رُكِضَ الفرسُ على ما لم يسمَّ فاعله، فهو مَرْكوضٌ. وفي حديث الاستِحاضَةُ: هي رَكْضَةٌ من الشيطان، يريد الدَفْعَةَ. وأَرْكَضَتِ الفرسُ، إذا عَظُمَ ولدُها في بطنها وتحَرَّك. وارتَكَضُ المهرُ في بطن أمه. وارْتَكَضَ فلانٌ
Tamamını oku

Tehzîbu'l-Luğa

Ezherî · 10. yyTR4.504 harf
ك ض ر كرض ، ضرك ، ركض : مستعملة . كرض : قال الليث : الكَرِيضُ : ضَرْب من الأقِطِ ، وصنعتُه الكِراضُ ، وقد كرَضُوا كراضاً ، وهو جُبْنٌ يتحلَّب عنه ماؤه فَيَمْصُل كقوله : . . . . . . كَرِيضٍ مُنَمِّس قلت : أخطأ الليث في الكَريض وصحَّفه ، والصواب : الكَريصُ بالصاد غير معجمة مسموعٌ من العرب . وأقرأني الإياديُّ عن شمر ، والمنذريُّ عن أبي الهيثم كلاهما لأبي عبيد عن الفرَّاء قال : الكَرِيصُ والكَريزُ
Tamamını oku

Mekâyîsü'l-Luğa

İbn Fâris · 11. yyTR6.997 harf
(باب الراء والكاف وما يثلثهما) (ركل) الراء والكاف واللام أصلٌ يدلُّ على جنسٍ من الضرب بالرِّجْل. يقال رَكَلَه ورَفَسه برِجله. ومَرْكَلاَ الفَرَس مِن جنبيه، حيث يركُل الفارسُ برجليه. وتركَّل على الشيء برجله. وتركَّل الحافرُ بمِسْحَاتِه، إذا ضربَها برِجْله لتدخُل في الأرض. قال الأخطل: رَبَت ورَبا في حَِجْرِها ابنُ مَدينةٍ *** يَظَلُّ على مِسحاتِه يتركَّل([1]) والكديد: المُرَكَّل([2]). (ركم)
Tamamını oku

Müfredât

Râgıb el-İsfahânî · 11. yyTR224 harf
- الركض: الضرب بالرجل، فمتى نسب إلى الراكب فهو إعداء مركوب، نحو: ركضت الفرس، ومتى نسب إلى الماشي فوطء الأرض، نحو قوله تعالى: ﴿اركض برجلك﴾ [ص/42]، وقوله: ﴿لا تركضوا وارجعوا إلى ما أرتفتم فيه﴾ [الأنبياء/13]، فنهوا عن الانهزام.
Tamamını oku

Esâsü'l-Belâğa

Zemahşerî · 12. yyTR1.708 harf
ر ك ض ركل الدابة برجل وركضها برجليـن‏:‏ ضربهـا ليستحثهـا واضـرب مركضيهـا ومركليهـا واضربـوا مراكضهـا ومراكلهـا‏.‏ وراكضـه الخيـل وخرجـوا يتراكضـون الخيـل وتراكضـوا إليهـم خيلهم حتى أدركوهم وارتكضوا في الحلبة‏.‏ ومن المجاز‏:‏ الطائر يركض بجناحيه‏:‏ يحرّكهما ويردّهما على جسده‏.‏ قال العجاج‏:‏ إذا النهار كفّ ركض الأخيـل هو طائر أخضر لا ينجحر وقت الهجير كما يفعل سائر الطيور فوصف النهار بكفّه إياه
Tamamını oku

Lisânü'l-Arab

İbn Manzûr · 13. yyTR5.120 harf
رَكَضَ الدابةَ يَرْكُضُها رَكْضاً: ضرَب جَنْبَيْها برجله. ومِرْكَضةُ القَوْس: معروفة وهما مِرْكَضَتانِ؛ قال ابن بري: ومِرْكَضا القَوْس جانباها؛ وأَنشد لأَبي الهيثم التَّغْلَبِيّ: لنا مَسائِحُ زُورٌ، في مَراكِضِها لِينٌ، وليس بها وهْيٌ ولا رَقَقُ ورَكَضَتِ الدابةُ نفسُها، وأَباها بعضُهم. وفلان يَرْكُضُ دابّتَه: وهو ضَرْبُه مَرْكَلَيْها برِجْليْه، فلما كثر هذا على أَلسنتِهِم استعملوه في الدوابِّ
Tamamını oku

Kâmûsü'l-Muhît

Fîrûzâbâdî · 15. yyTR327 harf
* ر ك ض * * الرَّكْضُ * تحريك الرجل ومنه قوله تعالى ﴿اركض برجلك﴾ وبابه نصر و * رَكَضَ * الفرس رجله استحثه ليعدو ثم كثر حتى قيل ركض الفرس إذا عدا وليس بالأصل والصواب ركض الفرس على ما لم يسم فاعله فهو * مَرْكُوضٌ * وفي حديث الاستحاضة ﴿هي * رَكْضَةٌ * من الشيطان﴾ يريد الدفعة و * رَكَضَهُ * البعير إذا ضربه برجله ولا يقال رمحه
Tamamını oku

Tâcü'l-Arûs

Zebîdî · 18. yyTR6.359 harf
الركض: تحريك الرجل ، كما في الصحاح. قال: ومنه قوله تعالى: اركض برجلك هذا مغتسل بارد وشراب قال الصاغاني: أي اضرب بها الأرض ودسها بها. وقال ابن الأثير: أصل الركض الضرب بالرجل والإصابة بها، كما تركض الدابة وتصاب بالرجل. وأنشد الصاغاني لذي الرمة يصف الجندب: معروريا رمض الرضراض يركضهوالشمس حيرى لها بالجو تدويم وفي الأساس: يقال: ركض الجندب الرمشاء بكراعيه. وهو مجاز. ومنه أيضا حديث عمر
Tamamını oku

Lane's Lexicon

Edward W. Lane · 19. yyTR9.120 harf
رَكَضَ 1 رَكَضَ ذ , aor. رَكُضَ , inf. n. رَكْضٌ, He moved, (S, A, K,) or struck with, (Msb,) his leg, or foot: (S, A, Msb, K:) or he struck and hit therewith, like as one strikes and hits therewith a beast. (IAth.) Hence, (S, A, K,) the phrase in the Kur [xxxviii. 41], (S,) اُرْكُضْ بِرِجْلِكَ [Strike thou the ground with thy foot]: (S, A, K:) or strike thou, and tread, the ground with thy foot.
Maddenin bağlantısı

رَكَضَ 1 رَكَضَ ذ , aor. رَكُضَ , inf. n. رَكْضٌ, He moved, (S, A, K,) or struck with, (Msb,) his leg, or foot: (S, A, Msb, K:) or he struck and hit therewith, like as one strikes and hits therewith a beast. (IAth.) Hence, (S, A, K,) the phrase in the Kur [xxxviii. 41], (S,) اُرْكُضْ بِرِجْلِكَ [Strike thou the ground with thy foot]: (S, A, K:) or strike thou, and tread, the ground with thy foot. (Sgh.) You say also, رَكَضَ الرَّجُلُ (tropical:) The man struck the ground with his foot: and رَكَضَتِ الخَيْلُ (tropical:) The horses struck the ground with their hoofs: and جَآءَتِ الخَيْلُ رَكْضًا (tropical:) [The horses came striking the ground with their hoofs]: and رَكَضَتِ الجُنْدَبُ الرَّمْضَآءَ بِكُرَاعَيْهَا (tropical:) [The locusts termed جندب struck the vehemently-hot ground with their two legs]: and تَرَكْتُهُ يَرْكُضُ بِرِجْلِهِ لِلْمَوْتِ (tropical:) [I left him striking the ground with his foot previously to death: see also 8]. (A.) [The above-mentioned phrases marked as tropical are so marked on the authority of the A: but the reason of their being so I do not see.] ― -b2- They also said, sometimes, رَكَضَ الطَّائِرُ, meaning (assumed tropical:) The bird moved his wings in flying: (S:) the inf. n., رَكْضٌ, signifying (tropical:) the act of moving the wing: (K, TA:) and الطَّائرُ يَرْكُضُ بِجَنَاحَيْهِ (tropical:) The bird moves his wings, and puts them back against his body: (A, TA:) or the former of these two phrases means (assumed tropical:) the bird was quick, or swift, in his flying. (TA.) ― -b3- رَكْضٌ also signifies The act of impelling; syn. دَفْعٌ: and the urging a horse to run, (A, K, TA,) [by striking] with his foot or leg: (TA:) the striking a beast with one's feet or legs, to urge him: (Mgh:) or putting him in motion, whether he go on or not. (As.) You say, رَكَضْتُ الفَرَسَ بِرِجْلِى I urged the horse to run, with my foot or leg. (S, O, Msb. *) And رَكَضَ الدَّابَّةَ, aor. رَكُضَ , inf. n. رَكْضٌ, He struck the sides of the beast with his foot or leg. (TA.) And رَكَضَ الدَّابَّةَ بِرِجْلٍ, and بِرِجْلَيْنِ, He struck the beast to urge it with a foot or leg, and with two feet or legs. (A.) ― -b4- And from frequency of usage of the phrase رَكَضْتُ الفَرَسَ, originated the saying رَكَضَ الفَرَسُ, (AZ, * S, Mgh, Msb,) meaning (tropical:) The horse ran: (S, Mgh: *) which some disallow; but without reason, since it has been transmitted by a good authority: (Msb:) it is disallowed by As: (TA:) [and J says,] the correct phrase is رُكِضَ الفَرَسُ: (S:) or you say, رُكِضَ الفَرَسُ فَرَكَضَ هُوَ, meaning [The horse was urged to run,] (assumed tropical:) and he ran: (K:) and رَكْضٌ signifies (assumed tropical:) the act of running: (K, in another place in this art.:) and (assumed tropical:) the act of fleeing: whence, [in the Kur xxi. 12], اـِذَا هُمْ مِنْهَا يَرْكُضُونَ (K) (assumed tropical:) lo, they fled from it, from punishment: (Zj:) or (assumed tropical:) were routed, and fled from it: (Fr:) or they ran from it: (Mgh:) [for] رَكَضَ الرَّجُلُ signifies (assumed tropical:) The man fled, and (assumed tropical:) ran. (ISh.) [Hence,] رَكَضَتِ النُّجُومُ فِى السَّمَآءِ (tropical:) The stars moved along in the sky. (A, TA.) [And hence,] رَكْضٌ also signifies (assumed tropical:) A man's going along by both his legs together. (TA.) ― -b5- You also say, رَكَضَهُ البَعِيرُ (S, A, Msb) (tropical:) The camel struck him with his kind leg: (S, Msb:) like as you say, رَمَحَهُ الفَرَسُ: (A, Msb: *) but you should not say, [when a camel is the agent,] رَمَحَهُ. (Yaakoob, S.) And رَكَضَ الأَرْضَ, and الثَّوْبَ, (assumed tropical:) He struck the ground, and the garment, or piece of cloth, with his foot or leg. (TA.) And المَرْأَةُ تَرْكُضُ ذُيُولَهَا وَخَلْخَالَهَا بِرِجْلَيْهَا اـِذَا مَشَتْ (tropical:) [The woman kicks her skirts and her anklets with her feet when she walks]. (A, TA.) ― -b6- And رَكَضَتِ القَوْسُ السَّهْمَ (tropical:) The bow propelled the arrow. (A, TA.) ― -b7- And رَكَضْتُ القَوْسَ (tropical:) I shot with the bow. (A, TA.) ― -b8- And هُوَ لَا يَرْكُضُ المِحْجَنَ (assumed tropical:) He does not defend himself: (K:) or (assumed tropical:) he is not angry and vexed at a thing, nor does he defend himself. (IAar, L.) ― -b9- And رَكَضَ النَّارَ بَالمِرْكَضِ (tropical:) [He stirred the fire with the مَركَض]. (A.)

راكضهُ 3 راكضهُ ذ , (S, K,) or راكضهُ الخَيْلَ, (A,) He contended with him in a race, each making his horse to run. (S, K.)

اركضت 4 اركضت ذ , said of a woman, (K,) or of a mare, (A 'Obeyd, S, O, L,) (tropical:) Her fœtus became large in her belly, and moved about: (S, O, L, K:) or her fœtus moved about in her belly: (A 'Obeyd;) and so ↓ ارتكضت, said of a she-camel. (A, TA.)

خَرَجُوا يَتَرَاكَضُونَ 6 خَرَجُوا يَتَرَاكَضُونَ ذ [They went forth contending together in urging their horses]. (A.) And تراكضوا اـِلَيْهِمْ خَيْلَهُمْ [They contended together in urging towards them their horses] (S, A) حَتَّى أَدْرَكُوهُمْ [until they overtook them, or came up to them]. (A.) And فِى الحَلْبَةِ ↓ ارتكضوا [app. signifies They urged their horses in the raceground]. (A, TA.)

8 اـِرْتَكَضَ see 6. ― -b2- تَرَكْتُهُ يَرْتَكِضُ لِلْمَوْتِ (tropical:) [I left him struggling with, or convulsed in, his legs, previously to death: see also 1, near the beginning]. (A, TA.) ― -b3- ارتكض also signifies (tropical:) It was, or became, in a state of commotion or agitation: (S, A, K:) said of a fœtus in the belly (S, A) of a mare: (S:) and of water in a well. (A, TA.) ― -b4- ارتكض فُلَانٌ فِى أَمْرِهِ (tropical:) Such a one was, or became, agitated, or disturbed, or disquieted, in his affair: (S, TA:) and, which implies the same, (TA,) he exercised art, or cunning, (تَقَلَّبَ,) in his affair, and strove thereby to accomplish or effect it. (A, TA.) ― -b5- Hence اِرْتِكَاضٌ signifying (assumed tropical:) The travel-ling through, or traversing, countries, or regions. (Har p. 660.) ― -b6- See also 4.

رَكْضَةً رَكْضَةً ذ An impulse: a motion: (K:) [pl. رَكَضَاتٌ: see an ex. voce رَفَضَاتٌ.] Hence, (TA,) it is said in a trad. of I'Ab, that the blood which continues to flow after menstruation is رَكْضَةٌ مِنَ الشَّيْطَانِ, (S, * TA,) i. e. An impulse from the devil; (S;) whereby he finds a way of putting the woman in doubt respecting the affairs of her religion, and her state of pureness, and her prayer. (TA.) ― -b2- [Hence also,] one of the names of [the well of] Zemzem is رَكْضَةُ جِبْرِيلَ [The impulse of Gabriel; because it is fabled to have gushed forth on the ground's being struck by Gabriel's wings]. (TA.)

رَكُوضٌ رَكُوضٌ ذ , applied to a bow (قَوْس), (tropical:) That sends the arrow swiftly: (S, TA:) or that impels it vehemently: and ↓ مُرْكِضَةٌ [or perhaps ↓ مِرْكَضَةٌ] signifies the same. (AHn, TA.) ― -b2- See also رَاكِضٌ.

رَكَّاضَةٌ رَكَّاضَةٌ ذ : see the next paragraph.

رَاكِضٌ رَاكِضٌ ذ , applied to a horse, (tropical:) Running; as also ↓ رَكُوضٌ: (K:) or the correct epithet is ↓ مَرْكُوضٌ: (S:) and ↓ رَكَّاضَةٌ signifies the same, applied to a mare. (TA.) [Hence,] بِتُّ أَرْعَى النُّجُومَ وَهْىَ رَوَاكِضُ (tropical:) I passed the night observing the stars while they moved along in the sky. (A, TA.)

تَرْكَضَى تَرْكَضَى ذ and تِرْكِضَآءُ, the former incorrectly written in the K تَرْكَضَآءُ, [or, in some copies, تَرْكُضَآءُ, and the latter in one copy written تَرْكِضَآءُ,] are there said to be used as examples by the grammarians, but not explained; and the author offers his opinion that they are syn. with رَكْضٌ: (TA:) but this is a strange defect: for AHei explains them as signifying A certain gait, in which is a proud and self-conceited air, with an affected inclining of the body from side to side: and he asserts the ت to be augmentative: (MF, TA:) and in the L they are expl. as signifying a particular kind of gait: or meaning as above. (TA.)

مَرْكَضٌ مَرْكَضٌ ذ The part of the flank of a horse which the rider strikes with his heel or foot, (A, TA, the latter in this art. and also voce يَعْسُوبٌ,) on either side: (TA:) pl. مَرَاكِضُ. (A.) ― -b2- [Hence,] مَرَاكِضُ حَوْضٍ (tropical:) The sides of a watering-trough, (A, K,) against which the water strikes. (A, TA.)

مُرْكِضٌ مُرْكِضٌ ذ , applied to a mare, (A 'Obeyd,) or a she-camel, (A,) (tropical:) Whose fœtus moves about in her belly; (A 'Obeyd, A;) [or whose fœtus is large, and moves about in her belly; (see 4;)] as also مُرْكِضَةٌ; (A 'Obeyd;) or ↓ مُرْتَكِضَةٌ. (A.) ― -b2- See also رَكُوضٌ.

مِرْكَضٌ مِرْكَضٌ ذ : see مِرْكَضَةٌ, in two places. ― -b2- Also (tropical:) An instrument for stirring a fire. (A, K.)

مِرْكَضَةٌ مِرْكَضَةٌ ذ (tropical:) A mare that beats the ground with her legs (K, TA) when she runs. (TA.) ― -b2- See also رَكُوضٌ. ― -b3- Also (tropical:) A certain part of a bow; well known; one of [the two parts called] its مِرْكَضَتَانِ; (S;) or ↓ مِرْكَضَانِ: (IB:) each of the two curved extremities thereof; as also ↓ مِرْكَضٌ: (A:) or the side thereof: (K:) pl. مَرَاكِضُ. (TA.)

مَرْكُوضٌ مَرْكُوضٌ ذ : see رَاكِضٌ.

مُرْتَكَضُ المَآءِ مُرْتَكَضُ المَآءِ ذ (tropical:) The place in which water collects. (S, A, K.)

مُرْتَكِضَةٌ مُرْتَكِضَةٌ ذ : see مُرْكِضٌ.

Salmone

H. Anthony Salmone · 19. yyTR655 harf
رَكَضَ رَكَضَ U ( n. ac. رَكْض 1 ), a. Ran; galloped. b. Started; urged, spurred on ( horse ). c. [ Bi ], Stamped, kicked, lashed out with ( the foot ). d. [ Min ], Fled from. e. Stirred, poked ( fire ). رَاْكَضَ رَاْكَضَ III , a. Raced. اِرْتَكَضَ اِرْتَكَضَ VIII a. [ Fī ], Stirred, moved about in; troubled, bestirred himself about. b. [ Fī ], Traversed, scoured, explored (
Tamamını oku

Kitâbullâh

Kur'an kullanımından türetilmişTR yok17.883 harf
ركض رَكَضَ - يَرْكُضُ رَكَضَ - يَرْكُضُ + الكائن: يمشي مسرعاً: يتحرك مسرعاً منتقلاً من مكان إلى آخر باستخدام رجليه رَكَضَ - يَرْكُضُ + الكائن + من شيء: يمشي مسرعاً انطلاقاً من شيء (أو فراراً وخوفاً من شيء) ﴿وكم قصمنا من قرية كانت ظالمة وأنشأنا بعدها قوما آخرين(11) فلما أحسوا بأسنا إذا هم منها يركضون﴾: إذا هم منها(من القرية) يمشون مسرعين فارين
Tamamını oku

Sîgalar(3)

Mücavir kökler10 mücavir (20 toplam)

Sıralama: iki kökün aynı ayette birlikte geçmesinin tesadüfe göre ne kadar güçlü olduğu (Dunning G²). Her satırda ortak ayet sayısı yazar. Edatlar varsayılan olarak gizli.
  1. غسل

    1 ortak ayet · Su bitkisi

  2. برد

    1 ortak ayet · Gocuk demektir

  3. حسس

    1 ortak ayet · Küçük taş kırıntısı anlamındadır

  4. ترف

    1 ortak ayet · Telef yerlere dökülüp hedere olan meyveler demektir

  5. شرب

    1 ortak ayet · İçecek

  6. رجل

    1 ortak ayet · Rical ayak demektir

  7. سكن

    1 ortak ayet · “Sikkin” bıçak demektir

  8. بأس

    1 ortak ayet · Bes besese dağınık taşlar demektir

  9. رجع

    1 ortak ayet · Rac’, ırmakta akan suyun ters istikamette aktığı yerdir

  10. سأل

    1 ortak ayet · “Sehl” ova demektir

Geçtiği ayetler(3)

  1. ارْكُضْ بِرِجْلِكَ هَذَا مُغْتَسَلٌ بَارِدٌ وَشَرَابٌ

    KaçVur ayağını yere. İşte yıkanacak ve içilecek soğuk bir su.

Kök analizi

Kök tanımı ve çekirdek özet

AlanDeğer
Kökركض
YapıÜçlü
Özel DurumBelirgin fark tespit edilmedi
Bağlamsal Yakın Köklerهرب, فرر, عدو, سعى
Zıt Kökثبت
Çekirdek Özet 1Ayağı sertçe bir zemine vurmak, biniti iki ayakla depeleyerek hızlandırmak
Çekirdek Özet 2Ayakla yere vurarak şifa ve kaynak fışkırtma ile dehşet anında panikle tabanları yağlayıp kaçışma
Çekirdek Özet 3Fiziksel dürtünün veya içsel itkinin ani, sarsıcı ve hızlı bir yer değiştirme hareketine dönüşmesi
Kritik Hata RiskiKökü yalnızca sıradan bir koşma veya kaçma eylemi sanıp temelindeki ayakla sert darbe vurma ve tahrik edici sarsıntı unsurunu göz ardı etmek

Biliteral analiz

Biliteral ÇekirdekTemel AnlamEklenen UnsurOluşan Anlam Farkı
ركBir zemin üzerine baskı uygulama, yerleşme, temas ve ağırlık aktarma. Bu temel anlam ركب (üzerine binme), ركد (sabitlenip durma), ركز (saplama, dikme), ركس (ters yüz edip bastırma), ركع (aşağıya doğru eğilme), ركم (üst üste yığma) ve ركن (bir yere dayanma) köklerinde açıkça görülür.ضDilin yan tarafının azı dişlerine baskısıyla oluşan yayılma ve baskılı çarpma sesi, köke ayağın zemine veya binitin böğrüne sertçe vurulması, itici bir tahrik ve panikle kaçışma dinamizmi kazandırmıştır.

Piktografik analiz

BirimPiktografik İmge / HareketAnlam Açıklaması
رİnsan başı; baş, ilk, üstEylemin yönlendirici bir irade, hedef veya üst merkezden gelen bilinçli yönelimle başlatılması.
كAvuç içi; kavrama, eğme, kaplamaKuvvetin zemine veya nesneye doğrudan temas ettirilmesi, kavrayıcı ve odaklı bir güç aktarımı.
ضBitki filizi veya kıvrılmış yan gövde; yana açılma, sıkışıp fışkırma, sert basınç (türetme imge)Sıkışan enerjinin sert bir darbe veya tazyikle dışarı fırlaması, ayağın zemini sertçe ezmesi.
ركضİradeli yönelimin temas gücüyle zemine sert darbe indirip hareketi fışkırtmasıAyağın bir noktaya sertçe vurularak oradan bir sonucun çıkarılması ya da bu vuruşlarla bedenin hızla ileriye ve uzağa fırlatılması hareketi.

Tarihsel ve erken kullanım

AlanVeri
İlk fiziksel anlamSüvarinin atını hızlandırmak için iki ayağının topuklarıyla binitin böğürlerine sertçe vurması (teplemesi), ayağı yere vurarak çiğneme ve anne karnındaki ceninin tekme atıp çırpınması (irtikâd).
Cahiliye şiiri kullanımıNâbiğa ez-Zübyânî bir beytinde kökü kadınların yürürken eteklerini ayaklarıyla savurması anlamında kullanmıştır: وَالرّاكِضاتِ ذُيُولَ الرَّيْطِ فَنَّقَهَا / بَرْدُ الهَوَاجِرِ كَالغِزْلَانِ بِالجَرَدِ
Erken Arapça kullanımEbü’d-Dukeyş’in naklettiği erken bedevi kullanımında genç kadının ayağıyla kocasının göğsüne sertçe vurup tepmesi bağlamında فَرَكَضَتْ بِرِجْلَيْهَا فِي صَدْرِي ibaresiyle aktarılmıştır.

Kaynak Kitābü’l-ʿAyn, Maqāyīs al-Lugha, Lisān al-ʿArab.

Sami etimolojik katman

Sami dilleri ailesinde ركض kökü, özellikle Güney-Batı Sami (Arapça) kolunda spesifikleşmiş, ayağın sertçe bir yüzeye vurulması ve bu vuruşun doğurduğu itici ivme semantiği üzerine odaklanmıştır. Kuzeybatı Sami dillerinde (İbranice ve Aramice) doğrudan aynı fonetik dizilimle geniş bir kök ailesi oluşturmaktan ziyade, benzer fonosemantik nüanslar sert temas ve ayak vurma eylemlerini ifade eden köklerde yankılanır. Arapçada kökün asıl dairesi, bir biniti mahmuzlamak ve hızlandırmak için topuklarla vurmak (rakadâ’d-dâbbe) iken, sonradan bu vuruşların sonucu olan hızlı koşma binitin kendisine isnat edilerek mecazen yaygınlaşmıştır. Kökün ceninin anne karnındaki hareketi için kullanılması (irtikâd), içsel bir baskının dışa doğru yaptığı ritmik darbeleri gösteren en arkaik tabakayı muhafaza eder.

Güven Güçlü

Kaynak Lisān al-ʿArab, Maqāyīs al-Lugha, Brown-Driver-Briggs, David Cohen.

Etimolojik analiz

KatmanVeriAçıklamaGüven
İç Arapça etimolojik yönركض kökünden türeyen eylemlerİlk somut anlam ayakla vurmaktır (ed-darb bi’r-ricl); koşma ve kaçma bu sert vuruşların doğurduğu ikincil bir sonuçtur.Kesin
Sami dilleriyle etimolojik ilişkiGüney ve Batı Sami semantik alanıBinitin tepelenmesi, ceninin tekmelemesi ve sert zemin teması Arapça ve yakın lehçelerde korunmuş özgün bir semantik düğümdür.Güçlü
Daha geniş dilsel ilişkiVeri bulunamadıSami dışı Afro-Asyatik kollarda düzenli ses denklikleriyle örtüşen güvenilir veri tespit edilememiştir.Veri bulunamadı

Kaynak Maqāyīs al-Lugha, Lisān al-ʿArab, Lane’s Lexicon.

Kardeş kökler

KombinasyonDurumTemel AnlamAnlam DetayıNot
ركضAnlamlıAyağı sertçe vurmak, koşturmakBinicinin biniti ayaklarıyla tepmesi, ayağı yere vurmak, dehşetle kaçışmakHedef kök; Kur'an'da geçer
رضكKök olarak oluşmayanVeri bulunamadıVeri bulunamadıKlasik sözlüklerde mühmel kabul edilir; Kur'an'da geçmez
كرضAnlamlıKatılaşmak, pıhtılaşmak, suyu ayrılmakKurutulmuş peynir veya süzme katık (karîd) yapımı, sıvının tortudan ayrılmasıKitābü'l-ʿAyn ve Tehzîb'de müsta'mel; Kur'an'da geçmez
كضرKök olarak oluşmayanVeri bulunamadıVeri bulunamadıKlasik sözlüklerde mühmel kabul edilir; Kur'an'da geçmez
ضركAnlamlıDüşkünleşmek, helak olmak, zayıflamakKötü durum ve yoksulluk sebebiyle helake yaklaşmış kimse (darîk), erkek kartalKitābü'l-ʿAyn ve Tehzîb'de müsta'mel; Kur'an'da geçmez
ضكرKök olarak oluşmayanVeri bulunamadıVeri bulunamadıKlasik sözlüklerde mühmel kabul edilir; Kur'an'da geçmez

Komşu kökler ve zıt kök

Kökİlişki TürüAnlam AlanıKarşılaştırmalı NüansAnlam Detayı
ركضMerkezAyak vurarak hareket etme ve kaçışmaHareketi ayak darbeleriyle veya bir tahrikle başlatıp dehşet içinde süratle savrulmaAslen ayağı vurmak, sonradan hızlıca koşup uzaklaşmak
هربKomşuKorkudan kaçmaTehlikeden kurtulmak amacıyla yön belirleyip uzaklaşmaZihinsel plan veya korkuyla sığınağa doğru yönelme
فررKomşuKaçıp kurtulmaKuşatılmış veya sıkışık bir alandan yarıp sıyrılarak sıvışmaDar bir alandan veya hasımdan hızla bağını koparma
عدوKomşuSüratle koşma, haddi aşmaAdımları peş peşe ve ritmik olarak hızlandırıp mesafeyi aşmaFiziksel hız ve sınır ihlali boyutu baskındır
سعىKomşuHedefe dönük çaba ve yürüyüşBilinçli bir maksat ve amaç doğrultusunda gayretle ilerlemeİçsel kastın eşlik ettiği amaca yönelik hareket
ثبتZıtSabit kalma, yerinde durmaMekânda ve durumda sarsılmadan, kıpırdamadan kök salıp beklemeHareketsizlik, yerleşiklik ve sebat etme hali

Başka dillerde anlam karşılıkları

DilKelime / KelimelerKısa AnlamDetayGüven
ArapçaركضAyak vurmak, kaçmak, koşturmakTemelinde ayağı yere veya bineğe vurma dürtüsü olan hızlı hareketKesin
LatinceCalcitrare, fugereAyakla tepmek, hızla kaçmakCalcitrare kökün ayağı vurma/tepme fiziksel çekirdeğini, fugere ise kaçış eylemini karşılarGüçlü
İngilizceStamp, gallop, flee in panicAyağını yere vurmak, dörtnala koşturmak, panikle kaçmakStamp ayağı sertçe vurmayı, gallop biniti mahmuzlayarak koşturmayı, flee panik kaçışını verirGüçlü
AlmancaStampfen, antreiben, fliehenYere vurmak/tepmek, dürtmek/hızlandırmak, kaçmakKökün hem itki/darbe tarafını hem de hızla kaçma yönünü parça parça karşılarGüçlü
FransızcaFrapper du pied, galoper, s'enfuirAyakla vurmak, at sürmek, kaçmakAyağın zeminle darbeli teması ve korku kaynaklı kaçışma boyutuGüçlü

Kaynak Lane’s Lexicon, Oxford Latin Dictionary.

Vücûh ve nezâir

Form / KullanımAnlam YüzüAyet Tipi / Bağlam
ارْكُضْ (Emir kipi)Ayağını yere sertçe vurmak, tepmekİlahi şifa ve su kaynağının fışkırması için Hz. Eyyûb’a verilen fiziksel eylem emri (Sâd 38:42).
يَرْكُضُونَ (Muzari kipi)Dehşet ve azap baskısıyla tabanları yağlayıp kaçmakİlahi azabın gelişini ve baskınını hissedince yerleşim yerlerinden şuursuzca kaçışan inkârcılar (Enbiyâ 21:12).
لَا تَرْكُضُوا (Nehiy kipi)Kaçmaya kalkışmamak, firardan men edilmekAzap anında kaçmanın anlamsızlığını bildiren, şımarılan nimetlerle yüzleşmeye çağıran kınama ve alay bağlamı (Enbiyâ 21:13).

Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı

DisiplinKullanım AlanıTartışma NoktasıAnlam Yoğunlaşması
Kelamİlahi fiil ve sebep-sonuç ilişkisiHz. Eyyûb’un ayağını yere vurmasıyla suyun fışkırmasında sebebin mahiyeti; mucizenin fiziksel bir fiille irtibatlandırılmasıMaddi eylemin ilahi kudretin tecellisine vesile kılınması
FıkıhHaddi aşma ve savaş hukukuSavaş meydanından panikle kaçmanın (firar) fıkhi hükmü ve azap anındaki kaçışın mükellefiyet boyutuKaçışın iradi sorumluluğu ve terk edilmemesi gereken mevzi
Tefsirركض kelimesinin Kur'an'daki özgün semantiğiKelimenin sıradan kaçıştan (firâr) farkı; ayakları telaşla vura vura, dehşetle ve çaresizce savruluş olarak yorumlanmasıTehdit ve şaşkınlık kaynaklı kontrolsüz kaçışma hali
Hadisİstihaza kanının nitelenmesiİstihaza kanı hakkında geçen "şeytanın bir dürtmesi/darbesidir" (rakdatün mine'ş-şeytân) ifadesindeki vurma ve tahrik mecazıŞeytani bir tahrik, itici bir çarpma veya fışkırtma

Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi

SistemBağlamKarşılıkİşlevAçıklamaGüven
DiniKulun acziyeti ve tevhide teslimiyetiHidayet ve arınma için adım atmaKendi imkânını zemine vurarak ilahi rahmet kapısını aralamaKulun fiili bir vuruşla (say/hareket) harekete geçmesi ve rahmetin açığa çıkmasıGüçlü
İlmiKinetik itki ve reaksiyonBasınç kaynaklı tahrik ve fırlamaBir temas noktasından yüksek ivmeli kinetik enerji üretilmesiFiziksel darbenin sistemde yarattığı ivmelenme ve kütlesel savrulmaGüçlü
SiyasiToplumsal çöküş ve panik dalgasıGüç ve otorite karşısında hezimet firarıDüzenin dağılmasıyla tebaanın sığınağını kaybedip dağılmasıOtorite baskınında şımarık elitlerin kontrolsüzce kaçışması ve nizamın yıkılışıGüçlü
İktisadiKriz anında kaynak kaçışıPanik sermaye firarı (capital flight)Güvensizlik ve çöküş ortamında varlıkların hızla piyasayı terk etmesiRefah içindekilerin hesap vermekten kaçarak varlıklarını tahliye etme refleksiMuhtemel

Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm

Alanİzomorfik KarşılıkAçıklamaGüven
Sayısal bilimlerİtme (impulse) ve şok dalgasıÇok kısa bir zaman diliminde uygulanan yüksek kuvvetin (F⋅Δt) sistemde ani momentum değişimi üretmesi. Hz. Eyyûb kıssasında darbenin hidrolik basınçla su çıkarması; azap anında ise şok dalgasının parçacıkları merkezden dışarı fırlatması gibidir.Güçlü
Beşeri bilimlerKolektif panik davranışı ve kaçış sendromuBireylerin veya kitlelerin tehdit karşısında rasyonel muhakemeyi tamamen yitirip yalnızca fiziksel olarak uzaklaşma refleksi göstermesi; refah ve güven yanılsamasının çöküşüyle beliren ani kaçış psikolojisi.Güçlü

Yanlış daraltma ve kritik hata riski

AlanAçıklama
Modern daraltma riskiKökü çağdaş Arapçadaki "koşmak" (el-cedy veya er-rakd) anlamına indirgeyerek, Kur'an'daki kullanımları yalnızca alelade bir yürüme veya beden eğitimi koşusu düzeyinde algılamak.
Kur'an içi daha geniş anlamKökün hem ayağın sertçe yere basılıp bir dönüşüm başlatmasını (mucizevi suyun çıkışı) hem de dehşet ve baskı altında ayakların şuursuzca yere vurularak hedefsizce kaçılmasını kapsayan sarsıcı dinamizmini görememek.
Yanlış anlamanın doğuracağı hataHz. Eyyûb'a verilen "Ayağını yere vur" emrini "Ayağınla koş" sanarak ayetteki doğrudan temas ve hidrolik arınma emrini zedelemek; inkârcıların kaçışındaki dehşet ve azap darbesini ise sıradan bir geri çekilmeye indirgemek.

Kur'an'ı anlama odaklı sonuç

SoruCevap
Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir?Kur'an'ın hareket bildiren kelimeleri rastgele seçmediğini, her fiilin özgül bir fiziksel tabana oturduğunu gösterir. ركض, içinde sarsıcı bir darbe, itici bir basınç ve ani bir fırlama barındıran müstesna bir hareket tarzını anlatır.
Hangi ayet gruplarında belirleyicidir?Sabır ve şifa sınavının nihayete erdiği kıssa ayetlerinde (Sâd 38:42) ve müreffeh toplumların helak tehdidi karşısındaki psikolojik çöküşünü anlatan ceza ayetlerinde (Enbiyâ 21:12-13) belirleyicidir.
Hangi yanlış anlamaları düzeltir?Kur'an'daki هرب, فرر ve ركض köklerinin eşanlamlı olduğu yanılgısını düzeltir; ركض kökünün ayakların zeminle sert temasından kaynaklanan fiziksel ve panik temelli dinamizmini açığa çıkarır.

Nihai sentez ve LaTeX modeli

  • Somut anlamAyağın veya topuğun zemine veya binitin gövdesine sertçe vurulması, bu vuruşun yarattığı itkiyle hızlanma veya panikle kaçışma.
  • Soyut anlamBir sisteme uygulanan ani ve yüksek şiddetteki darbenin (dürtünün) sistemi statik dengeden koparıp kontrolsüz bir kaçışa veya ani bir kaynak salınımına sürüklemesi.
  • Sistematik karşılıkBiriken baskının tek bir temas noktasından fışkırması ve bu darbe karşısında merkezin dağılarak dışa doğru süratle yayılması.
  • LaTeX modeliI=∫t1t2F dt=Δp=m⋅v
  • LaTeX açıklamasıFormülde F uygulanan sert temas kuvvetini (ayağın vurulmasını), t1 ve t2 darbenin gerçekleştiği çok kısa zaman aralığını, I oluşan itkiyi (impulse) temsil eder. Bu darbe, sistemin kütlesi (m) üzerinde ani bir hızlanma ve momentum değişimi (Δp) doğurarak durağan halden yüksek süratli kaçış (v) durumuna geçişi matematiksel olarak modeller. Sâd 38:42'de darbe durağan zemini yarıp suyu fışkırtırken, Enbiyâ 21:12-13'te ilahi azap darbesi inkârcı kütleyi panik hızına sevk eder.
Metin sürümü (yapay zekâ araçları için)Harfe göre kök dizini: ر