أدد

Klavye kısayolları

Ara
/
Yeni not
n
Önceki / sonraki ayet
[ ]
Okuma modu
f
Graf modu
g
Kur'an evreni
e
Kapat / geri
Esc
Grafiği atla

Kök ağı

Kök ağı: أ-د-د1 sîga, 2 mücavir kök, 1 ayet, 1 sure; sîgalar ve mücavir kökler Sîgalar ve Mücavir kökler kartlarında, ayetler Ayetler kartında liste olarak var.أددجيأإِدًّاشيأ

KökSîga 1Ayet 1Sure 1Mücavir 2

▶ Ağı aç (3B)

أدد

أ - د - د

KÖK
  • 1 geçiş
  • 1 ayet
  • 1 sîga
  • 10 sözlük

Eddu çekildiği zaman uzayabilen ip, lastik ve benzeridir. Çekip uzatmadan zorlamak anlamında kullanılmaktadır. İd, gerilmiş ip demektir. Gerginlik meydana getiren söz veya olay için kullanılır.devamı ›

Bu sayfa şu yazımları da kapsar: ءدد · أدّ

Notlarım

Sözlükler(10)

★ Akevler SözlüğüTürkçe

Eddu çekildiği zaman uzayabilen ip, lastik ve benzeridir. Çekip uzatmadan zorlamak anlamında kullanılmaktadır. İd, gerilmiş ip demektir. Gerginlik meydana getiren söz veya olay için kullanılır.

Kitâbu'l-'Ayn

Halîl b. Ahmed · 8. yyTR9.888 harf
باب اللفيف من الدال د د، د و د، د ي د، د أ د، د و و، د و أ، د أ ي، أ د و، أ و د، و د أ، و أ د، أ ي د، أ د ي، و د ي، و د د، أ د د، د ا د ا، د و د ى، ي د ي مستعملات دد: حِكاية الاستنان للطَّرَب، وضَرْبِ الأصابع في ذلك، وإن لم تُضْرَب بعد أن يَجْري في بَطالةٍ فهو دَدٌ، قال الطرمّاح: واستَطْرَبَتْ ظُعْنُهم لمّا احْزَأَلَّ بهم آلُ الضُّحَى ناشِطاً من داعِيات دَدِ ويُروَى أيضاً: من داعِبٍ دَدَدِ.
Tamamını oku

es-Sıhâh

Cevherî · 10. yyTR388 harf
أَدَّتِ الناقة تَؤُدُّ أَدّاً، إذا رَجَّعَتْ الحنينَ في جوفها. والأَديدُ: الجلبةُ. وشديدٌ أَديدٌ اتباع له. والإدُّ بالكسر والإدَّةُ: الداهيةُ، والأمر الفظيع. ومن قوله تعالى: "لقد جِئتم شيئاً إدّاً"، وكذلك الآدُّ مثل فاعل. وجمع الإدَّةِ إدَدٌ. وأَدَّتْ فلاناً داهية تَؤُدُّهُ أَدّاً، بالفتح. والأَدُّ أيضاً: القوة. قال الراجز: نَضَوْتُ عنـي شِـرَّةً وأَدَّامِن بعدِ ما كنتُ صُمُلاًّ نَهْدا
Tamamını oku

Mekâyîsü'l-Luğa

İbn Fâris · 11. yyTR yok31.658 harf
Madde başı: أدّ(باب الهمزة في الذي يقال له المضاعف) (أبّ) اعلم أن للهمزة والباء في المضاعف أصلين: أحدهما المرعَى، والآخر القَصْدَ والتهيُّؤ. أما الأول فقول الله عزّ وجلّ: ﴿وفَاكِهَةً وَأَبّاً﴾ [عبس 31]، قال أبو زيد الأنصاريّ: لم أسمع للأبِّ ذكراً إلاّ في القرآن. قال الخليل وأبو زيد: الأبُّ: المرعى، بوزن فَعْل. وأنشدَ ابنُ دريد: جِذْمُنا قيسٌ ونجدٌ دارُنا *** ولنا الأبُّ به والمَكْرَعُ وأنشدَ شُبيل بن عَزْرَة
Tamamını oku

Esâsü'l-Belâğa

Zemahşerî · 12. yyTR48 harf
أ د د بقيت منه في داهية إده ولقيت منه كل شده‏.‏
Tamamını oku

Lisânü'l-Arab

İbn Manzûr · 13. yyTR2.166 harf
الإِدُّ والإِدَّةُ: العَجبُ والأَمر الفظيع العظيم والداهية، وكذلك الآدّ مثل الفاعل، وجمعُ الإِدَّة إِدَدٌ؛ وأَمر إِدٌّ وصف به؛ هذه عن اللحياني. وفي التزيل العزيز: لقد جئتم شيئاً إِدّاً؛ قراءة القراء إِدّاً، بكَسر الأَلف، إِلا ما روي عن أَبي عمر وأَنه قرأَ: أَدّاً. قال: ومن العرب من يقول لَقد جئت بشيء آدّ مثل مادّ، قال: وهو في الوجوه كلها بشيء عظيم؛ وأَنشد ابن دريد: يا أُمّنا ركبتُ أَمراً إِدّا،
Tamamını oku

Kâmûsü'l-Muhît

Fîrûzâbâdî · 15. yyTR173 harf
* أ د د * * الإدُّ * و * الإدَّةُ * بالكسر والتشديد فيهما الداهيةوالأمر الفظيع ومنه قوله تعالى ﴿شيئا إدّا﴾ و * أدَدٌّ * أبو قبيلة من اليمن والعرب تصرفه وجعلوه كثقب لا كعمر
Tamamını oku

Tâcü'l-Arûs

Zebîdî · 18. yyTR1.816 harf
الإد والإدة بكسرهما: العجب والأمر الفظيع العظيم والداهية. والأمر المنكر، كالأد، بالفتح هكذا في سائر النسخ، والذي في اللسان: وكذلك الآد، مثل فاعل فلينظر. ج أي جمع إد إداد، بالكسر، وجمع إدة إدد، بكسر ففتح. والأد، مثل فاعل: الغلبة والقهر والقوة، قال: نضون عني شـدة وإدا من ما كنت صملا نهدا وأمر إد. وصف به، كذا عن اللحياني. وفي التنزيل لقد جئتم شيئا إدا قراءة
Tamamını oku

Salmone

H. Anthony Salmone · 19. yyTR233 harf
Madde başı: ءددأَدَّ أَدَّ I , U ( n. ac. أَدّ 1 ), a. Befell. b. Carried off. أَدّ أَدّ 1 , a. Strength, power. اِدّ اِدّ 2 , اِدَّة 2t , ( pl. اِدَد 7 ), a. Calamity, evil. b. Wonder, marvel. أَدِيْد أَدِيْد 25 , a. Strong, powerful.
Tamamını oku

Kitâbullâh

Kur'an kullanımından türetilmişTR yok21.908 harf
Madde başı: ءددءدد 1.BAB أدَّ - يَؤُدُّ (أَدَّ - يَئِدُّ) - إدّ - إدّا أدَّ - يَؤُدُّ (أَدَّ - يَئِدُّ) + كائن + شيئاً أو أمراًً: يفبركه ويختلقه بشكل عجيب ومنكر وفظيع وشنيع: يصنع شيئاً ممسوخاً ومشوهاً ومنكراً فاسداً وغير صالح، يصعب قبوله والتعامل معه إدّ: على وزن " فـِعل": اسم فعل من " أدَّ - يَؤدُّ ": وهو أيضاً ما يكون بفعل " أدَّ - يَؤُدُّ ": الشيء المنكر
Türkçe çeviri henüz yokMaddenin bağlantısı

ءدد 1.BAB أدَّ - يَؤُدُّ (أَدَّ - يَئِدُّ) - إدّ - إدّا أدَّ - يَؤُدُّ (أَدَّ - يَئِدُّ) + كائن + شيئاً أو أمراًً: يفبركه ويختلقه بشكل عجيب ومنكر وفظيع وشنيع: يصنع شيئاً ممسوخاً ومشوهاً ومنكراً فاسداً وغير صالح، يصعب قبوله والتعامل معه إدّ: على وزن " فـِعل": اسم فعل من " أدَّ - يَؤدُّ ": وهو أيضاً ما يكون بفعل " أدَّ - يَؤُدُّ ": الشيء المنكر والعجيب والفاسد وغير المقبول واللفظ ينتمي إلى مجموعة ألفاظ " عمل وانتاج وتصنيع شيء مشوه وممسوخ"، وهي: مَسَخَ - يَمْسَخُ، أدَّ - يَؤُدُّ (أَدَّ - يَئِدُّ )، عارَ - يَعُوْرُ، عابَ - يَعيْبُ، فَرى - يَفْري، خَرَقَ - يَخْرِقُ يفرق لفظاً: أوِدَ - يَأْوَدُ + الكائن أو الشيء + على كائن: يتقل عليه فيشق عليه حمله وينوء به آدَ - يَئِيدُ ، أَيَّدَ - يُؤََيِّدُ: يتقوى ويزداد شدة وصلابة، يمده بقوة إضافة تجعله يفوق بها خصمه قوة أدَّ - يَؤُدُّ (أَدَّ - يَئِدُّ) - إدّ - إدّا" + شيء أو أمر+ كائناً: يصيبه ويؤثر فيه بأذى وضر عظيم داهٍ يصعب تحمله أَدَى - يَأْدِي + الشيء: يعود الشيء إلى مالكه وصاحبه الأصلي وَأَدَ - يَئِدُ + كائن + شيئاً: يدسه ويدفنه في التراب: يدفنه ويقبره ويثقله بركم التراب فوقه: وهو اصطلاحاً: دفن الولدان حديثي الولادة، وخاصة الإناث، أحياءً في التراب وَدَى - يَدِي (اللازم) (وَدِيَ - يَدِي) + السائل أو الشيء: يخرج من تجمعه ويسيل في مجرى ضيق وَدَى - يَدِي (المتعدي) + كائن + كائناً + شيئاً: وفاه وعوضه به: أعطاه إياه تعويضاً عن ما نقص لديه من شيء أو مال يَدَى - يَدِي (يَدِيَ - يَدْيَى) + كائن + يداً أو شيئاً: يمد منه استطالة خارجة عن معظم جسمه إدا ﴿لقد جئتم شيئا إدا(89)﴾ مريم ﴿فأتت به قومها تحمله قالوا يامريم لقد جئت شيئا فريا(27)﴾ مريم

مختار الصحاح ● [أدد] أ د د: الإدُّ و الإدَّةُ بالكسر والتشديد فيهما الداهية والأمر الفظيع ومنه قوله تعالى ﴿شيئا إدّا﴾ و أدَدٌّ أبو قبيلة من اليمن والعرب تصرفه وجعلوه كثقب لا كعمر معجم الفرائد القرآنية: أ د د "إِدّاً" في قوله تعالى " لَقَدْ جِئْتُمْ شَيْئاً إِدّاً " (89) مريم . إدّاً : فظيعاً، وأصله من أدّت الناقة أي رجّعت أنينها ترجيعاً شديداً، والإدَدُ: الدواهي العظام. الراغب إد - قال تعالى: }لقد جئتم شيئا إدا{ [مريم/89] أي: أمرا منكرا يقع فيه جلبة، من قولهم: أدت الناقة تئد، أي: رجعت حنينها ترجيعا شديدا (انظر: مجمل اللغة 1/79؛ واللسان (أد) 2/71؛ والأفعال 1/88). والأديد: الجبلة، وأد قيل: من الود (وقائل هذا هو ابن دريد، انظر: جمهرة اللغة 1/15؛ واللسان 3/71)، أو من: أدت الناقة. ملخص اللسان 1. أَدّه الأَمر يؤُدّه ويئدّه إِذا دهاه. 2. الإِدُّ والإِدَّةُ: العَجبُ والأَمر الفظيع العظيم والداهية، 3. والإِدّ: الداهية تئدّ وتؤدّ أَدّاً. 4. والإِدَدَ الإِدادَ والعَضائِل 5. والإِدّ: الشدَّة. 6. الإِدد: الدواهي العظام، 7. والأَوَدُ: العوج. 8. والأَدُّ: الغلبةُ والقوّةُ؛ 9. والإِبل تؤدّ أَدّاً: رجَّعت الحنين في أَجوافها. 10. وأَدُّ الناقة: حنينها ومدّها لصوتها؛ 11. وأَدّ البعيرُ يؤدّ أَدّاً: هَدَرَ. 12. وأَدّ الشيءَ والحبل يؤدّه أَدّاً: مدّه. 13. وأَدّ في الأَرض يؤدّ أَدّاً: ذهب. 14. وأَدَدُ الطريق: دَررُه. 15. والأَدُّ: صوتَ الوطء؛ 16. والأَديد: الجبلة. 17. وشديدٌ أَديدٌ: إِتباع له 18. الودّ أَي الحب، 19. وأُدَد: أَبو قبيلة من اليمن وهو أُدَدُ بن زيد بن كهلان بن سبأ بن حمير؛. لسان العرب ● - أدد: الإِدُّ والإِدَّةُ: العَجبُ والأَمر الفظيع العظيم والداهية، وكذلك الآدّ مثل الفاعل، وجمعُ الإِدَّة إِدَدٌ؛ وأَمر إِدٌّ وصف به؛ هذه عن اللحياني. وفي التزيل العزيز: لقد جئتم شيئاً إِدّاً؛ قراءة القراء إِدّاً، بكَسر الأَلف، إِلا ما روي عن أَبي عمر وأَنه قرأَ: أَدّاً. قال: ومن العرب من يقول لَقد جئت بشيء آدّ مثل مادّ، قال: وهو في الوجوه كلها بشيء عظيم؛ وأَنشد ابن دريد: يا أُمّنا ركبتُ أَمراً إِدّا، رأَيتُ مشبوحَ الذِّراع نَهْدا، فنِلتُ منه رَشْفَاً وبَرْدا والإِدّ: الداهية تئدّ وتؤدّ أَدّاً. قال ابن سيده: وأَرى اللحياني حكى تأَدُّ، فإِما أَن يكون بني ماضيه على فعل، وإِما أَن يكون من باب أَبى يأْبى. وأَدّه الأَمر يؤُدّه ويئدّه إِذا دهاه. الليث: يقال أَدّت فلاناً داهية تؤده أَدّاً، بالفتح؛ قال رؤبة: والإِدَدَ الإِدادَ والعَضائِلا والإِدّ، بكسر الهمزة: الشدَّة. وفي حديث عليّ، رضى الله تعالى عنه، قال: رأَيت النبي، صلى الله عليه وسلم، في المنام فقلت: ما لقيت بعدك من الإِدَدِ والأَوَدِ؛ الإِدد، بكسر الهمزة: الدواهي العظام، واحدتها إِدّة، بالكسر والتشديد، والأَوَدُ: العوج. والأَدُّ: الغلبةُ والقوّةُ؛ قال: نَضَوْنَ عنّي شدّةً وأَدّا، من بعدِ ما كنتُ صُمُلاًّ نَهْدا وأَدّت الناقة: والإِبل تؤدّ أَدّاً: رجَّعت الحنين في أَجوافها. وأَدُّ الناقة: حنينها ومدّها لصوتها؛ عن كراع. وأَدّ البعيرُ يؤدّ أَدّاً: هَدَرَ. وأَدّ الشيءَ والحبل يؤدّه أَدّاً: مدّه. وأَدّ في الأَرض يؤدّ أَدّاً: ذهب. وأَدَدُ الطريق: دَررُه. والأَدُّ: صوتَ الوطء؛ قال الشاعر:يَتْبَعُ أَرضاً جِنُّها يُهوّلُ، أَدٌّ وسَجْعٌ ونَهِيمٌ هَتْمَلُ والأَديد: الجبلة. وشديدٌ أَديدٌ: إِتباع له. وأُدُد وأُدَد: أَبو عدنان وهو أُدّ بن طابخة (* قوله «وهو أدّ بن طابخة إلى قوله بمنزلة عمر» كذا في نسخة المؤلف وعبارة القاموس وشرحه وأدد كعمر مصروفا وأدد، بضمتين، لغة فيه عن سيبويه أبو قبيلة من حمير وهو أدد، بن زيد بن كلان بن سبأ بن حمير وأدّ، بالضم، ابن طابخة بن الياس بن مضر أبو قبيلة أخرى.) بن الياس ابن مضر؛ قال الشاعر: أُدُّ بن طابِخةٍ أَبونا، فانسبُوا يومَ الفَخارِ أَباً كأُدٍّ، تُنْفَروا قال ابن دريد: أَحسب أَنّ الهمزة في أُدّ واو لأَنه من الودّ أَي الحب، فأُبدلت الواو همزة، كما قالوا اقتت وأَرخ الكتاب. وأُدَد: أَبو قبيلة من اليمن وهو أُدَدُ بن زيد بن كهلان بن سبأ بن حمير؛ والعرب تقول أُدَداً، جعلوه بمنزلة ثُقَب ولم يجعلوه بمنزلة عمر؛ الأَزهري: وكان لقريش صنم يدعونه وُدّاً ومنهم من يهمز فيقول أُد . مقاييس اللغة: (أدّ) وأمّا الهمزة والدال في المضاعف فأصلان: أحدهما عِظَم الشيء وشدّته وتكرُّره، والآخر النُّدود. فأمّا الأوّل فالإِدُّ، وهو الأمر العظيم. قال الله تعالى: ﴿لَقَدْ جِئْتُمْ شَيْئاً إدّاً﴾ [مريم 89]، أي عظيماً من الكفر. وأنشد ابنُ دريد: يا أُمّتَا رَكبتُ أمراً إدّا *** رأيتُ مَشْبوحَ اليدينِ نَهْدَا أبيض وضاحَ الجَبين نَجْدَا *** فَنِلتُ منه رشَفاً وبَرْدَا([14]) وأنشد الخليل: ونتّقِي الفحشاءَ والنَّآطِلا *** والإدَدَ الإداد والعَضائلا([15]) ويقال أدّتِ الناقة، إذا رجّعت حَنينَها. والأَدُّ: القُوّة، قاله ابن دريد وأنشد: من بَعدِ ما كنتُ صُمُلاًّ نَهْدَا

Sîgalar(1)

Mücavir kökler2 mücavir (3 toplam)

Sıralama: iki kökün aynı ayette birlikte geçmesinin tesadüfe göre ne kadar güçlü olduğu (Dunning G²). Her satırda ortak ayet sayısı yazar. Edatlar varsayılan olarak gizli.
  1. جيأ

    1 ortak ayet · Ceyee yağmur sularının toplanıp biriktiği yerdir

  2. شيأ

    1 ortak ayet · Şey

Geçtiği ayetler(1)

  1. لَقَدْ جِئْتُمْ شَيْئًا إِدًّا

    İğrenç işAndolsun ki; ortaya çok kötü bir şey attınız.

Kök analizi

Kök tanımı ve çekirdek özet

AlanDeğer
Kökأدد
YapıÜçlü
Özel DurumHemzeli ve muzaaf
Bağlamsal Yakın Köklerفظع, عظم, نكر
Zıt Kökسدد
Çekirdek Özet 1Ağır bir yük veya gerilim altında çatlama ve kırılma noktasına gelme, tahammül sınırını aşan dehşet verici hadise
Çekirdek Özet 2Tevhid eksenini kıran, kozmik düzeni sarsacak ölçüde korkunç ve haddi aşan isnat
Çekirdek Özet 3Varlık düzeninin fıtri dengesini bozan iftira ve sapmaların ontolojik düzeyde yarattığı kırılma ve dehşet
Kritik Hata Riskiİfadenin yalnızca basit bir çirkinlik veya sıradan bir günah sayılarak kozmik fecaat boyutunun gözden kaçırılması

Biliteral analiz

Biliteral ÇekirdekTemel AnlamEklenen UnsurOluşan Anlam Farkı
أدYüklenme, gerilme, öne doğru bükülme ve baskı uygulama; nitekim أدم kökünde unsurları birbirine katıp uydurma ve kaynaştırma, أدي kökünde ise bir yükü veya borcu zorlayarak yerine ulaştırma anlamı görülürدİkinci bir د harfinin eklenmesiyle gerilim ve yük katlanarak sabitlenmiş, baskının nesneyi kırma ve patlatma derecesine ulaştığı dehşet verici bir felaket ve fecaat haline dönüşmüştür

Piktografik analiz

BirimPiktografik İmge / HareketAnlam Açıklaması
اÖküz başı; güç, öncülük, başlangıçGerilimi başlatan temel yöneliş, ortaya çıkan ilk itici güç ve sarsıcı hamle
دKapı; giriş, geçiş, hareketGücün dayandığı ilk eşik, geçiş hattındaki baskı ve zorlanma
دKapı; giriş, geçiş, hareketEşiğin ardı ardına iki kez zorlanması, tutulamaz hale gelen dayanılmaz direnç ve nihai kırılma
أددGücün varlık eşiğini şiddetle zorlayıp ardışık engelleri parçalamasıSınırları aşan bir baskı ve cüretle varlığın taşıma eşiğini çatlatıp gerilimi dehşet verici bir fecaate dönüştüren sarsıcı hareket

Tarihsel ve erken kullanım

AlanVeri
İlk fiziksel anlamTaşınması imkânsız derecede ağır bir yükün veya gerginliğin devenin belini büküp kırması, devenin sırtında ağır yaralar açan ezici ağırlık
Cahiliye şiiri kullanımıİbn Düreyd tarafından nakledilen anonim kadim beyitte kök, tahammülü zor, haddi aşan korkunç ve dehşetli bir hadiseyi nitelemek üzere şöyle geçer: يا أُمّنا ركبتُ أَمراً إِدّا / رأَيتُ مشبوحَ الذِّراع نَهْدا / فنِلتُ منه رَشْفَاً وبَرْدا
Erken Arapça kullanımRu'be b. el-Accâc bir beytinde felaket ve musibetleri tasvir ederken bu kökü kullanır: والإِدَدَ الإِدادَ والعَضائِلا; ayrıca Hz. Ali'nin bir rivayette Peygamber'e hitaben sarf ettiği ما لقيت بعدك من الإِدَدِ والأَوَدِ ifadesinde ided, ümmetin maruz kaldığı ağır fitne ve felaketleri anlatır

Kaynak Lisān al-ʿArab, Asās al-Balāgha ve Kitābü'l-ʿAyn.

Sami etimolojik katman

Arapça kök أدد, Sami dillerinde baskı, gerilim, şiddet, yıkıcı felaket ve boyun eğdiren ağırlık bildiren fonetik köklerle akrabalık taşır. Erken Sami katmanında kökün çekirdeğini oluşturan ses grubu, bir varlığın taşıma kapasitesini aşarak onu bükülmeye zorlayan mekanik veya sembolik zorbalığı temsil eder. Akadca dilinde korku, dehşet, kararma ve kasvet anlamlarına gelen adāru fiili ile kavramsal ve fonetik bir yakınlık sezilir; ancak Arapçada kök ikizleşerek (muda'af yapıya bürünerek) daha ziyade akıl almaz büyüklükte bir fecaat, dehşetengiz bir iddia ve fıtratı sarsan cürüm manasında özelleşmiştir. İbranice ve Süryanicede doğrudan düzenli bir ses denkliğiyle birebir aynı formu karşılayan bağımsız bir üçlü kök kaydı sınırlıdır; kavram daha çok Arap dilinin kendi iç fonetik dinamiğinde hemzenin sarsıcı çıkışı ile dal harfinin sert ve kesici vuruşunun birleşimi üzerinden dehşet uyandıran aşırılığı ifade edecek bir semantik matrise kavuşmuştur.

Güven Muhtemel

Kaynak Brown-Driver-Briggs, HALOT, Lane's Lexicon ve David Cohen Semitik Kökler Sözlüğü.

Etimolojik analiz

KatmanVeriAçıklamaGüven
İç Arapça etimolojik yönأد çekirdeğinden türeyen muzaaf formGüç, bükülme ve gerilme bildiren çekirdeğin ikizleşerek taşınması imkânsız bir ağırlık ve dehşet verici cürüm kalıbına dönüşmesiGüçlü
Sami dilleriyle etimolojik ilişkiAkadca adāru (kasvet, korku, dehşete düşme) ile kavramsal yakınlıkVarlığı sarsan ve içsel bir dehşet uyandıran durumların adlandırılmasında ortak Sami duyarlılığıMuhtemel
Daha geniş dilsel ilişkiVeri bulunamadıSami ailesi dışında güvenilir ve doğrudan bir akrabalık tespit edilmemiştirVeri bulunamadı

Kaynak Lane's Lexicon ve David Cohen Semitik Kökler Sözlüğü.

Kardeş kökler

KombinasyonDurumTemel AnlamAnlam DetayıNot
أددAnlamlıDehşet verici büyüklük, fecaat, tahammül edilmez ağırlıkAkıl almaz cürüm, korkunç iddia ve varlığı sarsan musibetHedef kök; Kur'an'da geçer
دأدAnlamlıZifiri karanlık, ıssızlık, ayın son geceleriAyın görünmez olduğu en karanlık geceler (ed-de'dâ') ve ıssız çöl yoluTers dizilim; Kur'an'da geçmez
ددأKök olarak oluşmayanVeri bulunamadıVeri bulunamadıArapçada müstakil bir kök olarak kullanılmaz

Komşu kökler ve zıt kök

Kökİlişki TürüAnlam AlanıKarşılaştırmalı NüansAnlam Detayı
أددMerkezKozmik fecaat, dehşet verici aşırılıkVarlığın ontolojik dengesini sarsacak derecede tahammül edilmez ve haddi aşan korkunç iddiaÇatlama noktasına getiren dehşetli ağırlık
فظعKomşuİğrençlik, dehşet, çirkinlikأدد kökünde haddi aşma ve gerilim baskınken, bu kökte hislerin ve aklın nefret ettiği çirkinlik öne çıkarHissedilen tiksindirici dehşet
عظمKomşuBüyüklük, azamet, vahametعظم hem olumlu hem olumsuz büyüklüğü kapsarken, أدد yalnızca yıkıcı ve tahammül edilmez fecaate özgüdürNötr veya mutlak büyüklük
نكرKomşuYabancılık, tanınmazlık, çirkinlikنكر fıtrata yabancı ve kabul edilemez olanı anlatırken, أدد doğrudan varlığı sarsan bir patlama potansiyeli taşırBilinmeyen ve reddedilen kötülük
سددZıtDoğruluk, denge, isabet, gedikleri kapamaأدد sınırları çatlatıp yıkan bir fecaat iken, سدد her şeyi yerli yerine koyan ve yarığı kapatan dengedirÖlçülü, isabetli ve yıkımı engelleyen tutum

Başka dillerde anlam karşılıkları

DilKelime / KelimelerKısa AnlamDetayGüven
ArapçaأددKorkunç fecaat, haddi aşan dehşetli iddiaVarlığı taşıma sınırında çatlatacak ağırlıkta akıl almaz cürümKesin
LatinceMonstrum, nefandumCanavarca fecaat, dile getirilemez dehşetAhlaki ve kozmik düzeni sarsan konuşulamaz cürmü karşılar; mekanik gerilim nüansı eksiktirGüçlü
İngilizceMonstrous thing, atrocious enormityDehşet verici cürüm, korkunç hadsizlikToplumsal ve ahlaki dehşeti iyi verir; ontolojik kozmik çatlama boyutunu kısmen dışarıda bırakırGüçlü
AlmancaUngeheuerlichkeit, FrevelAkıl almaz fecaat, hadsiz cürümNormları ve sınırları altüst eden korkunç küstahlığı anlatırGüçlü
FransızcaChose monstrueuse, énormitéKorkunç fecaat, tahammül edilmez aşırılıkMantığı ve vicdanı sarsan büyüklüğü ifade ederGüçlü

Kaynak Oxford Latin Dictionary ve Lane's Lexicon.

Vücûh ve nezâir

Form / KullanımAnlam YüzüAyet Tipi / Bağlam
İddan (إِدّاً)Belirgin anlam ayrışması tespit edilmediKur'an'da tek bir yerde, Rahman'a çocuk isnat edenlerin sözünün gökleri, yeri ve dağları sarsacak büyüklükte bir fecaat olduğunu beyan eden bağlamda geçer (Meryem 19:89)

Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı

DisiplinKullanım AlanıTartışma NoktasıAnlam Yoğunlaşması
KelamTenzihi zedeleyen iddiaların tekfiri ve tenkit bağlamıAllah'a veled veya cüz isnadının ontolojik ve akli imkânsızlığı; tevhidi yıkan bu isnadın alemin fesadına yol açacak fecaatte bir şirk oluşuMutlak tenzih zıddı en dehşetli cürüm
FıkıhVeri bulunamadıVeri bulunamadıVeri bulunamadı
TefsirMeryem 19:89 ayetinin lafız ve belağat tahliliŞey'en idden ifadesinin ardından gelen göklerin çatlaması, yerin yarılması ve dağların yıkılması tasvirinin hakiki mi mecazi mi olduğu tartışmasıKozmosu infiale sürükleyen yıkıcı söz
HadisFitne ve ahir zaman musibetleri rivayetleriHz. Ali'nin Peygamber'e hitabındaki ided ve eved kelimeleri ekseninde, İslam toplumunu sarsan büyük fitnelerin ve yıkıcı olayların nitelenmesiToplumu sarsan tahammülsüz felaketler

Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi

SistemBağlamKarşılıkİşlevAçıklamaGüven
DiniTevhid ve şirk çatışmasıOntolojik sınır aşımı ve hadsiz isnatTenzih ilkesini yerle bir ederek varlığın yaratılış gayesini tahrip etmeMutlak Bir olan Yaratıcı'ya parça ve nesil nispet etmenin meydana getirdiği en üst düzey inanç cinayetiKesin
İlmiTemel aksiyomların ve epistemik temelin inkârıAksiyomatik çöküşe yol açan paradigma tahrifatıBilgi sisteminin dayandığı en temel mantıksal sütunları kırmaBir sistemin kurucu aksiyomuna taban tabana zıt bir safsatayı merkeze yerleştirip aklı felç etmeMuhtemel
SiyasiMeşruiyet zemini ve anayasal nizamMeşruiyet zeminini dinamitleyen yıkıcı cürüm ve hıyanetToplumsal sözleşmeyi ve adalet sütunlarını parçalamaOtoritenin kurucu ahlaki ve hukuki zeminini yıkarak sistemi anarşi ve kaos uçurumuna sürüklemeMuhtemel
İktisadiMülkiyet ve değişim dengesiSistemi iflasa ve hiper-krize sürükleyen yapısal gaspDeğer ölçüsünü ve piyasa güvenini kökünden sarsmaSözleşmelerin ve meşru mübadelenin temelini yok eden, tahammülü imkânsız bir soygun ve yıkım mekanizması üretmeMuhtemel

Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm

Alanİzomorfik KarşılıkAçıklamaGüven
Sayısal bilimlerFizikte malzemenin kırılma noktası (ultimate tensile strength) ve tekillik (singularity)Bir nesneye uygulanan mekanik gerilim ve baskının taşıma eşiğini aşarak maddenin yapısını patlatması veya matematiksel modelin tanımsızlık üreterek çökmesiGüçlü
Beşeri bilimlerHukuk felsefesinde insanlığa karşı suçlar ve ontolojik krizHukuk düzeninin ve ahlakın taşıyabileceği sınırların ötesine geçen, toplumsal varoluşu kökünden dinamitleyen akıl almaz cürümlerGüçlü

Yanlış daraltma ve kritik hata riski

AlanAçıklama
Modern daraltma riskiKelimenin sıradan bir 'kötü söz', 'büyük ayıp' ya da basit bir 'yanlış kanaat' olarak algılanması
Kur'an içi daha geniş anlamKur'an'da bu kelime, evrenin fiziksel varoluşunu ayakta tutan adalet ve tevhid dengesini çatlatacak, gökleri parçalanmaya, yeri yarılmaya ve dağları çökmeye sevk edecek ontolojik bir fecaati niteler
Yanlış anlamanın doğuracağı hataŞirkin ve Allah'a çocuk isnat etmenin yalnızca teolojik bir kanaat farkı olarak görülüp evrensel düzen ve varlık hiyerarşisi üzerindeki dehşet verici sarsıntısının gözden kaçırılması

Kur'an'ı anlama odaklı sonuç

SoruCevap
Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir?Kur'an'ın tevhid anlayışının ne derece mutlak ve tavizsiz olduğunu gösterir; Allah'a çocuk isnat etme sapkınlığının sıradan bir söz olmayıp varlığın sütunlarını sarsan en dehşetli cürüm olduğunu kavramayı sağlar.
Hangi ayet gruplarında belirleyicidir?Meryem Suresi'nin son bölümünde yer alan ve Hristiyan teolojisinin teslis veya veled iddialarını yerle bir eden kozmik tepki ayetlerinde (Meryem 19:88-93) doğrudan belirleyicidir.
Hangi yanlış anlamaları düzeltir?Şirki ve teolojik sapmaları sadece bireysel bir vicdan tercihi gibi gören yüzeysel bakışı düzeltir; inançtaki fıtrat dışı sapmanın tüm kozmosu infiale sürükleyen ontolojik bir hadsizlik olduğunu ortaya koyar.

Nihai sentez ve LaTeX modeli

  • Somut anlamAğır bir yük veya çekme kuvveti altında malzemenin esneme sınırını aşarak kırılma ve patlama noktasına gelmesi.
  • Soyut anlamFıtrat ve hakikat eksenini yerinden oynatan, varlığın taşıma kapasitesine sığmayan akıl almaz hadsizlik ve dehşetli iddia.
  • Sistematik karşılıkBir sistemin ana taşıyıcı sütununu çökerten, varlık düzeninde yapısal felakete yol açan kozmik sapma noktası.
  • LaTeX modeliσ≥σc  ⟹  ∇⋅F⃗ext→∞
  • LaTeX açıklamasıFormülde σ sisteme uygulanan dış gerilimi ve sapma baskısını, σc sistemin dayanabileceği nihai kritik eşiği temsil eder. Gerilimin bu kritik sınırı aşması (σ≥σc), dış etki alanının ıraksamasını (∇⋅F⃗ext→∞) yani sistemin ontolojik yapısında tam bir çöküş, patlama ve kozmik infial meydana gelmesini sembolize eder. Bu matematiksel durum, kökün ayette ifade ettiği göklerin çatlaması, yerin yarılması ve dağların yıkılması biçimindeki yapısal dağılmayı simgeler.
Metin sürümü (yapay zekâ araçları için)Harfe göre kök dizini: ا