أزر
أ - ز - ر
KÖK- 3 geçiş
- 3 ayet
- 3 sîga
- 13 sözlük
İzar belden aşağı sarılan etek, peştemal demektir.devamı ›
Bu sayfa şu yazımları da kapsar: ءزر · ازر
Notlarım
Sözlükler(13)
★ Akevler SözlüğüTürkçe
İzar belden aşağı sarılan etek, peştemal demektir.
Kitâbu'l-'Ayn
Halîl b. Ahmed · 8. yyTR3.690 harfباب الزاي والراء و وا ي ء معهما
ز و ر، و ز ر، ر و ز، ز ر ي، ز ي ر، ز ر أ، ز أ ر، أ ز ر، ر ز أ، أ ر ز
زور:
الزَّور: وَسَطُ الصَّدْر. الزَّوَر: مَيَلٌ في وَسَط الصّدر. وكَلْبٌ أَزْور: استدقّ جوشنُ زَوْره وخرج كلكله كأنّه قد خُصِر جانباه، وهو في غير الكلاب مَيَلٌ لا يكون معتدل التّربيع. قال أعرابيّ: الزَّوْر للزّائر، أي: صدرُ الدّجاجة للضّيف.
ومَفازةٌ زوراء، أي: مائلة عن القصد والسّمت. والأَزْوَرُ:
es-Sıhâh
Cevherî · 10. yyTR621 harfالأَزْرَ: القُوَّة. وقوله تعالى: "اُشْدُدْ به أَزْري"، أي ظهري، ومَوضعَ الإزارِ من الحَقْوَيْنِ. وآزَرْتُ فلاناً، أي عاونْته. والإزارُ معروفٌ، يذكّر ويؤنث، والإزارَةُ مثله. وقال الأعشى:
كَتَـمَـيُّلِ الـنَـشـوانِ يَرْفُلُ في البَقيرِ وفي الإزارَةْ
وجمع القِلَّة آزِرَةٌ والكثير أُزُرٌ. وقول الشاعر:
ألا أَبْلِغْ أَبا حَفْـصٍ رسـولاًفِدىً لك من أخي ثِقَةٍ إزاري
قال أبو عُمَر الجرمي: يريد
Tehzîbu'l-Luğa
Ezherî · 10. yyTR yok16.429 harfز ر ( و ا ي ء )
زور ، روز ، وزر ، زير ، زري ، زأر ، أرز ، أزر ، زرأ ، رزأ : مستعملات .
زور زأر : قال الليث : يقال : زارَني فلانٌ يَزورُني زَوْراً وزِيَارَةً . والزَّوْرُ : الَّذي يَزُورك ، رَجُل زَوْرٌ ، رِجَالٌ زَوْرٌ ، وامرأَةٌ زَوْرٌ ، ونِسَاءٌ زَوْرٌ . وأَصل زار إليه : مال ، ومنه تزاور عنه ، أي : مال عنه . وزَوِر يزوَر ، أي : مال . والزَّوْرُ : الصَّدرُ .
عمرو عن أبيه : الزَّوْرُ : العزيمة ،
Mekâyîsü'l-Luğa
İbn Fâris · 11. yyTR9.312 harf(باب الهمزة والزاء وما بعدهما في الثلاثي)
(أزف) الهمزة والزاء والفاء يدلّ على الدّنُوّ والمقارَبة، يقال أزِفَ الرّحيلُ([1]) إذا اقترب ودنا. قال الله تعالى: ﴿أَزِفَتِ الآزِفَةُ﴾ [النجم 57]، يعني القيامة. فأما المتَآزِف فمن هذا القياس، يقال رجل مُتآزف أي قصير متقارب الخَلْق. قالت أمُّ يزيد بن الطَّثْرِيّة([2]):
فَتىً قُدَّ قَدَّ السَّيْفِ لا مُتَآزِفٌ *** وَلا رَهِلٌ لَبَّاتُهُ وبآدِلُه
قال
(باب الهمزة والزاء وما بعدهما في الثلاثي) (أزف) الهمزة والزاء والفاء يدلّ على الدّنُوّ والمقارَبة، يقال أزِفَ الرّحيلُ([1]) إذا اقترب ودنا. قال الله تعالى: ﴿أَزِفَتِ الآزِفَةُ﴾ [النجم 57]، يعني القيامة. فأما المتَآزِف فمن هذا القياس، يقال رجل مُتآزف أي قصير متقارب الخَلْق. قالت أمُّ يزيد بن الطَّثْرِيّة([2]): فَتىً قُدَّ قَدَّ السَّيْفِ لا مُتَآزِفٌ *** وَلا رَهِلٌ لَبَّاتُهُ وبآدِلُه قال الشّيبانيّ: الضّيّقُ الخُلُق. وأنشد: كبير مُشَاشِ الزَّوْر لا مُتَآزِف *** أَرَحّ وَلا جَادِي اليدين مُجَذَّر المُجَذَّر: القصير. والجاذي: اليابس. وهذا البيت لا يدلُّ على شيء في الخُلُق وإنما هو في الخَلْق وإنما أراد الشاعرُ القصيرَ. ويقال تآزَفَ القوم إذا تَدَانَى بعضُهم من بَعْض. قال الشّيبانيّ: أزَفَنِي فلانٌ أي أعجلني يُؤزِفُ إيزَافاً. والمآزِف: المواضع القذِرة، واحدتها* مأزَفَةٌ. وقال: كأَنَّ رداءَيهِ إذا ما ارتداهما *** على جُعَلٍ يَغْشَى المآزِفَ بالنُّخَرْ([3])وذلك لا يكاد يكون إلا في مَضِيق. (أزق) الهمزة والزاء والقاف قياسٌ واحد وأصلٌ واحد، وهو الضّيق. قال الخليل وغيره: الأَزْقُ الضِّيق في الحرب، وكذلك يدعى مكان الوَغَى المأزِق. قال ابنُ الأعرابيّ: يقال استُؤْزِق على فلانٍ إذا ضاق عليه المكان فلم يُطِقْ أن يَبْرُز. وهو في شعر العجّاج: * [مَلاَلةً يَمَلُّها] وَأَزْقَا([4]) * (أزل) وأما الهمزة والزاء واللام فأصلان: الضِّيق، والكَذِب. قال الخليل: الأزْل الشدّة، تقول هم في أَزْلٍ من العَيْشِ إذا كانوا في سَنَةٍ أو بَلْوَى. قال: ابنا نِزَارٍ فَرَّجا الزّلازِلا *** عن المُصَلِّينَ وأَزْلاً آزِلا([5])قال الشّيبانيّ: أزَلْتُ الماشية والقومَ أَزْلاً أي ضيّقْت عليهم. وأُزِلَتِ الإبلُ: حُبِست عن المرعَى. وأنشد ابن دُرَيد: حَلَفَ خَشَّافٌ فأَوْفَى قِيلَهْ *** ليُرْعِيَنَّ رِعْيَةً مأزُولَهْ ويقال أُزِلَ القوم يُؤْزَلُونَ إذا أجْدَبُوا. قال: فَلْيُؤْزَلَنَّ وتبكُؤَنَّ لقاحُهُ *** ويُعَلَّلَنَّ صَبِيُّه بِسَمارِ([6])السَّمارُ: المَذيِق الذي يكثر ماؤُه. والآزِل: الرجل المُجْدِب. قال شاعر: من المُرْبِعِينَ وَمِنْ آزِلٍ *** إذا جَنَّهُ اللّيلُ كالنّاحِطِ([7]) قال الخليل: يقال أَزَلْتُ الفرسَ إذا قَصَّرْتَ حبْلَه ثم أرسلتَه في مَرْعىً. قال أبو النّجم: * لم يَرْعَ مَأزُولاً ولَمّا يُعْقَلِ([8]) * وأما الكَذِب فالإزْل، قال ابن دارة([9]): يقولونَ إزْلٌ حُبُّ لَيْلَى وَوُدُّها *** وقد كَذَبُوا ما في مَوَدَّتِها إزْلُ([10])وأَما الأزَل الذي هو القِدَم فالأصل ليس بقياس، ولكنّه كلامٌ مُوجَزٌ مُبدَل، إنّما كان "لم يَزَلْ" فأرادوا النّسبة إليه فلم يستقم، فنسَبُوا إلى يَزَل، ثم قلبوا الياء همزة فقالوا أَزَلِيٌّ، كما قالوا في ذي يَزَن([11]) حين نسبوا الرُّمْحَ إليه: أَزَنيٌّ. (أزم) وأما الهمزة والزاء والميم فأصلٌ واحد، وهو الضِّيق وتَداني الشيء من الشيء بشدّةٍ والتِفَافٍ. قال الخليل: أَزَمْتُ وأنا آزِمٌ. والأزْم شدّة العَضّ. والفرسُ يأزِم على فأس اللِّجام. قال طرَفَة: هَيْكَلاَتٌ وَفُحُولٌٍ حُصُنٌٍ *** أَعْوَجِيّاتٌٍ على الشّأْوِ أُزُمْ([12])قال العامريّ: يقأل أزَمَ عليه إذا عَضَّ ولم يفتح فَمَه. قال أبو عُبيد: أزَمَ عليه إذا قبض بفمه، وبَزَم إذا كان بمقدَّم فيه. والحِمْـيَةُ تسمّى أزْماً من هذا، كأنّ الإنسان يُمسِكُ على فمه. ويقال أزَم الرّجل على صاحبه أي لزِمه، و آزَمَني كذا أي ألزَمَنِيه. والسّنة أَزمَةٌ للشِّدَّة التي فيها. قال: * إذا أزَمَتْ أَوَازِمُ كلِّ عامِ * وأنشد أبو عمرو: أبقَى مُلِمّاتُ الزَّمانِ العارِمِ *** منها ومَرُّ الغيَرِ الأَوَازِمِ قال الأصمعي: سنَةٌ أَزُومٌ وأَزامِ مخفوضة، قال: أهَانَ لهَا الطَّعَامَ فلمَ تُضِعْهُ *** غَدَاةَ الرَّوْعِ إذْ أَزَمَتْ أَزَامِ([13]) والأمْر الأَزُوم المُنكَر. قال الخليل: أَزَمْت العِنَانَ والحَبْل فأنا آزِمُ وهو مأْزُومٌ، إذا أحكَمْتَ ضَفْرَهُ. والمَأْزِم: مضيق الوادي ذِي الحُزُونة. والمأْزِمان: مَضيقَان بالحَرَم. (أزي) الهمزة والزاء وما بعدهما من المعتلّ أصلان، إليهما ترجع فروعُ الباب كلِّه بإعمالِ دقيقِ النَّظر: أحدهما انضمام الشيءِ بعضهِ إلى بعضٍ، والآخر المحاذاة. قال الخليل أزَى الشيءُ يأزِي إذا اكتنَز بعضُهُ إلى بعض وانضمّ. قال: * فهو آزٍ لحمُه زِيَم * قال الشّيبانيّ: أَزَتِ الشمس للمغيب أزْياً. وأَزَى الظل يَأْزِي أزْياً وأُزِيّاً إذا قلَصَ. وأنشد غيره: بادِر بشَيْخَيْكَ أُزِيَّ الظِّلِّ([14]) *** إنَّ الشَّبابَ عنهما مُوَلِّ وإذا نقَصَ الماء قيل أَزَى، والقياس واحد. وكذلك أزَى المالُ. قال: * حتى أَزَى ديوانُهُ المَحْسُوبُ * ومن الباب قول الفرّاء: أَزَأْتُ عن الشيء إذا كَعَعْت عنه، لأنه إذا كَعّ تَقَبَّضَ وانضمّ. فهذا أحد الأصلين، والآخر الإزاء وهو الحِذاء، يقال آزيت فلاناً أي حاذيتهُ. *فأما القيّم الذي يقال له الإزاء فمن هذا أيضاً، لأنّ القيِّم بالشيء يكون أبداً إزَاءَه يَرقُبُه. وكذلك إزاء الحوض، لأنه محاذٍ ما يقابلُه. قال شاعر([15]) في الإزاء الذي هو القيّم: إزاءُ مَعاشٍ لا يزال نِطاقُها *** شديداً وفيها سَوْرةٌ وهي قاعدُ([16])قال أبو العَميثَل: سألني الأصمعيّ عن قول الراجز في وصف حوض: * إزاؤُه كالظَّرِبَانِ المُوفي * فقلت، الإزاء مصَبّ الدّلو في الحوض. فقال لي: كيف يشبّه مصبّ الدّلو بالظَّرِبان؟! فقلت: ما عندك فيه؟ قال لي: إنما أراد المستَقِيَ، من قولك فلان إزاءُ مالٍ إذا قام به [ووَلِيَه([17])]. وشبَّهه بالظَّرِبان لِذَفَرِ([18]) رائحته. وإمّا إزاء الحوض فمصبّ الماء فيه، يقال آزيتُ الحوض إيزاء. قال الهذلي([19]): لَعَمْرُ أبي لَيْلَى لقد ساقه المَنَى *** إلى جَدَثٍ يُوزَى لـه بالأَهاضِبِ([20])وتقول آزيتُ، إذا صَبَبْتَ على الإزاءِ. قال رؤبة: * نَغْرِفُ من ذِي غَيِّثٍ ونُؤْزِي([21]) * وبعضهم يقول: إنما هو من قولك أَزَيتُ على صَنيع فلانٍ أي أضْعَفْتُ فإن كان كذا فلأن الضِّعفين كلُّ واحدٍ منهما إزاءَ الآخر. ويقال ناقة أَزِيَةٌ([22]) إذا كانت لا تشرب إلا من إزاءِ الحوض. (أزب) الهمزة والزاء والباء أصلان: القِصَر والدقّة ونحوهما، والأصل الآخر النَّشاط والصَّخَب في بَغْي. قال ابن الأعرابي: الإزْب القصير. وأنشد: وأُبْغِضُ من هُذَيْلٍ كلَّ إزْبٍ *** قَصيرِ الشّخص تحسَِبُه ولِيدا([23])وقال الخليل: الإزْب الدقيق المفاصل، والأصل واحد. ويقال هو البخيل. من هذا القياس الميزاب والجمع المآزيب، وسمّي لدقته وضيق مجرى الماء فيه. الأصل الثاني، قال الأصمعي: الأُزْبيّ([24]) السّرعة والنشاط. قال الراجز([25]): * حَتى أَتى أُزْبِيُّها بالإدْبِ([26]) * قال الكسائيّ: أُزْبيٌّ وأزابيُّ الصَّخَب. وقوسٌ ذاتُ أُزْبيّ، وهو الصوت العالي. قال([27]): كأَنَّ أُزْبِيَّها إذا رَدَمَتْ *** هَزْمُ بُغَاةٍ في إثْرِ ما وَجَدُوا([28])قال أبو عمرو: الأَزَابيُّ البغي([29]). قال: ذات أزَابيَّ وذات دَهْرَسِ([30]) *** مما عليها دحمس([31]) (أزح) الهمزة والزاء والحاء. يقال أزَح إذا تخلَّف عن الشيء يَأْزِحُ. وأزح إذا تقبّض ودنا بعضُه من بعض([32]). (أزد) قبيلة، والأصل السين، وقد ذكر في بابه. (أزر) الهمزة والزاء والراء أصل واحد، وهو القوّة والشدّة، يقال تأزّر النّبت، إذا قوي واشتدّ. أنشدنا عليُّ بن إبراهيم القطّان قال: أملى علينا ثعلب: تأَزّر فيه النَّبْتُ حتّى تخَايَلَتْ *** رُبَاهُ وحتى ما تَُرى الشَّاءُ َ نُوَّما([33]) يصف كثرةَ النّبات وأنّ الشاءَ تنام فيه فلا تُرى. والأزْرُ: القوّة، قال البَعِيث: شدَدْتُ لـه أَزْرِي بمِرَّةِ حازِمٍ *** على مَوْقِعٍ مِنْ أمْرِهِ مُتَفاقِمِ([34]) --------------ـــــ ([1]) في الأصل: "الرجل". ([2]) نسب في الحماسة (1: 381) واللسان (أزف) إلى العجير السلولي. ([3]) البيت للهيثم بن حسان التغلبي كما في اللسان. ([4]) وردت هذه الكلمة الأخيرة فقط في الأصل. وإكمال البيت من الديوان 40. وقبله: * أصبح مسحول يؤازي شقا * ([5]) أزل آزل: شديد. والبيتان في اللسان (أزل). ([6]) الشعر لأبي مكعت الأسدي كما في الجمهرة (3: 255) والبيت في اللسان (أزل). ([7]) البيت لأسامة بن الحارث الهذلي، كما في الجمهرة (1: 264) والجزء الثاني من مجموعة أشعار الهذليين ص103. ([8]) البيت في اللسان (13: 13). ([9]) هو عبد الرحمن بن مسافع بن دارة، شاعر إسلامي، ترجم له أبو الفرج في (21: 49-57). ([10]) وكذا جاءت رواية البيت في اللسان (13: 14)، وصواب الرواية: "حب جمل" و"جمل" اسم صاحبته، وقد تكرر ذكرها في الأغاني (21: 50) في أبيات القصيدة. ([11]) قال ابن جني: ذو يزن غير مصروف، وأصله يزأن، بدليل قولهم رمح يزأني وأزأني. انظر اللسان (17: 348). ([12]) البيت في ديوان طرفة 59. ([13]) ويروى: "أزوم" كما في اللسان (14: 282). ([14]) في الأصل: "بشيخك"، تحريف. ([15]) هو حميد بن ثور الهلالي، كما في اللسان (18: 34). ([16]) في الأصل: "قاعدة"، وصواب الرواية ما أثبت من اللسان، وما سيأتي في (عيش) حيث نسبه إلى حميد. ورواه في المحكم: إزاء معاش ما تحل إزارها *** من الكيس فيها سورة وهي قاعد ([17]) التكملة من اللسان. ([18]) في اللسان: "لدفر" بالدال المهملة، وهما بمعنى. ([19]) هو صخر الغي الهذلي، كما في اللسان (20: 161). ورواه في (2: 283) بنسبة الهذلي فقط، وهو مطلع قصيدة له في شرح أشعار الهذليين ص6. ([20]) المنى، بالفتح والقصر: القدر والمنية. ورسمت في الأصل بالألف، والوجه الياء. والأهاضب، أراد الأهاضيب فحذف الياء اضطراراً. وهو جمع أهضوبة، وهي الهضبة. وروي في اللسان (2: 283): "لعمر أبي عمرو"، وهي رواية الهذليين. وأبو عمرو هو أخو صخر الغي. ([21]) في الأصل: "تغرف" و"توزي"، صوابهما من اللسان (2: 481/ 19 : 35). وفي الديوان ص 64: "أغرف من ذي حدب وأوزي". وقبل البيت كما في الديوان واللسان (19: 35): لا توعدني حية بالنكز *** أنا ابن أنضاد إليها أرزي ([22]) يقال أزية وآزية. ([23]) البيت مع قرين له في اللسان (أزب). ([24]) الوجه فيه أن يكون في مادة (زبي) كما في اللسان (19: 72)، ووزنه أفعول. ([25]) هو منظور بن حبة، كما في اللسان (1: 201/ 19: 72) والجمهرة (3: 365-366) وقبل البيت: بشمجى المشي عجول الوثب *** أرأمتها الأنساع قبل السقب ([26]) الإدب، بالكسر: العجب، كما نقل في اللسان عن ابن فارس. ([27]) هو صخر الغي، كما في اللسان (15: 128/19: 73). ([28]) ردمت: صوتت بالإنباض. والهزم: الصوت. والباغي: الذي يطلب الشيء الضال. ورواية اللسان: "في إثر ما فقدوا"، والمعنى يتوجه بكلا الروايتين، فهم يصيحون عند الطلب، وهم يضجون عند حصولهم على ما فقدوا. ([29]) كذا، وفي اللسان أنه ضروب مختلفة من السير. ([30]) ذات دهرس: ذات خفة ونشاط. وهذا البيت في اللسان (دهرس). ([31]) كذا ورد البيت على ما به من نقص. ([32]) لم يصرح بالأصل المعنوي للمادة وذلك لقلة مفرداتها، فاكتفى بالشرح عن النص على المعنى السائر فيها. ([33]) وكذا روايته في اللسان (5: 76) لكن في (13: 243): "حتى تخيلت" وهما صحيحتان؛ يقال وجدت أرضا متخيلة ومتخايلة، إذا بلغ نبتها المدى وخرج زهرها. ([34]) روايته في اللسان (5: 75): "من أمره ما يعاجله"؛ ولعلهما من قصيدتين له. ـ
Müfredât
Râgıb el-İsfahânî · 11. yyTR929 harf- أصل الأزر: الإزار الذي هو اللباس، يقال: إزار وإزارة ومئزر، ويكنى بالإزار عن المرأة. قال الشاعر:
*ألا أبلغ أبا حفص رسولا**فدى لك من أخي ثقة إزاري*
(البيت لأبي المنهال الأشجعي واسمه بقيلة، وهو صحابي. وهو في اللسان (أزر) ؛ وشمس العلوم 1/82؛ وتأويل مشكل القرآن ص 265؛ وغريب الحديث للخطابي 2/101. وله قصة انظرها في اللسان)
وتسميتها بذلك لما قال تعالى: ﴿هن لباس لكم وأنتم لباس لهن﴾ [البقرة/187].
وقوله
Esâsü'l-Belâğa
Zemahşerî · 12. yyTR1.040 harfأ ز ر
شد به أزره ومعه من يؤامره ويؤازره.
وأردت كذا فآزرني عليه فلان إذا ظاهرك وعاونك.
وإنه لحسن الإزرة ولكل قوم من العرب إزرة يأتزرونها.
ومن المجاز: الزرع يؤازره بعضه بعضاً إذا تلاحق والتف وتأزر النبت تأزراً.
وأنشد ثعلب: تأزر فيه النبت حتى تخايلت رباه وحتى ما ترى الشاء نوما وشد للأمر مئزره إذا تشمر له.
قال في صفة الحمار: شـد علـى أمـر الـورود مئـزره وقال الفرزدق: فقلـت
Lisânü'l-Arab
İbn Manzûr · 13. yyTR7.089 harfأَزَرَ به الشيءُ: أَحاطَ؛ عن ابن الأَعرابي.
والإِزارُ: معروف. والإِزار: المِلْحَفَة، يذكر ويؤنث؛ عن اللحياني؛ قال أَبو ذؤيب:
تَبَرَّأُ مِنْ دَمِ القَتيلِ وبَزِّه،
وقَدْ عَلِقَتْ دَمَ القَتِيل إِزارُها
يقول: تَبَرَّأُ من دم القَتِيل وتَتَحَرَّجُ ودمُ القتيل في ثوبها. وكانوا إِذا قتل رجل رجلاً قيل: دم فلان في ثوب فلان أَي هو قتله، والجمع آزِرَةٌ مثل حِمار وأَحْمِرة، وأُزُر مثل حمار وحُمُر، حجازية؛
Kâmûsü'l-Muhît
Fîrûzâbâdî · 15. yyTR398 harf* أ ز ر * * الأَزْرُ * القوة وقوله تعالى ﴿اشدد به أزري﴾ أي ظهري و * آزَرَهُ * أي عاونه والعامة تقول وازره و * الإزارُ * معروف يذكَّر ويُؤنث و * الإزارَةُ * مثله وجمع القلة * آزِرَةٌ * كحمار وأحمرة والكثير * أُزُرٌ * كحمر ويكنى بالإزار عن المرأة و * المِئْزَرُ * الإزار كقولهم ملحف ولحاف ومقرم وقرام و * أزَّرَهُ تأزيرا فَتَأزر * و * أْتزَرَ إزْرةٌ * حسنة وهو كالجلسة والركبة و * آزَرُ * اسم أعجمي
Tâcü'l-Arûs
Zebîdî · 18. yyTR6.759 harfالأزر، بفتح فسكون: الإحاطة عن، ابن الأعرابي. الأزر: القوة والشدة. قيل: الأزر: الضعف، ضد، الأزر: التقوية، عن الفراء، وقرأ ابن عامر: فأزره فاستغلظ على فعله، وقرأ سائر القراء: فآزره. وقد آزره: أعانه وأسعده. الأزر: الظهر قال البعيث:
شددت له أزري بمـرة حـازم على موقع من أمره ما يعاجله. قال ابن الأعرابي، في قوله تعالى: اشدد به أزري : من جعل الأزر بمعنى القوة قال:
Lane's Lexicon
Edward W. Lane · 19. yyTR7.894 harfMadde başı: ازرأَزَرَهُ
1 أَزَرَهُ ذ , aor. اَزِرَ , (TK,) inf. n. أَزْرٌ. (IAar, K,) It surrounded, or encompassed, it, (IAar,* K,* TA,) namely, a thing. (TK.) ― -b2- See also 2, in two places: and see 3.
أزّرهُ
2 أزّرهُ ذ , inf. n. تَأْزِيرٌ, He put on him, or clad him with, an اِزَار; (S;) as also ↓ أَزَرَهُ. (TA.) ― -b2- It covered it: (K,* TA:) as in the phrase, أزّر النَّبْتُ الأَرْضَ The herbage
Salmone
H. Anthony Salmone · 19. yyTR573 harfMadde başı: ءزرأَزَرَ
أَزَرَ I ( n. ac. أَزْر 1 ),
a. Surrounded, encompassed.
أَزَّرَ
أَزَّرَ II ,
a. Arrayed, enveloped, covered.
b. Strengthened.
آزَرَ
آزَرَ III ,
a. Aided.
تَأَزَّرَ
تَأَزَّرَ V , اـَئْتَزَرَ VIII ,
a. Enrobed, cloaked ( himself ); was cloaked.
أَزْر
أَزْر 1 ,
a. Strength.
b. Weakness.
اِزْر
اِزْر 2 ,
a. Origin.
b. see 23 .
مَئْزَر
مَئْزَر 20 , ( pl. مَآزِرُ 44 ),
a. see
Kitâbullâh
Kur'an kullanımından türetilmişTR yok21.022 harfMadde başı: ءزرءزر
أَزَرَ - يَأْزُرُ
أَزَرَ - يَأْزُرُ - أزْر
آزَرَ - يُآزِرُ
آزَر
أَزَرَ - يَأْزُرُ + الكائن + على شيء: يقوى ويشتد خلقه وقوته على الحمل والفعل
أزْر - أزْري: على وزن " فَعْل": اسم فعل " أَزَرَ - يَأْزُرُ ": القوة والشدة والتحمل والطاقة
آزَرَ - يُآزِرُ : على وزن " فاعَلَ" من " أَزَرَ - يَأْزُرُ ": يتبادل فعل " أَزَرَ - يَأْزُرُ " مع آخر:
Mücavir kökler42 mücavir (50 toplam)
- شطأ
1 ortak ayet · Bitki filizidir
- شدد
2 ortak ayet · Sicim bağıdır
- صنم
1 ortak ayet · Bir şeyin çizilmiş şekli, benzeridir
- ركع
1 ortak ayet · “Ruk’a” eğilerek bakılmadan dibi görülmeyen derin yer…
- غيظ
1 ortak ayet · Öfke
- زرع
1 ortak ayet · Ekin demektir
- نجل
1 ortak ayet · نجل أنجيل “Necar” ağacı veya bir şeyi parlatan alet demektir
- غلظ
1 ortak ayet · Ğaliz (zı), Sert topraktır
- رأي
2 ortak ayet · Raye bir yere konmuş, oranın özelliğini gösteren işaret…
- سوم
1 ortak ayet · Sima çehre demektir
- سوق
1 ortak ayet · Sevk bacak demektir
- تور
1 ortak ayet · Tevr suyu dökmek için kullanılan kapdır
Geçtiği ayetler(3)
وَإِذْ قَالَ إِبْرَاهِيمُ لِأَبِيهِ آزَرَ أَتَتَّخِذُ أَصْنَامًا آلِهَةً إِنِّي أَرَاكَ وَقَوْمَكَ فِي ضَلَالٍ مُبِينٍ
ÂzerHani İbrahim, babası Azer’e demişti ki: Sen, putları tanrı mı ediniyorsun? Doğrusu ben, seni ve kavmini apaçık bir sapıklık içinde görüyorum.
Kök analizi
Kök tanımı ve çekirdek özet
| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | أزر |
| Yapı | Üçlü |
| Özel Durum | Hemzeli |
| Bağlamsal Yakın Kökler | وزر, عضد, سند, قوي |
| Zıt Kök | خذل |
| Çekirdek Özet 1 | Belden bağlama, kuşatma ve gövdeye alttan mukavemet kazandırma |
| Çekirdek Özet 2 | Büyük bir sorumluluk ve yük altında bir dayanakla güç bulma ve tahkim edilme |
| Çekirdek Özet 3 | Bir yapının veya misyonun tek başına taşınamayacak yükünü takviye mekanizmasıyla dengede tutma ilkesi |
| Kritik Hata Riski | Kavramı yalnızca alelade bir giysi (etek/izar) veya soyut kuvvet sayıp, gövdeyi saran işlevsel payanda ve ortak yüklenim boyutunu ıskalamak |
Biliteral analiz
| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| أز | Şiddetli hareket, kaynaşma, kışkırtma ve tazyikle harekete geçirme (أزز, أزف) | ر | Çekirdekteki dinamik ve sarsıcı tazyike süreklilik, toparlayıcı bir hat ve üstten kuşatıcı bir intizam kazandırarak gücü dağılmaktan koruyan bir dayanak ve kuşak haline getirmiştir |
Piktografik analiz
| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| أ | öküz başı; güç, öncülük, başlangıç | Harekete geçirici öncü gücü, ham enerjiyi ve taşınması gereken ana yükü temsil eder. |
| ز | kesici alet; kesme, ayırma, biçme | Gövde üzerinde sınır çizen, toparlayan ve dağılmayı engelleyerek sabitleyen kuşağı simgeler. |
| ر | insan başı; baş, ilk, üst | Yapının doruk noktasına yönelen desteği, yükün taşındığı hiyerarşik veya merkezi konumu ifade eder. |
| أزر | Öncü bir gücün sınırlayıcı ve toparlayıcı bir hatla gövdeyi sarması, üst yapıyı ayakta tutacak bir merkezî destek oluşturması | İlk enerjinin dağılmasını önlemek üzere bel bölgesinden bağlanarak bütün bedeni veya yapıyı dik tutan muhkem destek hareketidir. |
Tarihsel ve erken kullanım
| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Belden aşağı sarılan örtü ve giysi (izar); gövdenin yükünü taşıyan bel kemiği; ekinlerin boy atıp birbirine sarılarak dik durması. |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Ebû Züeyb el-Hüzelî beytinde etek/elbise anlamında geçer: تَبَرَّأُ مِنْ دَمِ القَتيلِ وبَزِّه / وقَدْ عَلِقَتْ دَمَ القَتِيل إِزارُها |
| Erken Arapça kullanım | İşi sıkı tutmak, zorlu bir mücadeleye hazırlanmak ve ibadete yoğunlaşmak anlamında bel bağını sıkmak deyimi شَدَّ مِئْزَرَهُ biçiminde kullanılmıştır. |
Kaynak Maqāyīs al-Lugha, Lisān al-ʿArab, Kitābü’l-ʿAyn.
Sami etimolojik katman
Arapça أزر kökü, Sami dil ailesinde kuşatma, sarma, belden bağlama ve bu yolla sağlanan mukavemet ve yardım dairesinde yer alır. İbranicede benzer fonetik ve semantik alanda 'āzar (yardım etti, arka çıktı, tahkim etti) ve 'ēzer (yardımcı, destekçi, payanda) kökü öne çıkar; her ne kadar İbranice biçim gırtlak ünsüzü 'ayin ile başlasa da Sami kök morfolojisinde zayıf sesler ve ön seslerdeki ötümsüzleşmeler bağlamında bu iki alanın birbiriyle temas halinde olduğu kabul edilir. Arapçada ise hemze ile kurulan kök, somut düzlemde doğrudan bel bölgesine sarılan izar ve gövdenin orta direği olan sırt kemiği ile sınırlandırılarak daha mekanik ve yapısal bir destek anlamı kazanmıştır. Aramice ve Süryanicede de 'dr / 'zr kökleri kuşatarak destek verme ve felakette arka çıkma anlamlarıyla mevcuttur. Arapça, kökün somut nesnel karşılığını (giysi ve bel) en canlı koruyan dildir.
Güven Güçlü
Kaynak Brown-Driver-Briggs, HALOT, Payne Smith, David Cohen.
Etimolojik analiz
| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | أزر kökünden türeyen izar ve te'zîr | Belin sarılması, bedenin alttan toparlanması ve bitkilerin birbirine yaslanarak dikleşmesi somut çekirdektir. | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | İbranice 'ēzer ve Aramice 'adra | Kuşatıcı yardım, arka çıkma ve yıkılmayı önleyen yapısal dayanak anlamı ortaktır. | Güçlü |
| Daha geniş dilsel ilişki | Veri bulunamadı | Afro-Asyatik dışı güvenilir bir soydaş tespit edilmedi. | Veri bulunamadı |
Kaynak Maqāyīs al-Lugha, Lisān al-ʿArab, Brown-Driver-Briggs.
Kardeş kökler
| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| أزر | Anlamlı | Güçlendirmek, belden sarmak, destek olmak | Gövdeyi bir kuşakla sararak kuvvetlendirme, dayanak teşkil etme | Hedef kök; Kur'an'da geçer |
| أرز | Anlamlı | Büzülmek, toplanmak, sığınmak | Bir şeyin kendi içine çekilerek sıkılaşması, yılanın yuvasına büzüşmesi | Hedef kökün kuşatarak toparlama niteliğiyle akrabadır; Kur'an'da geçmez |
| زأر | Anlamlı | Kükremek | Aslanın göğsünden gelen şiddetli ve gürültülü ses | Sesin gücü ve şiddeti ekseninde anlamlaşmıştır; Kur'an'da geçmez |
| زرأ | Anlamlı | Ayıplamak, kınamak, küçümsemek | Birinin değerini düşürücü söz söylemek, azarlamak | Desteğin ve tahkimin zıddı bir psiko-sosyal baskıdır; Kur'an'da geçmez |
| رأز | Anlamlı | Yoklamak, tartmak, denemek | Bir nesnenin sağlamlığını ve ağırlığını eliyle yoklayarak test etmek | Gücün ve mukavemetin sınırlarını anlama eylemidir; Kur'an'da geçmez |
| رزأ | Anlamlı | Eksiltmek, musibete uğratmak | Birinin malından veya varlığından bir parça eksiltmek, felaket getirmek | Yapıyı tahkim etmenin aksine onda gedik açma hareketidir; Kur'an'da geçmez |
Komşu kökler ve zıt kök
| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| أزر | Merkez | Kuşatıcı güç ve arkalama | Gövdeyi sarıp toparlayarak ve zafiyeti gidererek verilen yapısal destek | Belden ve alttan kuvvet vererek dik tutma |
| وزر | Komşu | Yüklenme ve ortak olma | Yükü doğrudan sırtlanma ve sorumluluğu paylaşma | Ağır yükü bölüşen ve sığınılan merci |
| عضد | Komşu | Pazı gücüyle arka çıkma | Kol ve eylem düzeyinde fiilî güç katma | Bedensel uzuv üzerinden eylemsel kuvvet desteği |
| سند | Komşu | Yaslanma ve dayanma | Bir yere arkasını vererek düşmekten korunma | Ağırlığı eğik biçimde haricî bir nesneye aktarma |
| قوي | Komşu | Genel kuvvet | Zafiyetin karşıtı olan mutlak enerji ve direnç potansiyeli | Yapısal destekten ziyade bizatihi güç hali |
| خذل | Zıt | Yüzüstü bırakma ve terk | Desteğe en muhtaç anda yardımı kesip yalnız bırakma | Yapının payandasını çekerek çöküşe terk etme |
Başka dillerde anlam karşılıkları
| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | أزر | Gövdeyi sararak güçlendirmek | Belden kuşatarak yapıya direnç ve diklik kazandırma | Kesin |
| Latince | suffulcire, succingere | Alttan desteklemek, kuşak bağlamak | Kuşak takarak hazır olma ve çöküşü önleyici payanda olma boyutunu verir | Güçlü |
| İngilizce | buttress, gird, reinforce | Payanda olmak, kuşatmak, takviye etmek | Yapısal sağlamlaştırma yönünü karşılar; giysi metaforunu dışarıda bırakabilir | Güçlü |
| Almanca | gürten, unterstutzen, stärken | Kuşanmak, alttan desteklemek, güçlendirmek | Hem bel bağlama eylemini hem de alttan kuvvet verme işlevini yansıtır | Güçlü |
| Fransızca | épauler, étayer, ceindre | Omuz vermek, dik tutmak, kuşatmak | Birine arka çıkma ve fiziksel dayanak olma nüanslarını iyi birleştirir | Güçlü |
Kaynak Oxford Latin Dictionary, Grimm Wörterbuch, Littré.
Vücûh ve nezâir
| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| İsim: أَزْر | Bel kemiği, arka dayanak, risalet yükünü taşımada manevi ve fiilî güç | Hz. Musa'nın tebliğ görevini yerine getirirken yalnız kalmamak ve nübüvvet yükünü taşımak için kardeşi Harun'un kendisine destek kılınmasını talep ettiği bağlam (Tâhâ 20:31). |
Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı
| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | Nübüvvet ve Risalet Yükümlülüğü | Peygamberlerin beşerî zafiyetleri ve tebliğ görevinde haricî bir yardımcıya (mü'âzir / vezir) ihtiyaç duyup duymayacakları meselesi | Görevin vahyî kaynağını zedelemeden beşerî ve tebliğî gücün takviye edilmesi |
| Fıkıh | İbadet ve İhram Fıkhı | İzar kelimesinin terimleşmesi; hacda dikişsiz örtünme, namazda avret yerlerinin kapatılması ve kadınların örtüsü | Mahremiyeti koruyan ve bedenin alt kısmını toparlayan örtü |
| Tefsir | Tâhâ Suresi Tefsiri | Ayetteki ezr lafzının doğrudan bel/sırt mı yoksa mecazen güç, kuvvet ve vezirlik mi ifade ettiği | Bedenî bir organın ismi üzerinden manevi ve siyasi mukavemetin sembolleşmesi |
| Hadis | İbadet Ahlakı ve Züht | Hz. Peygamber'in son on günde bel bağını sıkması rivayetleri | Gevşekliği terk edip yüksek bir ciddiyet ve adanmışlıkla amele sarılma |
Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi
| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Bireysel ve toplumsal kulluk | Kardeşlik ve cemaat desteği | Bireyin zaaf anında dağılmasını engelleyerek istikameti korumak | Dinî sorumluluklar tek başına taşınamayacak raddeye geldiğinde müminlerin birbirine payanda olmasıdır. | Güçlü |
| İlmi | Metodolojik süreklilik | Yardımcı disiplinler ve kanıt örüntüsü | Ana tezin sarsılmasını önleyen ikincil delil tahkimi | Bir ilmi nazariyenin altını dolduran destekleyici veriler onun ezrini (arka direğini) oluşturur. | Güçlü |
| Siyasi | Devlet yönetimi ve hilafet | Vezaret ve kurumsal bürokrasi | Liderin üzerindeki idari ağırlığı paylaşarak sistemi ayakta tutmak | Musa-Harun modelinde olduğu gibi, yöneticinin iradesini sahada taşıyan ikinci güç mekanizmasıdır. | Kesin |
| İktisadi | Finansal dayanıklılık | Öz sermaye takviyesi ve kefalet sistemi | Kriz anlarında ana yapının iflasını engelleyen likidite kuşağı | İktisadi işletmeyi çöküşten korumak üzere dışarıdan sağlanan mukavemet ve teminat ağıdır. | Güçlü |
Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm
| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Yapı statiğinde payanda ve gergi kuşağı | Bir binanın veya kemerin ana yükünü taşıyan duvarın dışa doğru açılmasını engellemek için alttan ve yandan vurulan destek elemanı (buttress/strut). | Kesin |
| Beşeri bilimler | Sosyal tampon mekanizmaları ve koalisyon teorisi | Toplumsal krizlerde veya siyasi karar alma süreçlerinde ana aktörün direncini artıran ve onu yalnızlaşma çöküşünden koruyan ittifak payandaları. | Güçlü |
Yanlış daraltma ve kritik hata riski
| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Kavramı yalnızca hac ibadetindeki peştemal parçasına (izar) veya kas gücüne indirgeyerek daraltmak. |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Bir davanın, misyonun ve tebliğ yükünün bireysel bir kahramanlıkla değil, yapısal bir ortaklık ve tahkim edilmiş bir arka dayanakla yürütülmesi ilkesi. |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Hz. Musa'nın talebini bir zafiyet veya acziyet olarak görüp, peygamberlik kurumunun sosyolojik ve insani dayanışma yasalarına bağlılığını ıskalamak. |
Kur'an'ı anlama odaklı sonuç
| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Kur'an'ın insan doğasını ve risalet görevini ele alışındaki gerçekçi yaklaşımı gösterir; en büyük elçilerin dahi yükü taşırken yapısal bir dayanağa ihtiyaç duyduğunu açıklar. |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | Peygamberlerin iç yakarışları, risalet sorumluluğunun paylaşılması ve tebliğ stratejilerini konu edinen kıssa ayetlerinde belirleyicidir. |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Dinî önderliğin mutlak ve tekil bir tekel olduğunu savunan otoriter anlayışı düzeltir; başarının ortak akıl, vezaret ve tahkim edilmiş destekle mümkün olduğunu ortaya koyar. |
Nihai sentez ve LaTeX modeli
- Somut anlamBedenin alt ve orta kısmını sararak gevşemeyi önleyen kumaş bağı ve gövdeye dik durma yetisi kazandıran bel kemiği desteği.
- Soyut anlamAğır bir varoluşsal veya vazifesel yük altında bulunan ana merkezin, haricî bir mukavim unsurla dengelenerek devrilmez kılınması.
- Sistematik karşılıkBir sistemin ana taşıyıcı kolonunun zafiyet sınırına ulaştığı anda devreye sokulan kenetleyici ve yük paylaşıcı kurumsal payanda mekanizması.
- LaTeX modeli
- LaTeX açıklamasıModelde sistemin nihai mukavemetini ve toplam yük taşıma kapasitesini temsil eder. ana aktörün veya yapının başlangıçtaki yalın gücüdür. ise yapıya dışarıdan eklemlenen, onu kuşatan ve zafiyet anında yükü bölüşen destekleyici payanda unsurlarıdır. Kökün ifade ettiği yapısal tahkim, tekil kapasitenin haricî destek bileşenleriyle birleşerek kırılma noktasını aşması hareketini sembolize eder.