أزر
أ - ز - ر
KÖK- 3 geçiş
- 3 ayet
- 3 sîga
- 13 sözlük
İzar belden aşağı sarılan etek, peştemal demektir.devamı ›
Bu sayfa şu yazımları da kapsar: ءزر · ازر
Notlarım
Sözlükler(13)
★ Akevler SözlüğüTürkçe
İzar belden aşağı sarılan etek, peştemal demektir.
Kitâbu'l-'Ayn
Halîl b. Ahmed · 8. yyTR3.690 harfباب الزاي والراء و وا ي ء معهما
ز و ر، و ز ر، ر و ز، ز ر ي، ز ي ر، ز ر أ، ز أ ر، أ ز ر، ر ز أ، أ ر ز
زور:
الزَّور: وَسَطُ الصَّدْر. الزَّوَر: مَيَلٌ في وَسَط الصّدر. وكَلْبٌ أَزْور: استدقّ جوشنُ زَوْره وخرج كلكله كأنّه قد خُصِر جانباه، وهو في غير الكلاب مَيَلٌ لا يكون معتدل التّربيع. قال أعرابيّ: الزَّوْر للزّائر، أي: صدرُ الدّجاجة للضّيف.
ومَفازةٌ زوراء، أي: مائلة عن القصد والسّمت. والأَزْوَرُ:
es-Sıhâh
Cevherî · 10. yyTR621 harfالأَزْرَ: القُوَّة. وقوله تعالى: "اُشْدُدْ به أَزْري"، أي ظهري، ومَوضعَ الإزارِ من الحَقْوَيْنِ. وآزَرْتُ فلاناً، أي عاونْته. والإزارُ معروفٌ، يذكّر ويؤنث، والإزارَةُ مثله. وقال الأعشى:
كَتَـمَـيُّلِ الـنَـشـوانِ يَرْفُلُ في البَقيرِ وفي الإزارَةْ
وجمع القِلَّة آزِرَةٌ والكثير أُزُرٌ. وقول الشاعر:
ألا أَبْلِغْ أَبا حَفْـصٍ رسـولاًفِدىً لك من أخي ثِقَةٍ إزاري
قال أبو عُمَر الجرمي: يريد
Tehzîbu'l-Luğa
Ezherî · 10. yyTR yok16.429 harfز ر ( و ا ي ء )
زور ، روز ، وزر ، زير ، زري ، زأر ، أرز ، أزر ، زرأ ، رزأ : مستعملات .
زور زأر : قال الليث : يقال : زارَني فلانٌ يَزورُني زَوْراً وزِيَارَةً . والزَّوْرُ : الَّذي يَزُورك ، رَجُل زَوْرٌ ، رِجَالٌ زَوْرٌ ، وامرأَةٌ زَوْرٌ ، ونِسَاءٌ زَوْرٌ . وأَصل زار إليه : مال ، ومنه تزاور عنه ، أي : مال عنه . وزَوِر يزوَر ، أي : مال . والزَّوْرُ : الصَّدرُ .
عمرو عن أبيه : الزَّوْرُ : العزيمة ،
Mekâyîsü'l-Luğa
İbn Fâris · 11. yyTR9.312 harf(باب الهمزة والزاء وما بعدهما في الثلاثي)
(أزف) الهمزة والزاء والفاء يدلّ على الدّنُوّ والمقارَبة، يقال أزِفَ الرّحيلُ([1]) إذا اقترب ودنا. قال الله تعالى: ﴿أَزِفَتِ الآزِفَةُ﴾ [النجم 57]، يعني القيامة. فأما المتَآزِف فمن هذا القياس، يقال رجل مُتآزف أي قصير متقارب الخَلْق. قالت أمُّ يزيد بن الطَّثْرِيّة([2]):
فَتىً قُدَّ قَدَّ السَّيْفِ لا مُتَآزِفٌ *** وَلا رَهِلٌ لَبَّاتُهُ وبآدِلُه
قال
Müfredât
Râgıb el-İsfahânî · 11. yyTR929 harf- أصل الأزر: الإزار الذي هو اللباس، يقال: إزار وإزارة ومئزر، ويكنى بالإزار عن المرأة. قال الشاعر:
*ألا أبلغ أبا حفص رسولا**فدى لك من أخي ثقة إزاري*
(البيت لأبي المنهال الأشجعي واسمه بقيلة، وهو صحابي. وهو في اللسان (أزر) ؛ وشمس العلوم 1/82؛ وتأويل مشكل القرآن ص 265؛ وغريب الحديث للخطابي 2/101. وله قصة انظرها في اللسان)
وتسميتها بذلك لما قال تعالى: ﴿هن لباس لكم وأنتم لباس لهن﴾ [البقرة/187].
وقوله
Esâsü'l-Belâğa
Zemahşerî · 12. yyTR1.040 harfأ ز ر
شد به أزره ومعه من يؤامره ويؤازره.
وأردت كذا فآزرني عليه فلان إذا ظاهرك وعاونك.
وإنه لحسن الإزرة ولكل قوم من العرب إزرة يأتزرونها.
ومن المجاز: الزرع يؤازره بعضه بعضاً إذا تلاحق والتف وتأزر النبت تأزراً.
وأنشد ثعلب: تأزر فيه النبت حتى تخايلت رباه وحتى ما ترى الشاء نوما وشد للأمر مئزره إذا تشمر له.
قال في صفة الحمار: شـد علـى أمـر الـورود مئـزره وقال الفرزدق: فقلـت
Lisânü'l-Arab
İbn Manzûr · 13. yyTR7.089 harfأَزَرَ به الشيءُ: أَحاطَ؛ عن ابن الأَعرابي.
والإِزارُ: معروف. والإِزار: المِلْحَفَة، يذكر ويؤنث؛ عن اللحياني؛ قال أَبو ذؤيب:
تَبَرَّأُ مِنْ دَمِ القَتيلِ وبَزِّه،
وقَدْ عَلِقَتْ دَمَ القَتِيل إِزارُها
يقول: تَبَرَّأُ من دم القَتِيل وتَتَحَرَّجُ ودمُ القتيل في ثوبها. وكانوا إِذا قتل رجل رجلاً قيل: دم فلان في ثوب فلان أَي هو قتله، والجمع آزِرَةٌ مثل حِمار وأَحْمِرة، وأُزُر مثل حمار وحُمُر، حجازية؛
Kâmûsü'l-Muhît
Fîrûzâbâdî · 15. yyTR398 harf* أ ز ر * * الأَزْرُ * القوة وقوله تعالى ﴿اشدد به أزري﴾ أي ظهري و * آزَرَهُ * أي عاونه والعامة تقول وازره و * الإزارُ * معروف يذكَّر ويُؤنث و * الإزارَةُ * مثله وجمع القلة * آزِرَةٌ * كحمار وأحمرة والكثير * أُزُرٌ * كحمر ويكنى بالإزار عن المرأة و * المِئْزَرُ * الإزار كقولهم ملحف ولحاف ومقرم وقرام و * أزَّرَهُ تأزيرا فَتَأزر * و * أْتزَرَ إزْرةٌ * حسنة وهو كالجلسة والركبة و * آزَرُ * اسم أعجمي
Tâcü'l-Arûs
Zebîdî · 18. yyTR6.759 harfالأزر، بفتح فسكون: الإحاطة عن، ابن الأعرابي. الأزر: القوة والشدة. قيل: الأزر: الضعف، ضد، الأزر: التقوية، عن الفراء، وقرأ ابن عامر: فأزره فاستغلظ على فعله، وقرأ سائر القراء: فآزره. وقد آزره: أعانه وأسعده. الأزر: الظهر قال البعيث:
شددت له أزري بمـرة حـازم على موقع من أمره ما يعاجله. قال ابن الأعرابي، في قوله تعالى: اشدد به أزري : من جعل الأزر بمعنى القوة قال:
الأزر، بفتح فسكون: الإحاطة عن، ابن الأعرابي. الأزر: القوة والشدة. قيل: الأزر: الضعف، ضد، الأزر: التقوية، عن الفراء، وقرأ ابن عامر: فأزره فاستغلظ على فعله، وقرأ سائر القراء: فآزره. وقد آزره: أعانه وأسعده. الأزر: الظهر قال البعيث: شددت له أزري بمـرة حـازم على موقع من أمره ما يعاجله. قال ابن الأعرابي، في قوله تعالى: اشدد به أزري : من جعل الأزر بمعنى القوة قال: اشدد به قوتي، ومن جعله الظهر قال: شد به ظهري، ومن جعله الضعف قال: شد به ضعفي وقو به ضعفي. الأزر بالضم: معقد الإزار من الحقوين. الإزر بالكسر: الأصل، عن ابن الأعرابي. الإزرة، بهاء: هيئة الائتزار، مثل الجلسة والركبة، يقال: إنه لحسن الإزرة، ولكل قوم إزرة يأتزرونها، وائتزر فلان إزرة حسنة، ومنه الحديث: إزرة المؤمن إلى نصف الساق، ولا جناح عليه فيما بينه وبين الكعبين وفي حديث عثمان رضي الله عنه: هكذا كان إزرة صاحبنا وقال ابن مقبل: مثل السنان نكيرا عند خلـتـه لكل إزرة هذا الدهر ذا إزر. والإزار، بالكسر، معروف، وهو الملحفة، وفسره بعض أهل الغريب بما يستر أسفل البدن، والرداء: ما يستر به أعلاه، وكلاهما غير مخيط، وقيل: الإزار: ما تحت العاتق في وسطه الأسفل، والرداء: ما على العاتق والظهر وقيل الإزار ما يستر أسفل البدن ولا يكون مخيطا، والكل صحيح، قاله شيخنا. يذكر ويؤنث عن اللحياني، قال أبو ذؤيب: تبرأ من دم القـتـيل وبـزه وقد علقت دم القتيل إزارها.
أي دم القتيل في ثوبها، كالمئزر، والمئزرة، الأخيرة عن اللحياني، وفي حديث الاعتكاف: كان إذا دخل العشر الأواخر أيقظ أهله وشد المئزر كنى بشده عن اعتزال النساء، وقيل: أراد تشميره للعبادة، يقال: شددت لهذا الأمر مئزري، أي تشمرت له، والإزر والإزارة بكسرهما، كما قالوا: وساد ووسادة، قال الأعشى: كتمايل الـنـشـوان ير فل في البقيرة والإزاره. وقد ائتزر به وتأزر به: لبسه، ولا تقل اتزر بالمئزر، بإدغام الهمزة في التاء، ومنهم من جوزه وجعله مثل اتمنته، والأصل ائتمنته، في الحديث: كان يباشر بعض نسائه وهي مؤتزرة في حالة الحيض، أي مشدودة الإزار، قال ابن الأثير: وقد جاء في بعض الأحاديث، أي الروايات، كما هو نص النهاية: وهي متزرة، ولعله من تحريف الرواة قال شيخنا: وهو رجاء باطل، بل هو وارد في الرواية الصحيحة، صححها الكرماني وغيره من شراح البخاري، وأثبته الصاغاني في مجمع البحرين في الجمع بين أحاديث الصحيحين. قلت: والذي في النهاية أنه خطأ، لأن الهمزة لا تدغم في التاء. وقال المطرزي: إنها لغة عامية، نعم ذكر الصغاني في التكملة: ويجوز أن تقول اتزر بالمئزر أيضا فيمن يدغم الهمزة في التاء، كما يقال: اتمنته والأصل ائتمنته. وقد تقدم في أخذ هذا البحث، فراجعه. ج آزرة مثل حمار وأحمرة، أزر مثل حمار وحمر، حجازية، وهما جمعان للقلة والكثرة، وأزر، بضم فسكون، تميمية، على ما يقارب الاطراد في هذا النحو. قال شيخنا: هو تخفيف من أزر، بضمتين. قيل: الإزار: كل ما واراك وسترك، عن ثعلب، وحكى عن ابن الأعرابي: رأيت السروي يمشي في داره عريانا فقلت له: عريانا? فقال: داري إزاري. من المجاز: الإزار: العفاف، قال عدي بن زيد: أجل أن الله قد فضـلـكـم فوق من أحكأ صلبا بإزار. قال أبو عبيد: فلان عفيف المئزر وعفيف الإزار، إذا وصف بالعفة عما يحرم عليه من النساء. ومن سجعات الأساس: هو عفيف الإزار خفيف الأوزار. ويكنى بالإزار عن النفس والمرأة، ومنه قول أبي المنهال نفيلة الأكبر الأشجعي، كتب إلى سيدنا عمر رضي الله عنه: ألا أبلغ أبا حـفـص رسـولا فدى لك من أخي ثقة إزاري. في الصحاح: قال أبو عمرو الجرمي: يريد بالإزار ها هنا المرأة، وقيل: المراد به أهلي ونفسي، وقال أبو علي الفارسي: إنه كناية عن الأهل، في موضع نصب على الإغراء، أي احفظ إزاري، وجعله ابن قتيبة كناية عن النفس، أي فدى لك نفسي، وصوبه السهيلي في الروض. في حديث بيعة العقبة: لنمنعنك مما نمنع منه أزرنا ، أي نساءنا وأهلنا، كنى عنهن بالأزر، وقيل: أراد أنفسنا، وفي المحكم: والإزار: المرأة، على التشبيه، أنشد الفارسي: كان منها بحيث تعكى الإزار. من المجاز: الإزار: النعجة، وتدعى للحلب فيقال: إزار إزار، مبنيا على السكون، والذي في الأساس: وشاة مؤزرة، كأنما أزرت بسواد، ويقال لها: إزار. المؤازرة، بالهمز: المساواة، وفي بعض النسخ: المواساة، والأول الصحيح، ويشهد للثاني حديث أبي بكر يوم السقيفة للأنصار: لقد نصرتم وآزرتم وآسيتم ، والمحاذاة، وقد آزر الشيء الشيء: ساواه وحاذاه، قال امرؤ القيس: بمحنية قد آزر الضال نبتهـا مجر جيوش غانمين وخيب.
أي ساوى نبتها الضال وهو السدر البري، لأن الناس هابوه فلم يرعوه، المؤازرة، بالهمز أيضا: المعاونة على الأمر، تقول: أردت كذا فآزرني عليه فلان: أي ظاهر وعاون، يقال: آزره ووازره، بالواو على البدل من الهمز هو شاذ، والأول أفصح، وقال الفراء: أزرت فلانا أزرا: قويته، وآزرته: عاونته، والعامة تقول: وازرته. وقال الزجاج: آزرت الرجل على فلان، إذا أعنته عليه وقويته. المؤازرة أن يقوي الزرع بعضه بعضا فيلتف ويتلاصق، وهو مجاز، كما في الأساس. وقال الزجاج في قوله تعالى: فآزره فاستغلظ: أي فآزر الصغار الكبار حتى استوى بعضه مع بعض. والتأزير: التغطية، وقد أزر النبت الأرض: غطاها، قال الأعشى: يضاحك الشمس منها كوكب شرق مؤزر بعميم النبت مكـتـهـل. من المجاز: التأزير، التقوية، وقد أزر الحائط، إذا قواه بتحويط يلزق به. من المجاز: نصر مؤزر، أي بالغ شديد، وفي حديث المبعث، قال له ورقة: إن يدركني يومك أنصرك نصرا مؤزرا، أي بالغا شديدا. وآزر، كهاجر: ناحية بين سوق الأهواز ورامهرمز، ذكره البكري وغيره. آزر: صنم كان تارح أبو إبراهيم عليه السلام سادنا له، كذا قاله بعض المفسرين. وروي عن مجاهد في قوله تعالى: آزر أتتخذ أصناما قال: لم يكن بأبيه، ولكن آزر اسم صنم فموضعه نصب على إضمار الفعل في التلاوة، كأنه قال: وإذ قال إبراهيم لأبيه أتتخذ آزر إلها، أي أتتخذ أصناما آلهة. وقال الصاغاني: التقدير: أتتخذ آزر إلها، ولم ينتصب بأتتخذ الذي بعده، لأن الاستفهام لا يعمل فيما قبله، ولأنه قد استوفى مفعوليه. آزر: كلمة ذم في بعض اللغات، أي يا أعرج، قاله السهيلي، وفي التكملة: يا أعرج، أو كأنه قال: وإذ قال إبراهيم لأبيه الخاطئ، وفي التكملة: يا مخطئ يا خرف، وقيل: معناه يا شيخ، أو هي كلمة زجر ونهي عن الباطل. قيل: هو اسم عم إبراهيم عليه وعلى محمد أفضل الصلاة والسلام، في الآية المذكورة، وإنما سمي العم أبا، وجرى عليه القرآن العظيم على عادة العرب في ذلك، لأنهم كثيرا ما يطلقون الأب على العم، وأما أبوه فإنه تارخ، بالخاء المعجمة، وقيل بالمهملة، على وزن هاجر، وهذا باتفاق النسابين، ليس عندهم اختلاف في ذلك، كذا قاله الزجاج والفراء، أو هما واحد. قال القرطبي: حكي أن آزر لقب تارخ، عن مقاتل، أو هو اسمه حقيقة، حكاه الحسن، فهما اسمان له، كإسرائيل ويعقوب. عن أبي عبيدة: فرس آزر: أبيض الفخذين ولون مقاديمه أسود، أو أي لون كان، وقال غيره: فرس آزر: أبيض العجز، وهو موضع الإزار من الإنسان، وزاد في الأساس: فإن نزل البياض بفخذيه فمسرول، وخيل أزر، وهو مجاز. من المجاز أيضا: المؤزرة، كمعظمة: نعجة وفي الأساس: شاة كأنها. وفي الأساس: كأنما: أزرت بسواد، ويقال لها: إزار، وقد تقدم. ومما يستدرك عليه: يقال: أزرت فلانا، إذا ألبسته إزارا فتأزر، به تأزرا ويقال: أزرته تأزيرا فتأزر، وتأزر الزرع: قوى بعضه بعضا فالتف وتلاصق واشتد، كآزر، قال الشاعر: تأزر فيه النبت حتى تخـايلـت رباه وحتى ما ترى الشاء نوما. وهو مجاز، وذكرهما الزمخشري. وفي الأساس: ويسمى أهل الديوان ما يكتب آخر الكتاب من نسخة عمل أو فصل في مهم: الإزار، وأزر الكتاب تأزيرا وكتب كتابا مؤزرا.
والأزري إلى الأزر جمع إزار هو أبو الحسن سعد الله بن علي بن محمد الحنفي.
Lane's Lexicon
Edward W. Lane · 19. yyTR7.894 harfMadde başı: ازرأَزَرَهُ
1 أَزَرَهُ ذ , aor. اَزِرَ , (TK,) inf. n. أَزْرٌ. (IAar, K,) It surrounded, or encompassed, it, (IAar,* K,* TA,) namely, a thing. (TK.) ― -b2- See also 2, in two places: and see 3.
أزّرهُ
2 أزّرهُ ذ , inf. n. تَأْزِيرٌ, He put on him, or clad him with, an اِزَار; (S;) as also ↓ أَزَرَهُ. (TA.) ― -b2- It covered it: (K,* TA:) as in the phrase, أزّر النَّبْتُ الأَرْضَ The herbage
Salmone
H. Anthony Salmone · 19. yyTR573 harfMadde başı: ءزرأَزَرَ
أَزَرَ I ( n. ac. أَزْر 1 ),
a. Surrounded, encompassed.
أَزَّرَ
أَزَّرَ II ,
a. Arrayed, enveloped, covered.
b. Strengthened.
آزَرَ
آزَرَ III ,
a. Aided.
تَأَزَّرَ
تَأَزَّرَ V , اـَئْتَزَرَ VIII ,
a. Enrobed, cloaked ( himself ); was cloaked.
أَزْر
أَزْر 1 ,
a. Strength.
b. Weakness.
اِزْر
اِزْر 2 ,
a. Origin.
b. see 23 .
مَئْزَر
مَئْزَر 20 , ( pl. مَآزِرُ 44 ),
a. see
Kitâbullâh
Kur'an kullanımından türetilmişTR yok21.022 harfMadde başı: ءزرءزر
أَزَرَ - يَأْزُرُ
أَزَرَ - يَأْزُرُ - أزْر
آزَرَ - يُآزِرُ
آزَر
أَزَرَ - يَأْزُرُ + الكائن + على شيء: يقوى ويشتد خلقه وقوته على الحمل والفعل
أزْر - أزْري: على وزن " فَعْل": اسم فعل " أَزَرَ - يَأْزُرُ ": القوة والشدة والتحمل والطاقة
آزَرَ - يُآزِرُ : على وزن " فاعَلَ" من " أَزَرَ - يَأْزُرُ ": يتبادل فعل " أَزَرَ - يَأْزُرُ " مع آخر:
Mücavir kökler42 mücavir (50 toplam)
- شطأ
1 ortak ayet · Bitki filizidir
- شدد
2 ortak ayet · Sicim bağıdır
- صنم
1 ortak ayet · Bir şeyin çizilmiş şekli, benzeridir
- ركع
1 ortak ayet · “Ruk’a” eğilerek bakılmadan dibi görülmeyen derin yer…
- غيظ
1 ortak ayet · Öfke
- زرع
1 ortak ayet · Ekin demektir
- نجل
1 ortak ayet · نجل أنجيل “Necar” ağacı veya bir şeyi parlatan alet demektir
- غلظ
1 ortak ayet · Ğaliz (zı), Sert topraktır
- رأي
2 ortak ayet · Raye bir yere konmuş, oranın özelliğini gösteren işaret…
- سوم
1 ortak ayet · Sima çehre demektir
- سوق
1 ortak ayet · Sevk bacak demektir
- تور
1 ortak ayet · Tevr suyu dökmek için kullanılan kapdır
Geçtiği ayetler(3)
وَإِذْ قَالَ إِبْرَاهِيمُ لِأَبِيهِ آزَرَ أَتَتَّخِذُ أَصْنَامًا آلِهَةً إِنِّي أَرَاكَ وَقَوْمَكَ فِي ضَلَالٍ مُبِينٍ
ÂzerHani İbrahim, babası Azer’e demişti ki: Sen, putları tanrı mı ediniyorsun? Doğrusu ben, seni ve kavmini apaçık bir sapıklık içinde görüyorum.
Kök analizi
Kök tanımı ve çekirdek özet
| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | أزر |
| Yapı | Üçlü |
| Özel Durum | Hemzeli |
| Bağlamsal Yakın Kökler | وزر, عضد, سند, قوي |
| Zıt Kök | خذل |
| Çekirdek Özet 1 | Belden bağlama, kuşatma ve gövdeye alttan mukavemet kazandırma |
| Çekirdek Özet 2 | Büyük bir sorumluluk ve yük altında bir dayanakla güç bulma ve tahkim edilme |
| Çekirdek Özet 3 | Bir yapının veya misyonun tek başına taşınamayacak yükünü takviye mekanizmasıyla dengede tutma ilkesi |
| Kritik Hata Riski | Kavramı yalnızca alelade bir giysi (etek/izar) veya soyut kuvvet sayıp, gövdeyi saran işlevsel payanda ve ortak yüklenim boyutunu ıskalamak |
Biliteral analiz
| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| أز | Şiddetli hareket, kaynaşma, kışkırtma ve tazyikle harekete geçirme (أزز, أزف) | ر | Çekirdekteki dinamik ve sarsıcı tazyike süreklilik, toparlayıcı bir hat ve üstten kuşatıcı bir intizam kazandırarak gücü dağılmaktan koruyan bir dayanak ve kuşak haline getirmiştir |
Piktografik analiz
| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| أ | öküz başı; güç, öncülük, başlangıç | Harekete geçirici öncü gücü, ham enerjiyi ve taşınması gereken ana yükü temsil eder. |
| ز | kesici alet; kesme, ayırma, biçme | Gövde üzerinde sınır çizen, toparlayan ve dağılmayı engelleyerek sabitleyen kuşağı simgeler. |
| ر | insan başı; baş, ilk, üst | Yapının doruk noktasına yönelen desteği, yükün taşındığı hiyerarşik veya merkezi konumu ifade eder. |
| أزر | Öncü bir gücün sınırlayıcı ve toparlayıcı bir hatla gövdeyi sarması, üst yapıyı ayakta tutacak bir merkezî destek oluşturması | İlk enerjinin dağılmasını önlemek üzere bel bölgesinden bağlanarak bütün bedeni veya yapıyı dik tutan muhkem destek hareketidir. |
Tarihsel ve erken kullanım
| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Belden aşağı sarılan örtü ve giysi (izar); gövdenin yükünü taşıyan bel kemiği; ekinlerin boy atıp birbirine sarılarak dik durması. |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Ebû Züeyb el-Hüzelî beytinde etek/elbise anlamında geçer: تَبَرَّأُ مِنْ دَمِ القَتيلِ وبَزِّه / وقَدْ عَلِقَتْ دَمَ القَتِيل إِزارُها |
| Erken Arapça kullanım | İşi sıkı tutmak, zorlu bir mücadeleye hazırlanmak ve ibadete yoğunlaşmak anlamında bel bağını sıkmak deyimi شَدَّ مِئْزَرَهُ biçiminde kullanılmıştır. |
Kaynak Maqāyīs al-Lugha, Lisān al-ʿArab, Kitābü’l-ʿAyn.
Sami etimolojik katman
Arapça أزر kökü, Sami dil ailesinde kuşatma, sarma, belden bağlama ve bu yolla sağlanan mukavemet ve yardım dairesinde yer alır. İbranicede benzer fonetik ve semantik alanda 'āzar (yardım etti, arka çıktı, tahkim etti) ve 'ēzer (yardımcı, destekçi, payanda) kökü öne çıkar; her ne kadar İbranice biçim gırtlak ünsüzü 'ayin ile başlasa da Sami kök morfolojisinde zayıf sesler ve ön seslerdeki ötümsüzleşmeler bağlamında bu iki alanın birbiriyle temas halinde olduğu kabul edilir. Arapçada ise hemze ile kurulan kök, somut düzlemde doğrudan bel bölgesine sarılan izar ve gövdenin orta direği olan sırt kemiği ile sınırlandırılarak daha mekanik ve yapısal bir destek anlamı kazanmıştır. Aramice ve Süryanicede de 'dr / 'zr kökleri kuşatarak destek verme ve felakette arka çıkma anlamlarıyla mevcuttur. Arapça, kökün somut nesnel karşılığını (giysi ve bel) en canlı koruyan dildir.
Güven Güçlü
Kaynak Brown-Driver-Briggs, HALOT, Payne Smith, David Cohen.
Etimolojik analiz
| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | أزر kökünden türeyen izar ve te'zîr | Belin sarılması, bedenin alttan toparlanması ve bitkilerin birbirine yaslanarak dikleşmesi somut çekirdektir. | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | İbranice 'ēzer ve Aramice 'adra | Kuşatıcı yardım, arka çıkma ve yıkılmayı önleyen yapısal dayanak anlamı ortaktır. | Güçlü |
| Daha geniş dilsel ilişki | Veri bulunamadı | Afro-Asyatik dışı güvenilir bir soydaş tespit edilmedi. | Veri bulunamadı |
Kaynak Maqāyīs al-Lugha, Lisān al-ʿArab, Brown-Driver-Briggs.
Kardeş kökler
| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| أزر | Anlamlı | Güçlendirmek, belden sarmak, destek olmak | Gövdeyi bir kuşakla sararak kuvvetlendirme, dayanak teşkil etme | Hedef kök; Kur'an'da geçer |
| أرز | Anlamlı | Büzülmek, toplanmak, sığınmak | Bir şeyin kendi içine çekilerek sıkılaşması, yılanın yuvasına büzüşmesi | Hedef kökün kuşatarak toparlama niteliğiyle akrabadır; Kur'an'da geçmez |
| زأر | Anlamlı | Kükremek | Aslanın göğsünden gelen şiddetli ve gürültülü ses | Sesin gücü ve şiddeti ekseninde anlamlaşmıştır; Kur'an'da geçmez |
| زرأ | Anlamlı | Ayıplamak, kınamak, küçümsemek | Birinin değerini düşürücü söz söylemek, azarlamak | Desteğin ve tahkimin zıddı bir psiko-sosyal baskıdır; Kur'an'da geçmez |
| رأز | Anlamlı | Yoklamak, tartmak, denemek | Bir nesnenin sağlamlığını ve ağırlığını eliyle yoklayarak test etmek | Gücün ve mukavemetin sınırlarını anlama eylemidir; Kur'an'da geçmez |
| رزأ | Anlamlı | Eksiltmek, musibete uğratmak | Birinin malından veya varlığından bir parça eksiltmek, felaket getirmek | Yapıyı tahkim etmenin aksine onda gedik açma hareketidir; Kur'an'da geçmez |
Komşu kökler ve zıt kök
| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| أزر | Merkez | Kuşatıcı güç ve arkalama | Gövdeyi sarıp toparlayarak ve zafiyeti gidererek verilen yapısal destek | Belden ve alttan kuvvet vererek dik tutma |
| وزر | Komşu | Yüklenme ve ortak olma | Yükü doğrudan sırtlanma ve sorumluluğu paylaşma | Ağır yükü bölüşen ve sığınılan merci |
| عضد | Komşu | Pazı gücüyle arka çıkma | Kol ve eylem düzeyinde fiilî güç katma | Bedensel uzuv üzerinden eylemsel kuvvet desteği |
| سند | Komşu | Yaslanma ve dayanma | Bir yere arkasını vererek düşmekten korunma | Ağırlığı eğik biçimde haricî bir nesneye aktarma |
| قوي | Komşu | Genel kuvvet | Zafiyetin karşıtı olan mutlak enerji ve direnç potansiyeli | Yapısal destekten ziyade bizatihi güç hali |
| خذل | Zıt | Yüzüstü bırakma ve terk | Desteğe en muhtaç anda yardımı kesip yalnız bırakma | Yapının payandasını çekerek çöküşe terk etme |
Başka dillerde anlam karşılıkları
| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | أزر | Gövdeyi sararak güçlendirmek | Belden kuşatarak yapıya direnç ve diklik kazandırma | Kesin |
| Latince | suffulcire, succingere | Alttan desteklemek, kuşak bağlamak | Kuşak takarak hazır olma ve çöküşü önleyici payanda olma boyutunu verir | Güçlü |
| İngilizce | buttress, gird, reinforce | Payanda olmak, kuşatmak, takviye etmek | Yapısal sağlamlaştırma yönünü karşılar; giysi metaforunu dışarıda bırakabilir | Güçlü |
| Almanca | gürten, unterstutzen, stärken | Kuşanmak, alttan desteklemek, güçlendirmek | Hem bel bağlama eylemini hem de alttan kuvvet verme işlevini yansıtır | Güçlü |
| Fransızca | épauler, étayer, ceindre | Omuz vermek, dik tutmak, kuşatmak | Birine arka çıkma ve fiziksel dayanak olma nüanslarını iyi birleştirir | Güçlü |
Kaynak Oxford Latin Dictionary, Grimm Wörterbuch, Littré.
Vücûh ve nezâir
| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| İsim: أَزْر | Bel kemiği, arka dayanak, risalet yükünü taşımada manevi ve fiilî güç | Hz. Musa'nın tebliğ görevini yerine getirirken yalnız kalmamak ve nübüvvet yükünü taşımak için kardeşi Harun'un kendisine destek kılınmasını talep ettiği bağlam (Tâhâ 20:31). |
Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı
| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | Nübüvvet ve Risalet Yükümlülüğü | Peygamberlerin beşerî zafiyetleri ve tebliğ görevinde haricî bir yardımcıya (mü'âzir / vezir) ihtiyaç duyup duymayacakları meselesi | Görevin vahyî kaynağını zedelemeden beşerî ve tebliğî gücün takviye edilmesi |
| Fıkıh | İbadet ve İhram Fıkhı | İzar kelimesinin terimleşmesi; hacda dikişsiz örtünme, namazda avret yerlerinin kapatılması ve kadınların örtüsü | Mahremiyeti koruyan ve bedenin alt kısmını toparlayan örtü |
| Tefsir | Tâhâ Suresi Tefsiri | Ayetteki ezr lafzının doğrudan bel/sırt mı yoksa mecazen güç, kuvvet ve vezirlik mi ifade ettiği | Bedenî bir organın ismi üzerinden manevi ve siyasi mukavemetin sembolleşmesi |
| Hadis | İbadet Ahlakı ve Züht | Hz. Peygamber'in son on günde bel bağını sıkması rivayetleri | Gevşekliği terk edip yüksek bir ciddiyet ve adanmışlıkla amele sarılma |
Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi
| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Bireysel ve toplumsal kulluk | Kardeşlik ve cemaat desteği | Bireyin zaaf anında dağılmasını engelleyerek istikameti korumak | Dinî sorumluluklar tek başına taşınamayacak raddeye geldiğinde müminlerin birbirine payanda olmasıdır. | Güçlü |
| İlmi | Metodolojik süreklilik | Yardımcı disiplinler ve kanıt örüntüsü | Ana tezin sarsılmasını önleyen ikincil delil tahkimi | Bir ilmi nazariyenin altını dolduran destekleyici veriler onun ezrini (arka direğini) oluşturur. | Güçlü |
| Siyasi | Devlet yönetimi ve hilafet | Vezaret ve kurumsal bürokrasi | Liderin üzerindeki idari ağırlığı paylaşarak sistemi ayakta tutmak | Musa-Harun modelinde olduğu gibi, yöneticinin iradesini sahada taşıyan ikinci güç mekanizmasıdır. | Kesin |
| İktisadi | Finansal dayanıklılık | Öz sermaye takviyesi ve kefalet sistemi | Kriz anlarında ana yapının iflasını engelleyen likidite kuşağı | İktisadi işletmeyi çöküşten korumak üzere dışarıdan sağlanan mukavemet ve teminat ağıdır. | Güçlü |
Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm
| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Yapı statiğinde payanda ve gergi kuşağı | Bir binanın veya kemerin ana yükünü taşıyan duvarın dışa doğru açılmasını engellemek için alttan ve yandan vurulan destek elemanı (buttress/strut). | Kesin |
| Beşeri bilimler | Sosyal tampon mekanizmaları ve koalisyon teorisi | Toplumsal krizlerde veya siyasi karar alma süreçlerinde ana aktörün direncini artıran ve onu yalnızlaşma çöküşünden koruyan ittifak payandaları. | Güçlü |
Yanlış daraltma ve kritik hata riski
| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Kavramı yalnızca hac ibadetindeki peştemal parçasına (izar) veya kas gücüne indirgeyerek daraltmak. |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Bir davanın, misyonun ve tebliğ yükünün bireysel bir kahramanlıkla değil, yapısal bir ortaklık ve tahkim edilmiş bir arka dayanakla yürütülmesi ilkesi. |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Hz. Musa'nın talebini bir zafiyet veya acziyet olarak görüp, peygamberlik kurumunun sosyolojik ve insani dayanışma yasalarına bağlılığını ıskalamak. |
Kur'an'ı anlama odaklı sonuç
| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Kur'an'ın insan doğasını ve risalet görevini ele alışındaki gerçekçi yaklaşımı gösterir; en büyük elçilerin dahi yükü taşırken yapısal bir dayanağa ihtiyaç duyduğunu açıklar. |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | Peygamberlerin iç yakarışları, risalet sorumluluğunun paylaşılması ve tebliğ stratejilerini konu edinen kıssa ayetlerinde belirleyicidir. |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Dinî önderliğin mutlak ve tekil bir tekel olduğunu savunan otoriter anlayışı düzeltir; başarının ortak akıl, vezaret ve tahkim edilmiş destekle mümkün olduğunu ortaya koyar. |
Nihai sentez ve LaTeX modeli
- Somut anlamBedenin alt ve orta kısmını sararak gevşemeyi önleyen kumaş bağı ve gövdeye dik durma yetisi kazandıran bel kemiği desteği.
- Soyut anlamAğır bir varoluşsal veya vazifesel yük altında bulunan ana merkezin, haricî bir mukavim unsurla dengelenerek devrilmez kılınması.
- Sistematik karşılıkBir sistemin ana taşıyıcı kolonunun zafiyet sınırına ulaştığı anda devreye sokulan kenetleyici ve yük paylaşıcı kurumsal payanda mekanizması.
- LaTeX modeli
- LaTeX açıklamasıModelde sistemin nihai mukavemetini ve toplam yük taşıma kapasitesini temsil eder. ana aktörün veya yapının başlangıçtaki yalın gücüdür. ise yapıya dışarıdan eklemlenen, onu kuşatan ve zafiyet anında yükü bölüşen destekleyici payanda unsurlarıdır. Kökün ifade ettiği yapısal tahkim, tekil kapasitenin haricî destek bileşenleriyle birleşerek kırılma noktasını aşması hareketini sembolize eder.