أصر
أ - ص - ر
KÖK- 3 geçiş
- 3 ayet
- 3 sîga
- 13 sözlük
Asire çadırın eteğini bağlayan ip demektir.devamı ›
Bu sayfa şu yazımları da kapsar: ءصر · اصر
Notlarım
Sözlükler(13)
★ Akevler SözlüğüTürkçe
Asire çadırın eteğini bağlayan ip demektir.
Kitâbu'l-'Ayn
Halîl b. Ahmed · 8. yyTR3.694 harfباب الصاد والراء و و ا ي ء معهما
و ص ر، أ ص ر، ص ي ر، ص و ر، ص ر ي مستعملات
وصر:
الوَصَرَّة: مُعرَّبةٌ،: الصَّكُّ.
وهي الأَوْصَر، وأنشد:
وما اتَّخذْتُ صِراماً للمُكُوثِ بها وما انتقيتُكَ إلاّ للـوَصَـرّاتِ
ورُوى عن شُرَيْح: أنّ رجلَيْن احتَكَما اليه، فقال أحدهما: ان هذا اشتَرَى منّي داراً وقَبَضَ منّي وِصرَها، فلا هُوَ يُعطيني الثَمَنَ ولا هوَ يرُدُّ عليَّ الوِصْرَ.
قال القُبَيْبي: الوِصْرُ
es-Sıhâh
Cevherî · 10. yyTR699 harfأصَرَهُ يَأْصِرُهُ أصْراً: حَبَسه. والموضعُ مَأْصِرُ ومَأْصَرٌ، والجمع مَآصِرُ. الأموي: أصَرْتُ الشيءَ أصْراً: كسرته. الأصمعي: الآصِرَةُ: ما عطفك على رجلٍ من رحِمٍ أو قرابةٍ أو صِهْرٍ أو معروفٍ؛ والجمع الأَواصِرُ. يقال: ما تَأْصِرُني على فلان آصِرَةٌ، أي ما تعطِفُني عليه قرابةٌ ولا مِنَّةٌ. والإصْرُ: العهدُ. والإصْرُ: الذنبُ والثِقَلُ. والإصارُ والأيْصَرُ: حبلٌ قصيرٌ يُشَدُّ به في أسفل الخباء إلى
Tehzîbu'l-Luğa
Ezherî · 10. yyTR13.656 harfص ر ( و ا ي )
صرى ، صار ، أصر ، ورص ، وصر ، رصا ، صور .
صرى : رُوِيَ عن النّبيّ ( صلى الله عليه وسلم ) أنه قال : ( إنَّ آخِرَ مَن يَدخلُ الجنَّة رجلٌ يَمشي على الصّراط فيَنكَبُّ مرّةً ويَمشِي مَرَّةً وتَسَفُعه النار ، فإذا جَاوَزَ الصِّراط تُرفَع له شَجَرَةٌ فيقولُ : يا ربُّ أَدْنِني منها ، فيقول الله ، أي : عبْدِي ما يَصرِيك مِني ) .
قال أبو عبيد : قوله : ( مايَصْريك ) : ما يَقطع سأَلتَك منّي ،
ص ر ( و ا ي ) صرى ، صار ، أصر ، ورص ، وصر ، رصا ، صور . صرى : رُوِيَ عن النّبيّ ( صلى الله عليه وسلم ) أنه قال : ( إنَّ آخِرَ مَن يَدخلُ الجنَّة رجلٌ يَمشي على الصّراط فيَنكَبُّ مرّةً ويَمشِي مَرَّةً وتَسَفُعه النار ، فإذا جَاوَزَ الصِّراط تُرفَع له شَجَرَةٌ فيقولُ : يا ربُّ أَدْنِني منها ، فيقول الله ، أي : عبْدِي ما يَصرِيك مِني ) . قال أبو عبيد : قوله : ( مايَصْريك ) : ما يَقطع سأَلتَك منّي ، يقال : قد صَرَيْتُ الشيءَ ، أي : قطعتُه ومنعتُه ، وأنشد : هَواهُنّ إن لم يَصْرِه اللَّهُ قاتِلُهْ قال : وقال الأصمعي : يقال : صَرَى الله عَنْك شَرَّ فلان ، أي : دفَعَه . قال : والصَّرَى : الماءُ الّذي قد طال مَكْثُه وتَغَيَّر . وهذه نُطْفَةٌ صَراةٌ . وقد صَرَى فلانٌ الماءُ في ظهرِه زَماناً ، أي : حَبَسه . ويقال : جَمَعه . وأنشد : رُبَّ غلامٍ قد صَرَى في فِقْرَتِهْ ماءً الشّبابِ عُنْفُوانَ سَنْبَتِهْ كذا رواه شمر ، وزاد : أَنعظ حتى اشتد سَمُّ سُمَتِهْ . وفي حديث النبيّ ( صلى الله عليه وسلم ) ( من اشترى مُصَرّاةً فهو بآخر النَّظَريْن إنْ شاءَ رَدَّها ورَدَّ معها صاعاً من تَمْر ) . قال أبو عُبيد : المُصَرّاة : هي النَاقة أو البقر أو الشّاة يُصرَّى اللبنُ في ضَرْعها ، أي : يُجمَع ويُحبَسُ ، يقال منه : صَرَيْتُ المَاء وصَرَّيْتُه . وقال ابن بُزُرْج : صَرت الناقةُ تَصْرِي ، من الصَّرْي ، وهو جمع اللّبن في الضَّرْع . وناقة صريي وجمعها صراء ، مثل : عطشى وعطاش . الفرّاء : صَرِيَتِ الناقةُ : إذا جَفَلت واجتمعَ لبنُها ، وأَنشَد : مَن للجَعافِرِ يا قَوْمي فَقَدْ صَرِيَتْ وقد يُساقُ لِذاتِ الصُّرْية الحَلَبُ وقال الآخر : وكل ذي صَرْيةٍ لا بدّ مَحلوبُ وقال الليث : صَرِيَ اللّبنُ يَصْرَى في الضَّرْع : إذا لم يُحلَب ففسَد طعمه ، وهو لبنٌ صَرًى . وصَرِيَ الدمعُ : إذا اجتَمع فلم يَجْر . وقالت خَنْساء : فلَم أَملِكْ غداةَ نَعيِّ صَخْرٍ سوابِقَ عبْرةٍ حُلِبَتْ صَراهَا قال : وصَرِيَ فلانٌ في يد فلانٍ : إذا بَقِيَ في يدِه رَهْناً ؛ قال رؤبة : رَهْنَ الحَرورِيين قد صَرِيتُ وأَخبرَني المنذريُّ عن ثعلب عن ابن الأعرابي قال : قيل لابنة الخُسِّ أيُّ الطعام أثقَل ؟ فقالت : بَيْضُ نَعامْ ، وصِرَى عامٍ بعدَ عامٍ ، أي : ناقة تُغَرَّز عاماً بعد عام . وحكى شمر عن ابن الأعرابي أنه قال : الصَّرَى : اللّبنُ يُترَك في ضَرع الناقة فلا يُحتلب فيصير مِلْحاً ذا رِياح . وأَخبرني عن أبي الهَيْثم أنَّه ردّ على ابن الأعرابيّ قوله : صِرَى عام بعدَ عام ، وقال : كيف يكون هذا ؟ والناقةُ إنما تُحلَب ستَّةَ أشهر أو سبعةَ أشهر ، في كلامٍ طويل قد وَهِمَ في أكثره ، والّذي قاله ابنُ الأعرابيّ صحيح ، ورأيتُ العَرَب يَحلُبون الناقةَ من يومِ تُنْتَجُ سنةً إذا لم يَحمِلوا الفحلَ عليها كِشافاً ، يغرِّزُونها بعد تمَام السّنة ليَبقَى طِرْقُها ، وإذا غَرَّزُوها ولم يَحْتَلبوها ، وكانت السّنة مُخصِبةً تَرَادَّ اللبنُ في ضَرْعها فخَثُر وخَبُثَ طعمُه فانمَسَخَ ، ولقد حَلَبْتُ ليلةً من اللّيالي ناقةً مغرَّزَةً فلم يتهيّأ لِي شُرْبُ صَرَاها لخُبْث طعمِه ودَفْقَتِه ، وإنما أرادت ابنة الخُسِّ بقولها : صَرَى عامٍ بعد عام ، لبنَ عام استقبلتْه بعد انقضاء عامٍ نُتِجَتْ فيه ، ولم يَعرِف أبو الهيثم مُرَادَها ، ولم يَفهم منه ما فَهِمه ابن الأعرابيّ فعَلِق يَرُدّ بتطويلٍ لا معنى فيه . أحمد بن يحيى عن ابن الأعرابيّ : صَرَى يَصرِي : إذا قَطَع ، وصَرَى يَصْرِي : إذا عَطَف ، وصَرَى يَصرِي : إذا تَقدَّم ، وصَرَى يَصرِي : إذا تأخَّر ، وصَرَى يَصرِي : إذا عَلاَ ، وصَرَى يَصري : إذا سَفَل ، وصَرَى يَصرِي : إذا أَنْجَى إنساناً من هَلَكة وأغاثه وأَنشد : بين الفَراعِلِ إنْ لم يَصْرِنِي الصّارِي وقال آخر في صَرَى إذا سَفَل : والناشئاتِ الماشياتِ الخَيْزَرِي كعُنُق الآرام أَوْفَى أَوْ صَرَى قال : أَوْفَى : عَلاَ . وصَرَى : سَفَل ، وأَنشد في عَطَف : وصَرَيْنَ بالأعناقِ في مَجْدُولةٍ وصَلَ الصّوانعُ نِصْفَهنَّ جَديدا وقال ابن بزرج : صَرَتِ الناقةُ عُنُقَها : إذا رفعتْه من ثِقلَ الوِقْر ، وأَنشد : والعِيسُ بين خاضِعٍ وصَارِي قال : والصارِي : الحافظ ، ويقال : صَرَاه الله : حَفِظه الله . وقال شمر : قال المنتجع : الصَّرْيانُ من الرّجال والدوابّ : الّذي قد اجتمع الماءُ في ظهرِه ، وأَنشد : فهو مِصَكٌّ صَمَيان صرْيان والصارِّيَّةُ من الرَّكايا : البعيدة العَهْد بالماء ، فقد أَجِنَتْ وعَرْمَضَتْ . أبو عبيد عن الأصمعيّ : الصّارِي : المَلاّح ، وجمعه صُرَّاءٌ على غير قياس . قال : وقال أبو عمرو : ماءٌ صِرًى وصَرًى ، وقد صَرِيَ يَصْرَى ، وقال : صَرَيْتُ ما بينهم : أصْلَحْتُ ، فأنا أَصرِي صَرْياً . أبو عُبَيد عن الأصمعيّ : إذا اصفرّ الحَنْظل فهو الصرَاء ممدود ، واحدته صَرايةٌ ، وجمعُها صَرايَا . وقال ابن الأعرابي : أنشد أبو مَحْضة أبياتاً ثم قال : هذه بِصَراهُنّ وبِطَرَاهُنّ . قال أبو تراب : وسألتُ الحُصينِيَّ عن ذلك فقال هذه الأبيات . بَطرَاوِتِهنّ وصَرَاوتَهنّ ، أي : بِجدّتهنّ وغَضاضَتِهنَّ . صري : أبو عبيد عن الأحمر : صُرْتُ إليَّ الشيءَ وأَصَرْته : إذا أَمَلْتَه إليك ، وأَنشد : أَصارَ سَدِيسَها مَسَدٌ مَرِيجُ ويقال : صاره يصوره ويصيره : إذا أماله . وقال أبو عبيد : من قرأ : ( صُرهن ) ، معناه : أملهن . ومن قرأ : ( صِرْهن ) معناه : قَطَعهن . وأنشد للخنساء : لظلت الشُّم منها وهْي تَنصار يعني : الجبال تصدع وتغرق . وقال الله جلّ وعزّ : ( فَخُذْ أَرْبَعَةً مِّنَ الطَّيْرِ فَصُرْهُنَّ إِلَيْكَ ) ( البقرة : 260 ) . قال الفرَّاء : ضَمت العامّة الصاد ، وكان أصحابُ عبدالله يَكسِرونها ، وهما لُغتان ، فأما الضّم فكثير ، وأما الكَسْر ففي هُذَيْل وسُلَيم ، وأَنشدني الكسائيّ فقال : وفَرْعٌ يَصير الجِيدَ وَحْفٌ كأنهْ على اللِّيْث قِنْوانُ الكروم الدَّوَالح يَصيرُ : يميل وكلّهم فسَّروا : ( فُصرْهُن ) : أَمِلْهُنَّ ، وأما ( فَصُرْهنَّ ) بالكسر فإنَّه فُسِّر بمعنى قَطِّعْهن . قال : ولم نجد قطّعهن معروفة ، وأراها إن كانت كذلك من صرَيْتُ أَصْرِي ، أي : قَطَعْتُ ، فقُدمَتْ ياؤها ، كما قالوا : عَثِيت وعِثْت . وقال الزجّاج : قال أهل اللغة : معنى : ( صُرْهُنَّ إليك ) : أَمِلْهُن إليك واجمَعْهنَّ وأَنشد : وجاءت خُلْعةً دُهْساً صَفايَا يَصور عُنوقَها أَحوَى زَنيمُ أي : يعطِفُ عُنوقَها تَيْسٌ أَحْوى . صور : وقال الليث : الصَّوَرُ : المَيْل ، والرجلُ يَصُور عُنُقَه إلى الشيء : إذا مال نحوَه بعنُقه ، والنَّعتُ أَصْوَر ، وقد صَوِر . وعُصفورٌ صَوّار : وهو الذي يُجيب الدّاعي . وفي حديث ابن عمرَ : أنه دخَل صَوْرَ نَخْلٍ . قال أبو عُبَيد : الصَّوْر : جِماع النخل ، ولا واحدَ له من لقطه ، وهذا كما يقال لجماعة البقر : صُوار . وقال الليث : الصُّوارُ والصِّوارُ : القطيع من البقر ، والعدد أَصْوِرة ، والجميع صِيرَان . وأَصوِرَة المِسْك : نافقاتُه . أبو عُبَيد عن الأمويّ : يقال : صرعه فتجوّرَ وتَصَوَّر : إذا سَقَطَ . وأَخبرَني المنذريُّ عن أبي الهيثم أَنه قال في قول الله : ( وَنُفِخَ فِى الصُّورِ ) ( الكهف : 99 ) : اعترض قوم فأنكروا أَن يكون الصُّورُ قَرْناً ، كما أَنكَروا العرشَ والمِيزان والصراط ، وادَّعَوْا أن الصُّور جمع الصورة ، كما أَن الصوف جمع الصوفة ، والثُّوم جمع الثُّومة ، ورَوَوْا ذلك عن أَبي عُبَيدة . قال أَبو الهيثم : وهذا خطأٌ فاحش ، وتحريفٌ لكلِم الله عن مواضعها ، لأن الله جل وعز قال : ( بِنَآءً وَصَوَّرَكُمْ فَأَحْسَنَ ) ( غافر : 64 ) ، بفتح الواو ، ولا نعلَم أَحداً من القراء قرأَها : ( فأحْسَن صُورَكم ) ، وكذلك قال الله : ( وَنُفِخَ فِى الصُّورِ ) ( الكهف : 99 ) فمن قرأَها ( ونُفخ في الصُّوَر ) أو قرأ : ( فأحسن صُوْرَكم ) فقد افترَى الكَذِب وبدّل كتابَ الله ، وكان أبو عبيدة صاحبَ أخبارٍ وغريب ، ولم يكن له معرفة بالنحو . وقال الفراء : كلُّ جمعٍ على لفظ الواحد الذكَر سبق جمعُه واحدتَه ، فواحدتُه بزيادة هاء فيه ، وذلك مثل الصوف والوَبر والشعَر والقطْن والعشب ، فكلّ واحد من هذه الأسماء اسمٌ لجميع جنسه ، فإذا أُفْرِدتْ واحدتُه زيدتْ فيها هاء ، لأن جميعَ هذا الباب سبق واحدتَه ، ولو أن الصوفةَ كانت سابقةً للصوف لقالوا : صوفَةٌ وصُوَف ، وبُسْرَةٌ وبُسَر ، كما قالوا : غُرْفة وغُرَف ، وزُلْفَة وزُلَف . وأما الصُّورُ القَرْنُ فهو واحد لا يجوز أن يقال واحدتُه صورَة ، وإنما تُجمع صورة الإنسان صُوَراً ، لأن واحدتَه سبقتْ جَمْعَه . فالمصوِّر من صفات الله تعالى لتصويره صوَر الخلق . ورجل مصوَّر إذا كان معتدل الصورة . ورحل صيّر : حسن الصورة والهيئة . ورَوَى سُفْيانُ عن مُطرّف عن عطيّة عن أبي سعيد الخدرِي قال : قال رسولُ الله ( صلى الله عليه وسلم ) ( كيف أَنْعَمُ وصاحِبُ القَرْن قد التَقَم القَرْن ، وحَتى جَبْهَته وأَصْغَى سمعه ينتظر متى يُؤمَر ) ، قالوا : فما تأمُرنا يا رسول الله ، قال : ( قولوا حسْبُنا الله ونعم الوكيل ) . قلتُ : قد احتجَّ أبو الهَيْثم فأحسَنَ الاحتجاج ، ولا يَجوز عندي غيرُ ما ذَهَب إليه ، وهو قولُ أهلِ السنّة والجماعة . والدّليل على صحّة ما قالوا : أن الله جلّ وعزّ ذكر تصويرَه الخَلْق في الأرحام قبل نَفْخ الرُّوح ، وكانوا قبلَ أَنْ صوَّرهم نُطَفاً ، ثم عَلقَاً ، ثم مُضَغاً ، ثم صوّرَهم تصويراً . فأمّا البَعْث فإنّ الله جلّ وعزّ يُنشِئهم كيف شاء ، ومن ادّعى أنه يصوِّرُهم ثم ينفخ فيهم فعليه البَيَان ، ونَعوذ بالله من الخِذْلان . ثعلب عن ابن الأعرابي قال : الصَّوْرةُ : النَّخْلة ، والصَّوْرةُ : الحِكَّة انتغاشِ الحَطى في الرأس . وقالت امرأةٌ من العرب لابنة لها : هي تَشْفِيني من الصَّوْرة ، وتستُرني من الغَوْرَة ، وهي الشّمس . والصِّوارانِ صِماغَا الفَمِ ، والعامّة تُسمِّيهما الصَّوَّارَيْن ، وهما الصّامغانِ أيضاً . صير : وروي عن النَّبي ( صلى الله عليه وسلم ) أنّه قال : ( مَن اطَّلع من صِيرِ بابٍ فقد دَمَرَ ) ، قال أبو عُبيد : تفسيره في الحديث : إن الصِّير : الشّقُّ . وفي حديثٍ آخَر يَروِيه سالمٌ عن أبيه : أنه مَرّ به رجُل معه صِيرٌ فذاقَ منه . قال : وتفسيرُه في الحديث أنه الصَّحْناء . وقال أبو عُبيد : الصِّيرة : الحَظِيرة للغنم ، وجمعُها صِيَر ، قال الأَخْطَل : واذكرْ غُدانَةَ عِدّاناً مُزَنَّمةً من الحَبَلَّقِ تُبْنَى حولَها الصِّيَرُ قال : ويقال : أنا على صيرِ أمرٍ ، أي : على طَرَف منه ، قال زُهَير : وقد كنتُ من سَلْمَى سنينَ ثمانياً على صِير أَمَرٍ ما يمرُّ وما يَحْلُو وقال اللّيث : صِيرُ كُلَ أمرٍ مَصيرُه . والصَّيْرُورة مصدرُ صارَ يصيرُ . قال : وصارةُ الْجبَل : رأسُه . وقال شمر : قال ابن شميل : الصِّيرةُ على رأس القَارة مثلُ الأمَرَة ، غير أنّها طوَيْت طَيّاً ، والأَمَرَةُ أطوَلُ منها وأعظَم ، وهما مطويّتان جميعاً ، فالأَمَرَة مُصَعْلكَة طَوِيلة ، والصِّيرة مستديرةٌ عريضة ذاتُ أَرْكان ، وربّما حُفِرَتْ فوجد فيها الذّهب والفضّة ، وهي من صَنْعة عادٍ وإرَم . والصَّيِّرُ : الجماعة ، وقال طُفَيْل الغَنَويُّ : أَمسى مُقيماً بذي العَوْصاءِ صَيِّرُهُ بالبئر غادره الأحياءُ وابتَكَرُوا وقال أبو عَمْرو : صَيِّرُه : قَبْرُه ، يقال : هذا صَيِّرُ فلان ، أي : قبرُه ، وقال عروة بن الوَرْد : أحاديثُ تَبقَى والفتَى غيْر خالدٍ إذ هوَ أمسى هامةً فوقَ صَيِّرِ وقال أبو عَمْرو : بالهُزَر وهو موضع ألفُ صَيِّر ، يعني قُبوراً من قُبورِ أهل الجاهلية ذكَره أبو ذؤيب فقال : كانتْ كَلْيَلةِ أَهلِ الهَزَرْ أبو عُبيد عن أبي زيد : تصيَّرَ فلانٌ أباه وتقيَّضَه : إذا نَزَع إليه في الشَّبه . قال : ويقال : ما لَه صَيُّور ، مثال فَيْعُول ، أي : ما لَه عَقْل ونحو ذلك . قال ابن الأعرابي : وقال أبو سَعِيد : صَيُّور الأمرِ : ما صَار إليه . وقال أبو العَمَيْثَل : صارَ الرجلُ يَصيرُ : إذا حَضَرَ الماء فهو صائر ، والصائِرة : الحاضِرة ، وقال الأعشى : بما قَدْ تَرَبَّعَ رَوْضَ القَطا ورَوْضَ التَّناضُبِ حتى تَصِيرَ أي : حتّى تحضر الماء ، ويقال : جمعتهم صائرةُ القَيظ . وقال أبو الهيثم : الصَّيْرُ : رُجُوع المنتجِعين إلى مَحاضِرِهم ، يقال : أين الصائرة ، أي أين الحاضرة . والصِّيارُ : صَوْت الصَّنْجِ وأنشَد : كأنّ تَراطُنَ الهاجاتِ فِيها قُبَيْلَ الصُّبْح رَنّاتُ الصِّيَارِ يريدُ : رَنِين الصَّنْجِ بأوْتاره . ويقال : صِرْت إلى مَصِيري وإلى صِيرِي وصَيُّوري . وصَيرُ الأَمْرِ : مُنْتَهاه . ثعلب عن ابن الأعرابيّ : يقال للمنزل الطيّب مَصِيرٌ ومِرَبٌّ ومَقْمَرٌ ومَحْضَر ، يقال : أين مصيرُكم ؟ أي : أين منزلُكم . والصائر : المُلَوِّي أعناقَ الرِّجال . وصر : قال اللّيث : الوَصَرَّةُ معرّبة ، وهي الصَّكّ ، وهي الأَوْصَر ، وأنشَد : وما اتَّخذْتُ صَراماً للمُكُوثِ بها وما انْتَقَيْتُك إلا للوَصَرّاتِ ورُوِي عن شُريح : أنّ رجلين احتَكَما إليه ، فقال أحدهما : إنّ هذا اشتَرى منّي داراً وقَبضَ منّي وِصْرَها ، فلا هُو يُعطيني الثمن ولا هُوَ يُردّ عَلَى الوِصْر . قال القتيبي : الوِصْرُ : كتاب الشّراء ، والأصلُ إصْرٌ سمِّي إصْراً لأنّ الإصْرَ العَهْدُ ، ويسمَّى كتابَ الشُّروط ، وكتابَ العُهودِ والمَواثِيق ، وجمع الوِصْر أَوْصار ، وقال عَدِيّ بنُ زَيْد : فأيُّكُمْ لَم يَنله عُرْف نائِله دَثْراً سَواماً وفي الأَريافِ أوصارَا أي : أقطعَكم فكتب لكم السجلاّت في الأَرياف . وقال أبو زيد : أخذت عليه إصْراً ، وأخذتُ منه إصْراً ، أي : مَوثقاً من الله . وقال الله جلّ وعزّ : ( رَبَّنَا وَلاَ تَحْمِلْ عَلَيْنَآ إِصْرًا ) ( البقرة : 286 ) ، الآية . وقال الفراء : الإصْر : العَهْد ، وكذلك في قوله : ( وَأَخَذْتُمْ عَلَى ذالِكُمْ إِصْرِى ) ( آل عمران : 81 ) ، قال : والإصْرُ ههنا إثم العَقْد والعَهْد إذا ضَيّعوه كما شُدّد على بني إسرائيل . وروَى السُّديّ عن أبي الهزهار عن ابن عبّاس في قوله : ( وَلاَ تَحْمِلْ عَلَيْنَآ إِصْرًا ( : قال : عهداً تعذِّبنا بترْكِه ونَقْضه . وقوله : ( وَأَخَذْتُمْ عَلَى ذالِكُمْ إِصْرِى ( قال : ميثاقِي وعَهْدِي . وقال أبو إسحاق : كُلّ عَقْد من قرابة أو عَهْد فهو إصْر . وتقول : ما تأصيرُني على فلان آصرة ، أي : ما تعطفني عليه مِنّة ولا قرابة . وقال الحُطَيْئة : عَطَفوا عليّ بِغير آ صِرَة فقد عَظُم الأوَاصِرْ أي : عَطَفُوا عليَّ بغير عَهْدٍ أو قرابة . أبو عبيد عن الأموي : أَصَرْتُ الشيءَ آصِرُه أصْراً : كسَرْتُه . والمآصِرُ يقال : هو مأخوذٌ من آصِرَة العَهْد ، إنما هو عقْدٌ ليُحبَس به . ويقال للشيء الذي تُعقَد به الأشياءُ : الإصار من هذا . وقال الزجاج : المعنى : لا تَحْمل علينا إصْراً يثْقُلُ علينا كما حملته على الذين من قَبْلنا نحوَ ما أمِر به بنو إسرائيل من قَتْل أنفسِهم ، أي : لا تَمتحِنّا بما يثقُل علينا أيضاً . وقال الليث : المأْصِرُ : حَبْلٌ يُمدُّ على نَهْر أو طريقٍ تُحبَس السُّفُن والسابلة لتؤخذ منهم العُشور . وكلأٌ آصِرٌ : يَحبِس من يَنتهي إليه لكثرته . أبو عبيد عن أبي عمرو : الإصارُ : الطُّنُبُ وجمعُه أُصُرٌ . والأيْصَر : الْحَشيش المجتمِع ، وجمعُه أياصر . وقال الأصمعيّ : الإصار : وَتِدٌ قَصِير ، وجمعُه أُصُر . وقال الليث : الأيْصَر : حُبَيْل قَصير يُشَدّ في أسفل الخِباء إلى وَتِد ، وفيه لغةٌ : أَصارٌ . أبو عبيد عن الأحمر : هو جارِي مُكاسِري ومُؤاصِرِي ، أي : كِسْر بيتِه إلى جَنْب كِسْر بَيتي ، وإصارُ بيتي إلى جَنْب إصَارِ بيتِه ، وهو الطُّنُب . وقال الكسائيُّ : أصَرَني الشيءُ يَأْصِرني ، أي : حَبَسني . ثعلب عن ابن الأعرابي : الإصْرانِ : ثَقْبَا الأُذَنين ، وأَنشَد : إنّ الأُحَيمِرَ حين أرجُو رِفْدَه غَمْراً لأَقطَعُ سيّىءُ الإصْرانِ قال : والأقطع الأصمّ والإصْران : جمعُ إصْرٍ . وفي حديث ابن عُمر : ( مَن حَلَف على يمينٍ فيها إصرُ فلا كفّارَة لها ) ، يقال : إنّ الإصْرَ أنْ تَحلِف بطَلاقٍ أو عِتْق أو نَذْرٍ . وأَصْلُ الإصْر الثِّقْلُ والشدَّة ، لأنَّها أثقَل الأيْمان وأَضْيَقُها مَخْرَجاً . والعَهْدُ يقال له : إصْرٌ . ورص : سَلَمة عن الفرّاء : وَرَّصَ الشَّيخُ وأَوْرَصَ : إذا استرخَى حِتارُ خَوْرانِه فَأَبْدى . وامرأةٌ مِيراصٌ : تُحدِث إذا أُتِيَتْ . رصى : أبو العباس عن ابن الأعرابيّ : رصَاه : إِذا أَحْكمه . قال : وراصَ الرجُل : إذا عَقَل بعد رُعُونة ، ورساه : إذا نَوَاه للصَّوْم .
Mekâyîsü'l-Luğa
İbn Fâris · 11. yyTR1.574 harf(باب الهمزة والصاد وما بعدهما في الثلاثي)
(أصل) الهمزة والصاد واللام، ثلاثة أصولٍ متباعدٍ بعضُها من بعض، أحدها: أساس الشيء، والثاني: الحيّة، والثالث: ما كان من النّهار بعد العشيّ. فأما الأوّل فالأصل أصل الشيء، قال الكِسائيّ في قولهم: "لا أصْلَ له ولا فَصل له([1])": إنّ الأصل الحسب، والفَصْل اللسان. ويقال مَجْدٌ أصيلٌ. وأمّا الأصَلة فالحيّة العظيمة. وفي الحديث في ذكر الدجّال: "كأَنّ رأسَهُ
Müfredât
Râgıb el-İsfahânî · 11. yyTR609 harf- الأصر: عقد الشيء وحبسه بقهره، يقال: أصرته فهو مأصور، والمأصر والمأصر: محبس السفينة. قال الله تعالى ﴿ويضع عنهم إصرهم﴾ [الأعراف/157] أي: الأمور التي تثبطهم وتقيدهم عن الخيرات وعن الوصول إلى الثواب، وعلى ذلك: ﴿ولا تحمل علينا إصرا﴾ [البقرة/286]، وقيل ثقلا (انظر: العين 7/147). وتحقيقه ما ذكرت، والإصر: العهد المؤكد الذي يثبط ناقضة عن الثواب والخيرات، قال تعالى: ﴿أأقرتم وأخذتم على ذلكم إصري﴾ [آل
Esâsü'l-Belâğa
Zemahşerî · 12. yyTR666 harfأ ص ر
هو أوفى من أن يخيس بالعهد أو ينقض الإصر ولا إصر بيني وبينهم وبينهم آصار يرعونها أي عهود ومواثيق.
قال طرفة: أيـا بـن الحواصن والحاصنات أتنقض إصرك حالاً فحالا وحمل عنهم الإصر أي الثقل " ولا تحمل علينا إصراً " وقال النابغة: يا مانع الضيم أن يغشى سراتهم والحامل الإصر عنهم بعدما غرقوا وليـس بينـي وبينـه آصـرة رحـم وهـي العاطفـة.
وقطـع اللـه آصـرة ما بيننا وما تأصرك عليّ آصرة.
Lisânü'l-Arab
İbn Manzûr · 13. yyTR5.642 harfأَصَرَ الشيءَ يَأْصِرُه أَصْراً: كسره وعَطَفه. والأَصْرُ والإِصْرُ: ما عَطَفك على شيء. والآصِرَةُ: ما عَطَفك على رجل من رَحِم أَو قرابة أَو صِهْر أَو معروف، والجمع الأَواصِرُ. والآصِرَةُ: الرحم لأَنها تَعْطِفُك. ويقال: ما تَأْصِرُني على فلان آصِرَة أَي ما يَعْطِفُني عليه مِنَّةٌ ولا قَرَابة؛ قال الحطيئة:
عَطَفُوا عليّ بِغَير آ
صِرَةٍ فقد عَظُمَ الأَواصِرْ
أَي عطفوا عليّ بغير عَهْد أَو قَرَابَةٍ.
Kâmûsü'l-Muhît
Fîrûzâbâdî · 15. yyTR85 harf* أ ص ر * * أصَرَهُ * حبسه وبابه ضرب و * الإصْرُ * بالكسر العهد وهو أيضا الذنب والثقل
Tâcü'l-Arûs
Zebîdî · 18. yyTR4.788 harfالأصر، بفتح فسكون: الكسر والعطف، يقال: أصر الشيء يأصره أصرا: كسره وعطفه.
الأصر: الحبس، يقال: أصر الشيء يأصره أصرا، إذا حبسه وضيق عليه، وقال الكسائي: أصرني الشيء يأصرني، أي حبسني، وأصرت الرجل على ذلك الأمر، أي حبسته. وعن ابن الأعرابي: أصرته عن حاجته وعما أرته، أي حبسته.
الأصر: أن تجعل للبيت إصارا، ككتاب، عن الزجاج، أي وتدا للطنب. وفعل الكل كضرب.
الإصر بالكسر: العهد، وفي التنزيل العزيز:
Lane's Lexicon
Edward W. Lane · 19. yyTR7.818 harfMadde başı: اصرأَصَرَهُ
1 أَصَرَهُ ذ , aor. اَصِرَ , inf. n. أَصْرٌ, He, or it, (a thing, Ks,) confined, restricted, limited, kept close, kept within certain bounds or limits, shut up, imprisoned, held in custody, detained, retained, restrained, withheld, debarred, hindered, impeded, or prevented, him or it: (Ks, S, M, A, * K:) it straitened him. (TA.) You say, أَصَرْتُ الرَّجُلَ عَلَى ذٰلِكَ I confined, or
Salmone
H. Anthony Salmone · 19. yyTR745 harfMadde başı: ءصرأَصَرَ
أَصَرَ I ( n. ac. أَصْر 1 ),
a. Confined, restricted.
b. Broke.
آصَرَ
آصَرَ III ,
a. Settled near, in the neighbourhood of.
اـَئْتَصَرَ
اـَئْتَصَرَ VIII ,
a. Became numerous, plentiful.
اِصْر
اِصْر 2 , ( pl. آصَاْر 38 ),
a. Bond, compact; league.
b. Burden.
c. Sin, crime.
أُصْر
أُصْر 3 ,
a. see 2 .
اِصَر
اِصَر 7 ,
a. see 23 .
آصِرَة
آصِرَة 21t , ( pl. ), أَوَاْصِرُ 41 ),
Kitâbullâh
Kur'an kullanımından türetilmişTR14.541 harfMadde başı: ءصرءصر
أَصَرَ - يَأْصِرُ
أَصَرَ - يَأْصِرُ - إصْر
أصَرَ - يَأْصِرُ + كائن + كائناً أو شيئاً: يقيده ويضيق عليه ويحد من حركته: يجعل له ارتباطات والتزامات تضيق عليه حرية حركته وتجعله يتحرك وفق مسار واحد صعب
إِصْر: على وزن " فـِعـْل" اسم فعل " أصَرَ - يَأْصِرُ ": وهو كذلك ما يكون بفعل " أَصَرَ - يَأْصِرُ": الارتباطات والقيود والالتزامات المقيدة
Mücavir kökler53 mücavir (73 toplam)
- نصر
3 ortak ayet · Bereketli yağmurla sulanmış toprak demektir
- طوق
1 ortak ayet · Güç
- عزر
1 ortak ayet · “Te’zir”deki “za”nın “ra” dönüşmesi ile oluşmuştur
- نبأ
2 ortak ayet · Doğurmadan evvel devenin memesinde görülen süttür
- مع
2 ortak ayet · Beraber
- كلف
1 ortak ayet · Yükümlü tutarız
- أخذ
2 ortak ayet · İhaze göl gibi suyun toplandığı yer yani birikintidir veya…
- خبث
1 ortak ayet · Habes bozuk yemek demektir
- نجل
1 ortak ayet · نجل أنجيل “Necar” ağacı veya bir şeyi parlatan alet demektir
- كتب
2 ortak ayet · Derinin deri ile dikildiği sırım, iptir
- غلل
1 ortak ayet · Ğille, İç gömlek demektir
- تور
1 ortak ayet · Tevr suyu dökmek için kullanılan kapdır
Geçtiği ayetler(3)
… إِنْ نَسِينَا أَوْ أَخْطَأْنَا رَبَّنَا وَلَا تَحْمِلْ عَلَيْنَا إِصْرًا كَمَا حَمَلْتَهُ عَلَى الَّذِينَ مِنْ قَبْلِنَا رَبَّنَا وَلَا …
Bağlayıcı anlaşmaAllah, kimseye gücünün yeteceğinden fazlasını yüklemez. Kazandığı lehine, yüklendiği aleyhinedir. Ey Rabbımız, unuttuk veya yanıldıysak sorumlu tutma bizi. Ey Rabbımız, bizden öncekilere yüklediğin gibi bize de ağır yük yükleme. Ey Rabbımız, bize gücümüzün yetmeyeceğini yükleme. Affet bizi, bağışla bizi. Sen Mevlamızsın. Kafirler güruhuna karşı yardım et bize.
Kök analizi
Kök tanımı ve çekirdek özet
| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | أصر |
| Yapı | Üçlü |
| Özel Durum | Belirgin fark tespit edilmedi |
| Bağlamsal Yakın Kökler | عقد, عهد, حمل, وثق, ثقل |
| Zıt Kök | حلل |
| Çekirdek Özet 1 | Bir şeyi bükerek bağlamak, çadır eteğini kazığa sımsıkı tutturarak hareketi sınırlandırmak |
| Çekirdek Özet 2 | İnsanı bağlayan, hareket serbestisini daraltan ağır taahhüt, bağlayıcı ahit ve külfetli yükümlülük |
| Çekirdek Özet 3 | Hukuki veya ahlaki iradeyi bağlayan akitlerin yüklediği ve taşınması zorunlu olan bağlayıcı mükellefiyet |
| Kritik Hata Riski | Kökün salt soyut günah veya manevi ağırlık sanılması; bağlayıcı hukuki ahit, somut kısıtlama ve külfet boyutunun gözden kaçırılması |
Biliteral analiz
| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| أص | Bir şeyin zeminle temasını kurma, sabitleme, dipte tutma ve kökleşme ortak paydası; bu anlam أصل kökünde de kök salma ve dip dayanak bulma şeklinde belirgindir | ر | Çekirdekteki sabitleme ve dipte tutma manasına baş, uç veya sınır boyunca sarıp bağlama, kıvırma ve hareketi kısıtlayıcı bir bağ kurma nüansı eklemiştir |
Piktografik analiz
| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| أ | Öküz başı; güç, öncülük, başlangıç | Hareketi başlatan iradi güç, bağlama kuvvetinin ve ilksel yükümlülüğün devreye girmesi |
| ص | Olta, bitki; yakalama, peşine düşme, sıkıştırma | Nesneyi kıstırma, çevreleme, kaçışını engelleme ve sıkı bir kapan içine alma |
| ر | İnsan başı; baş, ilk, üst | Yükün üzerine yüklendiği tepe nokta, sınır ve taşınan mükellefiyetin üst sınırı |
| أصر | Gücün nesneyi kıstırıp üst sınırından sıkıca bağlaması | Bir varlığın iradi bir güçle kıstırılarak zemin ile sınır arasına düğümlenmesi, hareket alanının daraltılıp denetim altına alınması |
Tarihsel ve erken kullanım
| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Çadır eteğini yere çakılı kazığa bağlayan kısa ve gergin ip; çadırın havalanmasını engelleyen sabitleyici bağ veya nehir boyuna çekilerek gemilerin geçişini engelleyen durdurucu urgan |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Tarafa b. el-Abd muallakasında veya şiirlerinde ahdin bağlayıcılığını ve bozulmasını bu kökle anar: أيا بن الحواصن والحاصنات / أتنقض إصرك حالاً فحالا. A'şâ ise çadır bağını kastederek şöyle der: فهذا يُعِدُّ لَهنَّ الخلا / ويَجْعلُ ذا بينهنَّ الإصَارا |
| Erken Arapça kullanım | Muhadram şair el-Hutay'e akrabalık ve bağlılık bağı olmaksızın gösterilen şefkati anlatırken kökü şöyle kullanır: عطفوا عليّ بغير آ / صرةٍ فقد عظم الأواصر |
Kaynak Kitābü’l-ʿAyn, Maqāyīs al-Lugha, Lisān al-ʿArab, Asās al-Balāgha.
Sami etimolojik katman
Sami dil ailesinde أصر kökü, fiziksel olarak bir şeyi bükme, bağlama, hapsetme ve bu bağ yoluyla sınırlandırma dairesinde gelişmiştir. İbranice ve Aramice/Süryanice katmanlarında kök doğrudan 'asar (אסר / ܐܣܪ) biçiminde "bağlamak, hapsetmek, düğümlemek, yükümlülük altına sokmak, adakla bağlanmak" anlamlarında temel bir hukuk ve eylem terimi olarak yer alır. Arapçadaki hemzeli biçim أصر, fonetik bakımdan batı Sami dillerindeki ayınlı asar kökü ile güçlü bir semantik örtüşme sergiler; ancak Arapçada kök özellikle çadır eteğinin yere bağlanması, hayvanın kıtlık zamanı avluda tutulması ve insanı merhametle birine bağlayan sıla/akrabalık bağı (âsıra) gibi bedevi yaşamın somut nesneleriyle derinleşmiştir. Süryanicede esārâ sözcüğünün hem somut bağ/zincir hem de dini ve hukuki yasaklama, aforoz ve mükellefiyet anlamlarına gelmesi, Arapçadaki ağır ahit ve hareket kısıtlayıcı yük manasıyla tam bir kavramsal izomorfizm taşır. Akadca esēru(m) fiili de "kapatmak, hapsetmek, borç tahsilatı için sıkıştırmak" anlamlarını barındırarak kökün kadim Sami katmanındaki bağlayıcı ve kısıtlayıcı karakterini doğrular.
Güven Güçlü
Kaynak Brown-Driver-Briggs Hebrew and English Lexicon, Payne Smith Syriac Dictionary, Chicago Assyrian Dictionary, Maqāyīs al-Lugha.
Etimolojik analiz
| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | أصر | Çadır ipi, büküp bağlama, nehirdeki gümrük halatı ve akrabalık/şefkat bağı somut anlamlarından hareketle ağır ahit ve kısıtlayıcı yüke geçiş | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | İbranice 'asar (אסר), Süryanice 'sar (ܐܣܪ), Akadca esēru | Bağlamak, hapsetmek, mükellef kılmak, zincire vurmak ve borç yüklemek anlamlarıyla ortak Sami hukuki ve fiziksel bağ kavramı | Güçlü |
| Daha geniş dilsel ilişki | Afro-Asyatik genel bağ kökleri | Doğu ve Kuzey Afrika dillerinde sabitleme, düğümleme ve kısıtlama bildiren ikili ses yapılarıyla muhtemel uzak paralellikler | Muhtemel |
Kaynak David Cohen Dictionnaire des racines sémitiques, Maqāyīs al-Lugha.
Kardeş kökler
| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| أصر | Anlamlı | Bağlamak, hapsetmek, yükümlü kılmak | Çadır eteğini bağlamak, ağır ahit yüklemek, merhametle eğilmek | Hedef kök; Kur'an'da geçer |
| أرص | Anlamlı | Toprağa yapışmak, yerleşmek | Bir yerde sabit kalmak, toprağın sertleşmesi | Kur'an'da geçmez; sabitleme yönüyle anlamca yakın |
| صأر | Anlamlı | Boynunu bükmek, eğmek | Kibir veya hastalık sebebiyle boynun bir tarafa eğrilmesi | Kur'an'da geçmez; bükme ('atf) yönüyle hedef kökle fiziksel temas taşır |
| صرأ | Anlamlı | Durdurmak, alıkoymak | Suyu tutmak, borcu geciktirmek veya birini engellemek | Kur'an'da geçmez; hapsetme ve alıkoyma paydasında ortak |
| رأص | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Arap dilinde mühmel kabul edilmiştir |
| رصأ | Anlamlı | Sımsıkı kenetlemek | Ok temrenini yuvaya sağlamca yerleştirmek, boşluksuz birleştirmek | Kur'an'da geçmez; sımsıkı raptetme yönüyle ilişkilidir |
Komşu kökler ve zıt kök
| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| أصر | Merkez | Ahit ve bağlayıcı mükellefiyet | Hareketi kısıtlayan, boyunduruk gibi bağlayan ve taşınması zorunlu olan ağır taahhüt | Çadırı yere bağlayan ip gibi kaçışı engelleyen bağlayıcılık |
| عقد | Komşu | Hukuki bağ ve sözleşme | İki irade veya ip ucunu birbirine düğümleyerek hukuki bağ kurma | أصر bağın ağırlığına ve kısıtlayıcılığına, عقد ise düğümün kendisine odaklanır |
| عهد | Komşu | Gözetme ve sorumluluk | Verilen sözü sürekli hatırlama, gözetme ve koruma taahhüdü | عهد süreklilik ve muhafazaya, أصر taşınan külfet ve bağlayıcı yüke işaret eder |
| حمل | Komşu | Yüklenme ve taşıma | Bir nesneyi veya vazifeyi sırtına ya da üzerine alma | حمل genel taşıma eylemidir; أصر taşınması kısıtlayıcı olan ağır ahit yüküdür |
| وثق | Komşu | Sağlamlaştırma | Bir akdi veya bağı çözülmeyecek şekilde pekiştirme, garantiye alma | وثق güvenilirlik ve sarsılmazlığa, أصر kısıtlayıcı ağırlığa yoğunlaşır |
| ثقل | Komşu | Ağırlık | Maddi veya manevi tartıda ağır gelme, insana zahmet verme | ثقل salt ağırlık ölçüsüdür; أصر bir ahitten kaynaklanan kısıtlayıcı yüktür |
| حلل | Zıt | Çözme ve serbest bırakma | Düğümü çözme, bağı gevşetme, kısıtlamayı kaldırıp serbest kılma | أصر bağlayıp sabitleştirirken حلل bağı bütünüyle açar |
Başka dillerde anlam karşılıkları
| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | أصر | Ahdün sekîl, ribât, habs | İnsanın serbestisini kısıtlayan bağ, ağır taahhüt ve mükellefiyet bağı | Kesin |
| Latince | vinculum, obligatio, onus | Bağlayıcı bağ, hukuki yükümlülük, külfet | Vinculum boyunduruk ve bağı, obligatio hukuki bağlanmayı, onus ise taşınan yükü karşılar | Güçlü |
| İngilizce | binding covenant, encumbrance, yoke | Bağlayıcı ahit, takyidat/külfet, boyunduruk | Encumbrance hukuki kısıtlamayı, yoke boyunduruk yükünü verir; ancak merhamet bağı (âsıra) yönünü dışarıda bırakır | Güçlü |
| Almanca | Fessel, verbindliche Bürde, Verpflichtung | Köstek/bağ, bağlayıcı yük, mükellefiyet | Bürde külfetli yükü, Fessel kısıtlayıcı bağı ifade eder | Güçlü |
| Fransızca | engagement contraignant, carcan, fardeau | Bağlayıcı taahhüt, boyunduruk, ağır yük | Fardeau yük boyutunu, engagement contraignant ise kaçışı olmayan ahit yönünü karşılar | Güçlü |
Kaynak Oxford Latin Dictionary, Lewis & Short, Grimm Deutsches Wörterbuch.
Vücûh ve nezâir
| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| إِصْر (Tekil) | Peygamberlerden alınan ağır misak ve bağlayıcı taahhüt | Peygamberlerin birbirini ve son peygamberi tasdik edip desteklemesine dair ilahi sözleşme bağlamı; Âl-i İmrân 3:81 |
| إِصْر (Tekil) | İnsanın takatini aşan, taşınması güç şer'i mükellefiyet ve kısıtlama | Müminlerin geçmiş kavimlerin cezalandırıcı ve kısıtlayıcı hükümlerinden korunma duası bağlamı; el-Bakara 2:286 |
| إِصْر (Çoğul: آصَار) | İnsanların kendi elleriyle veya tahrifle oluşturdukları zorlaştırıcı geleneksel ve hukuki prangalar | Hz. Peygamber'in tebliğ misyonunun insanları fıtri olmayan külfetlerden ve boyunduruklardan kurtarması bağlamı; el-A'râf 7:157 |
Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı
| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | Teklif-i mâ lâ yutâk (güç yetirilemeyen teklif) meselesi | Allah'ın insana taşınamayacak ağırlıkta bir mükellefiyet yükleyip yüklemeyeceği tartışmasında el-Bakara 2:286 ayetindeki kök temel metin kabul edilmiştir | Taşınması insan fıtratını ezen, takat sınırındaki ilahi veya cezai yükümlülük |
| Fıkıh | Teklifin hafifletilmesi (tahsîs ve ruhsat) teorisi | Şeriatın meşakkatleri giderme ve kolaylaştırma ilkesinde geçmiş şeriatlardaki ağır hükümlerin kaldırılışı kök üzerinden temellendirilir | İbadet ve muamelelerde hareketi daraltan ağır ve külfetli şer'i kayıtlar |
| Tefsir | Ahit ve misakın mahiyeti | Âl-i İmrân 3:81'deki ifadenin sıradan bir vaat mi yoksa bozulması helak getiren kesin bir bağ mı olduğu tahlil edilir | Kaçışı mümkün olmayan, ilahi kontrol altındaki sımsıkı ahit |
| Hadis | Akrabalık bağlarının gözetilmesi ve dinin kolaylığı | Sıla-i rahim için kullanılan âsıra (merhamet bağı) ve dinin aşırı zorlaştırılarak taşınmaz kılınmaması uyarılarında yer alır | İnsanı fıtraten bağlayan şefkat bağı ve dinde aşırılıktan doğan yapay prangalar |
Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi
| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | İlahi teklif ve sorumluluk dengesi | Fıtri sorumluluk sınırı | Kulu azgınlıktan alıkoyarken helak etmeyecek adil bağ | Dini yükümlülük kulu hevasından bağlar ancak fıtratını ezmeyen bir sınır çizer | Kesin |
| İlmi | Yöntem ve aksiyom kısıtları | Bağlayıcı öncül ve metodolojik çerçeve | Zihnin keyfi savrulmasını engelleyen temel ilke | Bilimsel düşünceyi keyfilikten koruyan ve düşünceyi zemine tutturan metodolojik kısıt | Güçlü |
| Siyasi | Hukuki ahit ve anayasal bağ | İktidarı sınırlayan bağlayıcı anayasa ve misak | İktidarın keyfi hareketini engelleyip toplumu koruma | Çadırın kazığa bağlanması gibi yönetimi meşruiyet zeminine sabitleyen bağlayıcı akit | Güçlü |
| İktisadi | Mülkiyet üzerindeki yükümlülükler ve takyidat | Haksız vergiler, tekeller ve piyasayı kilitleyen prangalar | Üretim ve dolaşımı durduran haksız kısıtlamaların kaldırılması | el-A'râf 7:157 uyarınca dolaşımı kilitleyen ve gemiyi durduran nehir bağı (me'sır) gibi iktisadi prangaların tasfiyesi | Güçlü |
Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm
| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Kısıt fonksiyonu ve sınır şartları (Constraint / Boundary condition) | Bir dinamik sistemin veya optimizasyon denkleminin hareket serbestisini daraltan, değişkenlerin uzaydaki sınırlarını belirleyen rijit kısıtlar | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Hukuki takyidat ve müeyyideli borç ilişkisi (Encumbrance / Binding obligation) | Bireyin eylem alanını daraltan, mülkiyet veya irade üzerinde başkası lehine kurulan ve yerine getirilmesi zorunlu olan haciz, irtifak veya sözleşme bağı | Kesin |
Yanlış daraltma ve kritik hata riski
| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Kökün yalnızca soyut bir vicdan azabı, manevi günah veya zihinsel ağırlık olarak algılanıp; somut hukuki kayıt, akit, fıtri olmayan geleneksel boyunduruk ve toplumsal pranga boyutunun terk edilmesi |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Kök Kur'an'da; peygamberlerin dahi bağlandığı kaçınılmaz ontolojik ahdi, geçmiş ümmetlerin cezalandırıcı şeriat yüklerini ve Resulullah'ın insanlığı kurtarmakla görevli olduğu tahrif edilmiş dini ve iktisadi boyundurukları kapsayan kurucu bir hürriyet ve mükellefiyet dengesidir |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Kökün salt bireysel günah yükü sanılması durumunda; el-A'râf 7:157'deki peygamberi devrimin toplumsal, hukuki ve iktisadi prangaları (ağır vergiler, ruhban sınıfı zincirleri, yapay haramlar) parçalama işlevi anlaşılamaz ve din salt bir vicdan yükü haline indirgenir |
Kur'an'ı anlama odaklı sonuç
| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Kur'an'ın teklif, adalet, hürriyet ve şeriat felsefesinin kilit kavramıdır; insanın hangi bağlarla bağlanması gerektiğini (ilahi misak) ve hangi yapay bağlardan kurtarılması gerektiğini (uydurma yükler ve prangalar) açık bir sınırla gösterir |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | Peygamberlerden alınan kesin sözleşmeyi bildiren ayetlerde (Âl-i İmrân 3:81), müminlerin nihai dua ufkunu çizen Bakara suresinin son ayetinde (2:286) ve risaletin evrensel özgürleştirici misyonunu tanımlayan A'râf suresinde (7:157) belirleyicidir |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Dinin insana sürekli ezici ve tüketici yükler yükleyen bir nizam olduğu zannını yıkar; peygamberin geliş gayesinin bizzat bu tür yapay ve boğucu bağları (isr) kaldırmak olduğunu tescil ederek dini yükümlülüğü fıtrata uygun asgari ve adil sınıra çeker |
Nihai sentez ve LaTeX modeli
- Somut anlamÇadır eteğini yere çakılı kazığa sımsıkı tutturan kısa halat; nehirdeki teknelerin seyrüseferini kesen durdurucu zincir veya urgan.
- Soyut anlamİnsanın serbest hareket alanını sınırlandıran, kaçışı imkânsız kılan kesin hukuki ahit, bağlayıcı taahhüt ve taşınması zorunlu mükellefiyet.
- Sistematik karşılıkİradeyi fıtri zemine bağlayarak savrulmayı engelleyen meşru hukuki kısıt ile insanı ezen gayrimeşru prangaların tasfiyesi arasındaki kurumsal denge.
- LaTeX modeli
- LaTeX açıklamasıModelde insanın potansiyel eylem ve hareket serbestisi uzayını temsil eder. bireye yüklenen ahit, yükümlülük veya şer'i kısıt fonksiyonudur; ise taşınabilir takat ve meşruiyet sınırıdır. bu kısıt altında izin verilen uygulanabilir eylem alanını gösterir. ise أصر kavramının etkisiyle eylem uzayından kısıtlanan, bağlanıp sınırlandırılan alanı ifade eder. Kısıt meşru sınırı () aştığında prangaya dönüşür ve peygamberi müdahale bu fazlalığı sıfırlamayı amaçlar.