وثق
و - ث - ق
KÖK- 34 geçiş
- 29 ayet
- 17 sîga
- 12 sözlük
Kur'an'daki karşılığı: Anlaşma
Notlarım
Sözlükler(12)
Kitâbu'l-'Ayn
Halîl b. Ahmed · 8. yyTR588 harfالقاف والثاء و"وايء" معهما
و ث ق، ق ث أ مستعملان وثق: وَثِقْتُ بفلان أثق به ثِقةً وأنا واثِقٌ به، وهو مَوْثُوقٌ به.
وفلان وفلانة وهم وهن ثِقَةٌ ويجمع على ثِقاتٍ للرجال والنساء.
والوَثيقُ: المحكم، وَثُقَ يَوْثُقُ وَثاقة.
وتقول: أَوْثَقْتُه إِيثاقاً ووَثاقاً.
والوِثاقُ: الحبل، ويجمع على وُثُقٍ مثل رباط وربط، وناقة وثَيقةٌ، وجمل وَثيقٌ.
والوَثيقةُ في الأمر: إحكامه والأخذ بالثِّقةِ، والجميع وَثائِقُ.
es-Sıhâh
Cevherî · 10. yyTR767 harfوثِقْتُ بفلان أَثِقُ، ثقةً إذا ائتمنته. والميثاقُ: العهدُ، صارت الواو ياءً لانكسار ما قبلها. والجمع المَواثيقُ على الأصل، والمَياثِقُ والمَياثيقُ أيضاً. وأنشد ابنُ الأعرابيّ:
حِمًى لا يُحَلُّ الدهرَ إلاّ بإذْنِناولا نسألُ الأقوامَ عَهْدَ المَياثِقِ
والمَوْثِقُ: الميثاق. والمُواثَقَةُ: المعاهدةُ. ومنه قوله تعالى: "ومِيثاقَهُ الذي واثَقَكُمْ به". وأوْثَقَهُ في الوَثاقِ، أي شدَّهُ. وقال تعالى:
Tehzîbu'l-Luğa
Ezherî · 10. yyTR1.539 harfق ث ( وايء )
قثا ، وثق ، قيث .
قيث : فقد استُعمل منه : التَقَيُّثُ .
قال أبو عمرو : التَّقَيُّثُ : الجمع والمَنْع ، والتهَيُّثُ : الإعطاء .
قثا : ثعلب عن ابن الأعرابيّ قال : القَثْوة : جَمْعُ المال وغيره .
يقال : قَثَا فلانٌ الشيء قَثْياً ، واقتاثه ، وجَثَاه واجتثأه وقَبَاه وعَباهُ وجَباه ، كلُّه : إذا ضمَّه إليه ضمّاً .
قال : والقَثو : أكْلُ القَثَد والكِرْبِز . والقَثَدُ : الخِيار . والكِربِز :
Mekâyîsü'l-Luğa
İbn Fâris · 11. yyTR1.721 harf(باب الواو والثاء وما يثلثهما)
(وثج) الواو والثاء والجيم يدلُّ على اكتنازٍ. ووَثُجَ الفَرسُ وَثاجةً: اكتنَزَ لحمُه، وهو وَثيجٌ. واستَوْثَجَ نَبْتُ الأرضِ: عَلِقَ بعضُه بعضاً. وأرضٌ مُؤتثِجةٌ(1): كثيرة الكلأ.
(وثر) الواو والثاء والراء: كلمةٌ تدلُّ على وَطاءةٍ في شَيء. وفِراشٌ وَثْرٌ ووَثِيرٌ: وطِيٌّ. والمَياثِر: ثيابٌ حمرٌ تكون في مراكب الأعاجم. وقولهم: وثَرَ الجملُ النَّاقة: ضرَبَها، كأنَّها له
Müfredât
Râgıb el-İsfahânî · 11. yyTR724 harf- وثقت به أثق ثقة: سكنت إليه واعتمدت عليه، وأوثقته: شددته، والوثاق والوثاق: اسمان لما يوثق به الشيء، والوثقى: تأنيث الأوثق. قال تعالى: ﴿ولا يوثق وثاقة أحد﴾ [الفجر/26]، ﴿حتى إذا أثخنتموهم فشدوا الوثاق﴾ [محمد/4] والميثاق: عقد مؤكد بيمين وعهد، قال: ﴿وإذ أخذ الله ميثاق النبيين﴾ [آل عمران/81]، ﴿وإذ أخذنا من النبيين ميثاقهم﴾ [الأحزاب/7]، ﴿وأخذنا منهم ميثاقا غليظا﴾ [النساء/154] والموثق الاسم منه. قال:
Esâsü'l-Belâğa
Zemahşerî · 12. yyTR500 harfو ث ق
وثقت به ثقةً ووثوقاً وبه ثقتي وهو ثقتي وهو ثقةٌ من الثقات وأنا به واثق وهو موثوق به.
وعقد وثيق وقد وثق وثاقةً وأوثقته ووثّقته.
وناقة وثيقة الخلق وموثّقة الخلق وشدّه بالوثاق والوثق.
وبيننا موثق وميثاق.
وواثقه: عاهده وواثقني بالله ليفعلنذ.
وتواثقوا على كذا.
قال كعب بن زهير: ليوفوا بما كانوا عليه تواثقوا بخيف منًى والله راءٍ وسامع وأخذ بالوثيقة في أمره وتوثّق في أمره.
Lisânü'l-Arab
İbn Manzûr · 13. yyTR2.874 harfالثِّقَةُ: مصدر قولك وَثِقَ به يَثِقُ، بالكسر فيهما، وثاقةً وثِقَةً ائتمنه، وأنا واثِقٌ به وهو موثوق به، وهي مَوثوقٍ بها وهم موثوق بهم؛ فأَما قوله:
إلى غير مَوْثوقٍ من الأرض تَذْهَب
فإنه أَراد إلى غير مَوثوقٍ به، فحذف حرف الجرّ فارتفع الضمير فاستتر في اسم المفعول. ورجل ثِقةٌ وكذلك الاثنان والجمع، وقد يجمع على ثِقاتٍ. ويقال: فلان ثِقةٌ وهي ثِقةٌ وهم ثِقةٌ، ويجمع على ثِقاتٍ في جماعة الرجال والنساء.
Kâmûsü'l-Muhît
Fîrûzâbâdî · 15. yyTR666 harf* و ث ق * * وَثِقَ * به يثِقُ بكسر الثاء فيهما * ثِقَةً * إذا ائتمنه و * المِيثَاقُ * العهد والجمع * المَوَاثِيقُ * و * المَيَاثِقُ * و * المَيَاثِيقُ * و * المَوْثِقُ * الميثاق و * المُوَاثَقَةُ * المُعاهدة ومنه قوله تعالى ﴿ومِيثاقه الذي واثقكم به﴾ و * أَوْثَقَهُ * في * الوَثَاقُ * شَدَّه قال الله تعالى ﴿فشُدوا الوَثَاقَ﴾ و * الوِثَاقُ * بكسر الواو لغة فيه و * الوَثِيقُ * الشيء المُحكم
Tâcü'l-Arûs
Zebîdî · 18. yyTR2.762 harfوثق به يثق كورث يرث ثقة وموثقا، وعلى الأول اقتصر الجوهري، زاد ابن سيده: وثاقة، كوراثة، وزاد الزمخشري بعد ثقة وثوقا بالضم: ائتمنه. يقال: به ثقتي. والوثيق: الشيء المحكم، ج: وثاق بالكسر. ووثق الشيء وثاقة ككرم كرامة: صار وثيقا أي: محكما. أو وثق الرجل: أخذ بالوثيقة في أمره، أي: بالثقة، نقله الجوهري كتوثق في أمره، نقله ابن سيده. و قال شمر: أرض وثيقة أي: كثيرة العشب موثوق بها، وهي مثل الوثيجة، وهي
Lane's Lexicon
Edward W. Lane · 19. yyTR2.487 harfوَثُقَ
1 وَثُقَ ذ It was, or became, firm, stable, fast, or strong; (Msb;) i. q. أُحْكِمَ (S, Mgh, K) [or اِسْتَحْكَمَ, q. v.]. ― -b2- وَثِقَ بِهِ He trusted, or confided, in him. (S, Mgh, Msb, K.)
أَوْثَقَهُ
4 أَوْثَقَهُ ذ He made it firm, stable, fast, or strong. (Msb.) ― -b2- He bound, or tied, him, or it, firmly, fast, or strongly, in a bond. (S, K, TK.) See شَدَّهُ.
تَوَثَّقَتِ
Salmone
H. Anthony Salmone · 19. yyTR1.509 harfوَثِقَ
وَثِقَ
a. [ يَثِقُ ] ( n. ac. ثِقَة [ 2t ] , مَوْثِق 18 , وُثُوْق 27 ) [ Bi ], Trusted, believed, confided in.
وَثُقَ
وَثُقَ U ( n. ac. وَثَاْقَة 22t ),
a. Was steady; was decided.
وَثَّقَ
وَثَّقَ II ,
a. Made firm, steadied, supported.
b. Deemed trustworthy.
وَاْثَقَ
وَاْثَقَ III ,
a. Made a compact with.
أَوْثَقَ
أَوْثَقَ IV
a. [ acc. & Fī ], Bound with.
b. Reinforced.
Kitâbullâh
Kur'an kullanımından türetilmişTR10.125 harfوثق
وَثُقَ - يَوثُقُ - مَوْثِق - واثَقَ - يُواثِقُ
وَثُقَ - يَوثُقُ + الأمر: يكون وثيقاً: يكون أكيداً ومحتماً ويقيناً لا شك فيه
مَوْثِق - الموثق: على وزن " مَفْعِل " مصدر ميمي واسم آلة: التأكيد، أو الوسيلة أو العامل الذي يجعل الأمر موثوقاً وأكيداً ومضموناً: الضمان أو الكفالة أو ما شابه
آتى - يُؤتي + كائن + كائناً + موثقاً: يقدم ضمانة وكفالة
Sîgalar(17)
- مِيثَاقَAnlaşma(مِفْعَالَ)×5
- مِيثَاقَكُمْAnlaşmanız(مِفْعَالَكُمْ)×4
- مِيثَاقَهُمْOnların anlaşması(مِفْعَالَهُمْ)×4
- مِيثَاقًاAnlaşma(مِفْعَالًا)×3
- مِيثَاقٌAnlaşma(مِفْعَالٌ)×3
- الْوُثْقَىEn sağlam(الْفُعْلَى)×2
- مَوْثِقًاSöz verme(مَفْعِلًا)×2
- مِيثَاقِهِOnun anlaşması(مِفْعَالِهِ)×2
- الْمِيثَاقَAnlaşma(الْمِفْعَالَ)×1
- الْوَثَاقَBağ(الْفَعَالَ)×1
Mücavir kökler72 mücavir (227 toplam)
- أخذ
15 ortak ayet · İhaze göl gibi suyun toplandığı yer yani birikintidir veya…
- نقض
5 ortak ayet · “Nukaz” birbirinden kopmuş iplik parçalarıdır
- أله
21 ortak ayet · Lah bir şeyi kapatmak için üstüne örtülen örtü demektir
- عرو
2 ortak ayet · Kulpu
- وصل
3 ortak ayet · Birleştirirler
- طور
3 ortak ayet · Sina’da bir dağın adıdır
- غلظ
3 ortak ayet · Ğaliz (zı), Sert topraktır
- قتل
5 ortak ayet · “Kıtl”, çatışmada ilk karşılaştırılan kişilerden birine…
- رفع
3 ortak ayet · Raf’, üzerine bir şeylerin konduğu yer, raftır
- حظظ
2 ortak ayet · Huzve atışlardaki hedef demektir
- قلل
4 ortak ayet · Az
- عهد
3 ortak ayet · Söz
Geçtiği ayetler(29)
وَإِذْ أَخَذْنَا مِيثَاقَ بَنِي إِسْرَائِيلَ لَا تَعْبُدُونَ إِلَّا اللَّهَ وَبِالْوَالِدَيْنِ إِحْسَانًا …
AnlaşmaHani, İsrailoğullarından; Allah’tan başkasına ibadet etmeyin; anaya, babaya, akrabalara, yetimlere, yoksullara iyilik yapın. İnsanlara güzellikle söyleyin, namaz kılın zekat verin diye söz almıştık. Sonra pek azınız müstesna yüz çevirdiniz. Ve siz hala yüz çevirenlerdensiniz.
وَإِذْ أَخَذَ اللَّهُ مِيثَاقَ النَّبِيِّينَ لَمَا آتَيْتُكُمْ مِنْ كِتَابٍ وَحِكْمَةٍ ثُمَّ جَاءَكُمْ …
AnlaşmaHani Allah, Peygamberlerden söz almış: And olsun ki; size, kitabı, hikmeti verdim. Yanınızda olanı doğrulayıcı bir peygamber geldiğinde mutlaka o’na inanacak ve yardım edeceksiniz. İkrar edip de ahdi kabul ettiniz mi? demişti. Onlar da: İkrar ettik, demişlerdi. Allah: Şahid olsun, Ben de sizinle beraber şahidlerdenim, demişti.
وَإِذْ أَخَذَ اللَّهُ مِيثَاقَ الَّذِينَ أُوتُوا الْكِتَابَ لَتُبَيِّنُنَّهُ لِلنَّاسِ وَلَا تَكْتُمُونَهُ فَنَبَذُوهُ وَرَاءَ ظُهُورِهِمْ وَاشْتَرَوْا بِهِ ثَمَنًا قَلِيلًا فَبِئْسَ مَا يَشْتَرُونَ
AnlaşmaHani Allah, kendilerine kitab verilenlerden; onu mutlaka insanlara açıklayacaksınız, gizlemeyeceksiniz, diye söz almıştı. Onlar ise bunu arkalarına attılar ve az bir değere değiştiler. Satın aldıkları şey ne kötüdür.
وَلَقَدْ أَخَذَ اللَّهُ مِيثَاقَ بَنِي إِسْرَائِيلَ وَبَعَثْنَا مِنْهُمُ اثْنَيْ عَشَرَ نَقِيبًا وَقَالَ …
AnlaşmaAnd olsun ki, Allah İsrailoğullarından söz almıştı. Biz, onlardan oniki temsilci seçtik. Allah demişti ki: Muhakkak ki Ben, sizinleyim; namaz kılar, zekat verir, peygamberlerime inanır, onlara yardım ederseniz, Allah’a güzel bir borç verirseniz; andolsun ki sizin kötülüklerinizi örterim. Ve andolsun ki sizi, altlarından ırmaklar akan cennetlere koyarım. Bundan sonra sizden her kim de küfrederse; şüphesiz doğru yoldan sapmış olur.
لَقَدْ أَخَذْنَا مِيثَاقَ بَنِي إِسْرَائِيلَ وَأَرْسَلْنَا إِلَيْهِمْ رُسُلًا كُلَّمَا جَاءَهُمْ رَسُولٌ بِمَا لَا تَهْوَى أَنْفُسُهُمْ فَرِيقًا كَذَّبُوا وَفَرِيقًا يَقْتُلُونَ
AnlaşmaAndolsun ki; İsrailoğullarından ahd almış ve onlara peygamberler göndermişizdir. Ne zaman bir peygamber, onlara nefislerinin hoşlanmadığı bir şeyle gelmişse; bir kısmını yalanlamışlar, bir kısmını da öldürmüşlerdi.
Kök analizi
Kök tanımı ve çekirdek özet
| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | وثق |
| Yapı | Üçlü kök |
| Özel Durum | İlletli (misâl-i vâvî) |
| Bağlamsal Yakın Kökler | عقد, عهد, ربط |
| Zıt Kök | نقض |
| Çekirdek Özet 1 | Bir nesneyi veya bağı çözülmeyecek, sarsılmayacak biçimde sağlamca bağlamak, tahkim etmek ve güven altına almak. |
| Çekirdek Özet 2 | Allah ile insan arasındaki bağlayıcı ahit, peygamberlerden alınan ağır yükümlülük ve kopması imkânsız manevi tutamak. |
| Çekirdek Özet 3 | Varlığın ontolojik ve ahlaki düzenini koruyan, bozulması durumunda toplumsal ve itikadi çözülmeye yol açan kurucu sözleşme ilkesi. |
| Kritik Hata Riski | Kökü yalnızca sıradan bir söz verme veya hukuki evrak düzeyine indirgeyip ontolojik ve ahlaki bağlayıcılığını göz ardı etmek. |
Biliteral analiz
| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| وث | Dayanıklılık, sebat, sertleşme ve birikerek yoğunlaşma anlamı taşır; وثن kökündeki dikili ve sabit taş, وثم kökündeki taş ve toplanma anlamlarında bu çekirdek belirgindir. | ق | ق harfinin sınırlayıcı, toplayıcı ve kuşatıcı baskısıyla çekirdekteki sebat ve sertlik, çözülmesi imkânsız bir bağ, kement ve sarsılmaz akit haline dönüşmüştür. |
Piktografik analiz
| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| و | Çengel, çadır kazığı; bağlama, ekleme, tutturma | İki unsuru birbirine raptetme, dışsal bir kuvvetle birbirine bitiştirme hareketini başlatır. |
| ث | İşaret, im, sınır (türetme imge: ت kökeninden yoğunlaşma) | Sabitlenen noktanın sürekliliğini, ayrışmaya karşı direnç gösteren sebat ve kararlılığını temsil eder. |
| ق | Ufuktaki güneş, iğne deliği; dönme, toplanma, sınır | İki ucu birleştirip düğümü sıkıştırarak hareketi nihai bir sınır ve emniyet dairesi içine hapseder. |
| وثق | Çengelle tutturulup sınırlanan ve çözülmeyecek şekilde düğümlenen bağ | Birbirine raptedilen tarafların güven ve sebat zemininde sarsılmaz bir bağ ve düğümle tahkim edilmesini ifade eder. |
Tarihsel ve erken kullanım
| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Bir hayvanı veya esiri kaçamayacak biçimde iple sımsıkı bağlamak (el-visâk / el-vesâk); bedeni dolgun, kemikleri ve mafsalları sağlam, güçlü deve (nâka vesîka). |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Cahiliye döneminde kök, fiziksel olarak hayvanın sağlam bağlanması ve kabilenin sırtını dayadığı bol su ve otlak için emniyet kaynağı anlamında kullanılmıştır. Cahiliye şairi Ka‘b b. Züheyr’in İslâm öncesi/muhadram geçiş dönemindeki şu beyti sözlüklerde ahit bağına şahit gösterilir: ليوفوا بما كانوا عليه تواثقوا / بخيف منًى والله راءٍ وسامع |
| Erken Arapça kullanım | Emevî dönemi şairi el-Ahtal, kurumayan ve kendisine güvenilen bol suyu betimlerken kökü güvenilirlik anlamında şöyle kullanır: أو قارِبٌ بالعَرا هاجَتْ مراتِعُه / وخانه مُوثِقُ الغُدْرانِ والثَّمَرُ |
Kaynak Lisān al-ʿArab, Maqāyīs al-Lugha, Asās al-Balāgha.
Sami etimolojik katman
Arapça وثق kökü, Batı Sami dillerinde özellikle bağlama, raptetme, tahkim etme ve bunun sonucunda meydana gelen emniyet ve güven semantik matrisine dayanır. İbranice ve Aramice/Süryanice katmanlarında doğrudan bu ses dizilişiyle değil, fonetik kaymalar ve ikincil kökleşmelerle bağlantılı olarak bağlama, düğümleme ve güvenme anlamları sergilenir. Kökün asli semantik çekirdeği, nesnelerin mekanik olarak bir iple sıkıştırılıp kaçmasının veya dağılmasının engellenmesi hareketidir. Bu somut temelden hareketle Arapçada soyut akit, ittifak, ahitleşme ve kişiye itimat etme manaları eksiksiz bir biçimde inşa edilmiştir.
Güven Güçlü
Kaynak Brown-Driver-Briggs, HALOT, Lane’s Lexicon, David Cohen (Dictionnaire des racines sémitiques).
Etimolojik analiz
| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | İple sımsıkı bağlamak, yapıyı pekiştirmek ve emniyet duymak | Somut bağdan (el-visâk) soyut ahlaki ve hukuki güvene (es-sika, el-mîsâk) düzenli semantik genişleme. | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | Güney ve Batı Sami bağlamında tahkim, antlaşma ve raptetme | Güney Arabistan kitabelerinde ve bölgesel Sami lehçelerinde ahit ve hukuki teminat anlamlarıyla paralellik gösterir. | Güçlü |
| Daha geniş dilsel ilişki | Veri bulunamadı | Afro-Asyatik ailenin diğer kollarında doğrudan doğrulanmış soydaş biçim tespit edilmedi. | Veri bulunamadı |
Kaynak Lisān al-ʿArab, Gesenius, David Cohen.
Kardeş kökler
| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| وثق | Anlamlı | Sağlam bağlamak, güvenmek, ahitleşmek | Bir şeyi çözülmeyecek şekilde tahkim etmek, sarsılmaz bağ kurmak. | Hedef kök; Kur'an'da geçer. |
| وقث | Anlamı bulunmayan | Veri bulunamadı | Klasik sözlüklerde mühmel kabul edilmiştir. | Kur'an'da geçmez. |
| ثوق | Anlamı bulunmayan | Veri bulunamadı | Klasik sözlüklerde mühmel kabul edilmiştir. | Kur'an'da geçmez. |
| ثقو | Anlamı bulunmayan | Veri bulunamadı | Klasik sözlüklerde mühmel kabul edilmiştir. | Kur'an'da geçmez. |
| قوث | Anlamı bulunmayan | Veri bulunamadı | Klasik sözlüklerde mühmel kabul edilmiştir. | Kur'an'da geçmez. |
| قثو | Anlamı bulunmayan | Veri bulunamadı | Klasik sözlüklerde mühmel kabul edilmiştir. | Kur'an'da geçmez. |
Komşu kökler ve zıt kök
| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| وثق | Merkez | Sağlam bağ ve güven | Bir şeyi çözülmeyecek, sarsılmayacak biçimde tahkim ederek içsel ve dışsal mutlak güven tesis etmek. | Hem fiziksel bağı hem de ilahi-ahlaki sarsılmaz ahdi ve itimadı kuşatır. |
| عقد | Komşu | Düğümlemek, sözleşmek | İki ucu birbirine bağlayıp düğüm atmaya odaklanır; وثق kökü bu düğümün çözülmezliğine ve verdiği mutlak emniyete işaret eder. | Düğüm atma eyleminin kendisine odaklıdır. |
| عهد | Komşu | Gözetmek, ahit vermek | Sürekli hatırlama, gözetme ve sorumluluğu koruma esastır; وثق kökünde ise bağın bizatihi kırılmazlığı ve tahkimi öne çıkar. | Zaman içinde koruma ve riayet etme vurgusu taşır. |
| ربط | Komşu | Raptetmek, bağlamak | Bir nesneyi bir yere tutturmak ve sabitlemektir; وثق kökünün içerdiği derin ahlaki güven ve kutsal taahhüt boyutunu içermez. | Ağırlıklı olarak mekanik bağlama ve sabitlemeyi ifade eder. |
| نقض | Zıt | Bozmak, çözmek | Sımsıkı örülmüş veya bağlanmış bir yapıyı iplik iplik söküp dağıtmak, akdi tek taraflı feshetmek. | وثق kökünün tahkim ettiği bağı temelinden çözen zıt eylemdir. |
Başka dillerde anlam karşılıkları
| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | وثق | Sağlam bağlamak, güvenmek, ahit | Fiziksel düğümden ilahi taahhüde ve ahlaki güvene uzanan bütüncül anlam alanı. | Kesin |
| Latince | foedus, fides, ligare | Antlaşma, güven/sadakat, bağlamak | Foedus hukuki ve dini ahdi, fides güveni karşılar; ancak kökün tek kelimede topladığı bağ-güven birliğini parça parça verirler. | Güçlü |
| İngilizce | covenant, bind, rely/trust | Ahit, bağlamak, güvenmek | Covenant dini ve kurucu ahdi, bind fiziksel ve hukuki bağı karşılar; kökün içkin sağlamlık nüansını tam yansıtamaz. | Güçlü |
| Almanca | Bund, binden, Vertrauen | Ahit/ittifak, bağlamak, güven | Bund kurucu antlaşmayı, binden bağlamayı, Vertrauen itimadı karşılar; kavramsal olarak ayrışırlar. | Güçlü |
| Fransızca | pacte, alliance, lier | Pakt, antlaşma, bağlamak | Alliance ilahi ve siyasi bağı, pacte uzlaşmayı karşılar; Arapçadaki kopmaz kulp (el-urvetü'l-vuskâ) mecazını tam veremez. | Güçlü |
Kaynak Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch, Lane’s Lexicon.
Vücûh ve nezâir
| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| مِيثَاق | İlahi emir ve yükümlülüklere dair kurucu antlaşma | İsrailoğullarından, peygamberlerden veya insanlıktan tevhid ve adalet üzerine alınan bağlayıcı söz (Bakara 2:63, Bakara 2:83, Âl-i İmrân 3:81, Nisâ 4:154, Ahzâb 33:7). |
| مِيثَاق | Siyasi ve hukuki barış antlaşması | Müminler ile diğer topluluklar arasında kan dökülmesini engelleyen saldırmazlık veya dostluk paktı (Nisâ 4:90, Enfâl 8:72). |
| مِيثَاقًا غَلِيظًا | Evlilik bağı / Ağır ve kutsal nikâh taahhüdü | Eşler arasında kurulan, karşılıklı hak ve hukuku güvenceye alan çözülmez hayat ortaklığı bağı (Nisâ 4:21). |
| الْوُثْقَى | Kopması imkânsız manevi tutamak ve sığınak | Sahte ilahlardan arınarak Allah'a teslim olan kişinin sarıldığı sağlam kulp (Bakara 2:256, Lokmân 31:22). |
| مَوْثِق | Allah adına verilen yeminli teminat | İnsanlar arasında güveni tesis etmek için ilahi şahitlikle pekiştirilen kesin güvence (Yûsuf 12:66, Yûsuf 12:80). |
| وَثَاق | Esirleri tutan bağ / Kıyametteki kaçınılmaz ilahi bağ | Savaşta alınan esirlerin kaçmasını önleyen fiziki bağ veya ahirette suçluların kurtulamayacağı ceza bağı (Muhammed 47:4, Fecr 89:26). |
Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı
| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | Mîsâk (Kālü Belâ / Elest Meclisi) | İnsanın fıtratına yerleştirilen tevhid bilincinin ontolojik bir antlaşma mı yoksa aklî bir hüccet mi olduğu tartışması. | İnsanın yaratıcısına karşı fıtri ve kaçınılmaz ontolojik bağımlılığı. |
| Fıkıh | Nikâh, eman, vesâik (belgeler) ve rehin | Akitlerin bağlayıcılığı, hukuki evrakların tanzimi ve borcun rehin/kefalet yoluyla sağlama alınması. | Hukuki irade beyanının iptal edilemez ve yaptırıma tabi kesinliği. |
| Tefsir | Urvetü’l-vuskâ ve mîsâk ayetleri | İsrailoğullarının mîsâkı bozmalarının tarihi ve ahlaki sonuçları; sapasağlam kulpun tevhid veya Kur'an oluşu. | Ahde sadakatin kurtuluşun, ahdi bozmanın ise ilahi lanetin sebebi olması. |
| Hadis | Râvilerin sika (güvenilir) olması ve eman ahitleri | Rivayet nakleden şahsın adalet ve zabt bakımından sarsılmaz güvenilirliği; verilen söze hıyanet edilmemesi. | Doğruluk, güvenilirlik ve emanete mutlak sadakat. |
Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi
| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Fıtrat ve Tevhid | Elest Bezmi ve Mîsâk | Varlık borcunu ve kulluk bilincini sabitleme | Kul ile Yaratıcı arasındaki ilişki keyfi bir tercih değil, yaratılıştan teyit edilmiş sarsılmaz bir taahhüttür. | Kesin |
| İlmi | Metodoloji ve Epistemoloji | Sika râvi ve muhkem bilgi | Bilgi aktarımında yanılma ve tahrifi engelleme | Bilginin kaynağına duyulan güven, metodolojik tahkimat ve denetim mekanizmalarıyla inşa edilir. | Güçlü |
| Siyasi | Uluslararası ve Toplumsal Hukuk | Pakt, barış antlaşması ve anayasa | Kaosu önleme, barış ve istikrarı teminat altına alma | Toplumsal düzen ve devletler arası ilişkiler, tek taraflı bozulamaz mîsâklar üzerine kurulur. | Kesin |
| İktisadi | Borçlar ve Ticaret Hukuku | Belge (vesika), rehin ve kefalet | Mülkiyet ve ticari muamelelerde belirsizliği (garar) giderme | Karşılıklı hakların teminat altına alınması piyasadaki güven ortamının ve servet dolaşımının ön şartıdır. | Güçlü |
Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm
| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Kovalent bağ ve termodinamik denge kilitlenmesi | Kimyada atomların elektron paylaşarak en kararlı enerji seviyesine ulaşması ve dış bir etki olmadıkça ayrışmaması gibi, kök de iki unsuru en yüksek stabilitede birbirine kenetler. | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Kurucu toplumsal sözleşme (pactum unionis) | Hukuk felsefesinde bireylerin çatışma ortamından çıkarak karşılıklı hak ve ödevleri kurucu bir yasa ile dokunulmaz kılması ve anayasal meşruiyet üretmesi hareketidir. | Güçlü |
Yanlış daraltma ve kritik hata riski
| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Kökü yalnızca bireysel psikolojik bir duygu olan itimat veya bürokratik bir sözleşme metnine indirgemek. |
| Kur'an içi daha geniş anlam | وثق kökü, insanın varoluşsal zeminini (fıtrat), toplumların anayasal meşruiyetini ve ahiretteki mutlak adalet bağını içeren varoluşsal bir sistemdir. |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Mîsâkı sadece geçmişte İsrailoğullarına ait tarihsel bir olay veya sıradan bir vaat saymak, Kur'an'ın ahit ahlakını ve bozulan ahitlerin getirdiği ontolojik çöküş uyarısını etkisiz kılar. |
Kur'an'ı anlama odaklı sonuç
| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Kur'an'ın insan tasavvuru başıboş değil, bir mîsâk ile bağlıdır; dinin bütünü bu kökün sağladığı sarsılmaz kulp (el-urvetü'l-vuskâ) üzerine kuruludur. |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | Peygamberlerden ve İsrailoğullarından alınan sözlerin anlatıldığı kıssalarda, savaş-barış hukukunu belirleyen hüküm ayetlerinde ve fıtratın teyit edildiği itikadi pasajlarda. |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | İmanın amelden ve ahlaki sorumluluktan bağımsız soyut bir kanaat olduğu iddiasını çürütür; imanın çözülmez, bozulamaz ve fiilen bağlayıcı bir taahhüt olduğunu gösterir. |
Nihai sentez ve LaTeX modeli
- Somut anlamBir nesneyi veya varlığı, çözülmesi ve kurtulması imkânsız olacak biçimde sağlam bir iple bağlayıp tahkim etmek.
- Soyut anlamİki irade arasında kurulan, ilahi şahitlikle dokunulmaz kılınan, kopması imkânsız varoluşsal, ahlaki ve hukuki bağlılık.
- Sistematik karşılıkİnsanın fıtratıyla Yaratıcıya, ahlakıyla topluma, adaletiyle hukuka kilitlendiği çözülmez ilahi nizam kurgusu.
- LaTeX modeli
- LaTeX açıklamasıModelde ve antlaşma yapan iki tarafı temsil eder. fonksiyonu taraflar arasında kurulan bağı simgeler. bu bağın gevşeme veya çözülme payını ifade eder; infimum () operatörü bu payın sıfıra indirgendiğini, yani mutlak tahkimatı gösterir. Bu durumun doğal sonucu olarak zaman () sonsuza giderken sistemin sarsılmazlık ve emniyet derecesi () kesinlik değerine () ulaşır. Model, kökün fiziksel sıkılığından doğan çözülmez güven durumunu ifade eder.