بدن

Klavye kısayolları

Ara
/
Yeni not
n
Önceki / sonraki ayet
[ ]
Okuma modu
f
Graf modu
g
Kur'an evreni
e
Kapat / geri
Esc
Grafiği atla

Kök ağı

Kök ağı: ب-د-ن2 sîga, 23 mücavir kök, 2 ayet, 2 sure; sîgalar ve mücavir kökler Sîgalar ve Mücavir kökler kartlarında, ayetler Ayetler kartında liste olarak var.شكرجنبخلفبدنوجبسميعررطعمبِبَدَنِكَصففكثرغفلنجو

KökSîga 2Ayet 2Sure 2Mücavir 23

▶ Ağı aç (3B)

بدن

ب - د - ن

KÖK
  • 2 geçiş
  • 2 ayet
  • 2 sîga
  • 13 sözlük

Beden gövdede başa mukabil olarak kullanılır. Budn gövdeli, büyükbaş inek ve develer için kullanılır.devamı ›

Notlarım

Sözlükler(13)

★ Akevler SözlüğüTürkçe

Beden gövdede başa mukabil olarak kullanılır. Budn gövdeli, büyükbaş inek ve develer için kullanılır.

Kitâbu'l-'Ayn

Halîl b. Ahmed · 8. yyTR1.179 harf
باب الدال والنون والباء معهما ن د ب، ب د ن، ب ن د مستعملات ندب: النَّدَبُ: أَثَرُ جُرْحٍ قد أجلَبَ، قال ذو الرُمّة: مَلساء ليس بها خالٌ ولا نَدَبُ والنَّدْبُ: الفَرَسُ الماضي، ونَدُب نَدابةً نقيض بَلُدَ بَلادةً. والنادِبةُ تندُبُ بالميِّت بحُسن الثَّناء: وافُلاناهُ، واهَناهُ، والنُّدبةُ الاسْمُ. والنَّدْبُ إن تندُبُ إِنساناً أو قوماً إلى أمر في حَرْبٍ تدعوهم إليه وإلى غيره فيَنْتدبون أي
Tamamını oku

es-Sıhâh

Cevherî · 10. yyTR752 harf
بَدَنُ الإنسان: جسَدُه. وقوله تعالى: " فاليومَ نُنَجّيِكَ بِبَدَنِكَ" قالوا: بجسدٍ لا روحَ فيه. ورجلٌ بَدَنٌ، أي مُسِنٌّ. قال الأسود ابن يعفر: هل لشبابٍ فاتَ من مَطْلَبِأم ما بُكاءُ البَدَنِ الأشـيبِ ووَعِلٌ بَدَنٌ مثله. والَبدَنُ: الدرعُ القصيرة. والبَدَنَةُ: ناقة أو بقرة تُنحَر بمكة، سمِّيت بذلك لأنَّهم كانوا يُسَمِّنُونَها، والجمع بُدُنٌ. والبُدُنُ أيضاً: السِمَنُ والاكتِناز، وكذلك
Tamamını oku

Tehzîbu'l-Luğa

Ezherî · 10. yyTR3.821 harf
د ن ب دنب ، ندب ، بند ، بدن ، دبن : مستعملة . دبن : أهمله الليث وروى أبو العباس عن ابن الأعرابيّ : الدُّبْنَةُ اللُّقْمَةُ الكبيرةُ وهي الدُّبلة أيضاً . دنب : أبو عبيد عن الفراء : رجل دِنَّبَةٌ ودنَّابَةٌ ودِنّمةٌ ودِنَّامَةٌ وهو القصير . وأنشد أبو الهيْثم : والمرءُ دِنَّبَةٌ في أنْفِه كَزمُ البند : قال الليث : البَنْدُ : حِيَلٌ مستعملةٌ ، يقال : فلان كثير البُنُود : أي كثير الحِيَل . قال :
Tamamını oku

Mekâyîsü'l-Luğa

İbn Fâris · 11. yyTR9.101 harf
(باب الباء والدال وما بعدهما في الثلاثي) (بدر) الباء والدار والراء، أصلان: أحدهما كمال الشيء وامتلاؤه، والآخر الإسراع إلى الشيء. [أمّا] الأوّل فهو قولهم لكلّ شيء تَمَّ بَدْرٌ، وسمِّي البدرُ بدراً لتمامه وامتلائه. وقيل لعشرة آلاف درهمٍ بَدْرةٌ، لأنَّها تمام العدد ومنتهاه. وعينٌ بَدْرَةٌ أي ممتلئةٌ*. قال شاعر: وعين لها حَدْرةٌ بدرةٌ *** إلى حاجبٍ غُلَّ فيه الشُّفُر([1])ويقال لمَسْكِ السَّخْلة
Tamamını oku

Müfredât

Râgıb el-İsfahânî · 11. yyTR1.167 harf
- البدن: الجسد، لكن البدن يقال اعتبارا بعظم الجثة، والجسد يقال اعتبارا باللون، ومنه قيل: ثوب مجسد، ومنه قيل: امرأة بادن وبدين: عظيمة البدن، وسميت البدنة بذلك لسمنها يقال: بدن إذا سمن، وبدن كذلك، وقيل: بل بدن إذا أسن (انظر: المجمل 1/119)، وأنشد: *وكنت خلت الشيب والتبدينا* (الشطر ينسب لحميد الأرقط وينسب للكميت، وعجزه: *والهم مما يذهل القرينا* وهو في شعر الكميت 2/19؛ واللسان (بدن) ؛ والتاج (بدن) ؛
Tamamını oku

Esâsü'l-Belâğa

Zemahşerî · 12. yyTR249 harf
ب د ن بدنت لما بدنت أي سمنت لما أسننت يقال‏:‏ بدن الرجل وبدن بدناً وبدانة فهو بدين وبادن‏.‏ وبادنني فلان فبدنته أي كنت أبدن منه‏.‏ ورجل مبدان‏:‏ مبطان سمين ضخم البطن‏.‏ وتقول‏:‏ أراك أضعف السنة وأنت في قد البدنة‏.‏ وخرجت وعليها بدنة أي بقيرة‏.‏
Tamamını oku

Lisânü'l-Arab

İbn Manzûr · 13. yyTR5.372 harf
بَدَنُ الإنسان: جسدُه. والبدنُ من الجسدِ: ما سِوَى الرأْس والشَّوَى، وقيل: هو العضوُ؛ عن كراع، وخص مَرّةً به أَعضاءَ الجَزور، والجمع أَبْدانٌ. وحكى اللحياني: إِنها لحَسنةُ الأَبدانِ؛ قال أَبو الحسن: كأَنهم جعلو كل جُزْءٍ منه بَدَناً ثم جمعوه على هذا؛ قال حُمَيد بن ثور الهلالي: إنّ سُلَيْمى واضِحٌ لَبَّاتُها، لَيِّنة الأَبدانِ من تحتِ السُّبَجْ. ورجل بادنٌ: سمين جسيم، والأُنثى بادنٌ وبادنةٌ،
Tamamını oku

Kâmûsü'l-Muhît

Fîrûzâbâdî · 15. yyTR473 harf
* ب د ن * * بَدَنُ * الإنسان جسده وقوله تعالى ﴿فاليوم ننجيك ببدنك﴾ قيل معناه بجسد لا روح فيه قال الأخفش وأما قول من قال بدرعك ليس بشيء و * البَدَنُ * أيضا الدرع القصيرة و * البَدَنَةُ * ناقة أو بقرة تنحر بمكة سميت بذلك لأنهم كانوا يسمنونها والجمع * بُدْنٌ * بالضم و * بَدُنَ * الرجل من باب ظرف و * بُدْنَاً * أيضا بوزن قفل أي سمن وضخم فهو * بَادِن * و * البُدُن * بضمتين مثل البدن وهو السمن و *
Tamamını oku

Tâcü'l-Arûs

Zebîdî · 18. yyTR5.974 harf
: ( البَدَنُ ، مُحرَّكةً ، من الجَسَدِ ما سِوَى الرَّأْسِ والشَّوَى ) . ( وفي المغرب : البَدَنُ مِن المنْكِبِ إلى الأليةِ . وقالَ الأَزْهرِيُّ : يُطْلَقُ على جمْلَةِ الجَسَدِ كَثيراً ؛ وقوْلُه تعالى : ﴿فاليومَ تُنَجِّيكَ ببَدَنِك﴾ ؛ قالوا : بجَسَدٍ لا رُوحَ فيه ؛ كما في الصِّحاحِ . ( أَو ) البَدَنُ : ( العُضْوُ ) ؛ ) عن كُراعٍ ؛ ( أَو خاصٌّ بأَعْضاءِ الجَزورِ ) ، هكذا خَصَّه كُراعٌ مَرَّةً
Maddenin bağlantısı

: ( البَدَنُ ، مُحرَّكةً ، من الجَسَدِ ما سِوَى الرَّأْسِ والشَّوَى ) . ( وفي المغرب : البَدَنُ مِن المنْكِبِ إلى الأليةِ . وقالَ الأَزْهرِيُّ : يُطْلَقُ على جمْلَةِ الجَسَدِ كَثيراً ؛ وقوْلُه تعالى : ﴿فاليومَ تُنَجِّيكَ ببَدَنِك﴾ ؛ قالوا : بجَسَدٍ لا رُوحَ فيه ؛ كما في الصِّحاحِ .

( أَو ) البَدَنُ : ( العُضْوُ ) ؛ ) عن كُراعٍ ؛ ( أَو خاصٌّ بأَعْضاءِ الجَزورِ ) ، هكذا خَصَّه كُراعٌ مَرَّةً . ( و ) البَدَنُ : ( الرَّجُلُ المُسِنُّ ) ؛ ) أَنْشَدَ الجوْهرِيُّ للأَسْودِ بن يَعْفُر : هل لِشَبابٍ فاتَ من مَطْلَبِأَمْ ما بكاءُ البَدَنِ الأَشْيَبِ ؟ وفي التَّهْذيبِ : أَو ما بُكاءُ . ( و ) البَدَنُ : ( الدِّرْعُ القَصيرَةُ ) ؛ ) كما في الصِّحاحِ . زادَ ابنُ سِيْدَه : على قدرِ الجَسَدِ . ومنهم مَنْ قالَ : القَصيرَةُ الكُمَّيْنِ . وقيلَ : هي الدِّرْعُ عامَّة ؛ وبه فَسَّر ثَعْلَب قوْلَه تعالَى : ﴿فاليومَ نُنَجِّيك بِيَدَنِك﴾ . قالَ : بدِرْعِكَ ، وذلِكَ أنَّهم شَكُّوا في غَرَقِه فأَمَرَ اللَّهُ تعالى البَحْرَ أَن يَقْذِفَه على دَكَّةٍ في البَحْرِ ببَدَنِه ، أَي بدِرْعِه ، فاسْتَيْقَنوا حينَئِذٍ أنّه غَرِقَ . قالَ الجوْهرِيُّ . قالَ الأَخْفَش : وهذا ليسَ بشيءٍ . وفي حدِيثِ عليَ : لمَّا خَطَبَ فاطِمَةَ ، رضِيَ اللَّهُ تعالى عنهما : قيلَ : ( ما عنْدَكَ ؟ قالَ : فَرَسي وبَدَني ) . وفي حدِيثِ سَطيحٍ : ( أَبْيَضُ فَضْفاضُ الرِّداءِ والبَدَنِ ) ، أَي واسِعُ الدِّرْعِ . يُريدُ به كثْرةَ العَطاءِ ؛ ( ج أَبْدانٌ ) . ( حكَى اللّحْيانيُّ : إنَّها لحَسَنَةُ الأبْدانِ . قالَ أَبو الحَسَنِ : كأَنَّهُمْ جَعَلُوا كلّ جُزْءٍ منها بَدَناً ثم جَمَعُوه على هذا ؛ قالَ حُمَيْدُ بنُ ثَوْرٍ : إنَّ سُلَيْمى واضِحٌ لَبَّاتُهالَيِّنة الأَبدانِ من تحتِ السُّبَجْ ( و ) البَدَنُ : ( الوَعِلُ المُسِنُّ ) ؛ ) قالَ يَصِفُ وَعِلاً وكَلْبةً : قد قُلْتُ لما بَدَتِ العُقابُوضَمَّها والبَدَنَ الحِقابُ : جِدِّي لكلِّ عاملٍ ثَوابُوالرأْسُ والأَكْرُعُ والإِهابُ العُقابُ : اسمُ كَلْبةٍ ، والحِقابُ : جَبَلٌ

بعَيْنِه ؛ يقولُ : اصْطادِي هذا التيْسَ وأَجْعلُ ثَوابَكَ الرأْسَ والأَكْرُعَ والإهابَ ؛ ( ج أَبْدُنٌ ) ؛ ) قالَ كثيِّرُ عزَّةَ : كأَنَّ قُتودَ الرَّحْلِ منها تُبِينُهاقُرونٌ تَحَنَّتْ في جَماجِمِ أَبْدُنِ ( و ) البَدَنُ : ( نَسَبُ الرَّجُلِ وحَسَبُه ) ؛ ) قالَ : لها بَدنٌ عاسٍ ونارٌ كريمةٌ بمُعْتَرِكِ الآرِيِّ بين الصَّرائِمِ ( والبادِنُ والبَدينُ والمُبَدَّنُ ، كمُعَظَّمٍ ) : ) السَّمِينُ ( الجَسِيمُ ) . ( وفي حدِيثِ ابنِ أَبي هالَةَ : ( بادِنٌ مُتَماسِكٌ ) ؛ البادِنُ : الضَّخْمُ ؛ والمُتَماسِكُ : الذي يُمْسِكُ بعضُ أَعْضائِهِ بعضاً ، فهو مُعْتدلُ الخَلْقِ . ( وهي بادِنٌ وبادِنَةٌ وبَدِينٌ ) ومُبَدَّنَةٌ ؛ ( ج ) بُدُنٌ ، ( ككُتُبٍ ورُكَّعٍ ) ؛ ) وأَنْشَدَ ثَعْلَب : فلا تَرْهَبي أَنْ يَقْطعَ النَّأْيُ بَيْنناولمَّا يُلَوِّحْ بُدْنَهُنَّ شُروبُوقالَ زُهَيرٌ : غَزَتْ سِماناً فآبَتْ ضُمّراً خُدُجاً من بَعْدِ ما جَنَّبوها بُدَّناً عُقُقا ( وقد بَدُنَتْ ، ككَرُمَ ونَصَرَ ) ، وقدمَ الجوْهرِيُّ اللّغَة الأَخيرَةَ ، ( بَدْناً ) ، بالفتْحِ ( ويُضَمُّ ) ، وعليه اقْتَصَرَ الجوْهرِيُّ ، ( وبَداناً وبَدانَةً بفتْحِهما ) ؛ ) قالَ : وانْضَمَّ بُدْنُ الشيخِ واسْمَأَلاَّ إنَّما عَنَى بالبُدْنِ هنا الجوْهرَ الذي هو الشَّحْم ، لا يكونُ إلاَّ على هذا لأنَّك إن جَعَلْتَ البُدْنَ عَرَضاً جَعَلْتهُ محلاًّ للعرضِ . ( وبَدَّنَ تَبْدِيناً : أَسَنَّ وضَعُفَ ) ؛ ) قالَ حُمَيْد الأرقط : وكنْتُ خِلْتُ الشَّيْبَ والتَّبْديناوالهَمَّ ممَّا يُذْهِلُ القَرِينا

وفي الحدِيثِ : ( إنِّي قد بَدَّنْتُ فلا تُبادرُوني في الرّكوعِ والسّجودِ ) ؛ أَي كَبِرْتُ وأَسْنَنْتُ ؛ هكذا ذَكَرَه الأُمويُّ ؛ ويُرْوَى : قد بَدُنْتُ ، ككَرُمْتُ ، أَي سَمِنْتُ وضَخُمْتُ ؛ والوَجْه الأَوَّل . ( و ) بَدَّنَ ( فلاناً ) تَبْدِيناً : ( أَلْبَسَه ) بَدناً أَي ( دِرْعاً . ( والمِبْدانُ : الشَّكورُ السَّريعُ السِّمَنِ ) ؛ ) قالَ : وإِنِّي لمِبْدانٌ إذا القومُ أَخْمصُواوَفيٌّ إذا اشْتَدَّ الزَّمانُ شَحُوب ( والبَدَنَةُ ، محرَّكةً ، مِن الإِبِلِ والبَقَرِ : كالأُضْحِيَةِ من الغَنَمِ تُهْدَى إلى مكَّةَ ) . ( وفي الصِّحاحِ : ناقَةٌ أَو بَقَرَةٌ تُنْحَرُ بمكَّةَ ؛ ( للذَّكَرِ والأُنْثَى ) ؛ ) فالتاءُ للوحدَةِ لا للتَّأْنِيثِ . قالَ أَبو بكْرٍ : سُمِّيت بذلِكَ لعِظَمِها وضَخامَتِها أَو لسِنِّها . وفي الصِّحاحِ : لأنَّهم كانوا يُسَمِّنونَها . وقالَ الزجَّاجُ : لأنَّها تُبَدَّنُ ، أَي تُسَمَّنُ . ونَقَلَ النّوويّ في التّحْريرِ عن الأَزْهرِيّ أنَّها تكونُ مِن الإِبِلِ والبَقَرِ والغَنَمِ . قالَ النّوويُّ : وهو شاذٌّ . وقيلَ : البَدَنَةُ مِن الإِبِلِ فقط ، وأُلْحِقَتِ البَقَرَةُ بها بالسنَّةِ . قالَ شيْخُنا ، رحِمَه اللَّهُ تعالى : الذي في تهْذِيبِ الأزْهرِيّ : البَدَنَةُ مِن الإِبِلِ فقط ، والهَدْيُ مِن الإِبِلِ والبَقَرِ والغَنَمِ ؛ وما حَكَاه عنه النّوويُّ في تحْرِيرِه قيلَ : إنَّه خَطَأٌ نَشَأَ مِن سقطٍ في نسخةِ النّوويّ ؛ نَقَلَ ذلِكَ كلَّه الحافِظُ ابنُ حَجَر ، رحِمَه اللَّهُ تعالى في شرْحِ البُخاري . قالَ : وحَكَى ابنُ التِّين عن ابنِ مالِكٍ أنَّه كانَ يَتَعَجَّب ممَّنْ يَخصُّ البَدَنَةَ بالأُنْثى . ( ج ككُتُبٍ ) مثْلُ ثَمَرَةٍ وثُمُرٍ ويُخَفَّفُ أَيْضاً ، ولا يُقالُ بَدَنٌ ، وإن كانوا قالوا خَشَبٌ وأَجَمًّ وأَكَمٌ ورَخَمٌ ، اسْتَثْناهُ اللّحْيانيُّ من هذه . ويُجْمَعُ أَيْضاً

على بَدَنات . ( وبادَنُ ، كهاجَرَ : ة ببُخارا ) ، أَو سَمَرْقَنْد ، ( منها : أَبو عبدِ اللَّهِ ) محمدُ بنُ الحَسَنِ بنِ جَعْفرِ بنِ غزوان ( البادِنِيُّ ) البُخارِيُّ ( الشَّاعِرُ المُجَوِّدُ ) ، كانَ يمدَحُ الوَزيرَ البلعميّ وغيرَه ، وكانَ ضَريراً ، تُوفي في صَفَر سَنَة 368 . وضَبَطَه الحافِظُ الذهبيُّ بذالٍ مُعْجمةٍ . وممَّا يُسْتدركُ عليه : البُدْنُ ، بالضمِّ وبضمَّتَيْن ، كعُسْرٍ وعُسُرٍ : السِّمَنُ والاكتِنازُ ؛ وأَنْشَدَ الجوْهرِيُّ لرَّاجزِ ، وهو ابنُ البَرْصاء : كأَنّها من بُدُنٍ وإِيفارْدَبَّت عليها ذَرِاباتُ الأَنْبارْوالبُدْنُ أَيْضاً : جَمْعُ بَدَنَةٍ ، وبه أَيْضاً جاءَ القُرْآنُ العَزيزُ : والبُدْنُ جعَلْناها لكُم مِن شعائِرِ اللَّهِ . ويقالُ للحيَّةِ الصَّغيرَةِ البدنُ تَشْبيهاً بالدِّرْعِ . وبُدُونٌ ، جَمْعُ بَدَنٍ للوَعِلٍ المُسِنِّ ، وهو نادِرٌ ، عن ابنِ الأَعْرابيِّ . وشبرُ بَدِّين ، بفتْحِ الباءِ وكسْرِ الَّدالِ المُشدَّدَةِ قرْيَةٌ بمِصْرَ مِن أَعْمالِ الدقهلية . وبهمٌ بَدَنٍ ، بالتحْرِيكِ : موْضِعٌ . وبُدْنٌ ، بالضَّمِّ : موْضِعٌ في أَشْعارِ ابنِ فزَارَةَ ؛ عن نَصْر . وبُدَيْنٌ ، كزُبَيْرٍ : اسمُ ماءٍ . وبُدْيانا ، بالضَّمِّ : مِن قُرَى نَسَفَ .

وبَدْنُ بنُ دبارٍ ، بالفتْحِ ، عن عليَ ، وعنه سماكُ بنُ حَرْبٍ . وممَّا يُسْتدركُ عليه :

Lane's Lexicon

Edward W. Lane · 19. yyTR7.108 harf
بَدُنَ 1 بَدُنَ باد بدن بدنن بدين , (T, S, M, Mgh, Msb, K,) aor. بَدُنَ ; (T, S;) and بَدَنَ, aor. بَدُنَ ; (T, S, M, Msb, K;) inf. n. بَدَانَةٌ (T, S, M, &c.,) of the former, (ISk, T, S, &c.,) and بُدْنٌ, (T, S, M, K,) also of the former, (ISk, T,) or of the latter, (S,) and بَدْنٌ, (M, K,) accord. to AZ, (T,) and بَدَانٌ, (M, K,) or بُدُونٌ is the inf. n. of the latter verb; (Msb;) said of a
Tamamını oku

Salmone

H. Anthony Salmone · 19. yyTR592 harf
بَدَنَ بَدَنَ U ( n. ac. بَدْن 1 , بُدْن 3 ) بَدُنَ U ( n. ac. بَدَاْن 22 , بَدَاْنَة 22t , بُدُوْن 27 ) a. Became big, bulky, corpulent. بَدَّنَ بَدَّنَ II , a. Became aged, weak. بُدْنَة بُدْنَة 3t , a. Corpulency, stoutness. بَدَن بَدَن 4 , ( pl. أَبْدَاْن 38 ), a. Body. b. Vest, chemise. c. Cuirass; mail. بَدَنَة بَدَنَة 4t , a. Animal slaughtered at Mekkeh as a sacrifice.
Tamamını oku

Kitâbullâh

Kur'an kullanımından türetilmişTR yok16.073 harf
بدن بَدَنَ - يَبْدُنُ - بَدَن - بَدْنَة - بُدْن بَدَنَ - يَبْدُنُ + الكائن: يسمن ويزداد لحمه: يكتنز ويمتلئ بالشحم واللحم: يزداد وزنه بزيادة الشحم واللحم فيضخم ويعظم حجمه: يزداد حجم الأجزاء غيرالمتحركة وغير الإرادية في الجسم وهي الشحم واللحم بَدَن: على وزن "فـَعـَل": اسم فعل بمعنى مفعول من " بـَد َنَ - يـَبـْـد ُنُ ": اسم آلة منه: الشحم
Tamamını oku

Sîgalar(2)

Mücavir kökler23 mücavir (33 toplam)

Sıralama: iki kökün aynı ayette birlikte geçmesinin tesadüfe göre ne kadar güçlü olduğu (Dunning G²). Her satırda ortak ayet sayısı yazar. Edatlar varsayılan olarak gizli.
  1. وجب

    1 ortak ayet · Düştü

  2. عرر

    1 ortak ayet · “U’ryan” çıplak, “mu’terre” yoksul anlamında çıplak demektir

  3. قنع

    1 ortak ayet · Havaya kaldıranlar

  4. صفف

    1 ortak ayet · “Soffa”, odalar arası oturma yeridir

  5. جنب

    1 ortak ayet · Yan demektir

  6. سخر

    1 ortak ayet · Sahr kayalık sahadır

  7. غفل

    1 ortak ayet · Ğufl, “Ğefer” örtü demektir

  8. شعر

    1 ortak ayet · Şuurunda olurlar

  9. طعم

    1 ortak ayet · Yiyecek demektir

  10. سمي

    1 ortak ayet · Ad verilen

  11. شكر

    1 ortak ayet · Sütle dolu memedir

  12. نجو

    1 ortak ayet · Özel konuşmak

Geçtiği ayetler(2)

  1. فَالْيَوْمَ نُنَجِّيكَ بِبَدَنِكَ لِتَكُونَ لِمَنْ خَلْفَكَ آيَةً وَإِنَّ كَثِيرًا مِنَ النَّاسِ عَنْ آيَاتِنَا لَغَافِلُونَ

    BedeninleSenden sonrakilere ayet olman için bu gün senin cesedini kurtaracağız, dedik. Doğrusu insanların çoğu ayetlerimizden gafildirler.

Kök analizi

Kök tanımı ve çekirdek özet

AlanDeğer
Kökبدن
YapıÜçlü kök
Özel DurumBelirgin fark tespit edilmedi
Bağlamsal Yakın Köklerجسد, جسم, لحم, شخص
Zıt Kökروح
Çekirdek Özet 1Canlı veya cansız varlığın baş ve uzuvlar haricindeki ana gövdesi, kütlesel hacim ve cüsse
Çekirdek Özet 2Canı çıkmış somut ceset/kalıntı ile kurban edilmeye layık iri ve etli kütle
Çekirdek Özet 3Şahsiyetin ve canın taşıyıcısı olan fakat öze indirgenemeyen harici maddi kütle ve cismani kabuk
Kritik Hata RiskiBeden kavramını sadece yaşayan insan vücudu veya ruhun bizzat kendisi sanıp, gövdenin maddesel/cüssesel kalıcılığına ve kurban ibadetindeki kütlesel temsiline dikkat etmemek

Biliteral analiz

Biliteral ÇekirdekTemel AnlamEklenen UnsurOluşan Anlam Farkı
بدBelirme, ortaya çıkma, hacim ve varlık kazanma, maddeten ayrışma (بدأ, بدر, بدع, بدل)نHacmin ve kütlenin sabitlenmesi, cismin etlenip dolgunlaşarak belirgin bir gövde ve cüsse haline gelmesi

Piktografik analiz

BirimPiktografik İmge / HareketAnlam Açıklaması
بEv, çadırMaddi bir mahfaza, içine alan, barındıran kapalı hacim
دKapıGeçiş, açılma, bir hacimden dışarıya doğru uzanan sınır
نFiliz, balık, canlılıkBüyüme, süreklilik, etlenme ve beslenme ile genişleyen canlı doku
بدنBarınak sağlayan hacmin beslenip büyüyerek sınırları belirgin bir cüsse oluşturmasıRuh ve can için bir zarf ve barınak işlevi gören, beslenip irileşen ana gövde

Tarihsel ve erken kullanım

AlanVeri
İlk fiziksel anlamBir canlının baş ve etraftaki uç uzuvları (el, ayak) hariç tutulan ana gövdesi; bu gövdeye giydirilen kısa zırh; beslenerek irileşmiş, yaşlanmış veya semirmiş cüsse
Cahiliye şiiri kullanımıZüheyr b. Ebî Sülmâ şiirinde semiz ve iri cüsseli develeri nitelemek üzere kökün çoğul formunu kullanmıştır: غَزَتْ سِماناً فآبَتْ ضُمَّراً خُدُجاً / من بَعْدِ ما جَنَّبوها بُدَّناً عُقُقا
Erken Arapça kullanımKlasik rivayetlerde yaşlanıp cüssesi ağırlaşan kimseler için kök kullanılmıştır; Hz. Peygamber'in rükû ve secdede kendisinin önüne geçilmemesini isterken yaşlanıp ağırlaştığını ifade eden «إني قد بدنت» hadisi erken dönem kullanımına örnektir

Kaynak Lisān al-ʿArab, Maqāyīs al-Lugha, Kitābü’l-ʿAyn.

Sami etimolojik katman

Arapça بدن kökü, Sami dillerinde cüsse, gövde, maddesel hacim ve şişmanlık/dolgunluk semantik dairesiyle irtibatlıdır. Kuzeybatı Sami dillerinde ve İbranicede kökün doğrudan üçlü biçimi yaygın bir fiil kökü olarak öne çıkmaktan ziyade, bedenin yağlanması, semirmesi ve ağırlaşmasıyla ilgili semantik paralellikler taşır. Kökün ana Sami mirasındaki izdüşümü, canlının tinsel veya zihinsel yönünden ziyade elle tutulur kütlesini, dış kabuğunu ve et bağlamış gövdesini gösteren bir isimleşme eğilimidir. Arapçada bu kök hem insan gövdesini (baş ve kollar/bacaklar dışındaki ana kütleyi) hem de kurban edilmeye uygun semiz, iri develeri ve sığırları niteleyerek özgül bir morfolojik gelişim göstermiştir.

Güven Güçlü

Kaynak Brown-Driver-Briggs, HALOT, Lane’s Lexicon.

Etimolojik analiz

KatmanVeriAçıklamaGüven
İç Arapça etimolojik yönبد ikili çekirdeğinden türeme; irileşme, yaşlanma ve cüsse kazanmaVarlığın maddeten ortaya çıkıp dolgunlaşmasını bildiren çekirdekten gövde ve semiz hayvan ismi doğmuşturKesin
Sami dilleriyle etimolojik ilişkiİbranice ve Süryanicede semirme, cismani ağırlık ve cüsse ile ilgili akraba biçimlerCanlının soyut varlığına karşıt olarak somut et ve kemik kütlesini ifade eden semantik örtüşmeGüçlü
Daha geniş dilsel ilişkiVeri bulunamadıAfro-Asyatik bağlamda düzenli ve bağımsız bir dış soydaş biçim kesin olarak belgelenememiştirVeri bulunamadı

Kaynak Maqāyīs al-Lugha, Gesenius, Lane’s Lexicon.

Kardeş kökler

KombinasyonDurumTemel AnlamAnlam DetayıNot
بدنAnlamlıGövde, cüsse, semizlikİnsanın baş ve uzuv dışı gövdesi, iri cüsseli kurbanlıkHedef kök; Kur'an'da geçer
بندAnlamlıBayrak, sancak, hile, düzenekBir araya toplayan ordu sancağı veya kurulan düzenFarsça kökenli alıntı kullanımı yaygındır; Kur'an'da geçmez
دبنAnlamlıSığınak, ağıl, dar yerHayvanların veya eşyanın toplandığı korunaklı dar alanNadir bedevi kullanımı; Kur'an'da geçmez
دنبAnlamlıKısa boylu olmak, toprağa yapışmakBoyun kısalığı ve yere yakınlıkSeyrek kullanım; Kur'an'da geçmez
نبدKök olarak oluşmayanVeri bulunamadıVeri bulunamadıKlasik sözlüklerde bu diziliş mühmel kabul edilmiştir
ندبAnlamlıÇağırmak, ölüye ağlamak, yara iziBir göreve yöneltmek, davet etmek veya bedende kalan izKur'an'da geçmez

Komşu kökler ve zıt kök

Kökİlişki TürüAnlam AlanıKarşılaştırmalı NüansAnlam Detayı
بدنMerkezCüsse ve ana gövdeBaş ve uç uzuvlar haricindeki kütleyi, kaba hacmi ve semizliği ifade ederMaddi kalıntı ve kurbanlık iri gövde
جسدKomşuCansız veya ruhtan yoksun gövdeRuh taşımayan, eylemsiz heykel veya cansız beden tasvirinde öne çıkarKur'an'da ruhsuz suretler için kullanılır
جسمKomşuHacim, boyut ve fiziki yapıBoyutsal derinlik, boy bos ve maddesel büyüklüğü bildirirKur'an'da fiziksel heybet bağlamında gelir
لحمKomşuEt dokusuGövdeyi oluşturan organik et parçası ve besin dokusudurBedenin yapısal organik maddesidir
شخصKomşuGörünür silüetUzaktan seçilen boy ve ferdi görünürlüktürCüsseden ziyade ayırt edici görünümü hedefler
روحZıtCan, nefes, latif ilahi özMaddi kütlenin ve gövdenin tam karşıtı olan canlılık ilkesidirBedene can veren soyut metafizik ilke

Başka dillerde anlam karşılıkları

DilKelime / KelimelerKısa AnlamDetayGüven
ArapçaبدنGövde, cüsse, semiz hayvanCanlının baş ve etrafları hariç kütlesi, kurbanlık iri cüsseKesin
LatinceTorso, truncus, corpusGövde, kütük, cisimTorso ve truncus tam olarak baş ve uzuvlar hariç gövdeyi karşılar; corpus ise tüm cismi kapsarGüçlü
İngilizceTorso, trunk, carcassGövde, kütle, leş/karkasTorso uzuvsuz ana gövdeyi, carcass ise kurban veya av sonrası etli gövdeyi karşılarGüçlü
AlmancaRumpf, Torso, TierkörperGövde, kesilmiş hayvan gövdesiRumpf anatomi ve zoolojide baş ve bacaklar harici ana gövdedirGüçlü
FransızcaTronc, torse, carcasseGövde, etli karkasCanlının kütlesel omurgası ve et hacmini yansıtırGüçlü

Kaynak Oxford Latin Dictionary, Lewis & Short, Lane’s Lexicon.

Vücûh ve nezâir

Form / KullanımAnlam YüzüAyet Tipi / Bağlam
بِبَدَنِكَBoğulmuş hükümdarın zırhı veya cansız cesedi/gövdesiFiravun'un ibret olması için sudan çıkarılan cansız gövdesi (Yûnus 10:92)
وَالْبُدْنَİri cüsseli, semiz kurbanlık deve ve sığırlarHac ibadetinde Allah'ın nişanelerinden sayılan büyükbaş kurbanlıklar (Hac 22:36)

Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı

DisiplinKullanım AlanıTartışma NoktasıAnlam Yoğunlaşması
KelamHaşir ve ba's meselesiAhirette dirilişin sadece ruhla mı yoksa dünyadaki bedenle mi olacağı; bedenin cevher ve araz tahliliRuhun zıddı olarak maddesel kalıp ve iade edilecek cüsse
FıkıhHac ve kurban hükümleri«Bedene» tabirinin fıkhen sadece deveye mi yoksa sığıra da mı delalet ettiği, kurbanın asgari evsafıKesilmeye uygun semiz, yaşını almış iri cüsseli hayvan
TefsirFiravun'un akıbeti ve hac şiarlarıFiravun'un bedeninin zırhıyla mı yoksa bizzat boğulmuş cesediyle mi kıyıya atıldığı ihtilafıİbret vesilesi kılınan cansız kütle veya semiz kurbanlık
Hadisİbadet adabı ve namazHz. Peygamber'in yaşlandığını ve ağırlaştığını ifade eden beyanı («إني قد بدنت»)Cüsselenme, yaş alma ve hareket kabiliyetinin yavaşlaması

Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi

SistemBağlamKarşılıkİşlevAçıklamaGüven
DiniŞeâirullâh ve ibadetKurbanlık semiz kütle ve cismani şahitlikİbadetin maddeten ve cüssece görünür kılınmasıHac kurbanı soyut bir niyetle sınırlı kalmayıp iri bir beden ile somutlaşırKesin
İlmiZooloji ve biyolojiBiyokütle ve anatomik gövdeHayat fonksiyonlarının merkezileştiği ana kütleBaş ve uzuvlar dışında kalan hayati ve hacimsel tabanGüçlü
SiyasiOtoritenin çöküşü ve teşhirİktidar iddiasındaki tiranın aciz cesediSiyasi kibrin maddesel çaresizliğe indirgenmesiFiravun'un tanrılık iddiası sudan çıkan çaresiz bir gövdeye dönüşürKesin
İktisadiServet ve hayvancılıkYüksek değerli et ve canlı sermayeİktisadi zenginliğin ve besili stoğun temsiliKurbanlık deve ve sığır toplumdaki en büyük sermaye birimidirGüçlü

Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm

Alanİzomorfik KarşılıkAçıklamaGüven
Sayısal bilimlerKütle merkezi ve ana hacim (core volume)Bir sistemin dış uzantıları hariç ağırlığının ve hacminin toplandığı asal kütle bloğuGüçlü
Beşeri bilimlerKurumsal yapı ve fiziki teşkilat (institutional body)Bir fikrin veya hareketin felsefi çekirdeği haricinde sahada yer kaplayan kaba teşkilat yapısıMuhtemel

Yanlış daraltma ve kritik hata riski

AlanAçıklama
Modern daraltma riskiKelimeyi sadece yaşayan insan organizmasıyla sınırlamak; kurbanlık iri hayvan ve cansız ceset anlamlarını dışlamak
Kur'an içi daha geniş anlamCanı çıkmış bir kalıntının (Firavun) veya Allah adına boğazlanacak besili kütlenin (kurban) ortak hacimsel adı
Yanlış anlamanın doğuracağı hataFiravun'un bedeninin kurtarılmasını onun ruhsal ya da siyasal olarak kurtulması sanmak; kurbanın kütlesel ve iktisadi heybetini görmezden gelmek

Kur'an'ı anlama odaklı sonuç

SoruCevap
Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir?Kur'an'ın insan kibrini ve ilahi şiarları daima elle tutulur, somut fiziksel kütleler üzerinden anlatma yöntemini gösterir
Hangi ayet gruplarında belirleyicidir?Firavun'un helakini anlatan kıssa ayetinde (Yûnus 10:92) ve hac ibadetindeki kurban şiarlarını düzenleyen ayetlerde (Hac 22:36)
Hangi yanlış anlamaları düzeltir?Firavun'un «kurtarılması» ifadesinin bir necat değil, bilakis sonraki nesillere ibret olacak cansız bir gövdenin teşhiri olduğunu açıklar

Nihai sentez ve LaTeX modeli

  • Somut anlamCanlının baş ve etraftaki uzuvları dışında kalan etli, iri ana gövdesi; kurban edilmeye uygun semiz deve veya sığır cüssesi.
  • Soyut anlamBir varlığın ruh, şuur veya zihinsel içeriğinden bağımsız olarak maddeler dünyasında kapladığı kaba kütle ve cismani kalıntı.
  • Sistematik karşılıkİbadette kurban vasıtasıyla fedakarlığın hacimsel şahidi; siyasette tiranlığın boğularak sadece bir karkasa ve ibret vesikasına indirgenmesi.
  • LaTeX modeliB=M∖(H∪E)
  • LaTeX açıklamasıFormülde B beden kümesini (kökün temsil ettiği ana gövdeyi), M canlının veya cismin toplam kütlesini, H başı (yönetsel ve zihinsel merkezi), E ise uç uzuvları (el, ayak gibi çevresel parçaları) temsil etmektedir. Model, kökün lügatteki ve Kur'an'daki en temel anlamını, yani toplam kütleden baş ve uç organlar çıkarıldığında geriye kalan saf maddesel gövdeyi matematiksel fark kümesi olarak ifade eder.
Metin sürümü (yapay zekâ araçları için)Harfe göre kök dizini: ب